Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Землетрасенне ў Непале (2023)

3 лістапада 2023 года ў 23:47 у заходнім раёне Джаджаркота на мяжы Індыі і Непала адбылося магутнае землетрасенне з магнітудай 6,4. Эпіцэнтр знаходзіўся за 42 кіламетры на поўдзень ад непальскага рэгіёну Джумла. Землятрус выклікаў значныя разбурэнні ў раёнах Джаджаркота і Рукум. Паводле звестак уладаў, загінулі прынамсі 153 чалавекі, больш за 100 атрымалі раненні.

## Заўвагі
# Цэнтральнаеўрапейскі час

Часавыя паясы Еўропы:

|  |  |
| --- | --- |
| сіні | Заходнееўрапейскі час (WET) (UTC+0) Заходнееўрапейскі летні час (UTC+1) |
| блакітны | Заходнееўрапейскі час (WET) (UTC+0) |
| чырвоны | Цэнтральнаеўрапейскі час (CET) (UTC+1) Цэнтральнаеўрап. летні час (UTC+2) |
| жоўты | Калінінградскі час (USZ1) (UTC+2) |
| хакі | Усходнееўрапейскі час (EET) (UTC+2) Усходнееўрапейскі летні час (UTC+3) |
| зялёны | Мінскі час (FET), Маскоўскі час (MSK) (UTC+3) |

Светлыя колеры паказваюць на тое, што ў краіне няма летняга часу: Алжыр, Беларусь, Ісландыя, Марока, Расія, Туніс, Турцыя.

**Цэнтральнаеўрапейскі час** (англ.: Central European Time, CET) уяўляе сабой адну з назваў часавога пояса UTC+1. Гэтым часам карыстаюцца некаторыя еўрапейскія і паўночнаафрыканскія краіны. Большасць з іх карыстаюцца таксама цэнтральнаеўрапейскім летнім часам (CEST) UTC+2 у якасці летняга часу.

У вузейшым сэнсе пад **цэнтральнаеўрапейскім часам** маецца на ўвазе сістэма вылічэння часу ў тых краінах і тэрыторыях Еўропы (Аўстрыя, Албанія, Андора, Бельгія, Боснія і Герцагавіна, Ватыкан, Венгрыя, Германія, Гібралтар, Данія, кантынентальная частка Іспаніі, Італія, Ліхтэнштэйн, Люксембург, Македонія, Мальта, Манака, Нідэрланды, Нарвегія, Польшча, Сан-Марына, Сербія, Славакія, Славенія, Францыя, Харватыя, Чарнагорыя, Чэхія, Швейцарыя, Швецыя), дзе ўзімку выкарыстоўваецца час часавога пояса UTC+1, а ўлетку — часавога пояса UTC+2.

## Геаграфія

Круглы год па цэнтральнаеўрапейскім часе жывуць  Алжыр і  Туніс.

Наступныя краіны і тэрыторыі выкарыстоўваюць цэнтральнаеўрапейскі час узімку паміж 1:00 UTC апошняй нядзелі кастрычніка і 1:00 UTC апошняй нядзелі сакавіка:

* Аўстрыя
* Албанія
* Андора
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Германія
* Гібралтар
* Данія (метраполія)
* Іспанія (акрамя Канарскіх астравоў)
* Італія
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Паўночная Македонія
* Мальта
* Манака
* Нідэрланды (метраполія)
* Нарвегія
* Польшча
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Францыя (метраполія)
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя

## Сінонімы

З-за наяўнасці вялікай колькасці дзяржаў у гэтым поясе сустракаюцца і іншыя абазначэнні:

* MET (англ.: Middle European Time, сярэднееўрапейскі час) (не блытаць з MET — англ.: Middle Eastern Time)
* «Берлінскі час»
* MEZ (ням.: Mitteleuropaische Zeit)
# Нордкап

|  |
| --- |
|  |
| Нордкап |
| нарв. Nordkapplatået |
|  |
|  Палярны дзень на Нордкапе ў 2021 годзе |
|  |
| 71°10′16″ пн. ш. 25°49′59″ у. д. |
|  |
| Акваторыя | Паўночны Ледавіты акіян |
|  |
| Краіна | * Нарвегія
 |
|  |
| Суб'ект | Фінмарк  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Нордкап** (нарв.: Nordkapplatået, нюнорск Nordkapp, пн.-саамск.: Davvenjárga) — мыс на востраве Магероя, на поўначы Нарвегіі, у камуне Нордкап. Вышыня мыса 307 м.

