# Локус (генетыка)

Часткі тыповай храмасомы:
(1) Храматыда
(2) Цэнтрамера
(3) Кароткае (p) плячо
(4) Доўгае (q) плячо
У генетыцы **локус** (**loci**) — гэта пэўная фіксаваная пазіцыя ў храмасоме, дзе знаходзіцца пэўны ген або генетычны маркер. Кожная храмасома нясе мноства генаў, прычым кожны ген займае рознае становішча або локус; у чалавека агульная колькасць генаў, якія кадуюць бялок, у поўным гаплоідным наборы з 23 храмасом ацэньваецца ў 19 000-20 000.

Гены могуць мець некалькі варыянтаў, вядомых як алелі, таму можна таксама сказаць, што алель знаходзіцца ў пэўным локусе. Дыплоідныя і паліплоідныя цэлі, храмасомы якіх маюць адзін і той жа алель у пэўным локусе, называюцца гомазіготнымі ў адносінах да гэтага локуса, у той час як цэлі, якія маюць розныя алелі ў локусе, называюцца гетэразіготнымі. Упарадкаваны спіс локусаў, вядомых для пэўнага геному, называецца генетычнай картай. Карціраванне генаў — гэта працэс вызначэння канкрэтнага локуса або локусаў, адказных за стварэнне пэўнага фенатыпу або біялагічнай прыкметы.

## Наменклатура

 Наменклатура цытагенетычных палос
Больш кароткае плячо храмасомы называецца **p-плячом**, а больш доўгае — **q-плячом**. Храмасомны локус тыповага гена, напрыклад, можна запісаць як *3p22.1*, дзе:

* *3* = храмасома 3
* *р* = р-плячо
* *22* = вобласць 2, бэнд 2 (чытаецца як «два, два», а не «дваццаць два»)
* *1* = суббэнд 1

Такім чынам, увесь локус з прыкладу вышэй будзе чытацца як «тры П два два кропка адзін». Цытагенетычныя бэнды (палосы) — гэта ўчасткі храмасомы, багатыя транскрыпцыйна актыўнай ДНК (эўхраматынам) або ўпакаванай ДНК (гетэрахраматынам). Пры афарбоўванні яны выглядаюць па-рознаму (напрыклад, эўхраматын выглядае белым, а гетэрахраматын — чорным пры афарбоўцы паводле Гімзы). Яны адлічваюцца ад цэнтрамеры да целамераў.

 Прыклад цытагенетычных бэндаў
Карыатып чалавека з анатаванымі бэндамі і суббэндамі. На ім паказаны 22 гамалагічныя аўтасомныя пары храмасом, жаночая (XX) і мужчынская (XY) версіі дзвюх палавых храмасом, а таксама мітахандрыяльны геном (унізе злева).

| Кампанент | Тлумачэнне |
| --- | --- |
| *3* | Нумар храмасомы |
| *р* | Знаходжанне на кароткім плячы храмасомы (распаўсюджанае апакрыфічнае тлумачэнне заключаецца ў тым, што *p* азначае *petit* на французскай мове); *q* абазначае доўгае плячо (выбіраецца ў якасці наступнай літары ў алфавіце пасля *p*; таксама кажуць, што *q* азначае *queue*, што азначае «хвост» па-французску). |
| *22.1* | Лічбы, якія ідуць пасля літары, азначаюць становішча на плячы: вобласць 2, бэнд 2, суббэнд 1. Бэнды бачныя пад мікраскопам, калі храмасома адпаведна афарбавана. Кожная з палос пранумаравана, пачынаючы з 1 для паласы, найбліжэйшай да цэнтрамеры. Суббэнды і меншыя адзінкі бачныя ў больш высокім павелічэнні. |

Дыяпазон локусаў вызначаецца аналагічным чынам. Напрыклад, локус гена OCA1 можа быць напісаны як «11q1.4-q2.1», што азначае, што ён знаходзіцца на доўгім плячы храмасомы 11, дзесьці ў дыяпазоне ад субдыяпазону 4 вобласці 1 да субдыяпазону 1 другога рэгіёну .

Канцы храмасомы пазначаны *«pter»* і *«qter»*, таму *«2qter»* адносіцца да канца доўгага пляча храмасомы 2.

## Гл. таксама

* Транслакацыя
* Цытагенетычныя абазначэнні
* Карыятып
* Нулявы алель

## Крыніцы

## Спасылкі

* Overview at ornl.gov Архівавана 3 лістапада 2011.
* Chromosome Banding and Nomenclature from NCBI.