Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1948 год у гісторыі кіно

|  |
| --- |
| **1948 год у гісторыі кіно** |
| 1944 · 1945 · 1946 · 1947 — **1948** — 1949 · 1950 · 1951 · 1952 |

**1948** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката

## Падзеі

## Фільмы

## Узнагароды

## Нарадзіліся

* 28 сакавіка — Даян Уіст, амерыканская актрыса.
* 30 ліпеня — Жан Рэно, французскі акцёр.
* 19 верасня — Джэрэмі Айранс, англійскі акцёр.
* 28 лістапада — Агнешка Холанд, польскі кінарэжысёр і сцэнарыст.
* 27 снежня — Жэрар Дэпардзьё, французскі акцёр.

## Памерлі

* 11 лютага — Сяргей Эйзенштэйн, савецкі рэжысёр тэатра і кіно, мастак, сцэнарыст, тэарэтык мастацтваў, педагог (нар. 1898).

## Зноскі

## Спасылкі
# Леа Мак-Кэры

| Леа Мак-Кэры |
| --- |
| Leo McCarey |
|  |
| Дата нараджэння | 3 кастрычніка 1898(1898-10-03)[…] |
| Месца нараджэння | * Лос-Анджэлес, акруга Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША
 |
| Дата смерці | 5 ліпеня 1969(1969-07-05) (70 гадоў) |
| Месца смерці | * Санта-Моніка, акруга Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША
 |
| Месца пахавання | * могілкі Святога Крыжа
 |
| Грамадзянства |  ЗША |
| Адукацыя | * Універсітэт Паўднёвай Каліфорніі
* USC Gould School of Law[d]
 |
| Прафесія | кінарэжысёр |
| Член у | * Writers Guild of America[d]
 |
| Узнагароды |   прэмія «Оскар» за найлепшую літаратурную першакрыніцу[d] (15 сакавіка 1945) зорка на галівудскай «Алеі славы» |
| IMDb | ID 0564970 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Леа Мак-Кэры** (англ.: Leo McCarey; 3 кастрычніка 1898 — 5 ліпеня 1969) — амерыканскі кінарэжысёр, лаўрэат прэмій «Оскар» і «Залаты глобус».

## Біяграфія

Скончыў школу юрыстаў пры Паўднёвакаліфарнійскім універсітэце. У 1920 пачаў працаваць у кінаіндустрыі асістэнтам рэжысёра Тода Броўнінга. Да канца дзесяцігоддзя ўдасканальваў майстэрства на студыі Хэла Роўча. Наняты Роўчам ў 1923 годзе, спачатку пісаў гэгі для серыяла «Маленькія махляры», затым стаў прадзюсарам і рэжысёрам кароткаметражак. На студыі Роўча ўпершыню зняў Лорэла і Хардзі ў дуэце, стварыўшы адзін з самых знакамітых кінакамедыйных ансамбляў. У 1929 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам студыі.

У 1938 годзе атрымаў свой першы «Оскар» за лепшую рэжысуру («Жудасная праўда»).

## Фільмаграфія

* 1937 — Жудасная праўда
* 1944 — Ісці сваім шляхам

## Зноскі
# 1949 год у гісторыі кіно

|  |
| --- |
| **1949 год у гісторыі кіно** |
| 1945 · 1946 · 1947 · 1948 — **1949** — 1950 · 1951 · 1952 · 1953 |

**1949** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката

## Падзеі

## Фільмы

## Узнагароды

## Нарадзіліся

* 2 красавіка — Барыс Плотнікаў, савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны педагог († 2020).
* 12 чэрвеня — Мэрыл Стрып, амерыканская актрыса.
* 25 верасня — Педра Альмадовар, іспанскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.

## Памерлі

* 6 студзеня — Віктар Флемінг, амерыканскі кінарэжысёр, прадзюсар і аператар (нар. 1889).
* 15 красавіка — Уолес Біры, амерыканскі акцёр (нар. 1885).