Бліжэйшы да мыса порт — невялікі рыбацкі горад Хонінгсваг.

Мыс Нордкап — частка вялікай скалы. Гранітная скала разбітая расколінамі на тры выступы: сярэдні, самы вялікі, і ёсць Нордкап. Верхняя частка Нордкапа плоская, пакрыта камяністай тундрай з невялікімі азёрамі.

Нордкапу даў назву англійскі даследчык Рычард Чэнслар у 1553 годзе, калі ён прайшоў побач з мысам у пошуках Паўночнага шляху. Пазней мыс наведвалі шматлікія даследнікі, узбіраючыся па скале на плато; найбольш вядомыя наведвальнікі мыса — кароль Нарвегіі Оскар II у 1873 годзе і кароль Тайланда Чулалангкорн у 1907 годзе. Сёння мыс Нордкап — турыстычнае месца, на ім знаходзіцца назіральная пляцоўка.

У 1943 годзе недалёка ад мыса адбылася бітва паміж сіламі германскага і брытанскага флатоў, за перамогу ў якім брытанскі адмірал Брус Фрэйзер пазней атрымаў тытул «барона Нордкапскага» (Baron Fraser of North Cape).
# XIV стагоддзе

|  |
| --- |
| 2 тысячагоддзе |
| XII ст. — XIII ст. — **XIV ст.** — XV ст. — XVI ст. |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1290-я
 |  1290
 |  1291
 |  1292
 |  1293
 |  1294
 |  1295
 |  1296
 |  1297
 |  1298
 |  1299
 |
|  |
| 1300-я
 |  1300
 |  1301
 |  1302
 |  1303
 |  1304
 |  1305
 |  1306
 |  1307
 |  1308
 |  1309
 |
| 1310-я
 |  1310
 |  1311
 |  1312
 |  1313
 |  1314
 |  1315
 |  1316
 |  1317
 |  1318
 |  1319
 |
| 1320-я
 |  1320
 |  1321
 |  1322
 |  1323
 |  1324
 |  1325
 |  1326
 |  1327
 |  1328
 |  1329
 |
| 1330-я
 |  1330
 |  1331
 |  1332
 |  1333
 |  1334
 |  1335
 |  1336
 |  1337
 |  1338
 |  1339
 |
| 1340-я
 |  1340
 |  1341
 |  1342
 |  1343
 |  1344
 |  1345
 |  1346
 |  1347
 |  1348
 |  1349
 |
| 1350-я
 |  1350
 |  1351
 |  1352
 |  1353
 |  1354
 |  1355
 |  1356
 |  1357
 |  1358
 |  1359
 |
| 1360-я
 |  1360
 |  1361
 |  1362
 |  1363
 |  1364
 |  1365
 |  1366
 |  1367
 |  1368
 |  1369
 |
| 1370-я
 |  1370
 |  1371
 |  1372
 |  1373
 |  1374
 |  1375
 |  1376
 |  1377
 |  1378
 |  1379
 |
| 1380-я
 |  1380
 |  1381
 |  1382
 |  1383
 |  1384
 |  1385
 |  1386
 |  1387
 |  1388
 |  1389
 |
| 1390-я
 |  1390
 |  1391
 |  1392
 |  1393
 |  1394
 |  1395
 |  1396
 |  1397
 |  1398
 |  1399
 |
|  |
| 1400-я
 |  1400
 |  1401
 |  1402
 |  1403
 |  1404
 |  1405
 |  1406
 |  1407
 |  1408
 |  1409
 |

 |

**XIV стагоддзе** (чатырна́ццатае стагоддзе) пачалося 1 студзеня 1301 года і скончылася 31 снежня 1400 года.

## Падзеі

* 1312: Клімент V скасаваў ордэн Тампліераў.
* Створана Лаўрышаўскае евангелле.

