Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Пыха і перадузятасць (фільм, 1940)

| Пыха і перадузятасць  |
| --- |
| англ.: Pride and Prejudice |
|  |
|  Жанры
 | драматычны фільм і рамантычная камедыя[d] |
| Рэжысёр | * Robert Z. Leonard[d]
 |
| Прадзюсар | * Hunt Stromberg[d]
 |
| На аснове | Пыха і перадузятасць |
| Сцэнарысты | * Олдас Хакслі
* Jane Murfin[d]
 |
| У галоўных ролях | * Лорэнс Аліўе
* Грыр Гарсан
* Maureen O'Sullivan[d]
* Edna May Oliver[d]
* Mary Boland[d]
* Эдмунд Гвен
* Ann Rutherford[d]
* Хэдэр Эйнджэл[d]
* Marsha Hunt[d]
* Мэлвіл Купер
* Edward Ashley-Cooper[d]
* Wyndham Standing[d]
* Frieda Inescort[d]
* Karen Morley[d]
* E. E. Clive[d]
* Barlowe Borland[d]
* Bruce Lester[d]
* Gerald Oliver Smith[d]
* Marjorie Wood[d]
* May Beatty[d]
* Vernon Downing[d]
* Claud Allister[d]
* Wilson Benge[d]
* Elspeth Dudgeon[d]
* Frank Elliott[d]
* Ben Hall[d]
* Bella Lewitzky[d]
* Gwendolyn Logan[d]
* Louis Payne[d]
* Gia Kent[d]
* Marten Lamont[d]
 |
| Аператар | * Карл Фройнд[d]
 |
| Кампазітар | * Herbert Stothart[d]
 |
| Мастак-пастаноўшчык | Седрык Гібанс |
| Кінакампанія | Metro-Goldwyn-Mayer |
| Працягласць | 117 хв. |
| Краіна | * ЗША
 |
| Мова | англійская |
| Год | 1940 |
| IMDb | ID 0032943 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

«**Пыха і перадузятасць**» (англ.: Pride & Prejudice) — фільм 1940 года амерыканскага кінарэжысёра Роберта З. Леанарда, па матывах аднайменнага рамана Джэйн Осцін, выдадзенага ў 1813 годзе.

## Акцёры

* Грыр Гарсан — *Элізабэт Бэнэт*
* Лоўрэнс Аліўе — *містэр Дарсі*
* Мэлвіл Купер — *містар Уільям Колінз*
* Эдмунд Гвен
* Мэры Боланд

## Зноскі

## Спасылкі

* Pride and Prejudice (1940) на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* Пыха і перадузятасць (фільм, 1940) на сайце «AllMovie» (англ.)
* Pride and Prejudice Архівавана 20 кастрычніка 2007. (англ.) на TCM
# Кабарэ

Танцоўшчыца кабарэ
**Кабарэ** (фр.: cabaret) — невялікая забаўляльная ўстанова з пэўнай мастацка-забаўляльнай праграмай, якая складаецца з песень (шансон), аднаактовых п'ес, скетчаў, танцавальных нумароў, аб'яднаных выступамі канферансье.

## Гісторыя ўзнікнення

Кабарэ мае французскае паходжанне. Першае кабарэ «Чорны кот» (Le Chat noir) было заснавана ў 1881 годзе Радольфа Салісам на вуліцы Манмартр у Парыжы.