## Зноскі

## Спасылкі
# 1950 год у гісторыі кіно

|  |
| --- |
| **1950 год у гісторыі кіно** |
| 1946 · 1947 · 1948 · 1949 — **1950** — 1951 · 1952 · 1953 · 1954 |

**1950** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката

## Падзеі

## Фільмы

## Узнагароды

## Нарадзіліся

* 24 студзеня — Даніэль Ацёй, французскі акцёр і кінарэжысёр.
* 20 сакавіка — Уільям Хёрт, амерыканскі акцёр.
* 8 верасня — Леа Пул, канадскі кінарэжысёр, сцэнарыст, мантажор.
* 21 верасня — Біл Мюрэй, амерыканскі акцёр, кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.

## Памерлі

* 2 студзеня — Эміль Янінгс, нямецкі акцёр (нар. 1884).

## Зноскі

## Спасылкі
# 1956 год у гісторыі кіно

|  |
| --- |
| **1956 год у гісторыі кіно** |
| 1952 · 1953 · 1954 · 1955 — **1956** — 1957 · 1958 · 1959 · 1960 |

**1956** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката

## Падзеі

## Фільмы

* «Міколка-паравоз» — «Беларусьфільм», рэжысёр Леў Голуб (у ролях: Валодзя Гуськоў, Георгій Гумілеўскі)
* «Карнавальная ноч»

## Узнагароды

## Нарадзіліся

* 3 студзеня — Мэл Гібсан, амерыкана-аўстралійскі акцёр, рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.
* 31 студзеня — Вера Глаголева, савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно, кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар († 2017).
* 30 красавіка — Ларс фон Трыер, дацкі кінарэжысёр і сцэнарыст.
* 27 мая — Джузэпэ Тарнаторэ, італьянскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.
* 9 ліпеня — Том Хэнкс, амерыканскі акцёр, прадзюсар і кінарэжысёр.

## Памерлі

## Зноскі

## Спасылкі
# Уільям Уэлман

| Уільям Уэлман |
| --- |
|  |
| Дата нараджэння | 29 лютага 1896(1896-02-29)[…] |
| Месца нараджэння | * Бруклайн[d], акруга Норфалк[d], Масачусетс, ЗША
 |
| Дата смерці | 9 снежня 1975(1975-12-09) (79 гадоў) |
| Месца смерці | * Лос-Анджэлес, акруга Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША
 |
| Грамадзянства | * ЗША
 |
| Бацька | Arthur Gouverneur Wellman[d] |
| Маці | Cecila McCarthy[d] |
| Жонка | Helene Chadwick[d], Dorothy Rae Coonan[d] і Marjorie Crawford[d] |
| Дзеці | William Wellman, Jr.[d] |
| Прафесія | кінарэжысёр, акцёр, сцэнарыст, лётчык, рэжысёр, кінаакцёр, пісьменнік, кінасцэнарыст, прадзюсар, кінапрадзюсар |
| Узнагароды | прэмія «Оскар» за найлепшую літаратурную першакрыніцу[d] (10 сакавіка 1938) прэмія Нацыянальнага савета кінакрытыкаў ЗША за найлепшы фільм[d] зорка на галівудскай «Алеі славы» (8 лютага 1960) |
| IMDb | ID 0920074 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Уільям Уэлман** (англ.: William A. Wellman; 29 лютага 1896 — 9 снежня 1975) — амерыканскі кінарэжысёр, які заслужыў мянушку «Дзікі Біл» з-за суровага абыходжання з акцёрамі, бесшабашнага характару і іміджу пілота Першай сусветнай. Адзін з найбольш яго вядомых фільмаў «Вораг грамадства» (1931) разглядаецца як ранні нуар.

## Зноскі
# 1960 год у гісторыі кіно

|  |
| --- |
| **1960 год у гісторыі кіно** |
| 1956 · 1957 · 1958 · 1959 — **1960** — 1961 · 1962 · 1963 · 1964 |

**1960** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката

## Падзеі

## Фільмы

* «Псіха» — рэж. Альфрэд Хічкак (у ролях: Энтані Перкінс, Джанет Лі, Вера Майлз, Джон Гэвін, Марцін Болсам).

