# Дэвід Лінч

| Дэвід Лінч |
| --- |
| англ.: David Lynch |
|  |
| Дата нараджэння | 20 студзеня 1946(1946-01-20)[…] |
| Месца нараджэння | * Мізула, Мантана
 |
| Дата смерці | 16 студзеня 2025(2025-01-16)[…] (78 гадоў) |
| Месца смерці | * Лос-Анджэлес, акруга Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША
 |
| Месца пахавання | * Галівуд-Фарэвер[d]
 |
| Грамадзянства | * ЗША
 |
| Бацька | Donald Lynch[d] |
| Маці | Sunny Lynch[d] |
| Жонка | Peggy Reavey[d], Mary Fisk[d], Mary Sweeney[d] і Emily Stofle[d] |
| Дзеці | Jennifer Lynch[d], Austin Jack Lynch[d], Lula Boginia Lynch[d] і Riley Lynch[d] |
| Адукацыя | * Універсітэт Джорджа Вашынгтона
* Пенсільванская акадэмія прыгожых мастацтваў[d]
* Кансерваторыя АІК[d]
* Francis C. Hammond Middle School[d]
* Corcoran School of the Arts & Design[d]
* School of the Museum of Fine Arts[d]
* Cooper Union[d]
 |
| Прафесія | кінарэжысёр, акцёр, сцэнарыст, кампазітар, акцёр агучвання, мастак, мантажор, тэлеакцёр, паэт-песеннік, дзеяч выяўленчага мастацтва, кінаакцёр, кінапрадзюсар, фатограф, рэжысёр, аўтар песень, аператар-пастаноўшчык, музыкант, кінасцэнарыст, пісьменнік, прадзюсар, мастак-мультыплікатар, спявак |
| Кірунак | драматычны фільм, новы нуар[d], фільм жахаў, псіхалагічны фільм-трылер[d], трылер, псіхалагічны фільм жахаў[d], сюррэалістычны фільм[d], незалежны кінематограф, эксперыментальны фільм[d], crime drama film[d], psychological drama film[d], крымінальны трылер[d], навукова-фантастычны фільм, body horror film[d], крымінальны фільм[d], гістарычны фільм, гістарычны драматычны фільм[d], suspense film[d], фэнтэзійны фільм, чорная камедыя[d], спартыўны фільм[d] і біяграфічны фільм |
| Член у | * Writers Guild of America West[d]
 |
| Узнагароды |    Госларскае кальцо імператара[d] Кінапрэмія «Сатурн» (1993)  Залатая пальмавая галіна (1990) Прыз за найлепшую рэжысуру Канскага кінафестывалю[d] (2001) Прэмія «Сезар» за найлепшы замежны фільм (1982) European Film Award for Best Non-European Film[d] (1999) прэмія «Оскар» за выдатная заслугі ў кінематографе[d] (2020) Sitges Grand Honorary Award[d] (2020) Сезар (1982) Залаты леў за кар’еру[d] (2006) |
| IMDb | ID 0000186 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Дэвід Кіт Лінч** (англ.: David Keith Lynch; 20 студзеня 1946(1946-01-20)[…], Мізула, Мантана — 16 студзеня 2025(2025-01-16)[…], Лос-Анджэлес, Каліфорнія) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст, мастак, прадстаўнік амерыканскага незалежнага кінематографа. Лаўрэат прэміі «Залатая пальмавая галіна» (1990), прыза за рэжысуру (2001) Канскага кінафестывалю, «Залатога льва» за ўнёсак у сусветны кінематограф (2006), «Оскара» за «выдатны ўклад у кінематограф» (2019).

## Біяграфія

### Дзяцінства

Нарадзіўся 20 студзеня 1946 года ў амерыканскім горадзе Місула, штат Мантана. Бацька — навуковец, працаваў у Міністэрстве сельскай гаспадаркі ЗША. З маленства Лінч цікавіўся незвычайнымі рэчамі.