## Вядомыя кабарэ

* Мулен Руж

## Гл. таксама

* Дарк-кабарэ
* Канкан

## Зноскі
# Місіс Мінівер

| Місіс Мінівер  |
| --- |
| англ.: Mrs. Miniver |
|  |
|  Жанры
 | ваенны фільм, драматычны фільм, прапагандысцкі фільм[d] і рамантычны фільм |
| Рэжысёр | * Уільям Уайлер[…]
 |
| Прадзюсар | * Sidney Franklin[d]
 |
| Сцэнарысты | * George Froeschel[d]
* James Hilton[d]
* Arthur Wimperis[d]
* Claudine West[d]
 |
| У галоўных ролях | * Грыр Гарсан[…]
* Walter Pidgeon[d][…]
* Тэрэза Райт[…]
* Richard Ney[d][…]
* May Whitty[d]
* Reginald Owen[d][…]
* Генры Трэверс[d][…]
* Henry Wilcoxon[d][…]
* Helmut Dantine[d]
* Sidney Franklin[d]
* Пітэр Лоўфард[d]
* Paul Scardon[d]
* John Abbott[d]
* Rhys Williams[d]
* Charles Bennett[d]
* Leonard Carey[d]
* Alec Craig[d]
* Vernon Steele[d]
* Ian Wolfe[d]
 |
| Аператар | * Joseph Ruttenberg[d]
 |
| Кампазітар | * Herbert Stothart[d]
 |
| Мастак-пастаноўшчык | Седрык Гібанс |
| Кінакампанія | Metro-Goldwyn-Mayer |
| Працягласць | 134 хв. |
| Краіна | * ЗША
 |
| Мова | англійская |
| Год | 1942 і 1 снежня 1942 |
| IMDb | ID 0035093 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**«Місіс Мінівер»** (англ.: Mrs. Miniver) — амерыканская драма Уільяма Уайлера па аднайменнай кнізе Джэн Стратэр. Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм, рэжысуру, жаночую ролю, жаночую ролю другога плана, аператарскую працу і адаптаваны сцэнарый. Фільм распавядае пра ўдзел радавых англічан у абароне сваёй краіны ад нямецкіх войскаў.

## Крыніцы
# Раманы Чэліні (фільм)

| Раманы Чэліні  |
| --- |
| англ.: The Affairs of Cellini |
|  |
|  Жанр
 | драматычны фільм |
| Рэжысёр | * Gregory La Cava[d]
 |
| Прадзюсар | * Дэрыл Занук[d]
 |
| На аснове | The Firebrand of Florence[d] |
| Сцэнарыст | * Bess Meredyth[d]
 |
| У галоўных ролях | * Frank Morgan[d]
* Канстанс Бенет[d]
* Фрэдрык Марч
* Fay Wray[d]
* Louis Calhern[d]
* Люсіль Бол
* Lionel Belmore[d]
* Ward Bond[d]
* Jessie Ralph[d]
* Paul Harvey[d]
* Vince Barnett[d]
 |
| Аператар | * Charles Rosher[d]
 |
| Кампазітар | * Альфрэд Ньюман
 |
| Мастак-пастаноўшчык | Richard Day[d] |
| Кінакампанія | 20th Century Fox |
| Працягласць | 68 хв. |
| Краіна | * ЗША
 |
| Мова | англійская |
| Год | 1934 |
| IMDb | ID 0024816 |

«**Раманы Чэліні**» — амерыканскі гістарычны камедыйны фільм 1934 года рэжысёра Грэгары Ла Кавы з Фрэнкам Морганам, Канстанс Бенет, Фрэдрыкам Марчам, Фэй Рэй і Луісам Калхернам у галоўных ролях. Дзеянне фільма адбываецца ў Фларэнцыі. Фільм быў адаптаваны Бэс Мэрэдыт паводле п’есы «Палымяны галавеш Фларэнцыі» Эдвіна Джастуса Маера.

## Зноскі
# Лілі Палмер

| Лілі Палмер |
| --- |
| Lilli Palmer |
|  |
| Дата нараджэння | 24 мая 1914(1914-05-24) |
| Месца нараджэння | Познань, Германія |
| Дата смерці | 27 студзеня 1986(1986-01-27) (71 год) |
| Месца смерці | * Лос-Анджэлес, акруга Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША
 |
| Месца пахавання | * Форэст-Лаўн[d]
 |
| Грамадзянства | * Германія
* Швейцарыя
 |
| Муж | Рэкс Харысан[…] і Carlos Thompson[d] |
| Дзеці | Кэры Харысан[d] |
| Прафесія | актрыса |
| Кар’ера |
1935—1986 |
| Узнагароды |

|  |
| --- |
| Камандор ордэна За заслугі перад ФРГ |

 |
| IMDb | 0658339 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Лілі Палмер** (англ.: Lilli Palmer, 24 мая 1914 — 27 студзеня 1986) — нямецкая актрыса, намінантка на прэмію «Залаты глобус».