## Узнагароды

## Нарадзіліся

* 4 красавіка — Х’юга Уівінг, аўстралійскі кінаакцёр.
* 15 красавіка — Сюзана Бір, дацкі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.
* 30 ліпеня — Рычард Лінклейтэр, амерыканскі незалежны кінарэжысёр.
* 10 жніўня — Антоніа Бандэрас, іспанскі акцёр, рэжысёр, прадзюсар і спявак.
* 17 жніўня — Шон Пен, амерыканскі акцёр і кінарэжысёр.
* 9 верасня — Х’ю Грант, брытанскі акцёр.
* 10 верасня — Колін Фёрт, брытанскі акцёр тэатра, кіно і тэлебачання.
* 14 верасня — Меліса Леа, амерыканская актрыса.
* 5 лістапада — Цільда Суінтан, брытанская кінаактрыса.
* 8 лістапада — Алег Меньшыкаў, савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр.
* 11 снежня — Рэйчэл Портман, англійская кампазітарка, найбольш вядомая сваімі працамі для кіно.
* 20 снежня — Кім Кі Дук, паўднёвакарэйскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар († 2020).

## Памерлі

* 14 мая — Аляксандр Кістаў, беларускі савецкі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Беларускай ССР (нар. 1903).
* 16 лістапада — Кларк Гейбл, амерыканскі акцёр, кіназорка (нар. 1901).

## Зноскі

## Спасылкі
# Нарматыўны кантроль

**Нарматы́ўны кантро́ль** (англ.: Authority control) у бібліятэчнай справе — арганізацыя бібліятэчных каталогаў і бібліяграфічнай інфармацыі шляхам прысваення кожнай тэме пэўнай назвы. Такія унікальныя загалоўкі паслядоўна выкарыстоўваюцца ў каталогу і працуюць разам з іншымі арганізацыйнымі дадзенымі, напрыклад, перакрыжаванымі спасылкамі. Кожны загаловак мае кароткае апісанне межаў дастасавальнасці і выкарыстання, такая арганізацыя дапамагае персаналу бібліятэк падтрымліваць каталог у актуальным стане і спрашчае працу даследчыкам.

Каталагізавальнікі прысвойваюць кожнай сутнасці (аўтар, кніга, серыя, выдавецтва) унікальны тэкставы ідэнтыфікатар, які паслядоўна выкарыстоўваецца для адназначнага апісання ўсіх адсылак да гэтай сутнасці, нават калі гэта варыянт запісу, псеўданім або крыптанім. Унікальны загаловак дазваляе атрымаць усю рэлевантную інфармацыю, уключаючы звесткі аб звязаных з дадзенай сутнасцю. Нарматыўны кантроль можа размяшчацца ў базе дадзеных і ўтрымліваць сувязі з іншымі сутнасцямі і іншымі базамі. Таму нарматыўны кантроль — разнавіднасць бібліяграфічнага кантролю і нарматыўнага слоўніка.

Хоць тэарэтычна нарматыўнаму кантролю можа падвяргацца любая інфармацыя (умоўныя загалоўкі, асабістыя імёны, карпаратыўныя назвы), у бібліятэках каталогі звычайна сканцэнтраваны вакол імёнаў аўтараў і назваў кніг. Класіфікацыя Бібліятэкі Кангрэса выконвае падобную функцыю, хоць звычайна іх разглядаюць асобна. З часам запісы нарматыўнага кантролю патрабуецца змяняць і абнаўляць; хоць яго мэтай не з'яўляецца стварэнне ідэальнай непарыўнай сістэмы захоўвання дадзеных, ён дапамагае сістэматызаваць і шукаць інфармацыю.

## Зноскі
# Універсальны каардынаваны час

**Універсальны каардынаваны час** (англ.: Coordinated Universal Time, *UTC*), **Сусветны час** — аснова цывільнага часу, які адрозніваецца на цэлую колькасць секунд ад атамнага часу і на дробавую колькасць секунд ад UT1.