### Адукацыя. Пачатак творчай кар’еры

Праз бацькаву работу сям’я часта мяняла месца жыхарства, маленькі Лінч вымушаны быў вучыцца ў розных школах. Каб стаць мастаком, у 1965 годзе паступае ў Карконскую школу мастацтваў у Вашынгтоне. Яго мастацкія погляды ў значнай ступені сфармаваліся пад уплывам аўстрыйца Оскара Какошкі, праз захапленне якім Лінч наведвае Аўстрыю. Сярод іншых настаўнікаў Лінч называў Фрэнсіса Бэкана і Эдварда Хопера.

У пачатку 1966 годзе Дэвід Лінч апынуўся ў Філадэльфіі, дзе пачаў займацца ў Пенсільванскай акадэміі прыгожых мастацтваў. Ходзячы на курсы эксперыментальнага мастацтва, ён адкрывае для сябе анімацыю і здымае сваю першую стужку — «Шэсць хворых мужчын». У 1967 годзе ён набывае відэакамеру і стварае свой першы фільм «Алфавіт», у якім сумяшчае мультыплікацыю і кінакадры. Фільм заснаваны на начных жахах, якія перажыла Пэгі, пляменніца Лінчавай жонкі. Сама Пэгі выканала ў фільме ролю дзяўчынкі. Гэтая праца ўвайшла ў адзін з альманахаў авангарднага кіно. У 1970 годзе ён зрабіў анімацыйную карціну «Бабка», якая доўжылася 35 хвілін, вызначалася праніклівым зместам і прадуманай лініяй апавядання.

### «Галава-гумка»

Кадр з фільма «Галава-гумка» (акцёр Джэк Нэнс, які праз ўсю 5-гадовую працу над фільмам насіў на галаве экстравагантную прычоску)
У 1971 годзе Дэвід Лінч узяўся за працу над сваім першым поўнаметражным фільмам «Галава-гумка». Сябар з маленства Джэк Фікс аказаў яму фінансавую падтрымку. Праца ішла з цяжкасцямі, але была завершана ў 1976 годзе. Фільм адразу зрабіўся культавым. Фільм паказвае падарожжа ў чалавечую свядомасць, поўную яскравых вобразаў, якія зачароўваюць. Стэнлі Кубрык пазней назваў гэты фільм адным з сваіх любімых і нават прымушаў сваіх акцёраў глядзець яго перад здымкаю фільма «Ззянне» (1980), каб прывесці іх у пэўны псіхалагічны стан.

### Набыццё вядомасці

Маладога рэжысёра заўважыў Мэл Брукс, на студыі якога Лінч у 1980 годзе паставіў фільм «Чалавек-слон» з удзелам Энтані Хопкінса, Джона Хёрта, Эн Бэнкрафт і Джона Гілгуда. Новы фільм быў намінаваны ў васьмі катэгорыях на прэмію «Оскар», але ён не атрымаў ніводнай, затое яму дастаўся «Сезар» як найлепшаму замежнаму фільму. Галоўны герой, надзвычай брыдкі, паказаны ў фільме больш чалавечным і добрым, чым «нармальныя людзі».

Пасля гэтага Лінчу прапанавалі зняць трэцюю частку эпапеі «Зорныя войны», але ён адмовіўся і пачаў працаваць з новым праектам — экранізацыяй рамана «Дзюна». Але прадзюсары не далі Лінчу самастойна правесці мантаж фільма і кантралявалі працэс здымкаў. Фільм «Дзюна», які быў выпушчаны ў 1984 годзе, не меў поспеху, і пры велізарным на тую пару бюджэце 45 мільёнаў долараў прынёс толькі 27 мільёнаў у пракаце. У гэтай карціне дэбютаваў акцёр Кайл Мак-Лахлен, які вельмі спадабаўся Лінчу і потым здымаўся ў некалькіх яго стужках. Адну з роляў «Дзюны» сыграў музыка Стынг, пасля чаго Лінч пачаў запрашаць рок-зорак на ролі ў сваіх фільмах. Пазней у Лінча зняліся Дэвід Боўі і Мэрылін Мэнсан.