## Фільмаграфія

* «Манпарнас, 19» (1958) / Беатрыс Гастынгс

## Зноскі

## Спасылкі

* Лілі Палмер на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* Лілі Палмер на сайце «Find a Grave» (англ.)
* Сайт пра Лілі ПалмерАрхівавана 25 студзеня 2021.
# Уільям Хемслі Эмары

| Уільям Хемслі Эмары |
| --- |
|  |
| Нараджэнне | 7 верасня 1811(1811-09-07)* Queen Anne's County[d], Мэрыленд, ЗША
 |
| Смерць | 1 снежня 1887(1887-12-01) (76 гадоў)* Вашынгтон, акруга Калумбія, ЗША
 |
| Месца пахавання | * могілкі Кангрэса[d]
 |
| Маці | Anna Maria Emory[d] |
| Дзеці | Campbell Dallas Emory[d] і William H. Emory, Jr.[d] |
| Грамадзянства | * ЗША
 |
| Член у | * Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук
 |
| Адукацыя | * Ваенная акадэмія ЗША (1 ліпеня 1831)
 |
| Дзейнасць | батаніка |
| Прыналежнасць | ЗША |
| Род войскаў | Армія Саюза[d] |
| Званне | генерал і лейтэнант |
| Бітвы | * Грамадзянская вайна ў ЗША
* Амерыкана-мексіканская вайна
 |
| Узнагароды | член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

| Сістэматык жывой прыроды |
| --- |
|
Аўтар найменняў шэрага батанічных таксонаў. У батанічнай (*бінарнай*) наменклатуры гэтыя назвы дапаўняюцца скарачэннем **«Emory»**. **Спіс такіх таксонаў** на сайце IPNI **Персанальная старонка** на сайце IPNI

|  |
| --- |
|  Старонка на Віківідах |

 |

**Уільям Хемслі Эмары** (англ.: William Hemsley Emory, 7 верасня 1811 — 1 снежня 1887) — амерыканскі батанік, маёр і брыгадны генерал.

## Біяграфія

Уільям Хемслі Эмары нарадзіўся ў штаце Мэрыленд 7 верасня 1811 года. Набыў вядомасць на службе ў Корпусе інжынераў-тапографаў, якія ўдзельнічалі ў аглядах уздоўж межаў Злучаных Штатаў з Мексікай і Канадай. Эмары служыў з 1838 па 1876 год.

Уільям Хемслі Эмары памёр у Вашынгтоне 1 снежня 1887 года. Уільям Хемслі Эмары спецыялізаваўся на насенных раслінах.

## Зноскі
# 20 000 лье пад вадой (фільм, 1954)

| 20 000 лье пад вадой  |
| --- |
| 20,000 Leagues Under the Sea |
|  Жанры
 | навукова-фантастычны фільм, фільм пра падлодкі[d] і драматычны фільм |
| Рэжысёр | Рычард Флейшэр |
| Прадзюсар | * Уолт Дысней
 |
| На аснове | 20 000 лье пад вадой |
| Сцэнарыст | * Эрл Фелтан[d]
 |
| У галоўных ролях | * Тэд дэ Корсія[d]
* Роберт Дж. Уілкі[d]
* Джозэф Кэрыган[d]
* Карлтан Янг[d]
* Персі Хэлтан[d]
* Тэд Купер[d]
* Эдзі Мар[d]
* Фрэд Грэхем[d]
* Гары Харві[d]
* Херб Вігран[d]
* Джэк Пенік[d]
* Чарльз Гродзін[d]
* Джэймс Мэйсан
* Кірк Дуглас
* Петэр Лорэ[d]
* Пол Лукас
* Дэйтан Ламміс[d]
 |
| Аператары | * Франц Планер[d]
* Ральф Хамэрас[d]
* Til Gabani[d]
 |
| Кампазітары | * Пол Сміт[d]
* Эл Хофман[d]
 |
| Мастак-пастаноўшчык | Emile Kuri[d] |
| Кінакампанія | Walt Disney Pictures |
| Працягласць | 127 хв. |
| Бюджэт | 5 млн $ |
| Зборы | 17 440 000 $ |
| Краіна | * ЗША
 |
| Мова | англійская |
| Год |
1954 |
| IMDb | ID 0046672 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**«20 000 лье пад вадой»** (англ.: 20,000 Leagues Under the Sea) — амерыканскі фантастычны фільм 1954 года рэжысёра Рычарда Флейшэра, зняты па матывах аднайменнага рамана пісьменніка Жуля Верна. Прызнаны адным з лепшых дасягненняў студыі Disney у жанры прыгодніцкага ігравога кіно і стымпанка. Першы ігравы фільм студыі Walt Disney, зняты ў новым анамарфіраваным фармаце CinemaScope. Стужка атрымала дзве прэміі Оскар за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка і найлепшыя візуальныя эфекты.