UTC — спадчыннік GMT (Грынвіцкі час). Новае імя было ўведзена, каб пазбавіцца ад геаграфічных назваў у міжнародным стандарце. UTC грунтуецца на атамным адліку часу, а не на часе ў Грынвічы. Варта звярнуць увагу на тое, што UTC аднолькавы ўзімку і ўлетку. Таму для тых месцаў, дзе прыняты пераход на пэўны тэрмін да летняга часу, зрушэнне адносна UTC на гэты тэрмін змяняецца.

## Метад выліку UTC

**UT** — сярэдні сонечны час на мерыдыяне Грынвіча. З-за нераўнамернасці кручэння Зямлі грынвіцкі мерыдыян круціцца таксама нераўнамерна. Апроч таго, у выніку бесперапыннага перамяшчэння восі кручэння ў целе самой Зямлі геаграфічныя полюсы соваюцца па паверхні Зямлі, а разам з імі змяняюць сваё месцазнаходжанне і плоскасці праўдзівых мерыдыянаў. З-за гэтых фактараў адрозніваюць наступныя сістэмы вымярэння часу:

**UT0** — час на імгненным грынвіцкім мерыдыяне, вызначаны па імгненным месцазнаходжанні полюсаў Зямлі. Гэта час, які атрымліваецца непасрэдна ў выніку астранамічных назіранняў сутачных рухаў зорак;

**UT1** — час на сярэднім грынвіцкім мерыдыяне, выпраўлены з улікам руху зямных полюсаў:

UT1 = UT0 + Δλ,

дзе Δλ — папраўка, якая залежыць ад каардынат імгненнага полюсу, якія адлічваюцца адносна агульнапрынятага сярэдняга полюсу;

**UT2** — час, які выпраўлены з улікам сезоннай нераўнамернасці кручэння Зямлі ΔTs:

UT2 = UT1 + ΔTs.

Для ўзгаднення назіранага сусветнага часу UT1 і строга раўнамернага Міжнароднага атамнага часу (TAI) з 1964 года ўвялі раўнамерна-пераменную шкалу часу UTC — універсальны каардынаваны час. Маштабы UTC і TAI роўныя, а нульпункт змяняецца скокам. Паміж UTC і UT1 назапашваецца разыходжанне, абумоўленае, па-першае, нераўнамернасцю шкалы UT1, а, па-другое, няроўнасцю маштабаў UT1 і TAI (1 секунда UT1 дакладна не роўная 1 атамнай секундзе). Пры нарастанні разыходжання паміж UTC і UT1 да 0,7 секунды робіцца карэкціроўка скокам на 1 секунду.

Дадатковая высакосная сeкунда дадаецца (або, тэарэтычна, аднімаецца) 30 чэрвеня або 31 снежня пры неабходнасці. Першая змена была ў 1972 годзе, дададзена дадатковая секунда а 23:59:60. Дадаванне секунды вызначаецца International Earth Rotation and Reference Systems Service, паводле іх назіранняў за кручэннем Зямлі.

Сігналы дакладнага часу перадаюцца па радыё, тэлебачанні і праз інтэрнэт у сістэме UTC.
# Знак

**Знак**: матэрыяльны і пачуццёва ўспрыйманы прадмет, з'ява, дзеянне, што выступае як прадстаўнік іншага прадмета, якасці або адносіны. Знакі, іх сістэмы і правілы іх выкарыстання вывучае семіётыка (семіялогія).

Адрозніваюцца моўныя і нямоўныя знакі. Усе ўжываныя знакі маюць на мэце перадачу пэўнай інфармацыі, але разуменне знаку немагчымае без папярэдняга высвятлення яго значэння. Усе сістэмы сродкаў, ужываныя чалавекам для абмену інфармацыяй — знакавыя. Ва ўсіх навуковых канцэпцыях адрозніваюць сам знак і яго спосаб выражэння (азначальнае ці рэпрэзентамен, у залежнасці ад традыцыі, гл.далей будова знака), і падкрэсліваецца, што знак — нешта большае за спосаб выражэння.

У адносінах паміж спосабам выражэння знака і азначанай ім існасцю выдзяляюць 3 віды адносін, якімі з'яўляюцца, у парадку памяншэння адвольнасці, **сімвалічная** (знак-сімвал), дзе знак адносна азначанага з'яўляецца адвольным або чыста дамоўным, **іканічная** (знак-копія), дзе знак падобны на азначанае, і **індэксная** (знак-прыкмета), дзе знак наўпрост нейкім чынам звязаны з азначаным.

