# Анры Філіп Петэн

| Анры Філіп Петэн |
| --- |
| фр.: Henri Philippe Pétain фр.: Philippe Pétain |
|  |
|  |
|

| Дзяржаўны міністр Францыі[d] |
| --- |
| 1 чэрвеня 1935 — 4 чэрвеня 1935 |

 |
|

| Заступнік прэм’ер-міністра Францыі[d] |
| --- |
| 18 мая 1940 — 16 чэрвеня 1940 |

 |
| Папярэднік | Каміль Шатан |
| Пераемнік | Каміль Шатан |
|

| старшыня Савета міністраў Францыі[d] |
| --- |
| 16 чэрвеня 1940 — 17 красавіка 1942 |

 |
| Папярэднік | Поль Рэйно |
| Пераемнік | П'ер Лаваль |
|

| Кіраўнік французскай дзяржавы[d] |
| --- |
| 11 ліпеня 1940 — 20 жніўня 1944 |

 |
|

| ambassador of France to Spain[d] |
| --- |
| 2 сакавіка 1939 — 16 мая 1940 |

 |
| Папярэднік | Éric Labonne[d] |
| Пераемнік | Robert Renom de La Baume[d] |
|

| ваенны міністр Францыі[d] |
| --- |
| 9 лютага 1934 — 8 лістапада 1934 |

 |
| Папярэднік | Жазеф Поль-Банкур |
| Пераемнік | Louis Maurin[d] |
|

| віцэ-прэзідэнт[d] |
| --- |
| 1920 — 1931 |

 |
| Папярэднік | Фердынанд Фош |
| Пераемнік | Maxime Weygand[d] |
|

| 13-ы месца № 18 у Французскай акадэміі[d] |
| --- |
| 20 чэрвеня 1929 — 15 жніўня 1945 |

 |
| Папярэднік | Фердынанд Фош |
| Пераемнік | André François-Poncet[d] |
|

| французскі сукнязь Андоры[d] |
| --- |
| 11 ліпеня 1940 — 20 жніўня 1944 |

 |
|

---

 |
| Нараджэнне | 24 красавіка 1856(1856-04-24)[…]* Кашы-а-ля-Тур[d], Другая французская імперыя
 |
| Смерць | 23 ліпеня 1951(1951-07-23)[…] (95 гадоў)* Порт-Жуанвіль[d], Л’Іль-д’Ё[d], дэпартамент Вандэя, рэгіён Пеі-дэ-ла-Луар, Метраполія Францыі, Францыя
 |
| Месца пахавання | * tomb of Philippe Pétain[d]
 |
| Імя пры нараджэнні | фр.: Henri Philippe Bénoni Omer Joseph Pétain |
| Бацька | Omer-Venant Pétain[d] |
| Маці | Clotilde Legrand[d] |
| Жонка | Annie Pétain[d] |
| Грамадзянства | * Францыя
 |
| Веравызнанне | Каталіцкая Царква |
| Член у | * Акадэмія маральных і палітычных навук[d]
* Французская акадэмія (15 жніўня 1945)
 |
| Адукацыя | * Ваенная школа Сен-Сір
 |
| Дзейнасць | палітык |
| Аўтограф |  |
| Род войскаў | Узброеныя сілы Францыі[d] |
| Званне | дывізіённы генерал[d], brigadier general[d], палкоўнік, lieutenant-colonel[d], Battalion Chief[d], capitaine[d], marshall lieutenant[d], second lieutenant[d] і маршал Францыі[d] |
| Камандаваў | Вердэнская аперацыя, Рыфская вайна, 118th Infantry Regiment (France)[d], 33rd Infantry Regiment (France)[d], Q2818137?, Q2816218?, 2-я армія, Army Group Centre (France)[d], 1 Army Corps[d] і Q125178879? |
| Бітвы | * Першая сусветная вайна
* Вердэнская аперацыя
* Рыфская вайна
* Другая сусветная вайна
 |
| Узнагароды |             Cross of Military Merit[d]      маршал Францыі[d] (21 лістапада 1918) Патрон спецыяльнай ваеннай школы Сен-Сір[d]      |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Анры́ Філі́п Петэ́н** (фр.: Henri Philippe Pétain; 24 красавіка 1856 — 23 ліпеня 1951) — французскі ваенны і палітычны дзеяч.

Кіраўнік калабарацыянісцкага ўрада Вішы падчас Другой сусветнай вайны.