## Археалагічныя артэфакты ў Беларусі

* Пячатка з раскопак у Лаўрышаве (XIII—XIV ст.)
# Самалійская мова

| Самалійская мова |
| --- |
|  |
| Саманазва | af Soomaali |
| Краіны | Самалі, Самаліленд, Эфіопія, Кенія, Джыбуці |
| Афіцыйны статус |
Самалі, Самаліленд |
| Агульная колькасць носьбітаў | 15—25 млн |
| Статус | у бяспецы[d] |
| Класіфікацыя |
| Катэгорыя |
Мовы Афрыкі |
|
Афразійская макрасям'я
Кушыцкая сям'я |
| Пісьменнасць | лацінскае пісьмо, Wadaad's writing[d] і Osmanya[d] |
| Моўныя коды |
| ДАСТ 7.75–97 | сом 615 |
| ISO 639-1 | so |
| ISO 639-2 | som |
| ISO 639-3 | som |
| WALS | som |
| Ethnologue | som |
| Linguasphere | 14-GAG-a |
| ABS ASCL | 9208 |
| IETF | so |
| Glottolog | soma1255 |
|  Вікіпедыя на гэтай мове |

**Самалійская мова** (ці проста **самалі**) — мова, якая належыць да кушыцкай галіны афразійскай надсям'і моў. На гэтай мове размаўляюць у асноўным у Самалі, але таксама і ў такіх краінах як Джыбуці (большасць насельніцтва), Эфіопія і Кенія. З-за грамадзянскай вайны ў Самалі, носьбіты мовы распаўсюдзіліся па ўсім свеце. Сапраўдная колькасць носьбітаў самалі невядомая, але прыкладна ацэньваецца ў 15-25 млн. Блізкімі да самалі мовамі з'яўляюцца мовы арома і атара. У мове сустракаюцца запазычанні з арабскай, па большай частцы сярод рэлігійных тэрмінаў. Існуюць запазычанні з англійскай і італьянскай моў, якія засталіся ад каланіяльнага мінулага.

## Зноскі

## Спасылкі

* Самалійская мова на lingvisto.org Архівавана 6 снежня 2010.
* Старонка пра самалійскую пісьменнасць на omniglot.com (англ.)

Лагатып «Вікіслоўнікі»
У Вікіслоўніку спіс слоў самалійскай мовы змяшчаецца ў катэгорыі «Самалійская мова»
# 1735

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XVII стагоддзе
* **XVIII стагоддзе XIX стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1710-я
* 1720-я
* **1730-я 1740-я
* 1750-я
 |
| Гады: | * 1732
* 1733
* 1734
* **1735 1736
* 1737
* 1738
 |

|  |
| --- |
| **1735 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

Скончылася Вайна за польскую спадчыну (1733—1735)

## Нарадзіліся

* 16 чэрвеня: Нікала Бернар Лепісье, французскі жывапісец
* 5 ліпеня: Аўгуст Людвіг Шлёцэр, нямецкі і расійскі гісторык, філолаг, публіцыст і статыстык (пам. 1809)
* 5 верасня: Іаган Крысціян Бах, нямецкі кампазітар

## Памерлі

* 24 верасня: Петр Брандль, чэшскі мастак
# 1648

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XVI стагоддзе
* **XVII стагоддзе XVIII стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1620-я
* 1630-я
* **1640-я 1650-я
* 1660-я
 |
| Гады: | * 1645
* 1646
* 1647
* **1648 1649
* 1650
* 1651
 |

|  |
| --- |
| **1648 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

* 9 лютага: Багдан Хмяльніцкі абраны гетманам Украіны.
* 4 жніўня: Казакі на чале з Максімам Крываносам узялі замак Бар у ходзе антыфеадальнай вайны ў Рэчы Паспалітай.
* 9 кастрычніка: Войска ВКЛ на чале з Янушам Радзівілам пасля аблогі ўзяло Пінск.
* 24 кастрычніка: Канец Трыццацігадовай вайны з падпісаннем Вестфальскага міру і фактычным прызнаннем незалежнасці Швейцарыі ад Свяшчэннай Рымскай імперыі.
* 8 лістапада: Заснаванне першай французскай калоніі на востраве Мары-Галан