## Будова знака

Пры аналізе знака ён разглядаецца, у традыцыі Ф. Сасюра («дыяда Сасюра»), як складзены з дзвюх частак: «азначальнага» (або экспанента) — матэрыяльнага боку або формы знака, і «азнача́нага» — змястоўнага, сэнсавага боку. Азнача́ны бок тоесны не з самой рэччу, з'явай і г.д., а з яе вобразам; гэтаксама азначальны бок тоесны не з канкрэтным матэрыяльным увасабленнем, а з яго вобразам. Знак, паводле Сасюра, мае цалкам адвольную будову; *неабходнай* сувязі паміж азначаным і азначальным не існуе, такая сувязь з'яўляецца чыста канвенцыянальнай, прадуктам дамоўленасці. Канцэпцыя Сасюра служыць асновай лінгвістычнай мадэлі знакаў (моўных знакаў).

У процівагу «дыядзе Сасюра» Ч. Пірс прапанаваў «трыяду», што складаецца з **рэпрезентамену**, **інтэрпрэтанты** і **аб'екту**. Схематычна сувязі паміж імі выражаюцца трыкутнікам — аснову складае сімвал (рэпрэзентамен), суаднесены з азначаным аб'ектам, у вяршыні знаходзіцца інтэрпрэтанта, якую часта атаясамляюць з азначаным або рэферэнцыяй. Інтэрпрэтанта — не тое самае, што інтэрпрэтатар (той, хто атрымлівае і тлумачыць знак), а тое, дзякуючы чаму знак мае значэнне нават пры няіснасці інтэпрэтатара. У тлумачэнні-гіпотэзе У. Эка інтэрпрэтанта — іншы спосаб прадстаўлення таго самага аб'екта, і каб яе спазнаць, трэба азначыць знак з дапамогай іншага знаку, інтэрпрэтанта якога будзе наступны знак і г.д. Паводле Эка, такім, хоць і парадаксальным, спосабам — неразрыўным працэсам **семіёзісу** — можна абгрунтаваць семіётыку яе ўласнымі сродкамі. Паняцце **стварэння сэнсу**, якое тут узнікае, моцна папулярнае ў тэарэтыкаў мас-медыяў, бо яны падкрэсліваюць важнасць актыўнага працэсу інтэрпрэтацыі. Канцэпцыя Пірса служыць, між іншым, для апісання нямоўных знакаў.

## Зноскі

## Літаратура

* Семиотика: книга для студентов / Автор-составитель Скрипник К. Д. — Ростов-на-Дону: РИО Ростовского филиала РТА, 2000. — 127 с.
* Мова як адмысловая знакавая сістэма // *Сцяцко П. У.* Уводзіны ў мовазнаўства: Дапаможнік. — Гродна: ГрДУ, 2001. — 231 с. — ISBN 985-417-212-0.
# Геаграфічныя каардынаты

Каардынатная сфера
**Геаграфічныя каардынаты** — велічыні, якія вызначаюць становішча пункта на зямной паверхні адносна экватара і нулявога мерыдыяна (геаграфічная шырата і геаграфічная даўгата).

* **Шырата** φ — вугал паміж лініяй адвеса, якая праходзіць праз дадзены пункт і цэнтр Зямлі, і плоскасцю экватара, які адлічвацца ад 0 да 90° у абодва бакі ад экватара. Геаграфічную шырату пунктаў, якія ляжаць у паўночным паўшар'і, (паўночная шырата) прынята лічыць дадатнай, шырату пунктаў у паўднёвым паўшар’і — адмоўнай.
* **Даўгата** λ — вугал паміж плоскасцю мерыдыяна, які праходзіць праз дадзены пункт, і плоскасцю пачатковага нулявога мерыдыяна, ад якога вядзецца адлік даўготаў. На Зямлі нулявы мерыдыян праходзіць праз Грынвіч і завецца Грынвіцкім мерыдыянам. Даўготы ад 0 да 180° на ўсход ад нулявога мерыдыяна называюць усходнімі, на захад — заходнімі.