## Сюжэт

На календары 1868 год і ўвесь Сан-Францыска ўзрушаны паведамленнямі аб велізарнай пачвары, што плыве пад вадой і можа зжэрці любое судна, калі яно да яго наблізіцца. Многія плаванні адмененыя, і ўрад вымушаны паслаць ваенны карабель даследаваць і ачысціць мора ад «пачвар».

Карабель гэты быў затоплены невядомай «істотай», і толькі траім цудам атрымалася выратавацца: прафесійнаму гарпуністу, прафесару з Марскога музея ў Парыжы і яго памагатаму. Іх выцягваюць з вады на падводную лодку Капітана Нэма: вучонага, вынаходніка і радыкальнага змагара за мір. Ён топіць караблі з высакароднай мэтай скончыць войны на бязмежных водах сусветнага акіяна...

## У ролях

* Джэймс Мэйсан — *капітан Нэма*
* Пол Лукас — *П’ер Аранакс*
* Кірк Дуглас — *Нэд Лэнд*
* Петэр Лорэ — *Кансель*
* Роберт Дж. Уілкі — *Старэйшы памагаты на «Наўтылусе»*
* Тэд дэ Корсія — *капітан Фарагут*
* Карлтан Янг — *Джон Говард*
* Джозэф Кэрыган — *Білі*

## Зноскі

## Спасылкі

* 20 000 лье пад вадой (фільм, 1954) на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
# ISO 4217

**ISO 4217** (ІСО 4217) — міжнародны стандарт ISO, вызначае коды валют.

Для нацыянальных валют код складаецца з дзвюхлітарнага азначэння дзяржавы паводле ISO 3166-1 alpha-2 і адной літары назвы валюты. Коды, якія пачынаюцца з літары **X**, прысвойваюцца іншым актывам — каштоўным металам (золата, срэбра, плаціна і паладый), а таксама міжнацыянальным валютам. Існуе код для невалютных транзакцый — **XXX**. Акрамя літарных, існуюць таксама лічбавыя трохзнакавыя кады валют.

Прыклады:

* **AZN** (994) — Азербайджанскі манат
* **EUR** (978) — Еўра
* **RUB** (643) — Расійскі рубель (да дэнамінацыі 1998 г выкарыстоўваўся код **RUR**)
* **USD** (840) — Долар ЗША
* **XAU** (959) — Тройская унцыя золата

## Спасылкі

* Коды валют ISO-4217 Архівавана 19 жніўня 2008. (англ.)
# Скрутак

Скрутак «Кнігі Эсфіры»
**Скрутак** — доўгі ліст пісчага матэрыялу (папіруса, пергамента ці паперы), які змотваюць для захавання ў рулон. На такім лісце пісалі папярок яго даўжыні.

## Гл. таксама

* Манускрыпт
# Дэднэймінг

**Дэднэймінг** (ад англ.: deadnaming — «старое найменне») — выкарыстанне ў дачыненні да трансгендарнага чалавека імені, дадзенага яму пры нараджэнні («дэднэйма»), якое ён болей не выкарыстоўвае, у тым ліку пашпартнага імені, калі чалавек не змяніў яго ў дакументах. Дэднэймінг можа быць выпадковым, а можа наўмысна выкарыстоўвацца для адмаўлення гендарнай ідэнтычнасці чалавека. Наўмысны дэднэймінг з’яўляецца формай трансфобіі.

Трансгендарныя людзі пры змене імені часта сутыкаюцца з законнымі і бюракратычнымі праблемамі. Медыйныя асобы, якія здзейснілі пераход, могуць адчуваць дыскамфорт з-за наяўнасці свайго былога імені ў метаданых, якія можа быць цяжка змяніць. Некаторыя арганізацыі ўводзяць палітыку выкарыстання імені, якое жадае сам чалавек, замест імені, якое ў яго дакументах.