## Нарадзіліся

* 26 красавіка: Педру II, кароль Партугаліі

## Памерлі

* 12 сакавіка: Цірса дэ Маліна, іспанскі драматург
* 23 мая: Луі Ленен, французскі мастак
* 26 мая: Венсан Вуацюр, французскі паэт
* 12 жніўня: Ібрагім I, султан Асманскай імперыі
* 15 кастрычніка: Сімонэ Кантарыні, італьянскі мастак
# Ліліян Гіш

| Ліліян Гіш |
| --- |
| Lillian Gish |
|  |
| Дата нараджэння | 14 кастрычніка 1893(1893-10-14)[…] |
| Месца нараджэння | * Спрынгфілд, Clark County[d], Агая, ЗША
 |
| Дата смерці | 27 лютага 1993(1993-02-27)[…] (99 гадоў) |
| Месца смерці | * Нью-Ёрк, штат Нью-Ёрк, ЗША[…]
 |
| Месца пахавання | * Church of the Heavenly Rest[d]
 |
| Грамадзянства | * ЗША
 |
| Бацька | James Leigh Gish[d] |
| Маці | Mary Gish[d] |
| Прафесія | кінаактрыса, кінарэжысёр, аўтабіёграф, сцэнарыст, тэатральная актрыса, тэлеактрыса, пацыфіст, актрыса, рэжысёр |
| Кар’ера |
1912—1987 |
| Член у | * Дочкі амерыканскай рэвалюцыі[d]
 |
| Узнагароды |   прэмія «Оскар» за выдатная заслугі ў кінематографе[d] (1970)  прэмія AFI за дасягненні ў кар’еры[d] (1984) National Board of Review Award for Best Actress[d] (1987) Ohio Women's Hall of Fame[d] (1980) Crystal Award[d] (1979) зорка на галівудскай «Алеі славы» |
| IMDb | ID 0001273 |
| lilliangish.com (англ.) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Ліліян Даяна Гіш** (англ.: Lillian Diana Gish; 14 кастрычніка 1893 — 27 лютага 1993) — амерыканская актрыса з 75-гадовай кінакар’ерай, найбольш вядомая па ролях у нямых фільмах Дэвіда У. Грыфіта. Сястра актрысы Дораці Гіш.

## Зноскі
# Канскі кінафестываль 1946

| 1-ы Канскі кінафестываль |
| --- |
| Агульныя звесткі |
| Дата | 20.09—05.10.1946 |
| Месца | Каны, Францыя |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **2-і** |

 |

**1-ы Канскі кінафестываль** праходзіў з 20 верасня па 5 кастрычніка 1946 года ў горадзе Каны, Францыя.

## Лаўрэаты

| Узнагарода | Лаўрэат |
| --- | --- |
| Гран-пры міжнароднага кінафестывалю | «Вялікі пералом» (рэж. Фрыдрых Эрмлер) |
| «Людзі без крылаў» (рэж. Францішак Чап) |
| «Апошні шанс» (рэж. Леапольд Ліндтберг) |
| «Цкаванне» (рэж. Альф Шоберг) |
| «Марыя Кандзеларыя» (рэж. Эміліа Фернандэс) |
| «Рым — адкрыты горад» (рэж. Раберта Раселіні) |
| «Горад у даліне» (рэж. Чэтан Ананд) |
| «Кароткая сустрэча» (рэж. Дэвід Лін) |
| «Пастаральная сімфонія» (рэж. Жан Дэлануа) |
| «Згублены ўікэнд» (рэж. Білі Уайлдэр) |
| «Чырвоныя лугі» (рэж. Бодыль Іпсен, Лаў Лаўрытцэн) |
| Міжнародны прыз журы | «Бітва на рэйках» (рэж. Рэнэ Клеман) |