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
# Краіна

**Краі́на** — геаграфічная тэрыторыя, якая мае вызначаныя межы, якая карыстаецца дзяржаўным суверэнітэтам або знаходзіцца пад уладай іншай дзяржавы (калонія, падапечная тэрыторыя). Слова *краіна* можа азначаць не толькі тэрыторыю, але і насельніцтва гэтай тэрыторыі.

### Краіна або дзяржава

Хоць паняцці *краіна* і *дзяржава* часта выкарыстоўваюцца як сінонімы, паміж імі ёсць істотная розніца. Паняцце *дзяржава* азначае ў першую чаргу *палітычную сістэму ўлады, усталяваную на вызначанай тэрыторыі*, у той час як паняцце *краіна* хутчэй ставіцца да *культурных, агульнагеаграфічных* (агульнасць тэрыторыі) і іншых фактараў. Паняцце *краіна* з'яўляецца меней афіцыйным, чым паняцце *дзяржава*.

Напрыклад, Брытанская імперыя з'яўлялася адзінай *дзяржавай*, якая складалася з шматлікіх *краін* (метраполія і мноства калоній). Іншы прыклад: сучасная Польшча і Польшча камуністычнай эпохі — гэта адна і тая ж краіна, але розныя дзяржавы.

## Гл. таксама

* Краіны свету

## Спасылкі

* Краіны свету, даведнік турыста.
# Штаты ЗША

Карта ЗША з назвамі штатаў
**Штаты ЗША** (англ.: state, літаральна «дзяржава») — асноўныя палітычныя суб’екты, якія разам утвараюць Злучаныя Штаты Амерыкі (усяго 46 штатаў і 4 садружнасці з правамі штатаў). Яны маюць значную ступень суверэнітэту ва ўнутраных справах, аднак саступаюць усе паўнамоцтвы ў адносінах з замежнымі дзяржавамі, а таксама частку канстытуцыйных паўнамоцтваў федэральным уладам. Усе штаты з’яўляюцца раўнапраўнымі паміж сабою.

## Этымалогія

Англійскае слова *state* паходзіць ад лацінскага *status* (літаральна "стан" або "становішча"). У дачыненні да дзяржаўнага кіравання выкарыстоўвалася з XIV ст. Англійскія калоніі ў Паўночнай Амерыцы называліся штатамі з XVII ст. У Дэкларацыі незалежнасці ЗША 1776 г. ўсе суб'екты новага дзяржаўнага ўтварэння былі названы штатамі. На самой справе, 3 з іх афіцыйна зваліся садружнасцямі. У наш час садружнасцямі з'яўляюцца Вірджынія, Пенсільванія, Масачусетс і Кентукі.

## Прыняцце штатаў у склад ЗША

У 1776 г., калі была абвешчана незалежнасць ЗША, у іх склад уваходзіла толькі 13 суб'ектаў (10 штатаў і 3 садружнасці з правамі штатаў), аднак у наш час іх колькасць дасягае 50. Гэта стала магчымым дзякуючы праву ўключэння новых суб'ектаў. Іх прыняццю папярэднічае складаная працэдура: абавязковае прыняццё ўласнай Канстытуцыі, ратыфікацыя Канстытуцыі ЗША і задавальненне з боку Кангрэса ЗША. Забараняецца стварэнне новых штатаў шляхам выхаду з ужо існуючых або праз злучэнне ўжо існуючых штатаў без дазволу Кангрэса. На практыцы, большасць штатаў была ўтворана на федэральных землях ЗША. Выключэнне складаюць Вермонт, Кентукі, Мэн, Тэхас, Каліфорнія і Заходняя Вірджынія. Прычым, толькі Тэхас і Каліфорнія з'яўляліся незалежнымі дзяржавамі да ўваходу ў склад ЗША. Апошнімі штатамі, прынятымі ў склад ЗША, былі Аляска (3 студзеня 1959 г.) і Гаваі (29 жніўня 1959 г.).