## Гл. таксама

* Місгендарынг

## Крыніцы
# X (сацыяльная сетка)

| X |
| --- |
| X |
|  |
|  |
| URL | x.com |
| Камерцыйны |
так |
| Тып сайта | сацыяльная сетка, мікраблогінг[d], user-generated content platform[d], Інтэрнэт-супольнасць[d] і very large online platform[d] |
| Рэгістрацыя |
неабходна для ўдзелу |
| Мова(-ы) | некалькі моў[d] |
| Мова праграмавання | JavaScript, Ruby, Scala (мова праграмавання) і Java |
| Размяшчэнне сервера |  Сан-Францыска (Каліфорнія) |
| Уладальнік | X Corp.[d] |
| Аўтар | Джэк Дорсі, Noah Glass[d], Біз Стоўн і Эван Уільямс |
| Пачатак працы | 21 сакавіка 2006 |
| Бягучы статус |
працуе |
| Чысты прыбытак | ▲ 150 млн дол. (план на 2011) |
| Рэйтынг Alexa | 38, 37, 42, 13 і 12 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**X**, раней **Твітэр** (англ.: Twitter — «цвыркаць», «ціўкаць», «балбатаць») — сацыяльная сетка і платформа мікраблогінгу, якая прапаноўвае сваім карыстальнікам магчымасць пасылкі і атрымання паведамленняў, вядомых як *твіты* (па-англійску: tweets). Твіты — тэкставыя паведамленні да 140 сімвалаў, якія адлюстроўваюцца на старонцы аўтара твіта і старонках падпісаных на абнаўленні чытачоў (па-англійску: followers, літ. *паслядоўнікаў*). Кожны аўтар можа абмежаваць кола карыстальнікаў, якія могуць бачыць яго паведамленні, але па змоўчванні абнаўленні можа бачыць кожны. З канца 2009 года карыстальнікі могуць сачыць не толькі за іншымі аўтарамі паасобку, але і падпісвацца на адмысловыя спісы карыстальнікаў.

Літаратурны сегмент Твітэру спарадзіў такую разнавіднасьць кароткатэкставай літаратуры, як твітэратура (англ.: Twitterature).

25 красавіка 2022 пагадненне аб пакупцы Twitter Inc за 44 мільярды даляраў заключыў найбагацейшы чалавек свету Ілан Маск .

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме X (сацыяльная сетка)
* Афіцыйны сайт (англ.) (італ.) (ісп.) (ням.) (фр.) (яп.)
# П’еса

**П’е́са** (ад фр.: Pièce — кавалак, частка) — у літаратуры — усе творы драматычнага роду, сінонім паняцця драма. Тэрмін «П’еса», які напачатку абазначаў невялікі музычны твор, у XIX ст. выкарыстоўваўся і ў дачыненні да лірычных вершаў. У XX ст. п’есамі сталі называць драмы; часта гэта слова замяняе іх жанравае абазначэнне аўтарам.

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
# Сцяг ЗША

| Сцяг Злучаных Штатаў Амерыкі |
| --- |
|  |
| Зацверджаны | 4 ліпеня 1960 (50 зорак) |
| Прапорцыя |  10:19 |

**Дзяржаўны сцяг Злучаных Штатаў Амерыкі** (англ.: the national flag of the United States), таксама вядомы пад мянушкай **Зоркі і поласы** (англ.: Stars and Stripes) — афіцыйны дзяржаўны сімвал ЗША (нараўне з Вялікай пячаткай і гімнам).

Уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з сямю чырвонымі і шасцю белымі гарызантальнымі палосамі, якія чаргуюцца. У кантоне цёмна-сіняга колеру — 50 пяціканцовых зорак белага колеру. 13 палос — 13 калоній, якія ўтварылі незалежную дзяржаву (Нью-Гэмпшыр, Масачусетс, Род-Айленд, Канектыкут, Дэлавэр, Мэрыленд, Вірджынія, Паўночная Караліна, Паўднёвая Караліна, Джорджыя, Нью-Ёрк, Нью-Джэрсі, Пенсільванія). Сіні прамавугольнік з левага боку сімвалізуе Саюз. Колькасць зорак у сінім полі адпавядае ліку штатаў (у цяперашні час іх 50). Чырвоны колер увасабляе цягавітасць і доблесць; цёмна-сіні — стараннасць, справядлівасць, пільнасць; белы — нявіннасць і чысціню. Суадносіны шырыні сцяга да яго даўжыні 10:19.

## Гісторыя

Сцяг ЗША з 14 чэрвеня 1777 года
Нацыянальны сцяг ЗША з 13 белымі зоркамі на сінім фоне і 13 чырвона-белымі палосамі (па колькасці наяўных тады штатаў) быў зацверджаны 14 чэрвеня 1777 года.