## Біяграфія

У 1878 годзе скончыў ваеннае вучылішча Сен-Сір. Служыў у розных гарнізонах на тэрыторыі Францыі, выкладаў тактыку ў ваеннай школе.

Пасля пачатку Першай сусветнай вайны быў прызначаны камандзірам пяхотнай брыгады, у маі 1915 года – камандуючым 2-й арміяй, на чале якой вызначыўся ў бітве пад Вердэнам. З красавіка 1917 года – начальнік Генеральнага штаба пры ваенным міністры, з мая – галоўнакамандуючы французскай арміі.

Пасля вайны яму было прысвоена званне маршала Францыі (21 лістапада 1918 года, праз 10 дзён пасля падпісання перамір’я ў Камп’ене). Ён знаходзіўся на розных пасадах, камандаваў французскімі войскамі падчас каланіяльнай вайны ў Марока.

17 мая 1940 года, праз тыдзень пасля пачатку нямецкага ўварвання, Петэн быў прызначаны намеснікам старшыні ва ўрадзе Поля Рэйно. Калі немцы занялі Парыж, французскі ўрад тэрмінова эвакуяваўся ў Бардо, Рэйно падаў у адстаўку і кіраўніком кабінета стаў Петэн.

Ужо праз тыдзень, 22 чэрвеня, пасланая Петэнам дэлегацыя падпісала перамір’е з Германіяй у тым самым вагоне, у якім Фердынанд Фош прыняў капітуляцыю Германіі ў Першай сусветнай вайне. У наступным месяцы Петэн узначаліў калабаранцкі ўрад.

Маршал Анры Філіп Петэн вітае Адольфа Гітлера ў Монтуар-сюр-ле-Луар 24 кастрычніка 1940 года
Згодна з нямецкім умовам, да заключэння мірнага дагавора, якое павінна было адбыцца пасля завяршэння вайны ў Еўропе, Францыя дзялілася на дзве часткі: немцы акупавалі ўсю поўнач краіны разам з Парыжам, а таксама Атлантычнае ўзбярэжжа, поўдзень захоўваў намінальную незалежнасць пад уладай Петэна.

10 ліпеня 1940 года ў адным з казіно курортнага гарадка Вішы Нацыянальны сход Трэцяй рэспублікі (дэмакратычна абраны яшчэ да вайны) пераважнай большасцю галасоў (569 за пры 80 супраць і 20 тых, хто ўстрымаўся) перадаў усю паўнату канстытуцыйнай, заканадаўчай, выканаўчай і судовай улады маршалу Петену.

З Рэспублікай было скончана, замест яе з’явілася «Французская дзяржава». Вядомы з часоў французскай рэвалюцыі дэвіз нацыі «Свабода, роўнасць, братэрства» быў скасаваны, замест яго ўводзіўся новы – «Праца, сям’я, Радзіма». Змяніўся гімн – Марсельезу забаранілі, цяпер французы павінны былі спяваць «Маршал, мы тут!» (фр.: Maréchal, nous voilà !).

У лістападзе 1942 года, нямецкія войскі акупавалі поўдзень Францыі. З гэтага моманту нават і пра падабенства незалежнасці не магло ісці і гаворкі. Але намінальна Петэн захоўваў сваю ўладу да 1944 года. У жніўні 1944 года немцы гвалтоўна вывезлі ўсю верхавіну ўрада Вішы ў Бадэн-Вюртэмберг, у замак Sigmaringen.

24 красавіка 1945 года Петэн з жонкай непрыкметна дабраўся да нямецка-швейцарскай мяжы, а 26 красавіка ўлады Швейцарыі перадалі яго прадстаўнікам дэ Голя. Па іншай, менш прыгожай версіі, вясной 1945 года саюзнікі захапілі маршала ў палон і вывезлі ў Парыж.

У жніўні 1945 года яго прысудзілі да смяротнага пакарання за супрацоўніцтва з нацыстамі. Аднак выкананне прысуду спачатку было адтэрмінавана, а затым заменена на пажыццёвае зняволенне, якое ён быў адпраўлены адбываць на востраў d'Yeu ў Біскайскім заліве, дзе і памёр.

## Факты

* Сам тэрмін «калабарацыянізм» (літар. «супрацоўніцтва») належыць Петэну, які ў радыёзвароце 30 кастрычніка 1940 заклікаў нацыю *супрацоўнічаць* (фр.: collaborer) з акупантамі.

## Крыніцы