## Выхад са складу ЗША

Хаця Канстытуцыя ЗША не забараняе выхад штатаў са складу ЗША, пастанова Вярхоўнага суда ЗША ад 1868 г. не прызнае аднабаковае аддзяленне. Адзіная спроба выхаду са складу ЗША была зроблена 11 суб'ектамі, якія ў 1861 г. стварылі Канфедэратыўныя Штаты Амерыкі, што прывяло да грамадзянскай вайны.

## Назвы штатаў

У аснове паходжання пэўных назваў штатаў ляжаць шэсць крыніц: назвы 26 штатаў — індзейскага паходжання (з іх, прынамсі, адно — Айдаха — насамрэч прыдуманае слова); 11 – англійскага; 6 — іспанскага, 3 — французскага; назва Аляска – з мовы эскімосаў; Гаваі — з гавайскай мовы; назва Род-Айленд узятая з галандскай мовы; назва Вашынгтон — мае карані ў гісторыі ЗША.

## Крыніцы
# Таварыства Цынцынаці

**Таварыства Цынцынаці** — гістарычная спадчынная арганізацыя з філіяламі ў ЗША і Францыі, заснаваная ў 1783 годзе з мэтай захаваць ідэалы і зносіны афіцэраў Кантынентальнай арміі, якія ўдзельнічалі ў вайне за незалежнасць ЗША. Таварыства было названа ў гонар горада Цынцынаці, штат Агая, які тады яшчэ быў маленькай вёскай. Цяпер, больш чым праз 200 гадоў пасля заснавання, таварыства спрыяе падтрымцы грамадскага інтарэсу да Амерыканскай рэвалюцыйнай вайны праз свае бібліятэчныя і музейныя калекцыі, выставы, праграмы, публікацыі і іншыя мерапрыемствы.
# Луцый Квінкцый Цынцынат

| Луцый Квінкцый Цынцынат |
| --- |
| лац.: Lucius Quinctius Cincinnatus |
|  Партрэт з *Promptuarii Iconum Insigniorum* |
|  |
|

|  Консул Рымскай рэспублікі (суфект)  |
| --- |
| 460 да н.э. |

 |
| Сумесна з | Гай Клаўдзій Сабін Інрэгілен |
| Папярэднік | Публій Валерый Публікола |
| Пераемнік | Квінт Фабій Вібулан Луцый Карнелій Малугінен Урыцін |
|

|  Рымскі дыктатар  |
| --- |
| 458 да н.э. |

 |
|

|  Рымскі дыктатар  |
| --- |
| 439 да н.э. |

 |
|

---

 |
| Нараджэнне | 519 да н.э.(-519) |
| Смерць | 430-я да н.э.* Рымская рэспубліка
 |
| Род | Quinctii Cincinnati[d] |
| Бацька | Quinctius[d] |
| Маці | *невядома* |
| Жонка | Рацылія |
| Дзеці | Луцый Квінкцый Цынцынат Малодшы[d], Ціт Квінкцый Пен Цынцынат[d], Caeso Quinctius[d][…] і Quintus Quinctius Cincinnatus[d] |
| Грамадзянства | * Старажытны Рым
 |
| Званне | легат |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Луцый Квінкцый Цынцынат** (лац.: Lucius Quinctius Cincinnatus) — старажытнарымскі патрыцый, консул 460 да н.э., дыктатар 458 (падчас вайны рымлян супраць плямёнаў экваў і сабінаў), 439 да н. э. Паводле рымскага падання, выкладзенага рымскім аўтарамі Лівіем і інш., Цынцынат лічыўся ўзорам сціпласці, доблесці і вернасці грамадзянскаму абавязку.