У 1986 годзе Лінч зняў «Сіні аксаміт» з Кайлам Мак-Лахленам у галоўнай ролі. Па выхадзе фільма кінакрытыкі загаварылі пра Лінча як пра «неаварвара», маючы на ўвазе заснаваную ім наватарскую плынь у кінематографе. У 1990 годзе выйшаў роўд-муві «Дзікія сэрцам» з Нікаласам Кейджам і Лораю Дэрн у галоўных ролях. Не зважаючы на супярэчлівыя ацэнкі кінакрытыкаў, канскае журы на чале з Бернарда Берталучы прысудзіла рэжысёру «Залатую пальмавую галіну».

У пачатку 1990-х гадоў зняты Лінчам серыял «Твін Пікс» выклікаў сярод гледачоў гэтак званую «піксаманію», але поўнаметражны псіхадэлічны прыквел да серыяла («Твін Пікс: Агонь, ідзі за мною», 1992 г.) атрымаў досыць нізкія ацэнкі, збольшага таму (паводле меркавання самога Лінча), што стылістычна ён быў мала звязаны з серыялам.

### Фільмы 1990—2000 гадоў

«Загубленая шаша» (1997) падзяліла крытыкаў на два лагеры, першы прыняў кінастужку станоўча, а другі назваў яе заняпадам Лінчавай кар’еры. Фільм апавядае пра забойцу-шызафрэніка, якога прысудзілі да смяротнага пакарання. Перад смерцю яму здалося, што ён нібыта апынуўся на волі, дзе неўзабаве яго ўцягваюць ў шэраг захапляльных і надзвычайных прыгод.

У вачах крытыкаў з мэйнстрыму Лінча рэабілітаваў фільм «Простая гісторыя» (1999), заснаваны на рэальных падзеях. Праца «Малхоланд Драйв» (2000) адразу зрабілася культавай, і часопіс «Кае дзю Сінэма» назваў яе «найлепшым фільмам дзесяцігоддзя». Сам Лінч растлумачыў змест фільма як «каханне ў горадзе сноў». Стужка расказвае пра дзвюх кабет, гісторыя якіх не мае ні пачатку, ні канца. У фільме не зразумець, дзе сон, а дзе рэчаіснасць; невядома хто з герояў сніць гэты сон, а хто толькі сніцца і каго насамрэч не існуе.

Наступны фільм «Унутраная імперыя» зняты на ручную лічбавую камеру даволі прымітыўнай мадэлі. Здымка вялася без гатовага сцэнарыя, збольшага прайшла ў Польшчы.

Апошнім часам Лінч здымаў шмат кароткіх рэкламных ролікаў, а таксама анімацыйныя карціны.

## Кароткаметражныя фільмы

* 1966 — «Шэсць хворых мужчын» / *Six Figures Getting Sick (Six Times)*  (анімацыйны)
* 1968 — «Алфавіт» / *The Alphabet*
* 1970 — «Бабка» / *The Grandmother*
* 1974 — «Калека» / *The Amputee*
* 1988 — «Каўбой і француз» / *The Cowboy and the Frenchman*
* 1990 — «Індустрыяльная сімфонія № 1: сон разбітых сэрцаў» / *Industrial Symphony No. 1: The Dream of the Broken Hearted*
* 2002 — «Цёмны пакой» / *Darkened Room*
* 2002 — «Трусы» / *Rabbits*
* 2002 — «Краіна тупых» / *Dumbland*
* 2007 — «Лодка» / *Boat*
* 2007 — «Абсурд» / *Absurda* (эпізод кінаальманаха «У кожнага сваё кіно» / *Chacun son cinéma*)
* 2010 — «*Lady Blue Shanghai*» (12-хвілінны ролік для Dior)
* 2011 — «*The 3 Rs*» (хвілінны ролік для Венскага фестывалю)
* 2013 — «*Idem Paris*» (8-хвілінны ролік, які паказвае стварэнне літаграфіі ў старадаўняй парыжскай студыі)

### Тэлевізійныя серыялы

* 1990—1991, 2017 — «Твін Пікс» / *Twin Peaks*
* 1992 — «У жывым эфіры» / *On the Air*
* 1993 — «Гатэльны нумар» / *Hotel Room*

## Крыніцы

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дэвід Лінч