Сцяг мяняўся з цягам часу ў залежнасці ад колькасці штатаў, якія складалі Саюз. Новая зорка дадаецца да сцяга 4 ліпеня пасля ўваходжання ў саюз новага штата. Колькасць палос застаецца нязменным; адзінае выключэнне — сцяг 1795—1818 гг., калі разам з двума зоркамі былі дададзеныя яшчэ і 2 паласы (пазней прыбраныя).

У гістарычным кантэксце сцяг таксама клічуць **Старая слава** і **Зорна-паласаты сцяг** (адсылка да гімна ЗША).
# Трэцяя сусветная вайна

Мяркуецца, што ядзерная зброя будзе адыгрываць вырашальную ролю ў Трэцяй сусветнай вайне.
**Трэцяя сусветная вайна** — гіпатэтычны глабальны ваенны канфлікт. У XX стагоддзі найбольш верагоднымі ініцыятарамі Трэцяй сусветнай маглі стаць ЗША і СССР.

З канца XX стагоддзя *трэцяй сусветнай вайной* завуць барацьбу з міжнародным тэрарызмам і патэнцыйны ваенны канфлікт, які можа ўзнікнуць пры ўжыванні ядзернай ці іншай ЗМЗ краінамі, якія меркавана хаваюць свой ракетна-ядзерны патэнцыял (Іран, Паўночная Карэя і Ізраіль, (2-15)).

## Наступствы

Патэнцыйныя сцэнарыі Трэцяй сусветнай вайны з ужываннем ядзернай зброі ў 1970—1980-я гады прадугледжвалі хуткае развіццё падзей. У выпадку масіраванага прымянення ядзернай зброі ў Трэцяй сусветнай вайне можа быць знішчана большая частка чалавецтва (паводле падлікаў, загінуўшых мірных жыхароў будзе больш, чым ваенных).

Наступствы ядзернай вайны тэарэтычна могуць прывесці да катастрафічных змен клімату і экалагічных умоў планеты (адбудзецца «ядзерная зіма» або «ядзерная восень»). Гэтае меркаванне шмат у чым вызначыла ролю ядзернай зброі як зброі стратэгічнага стрымлівання сапернікаў ад пачатку ядзернага канфлікту.

Наступствы Трэцяй сусветнай вайны могуць быць цяжэйшымі, калі Расія і ЗША ў гэтай вайне абмяняюцца ядзернымі ўдарамі. Такое развіццё падзей радыкальна: атамныя выбухі знішчаць буйныя гарады і жылыя раёны абедзвюх краін, вялізная колькасць ядзернага пылу разляціцца па ўсім свеце, пасля чаго на Зямлі надоўга павысіцца радыяцыйны фон.

## Гл. таксама

* Халодная вайна
* Ядзерная вайна
* Вайна супраць тэрарызму
* Сусветная вайна

## Зноскі
# Мауна-Лоа

|  |
| --- |
|  |
| Мауна-Лоа |
| англ.: Mauna Loa гав.: Mowna Roa |
|  |
|  |
|  |
| Краіна | * ЗША
 |
|  |
| Рэгіён | Гаваі |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Апошняе вывяржэнне | 2022  |
|  |
|  |
|  |
| Вышыня вяршыні | 4169 м  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Мауна-Лоа** (англ.: Mauna Loa) — дзеючы вулкан на Гавайскіх астравах. Вышыня 4169 м (другая паводле вышыні вяршыня Гаваяў). Лічыцца самым вялікім вулканам на Зямлі паводле аб’ёма матэрыяла, які яго складае (уключна з падводнай часткай) — каля 80 тыс. км³. Разам з вулканам Мауна-Кеа ўтварае самае высокае вулканічнае збудаванне на Зямлі — узвышаецца над дном акіяна больш чым на 9 км.

Мауна-Лоа ўяўляе сабой базальтавы шчыт у форме эліпса (75 × 45 км). На вяршыні цягнецца ланцужок з 5 кратараў. У верхняй частцы шчыта размешчаны шматлікія шлакавыя і попелавыя конусы.

Вывяржэнне Мауна-Лоа 29 лістапада 2022 года.
Зафіксавана 40 вывяржэнняў вулкана, пачынаючы з 1832 года, апошняе ў XX стагоддзі адбылося ў 1984 годзе. Пасля гэтага вулкан пачаў вывяргацца 27 лістапада 2022 года.