Цынцыната абіраюць дыктатарам
## Зноскі

## Літаратура

* *"Cincinnatus, Lucius Quinctius." Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007)*

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Луцый Квінкцый Цынцынат
# Дэмакратычная партыя ЗША

| Дэмакратычная партыя ЗША |
| --- |
| англ.: Democratic Party |
|  |
| Лідар | Jaime Harrison[d] і Ken Martin[d] |
| Заснавальнік | Эндру Джэксан і Марцін Ван Бюран |
| Дата заснавання | 8 студзеня 1828 |
| Штаб-кватэра | * Вашынгтон
 |
| Краіна | * ЗША
 |
| Ідэалогія | modern liberalism in the United States[d] і сацыял-лібералізм |
| Інтэрнацыянал | * Прагрэсіўны альянс
 |
| Маладзёжная арганізацыя | Young Democrats of America[d] |
| Колькасць членаў | 80 097 731 |
| Сайт | democrats.org (англ.) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Дэмакратычная партыя ЗША** (англ.: Democratic Party, Democrats) — адна з двух галоўных партый ЗША, якія ўтвараюць двухпартыйную сістэму. З'яўляецца адной з самых старажытных палітычных партый у свеце. Яе неафіцыйны сімвал — асёл, які брыкаецца, колер партыі — сіні.

Заснавальнікамі партыі лічацца Томас Джэферсан (які заклаў асновы партыі ў 1792) і Эндру Джэксан (першы прэзідэнт ЗША, абраны як кандыдат ад гэтай партыі ў 1828).

У 1828- 1860 дэмакраты дамінавалі на палітычнай сцэне ЗША, часам выпускаючы ўладу ў рукі вігаў. Але з пачатку Грамадзянскай вайны (1861) і да 1912 кіруючай партыяй практычна ўвесь гэты час была заснаваная Абрахамам Лінкальнам Рэспубліканская партыя ЗША. Адзіным палітыкам-дэмакратам, які быў абраны прэзідэнтам у той перыяд, быў Стывен Гровер Кліўленд.

У XX стагоддзі дэмакратычная партыя здабыла другое дыханне і дала такіх выбітных прэзідэнтаў, як Томас Вільсан, Франклін Рузвельт і Джон Кенэдзі.

## Прэзідэнты ЗША ад Дэмакратычнай партыі

* Эндру Джэксан
* Марцін Ван Бюран
* Джэймс Нокс Полк
* Франклін Пірс
* Джэймс Б’юкенен
* Томас Вудра Вільсан
* Франклін Дэлана Рузвельт
* Гары Трумэн
* Джон Фіцджэральд Кенэдзі
* Ліндан Джонсан
* Джымі Картэр
* Біл Клінтан
* Барак Абама
* Джо Байдэн

## Зноскі
# Катайконім

**Катайко́нім** (ад стар.-грэч.: κάτοικος — *«жыхар»* і -ώνυμον — *«назва»*), **дэмонім** або **этнікон** — назва жыхароў пэўнай мясцовасці, суаднесеная з тапонімам. Напрыклад, Магілёў — магілёўцы, Віцебск — віцябляне, Полацк — палачане, Смаленск — смаляне, Гомель — гамельчукі або гомельцы, Мазыр — мазыране, Кіеў — кіяне, Горадня — гарадзенцы, Вільня — віленчукі, Менск — менчукі, Слонім — слонімцы, Слуцк — случакі, Бабруйск — бабруйцы, Берасце — берасцюкі або берасцейцы, Пінск — пінчукі, Палессе — палешукі, Падляшша — падляшукі або падляшцы, Загароддзе — загародцы, Зарэчча — зарэчанцы, Валынь — валынцы, Буг — забужцы, Нёман — занямонцы, Дзясна — задзясенцы.

## Літаратура

* *Березович Е. Л.* Славянские оттопонимические названия жителей: ассоциативно-деривационная и фразеологическая семантика // Славянское языкознание. XVI Международный съезд славистов. Белград, 20–27 августа 2018 г. Доклады российской делегации. — ИСл РАН, 2018. — С. 7–34.
* *Горпинич* *В. О.* Назви жителів в українській мові. Київ, головне видавництво видавничого об'єднання «Вища школа», 1979.
# Часавы пояс

Часавыя паясы
**Ча́савы пояс** — рэгіёны Зямлі, у якіх прыняты аднолькавы мясцовы час. Часам у паняцце часовага пояса ўключаецца яшчэ і супадзенне даты — у гэтым выпадку паясы UTC-10 і UTC+14 будуць лічыцца рознымі, хоць у іх дзейнічае аднолькавы час сутак.