## Крыніцы
# Джордж Арліс

| Джордж Арліс |
| --- |
| англ.: George Arliss |
|  |
| Дата нараджэння | 10 красавіка 1868(1868-04-10)[…] |
| Месца нараджэння | * Лондан, Англія, Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі
 |
| Дата смерці | 5 лютага 1946(1946-02-05)[…] (77 гадоў) |
| Месца смерці | * Лондан, Лонданскае графства, Англія, Вялікабрытанія
 |
| Месца пахавання | * All Saints Churchyard, Harrow Weald[d]
 |
| Грамадзянства | * Вялікабрытанія
 |
| Жонка | Florence Arliss[d] |
| Адукацыя | * Хэраў[d]
 |
| Месца працы | * Warner Brothers
 |
| Прафесія | пісьменнік, драматург, кінарэжысёр, аўтабіёграф, сцэнарыст, тэатральны акцёр, кінаакцёр, акцёр |
| Узнагароды |  зорка на галівудскай «Алеі славы» (8 лютага 1960) |
| IMDb | ID 0002183 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Джордж Арліс** (англ.: George Arliss; 10 красавіка 1868 — 5 лютага 1946) — брытанскі акцёр, сцэнарыст і рэжысёр, які дамогся найбольшага поспеху ў ЗША. Ён стаў першым брытанскім акцёрам, які атрымаў прэмію «Оскар».

## Біяграфія

Джордж Аўгустус Эндрус нарадзіўся 10 красавіка 1868 года ў Лондане. Яго акцёрская кар’ера пачалася на тэатральных сцэнах Вялікабрытаніі ў 1887 годзе. Поспех да яго прыйшоў у 1900 годзе, калі ён стаў з’яўляцца на сцэне лонданскага Уэст-Энда. У 1901 годзе Джордж адправіўся ў тэатральнае турнэ ў ЗША разам з трупай місіс Патрык Кэмпбэл і застаўся там на наступныя 20 гадоў. У 1921 годзе пачалася яго кінакар’ера. У 1929 годзе Арліс стаў уладальнікам прэміі «Оскар» за ролю ў фільме «Дызраэлі».

## Зноскі
# Брэндан Фрэйзер (акцёр)

| Брэндан Фрэйзер |
| --- |
| англ.: Brendan Fraser |
|  |
| Дата нараджэння | 3 снежня 1968(1968-12-03)[…] (57 гадоў) |
| Месца нараджэння | * Індыянапаліс, акруга Мэрыян[d], Індыяна, ЗША
 |
| Грамадзянства | * ЗША
* Канада
 |
| Жонка | Afton Smith[d] |
| Дзеці | Griffin Fraser[d], Holden Fraser[d] і Leland Fraser[d] |
| Адукацыя | * Upper Canada College[d]
* Cornish College of the Arts[d]
 |
| Прафесія | кінаакцёр, акцёр агучвання, тэлеакцёр, акцёр, кінапрадзюсар |
| Узнагароды | Канадская Алея славы[d] (2006) Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю[d] (2022)  Critics’ Choice Movie Awards Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі склад у ігравым кіно[d] (29 студзеня 2006) Romy[d] (2023) |
| IMDb | ID 0000409 |
| brendanfraser.com (англ.) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Брэндан Джэймс Фрэйзер** (англ.: Brendan James Fraser; нар. 3 снежня 1968, Індыянапаліс, Індыяна) — амерыканскі і канадскі акцёр тэатра, кіно і тэлебачання, прадзюсер. Лаўрэат прэмій «Оскар», «Выбар крытыкаў» і прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2023). Намінант на прэміі «Залаты глобус» (2023) і BAFTA (2023). Найбольш вядомы па ролі Рыка О’Конэла ў трылогіі фільмаў «Мумія», а таксама па фільмах «Выбух з мінулага», «Джордж з джунгляў», «Аслеплены жаданнямі», «Сутыкненне» і «Кіт».

## Крыніцы