Схілы пакрыты трапічнымі лясамі і хмызнякамі. Дзейнічае вулканалагічная станцыя (пастаянныя назіранні вядуцца з 1912). На схілах Мауна-Лоа і вулкана Кілаўэа — Гавайскі вулканічны нацыянальны парк, уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны.
# 23 кастрычніка

|  |
| --- |
| ← **кастрычнік** → |
| п | а | с | ч | п | с | н |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| 2026 |

**23 кастрычніка** — дзвесце дзевяноста шосты (дзвесце дзевяноста сёмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі

* 424: Валентыніян III, пяцігадовы сын Галы Плацыдзіі абвешчаны імператарам супраць узурпатара Іаана.
* 732: У бітве пры Пуацье войскі франкаў разбілі армію Арабскага халіфата.
* 787: Скончыўся Другі Нікейскі сабор.
* 1157: Дацкі кароль Вальдэмар I Кнутсан узяў шлюб з менскай княжной Сафіяй Валадараўнай.
* 1582: Адбылася бітва на Чувашавым мысе паміж атрадам казакаў на чале з Ермаком Цімафеевічам і сібірцамі на чале з ханам Кучумам.
* 1942: Пачатак бітвы пры Эль-Аламейне (Егіпет) паміж англійскімі і нямецкімі войскамі.
* 1956: Пачалося Венгерскае паўстанне, скіраванае супраць таталітарнага камуністычнага кіраўніцтва і савецкай ваеннай прысутнасці ў Венгрыі (працягвалася да 11 лістапада).
* 1990: Гораду Горкі вернута назва Ніжні Ноўгарад.

## Нарадзіліся

Пеле
* 1715: Пётр II, імператар расійскі
* 1816: Арцём Вярыга-Дарэўскі, беларускі пісьменнік і даследчык фальклору (пам. 1884)
* 1823: Адам Плуг, беларускі пісьменнік і журналіст (пам. 2.11.1903)
* 1844: Сара Бернар, французская актрыса (пам. 26.3.1923)
* 1844: Вільгельм Лейбль, нямецкі мастак
* 1887: Цішка Гартны, беларускі пісьменнік, грамадскі і дзяржаўны дзеяч (пам. 11.4.1937)
* 1898: Вернер Шольц, нямецка-аўстрыйскі мастак
* 1905: Фелікс Блох, швейцарскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (пам. 10.9.1983)
* 1910: Рыхард Мортэнсен, дацкі мастак
* 1910: Мірдза Бэндрупэ, латышская паэтэса
* 1916: Якаў Траццякоў, поўны кавалер Ордэна Славы (пам. 4.12.1985)
* 1920: Джані Радары, італьянскі дзіцячы пісьменнік (пам. 1980)
* 1940: Пеле, бразільскі футбаліст
* 1942: Майкл Крайтан, амерыканскі пісьменнік, сцэнарыст
* 1954: Энг Лі, тайваньскі кінарэжысёр і прадзюсар
* 1964: Роберт Трухілья, амерыканскі музыкант
* 1968: Іна Афанасьева, беларуская эстрадная спявачка, тэлевядучая
* 2002: Альберта Хінес Лопес, іспанскі спарстмен (спартыўнае скалалажанне), алімпійскі чэмпіён

## Памерлі

Чарлз Гловер Баркла
* 1603: Эцьен Дзюмусцье, французскі мастак
* 1632: Джавані Батыста Крэспі, італьянскі мастак
* 1914: Хасэ Эварыста Урыбуру, аргенцінскі прэзідэнт
* 1917: Эжэн Грасэ, французскі і швейцарскі мастак
* 1933: Іван Шыраеў, эсперантамоўны пісьменнік і перакладчык, стваральнік і галоўны рэдактар Энцыклапедыі эсперанта (нар. 11.4 1887)
* 1935: Чарлз Дэмут, амерыканскі мастак
* 1937: Уладзімір Крыловіч, беларускі акцёр, адзін з заснавальнікаў беларускага савецкага тэатра (нар. 1.11.1895)
* 1941: Васіль Шашалевіч, беларускі драматург і празаік (нар. 9.1.1897)
* 1944: Чарлз Гловер Баркла, англійскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
* 1986: Эдуард Адальберт Дойзі, амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1943)

## Святкуюць