Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Слепаковыя

|  |
| --- |
| Слепаковыя |
|
*Nannospalax nehringi* |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Млекакормячыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падклас:  | Звяры |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраклас:  | Плацэнтарныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надатрад:  | *Euarchontoglires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Грандатрад:  | *Glires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Грызуны |

|  |  |
| --- | --- |
| Падатрад:  | *Myomorpha* |

|  |  |
| --- | --- |
| Надсямейства:  | *Muroidea* |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | **Слепаковыя** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Spalacidae Gray, 1821 |
| Падсямействы |
| * *Myospalacinae*
* *Rhizomyinae*
* *Spalacinae*
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 970144 |
| NCBI   | 337664 |
| EOL   | 2921945 |
| FW   | 77298 |

 |

 |

**Слепако́выя**, **слепакі**, **сляпцы** (*Spalacidae*) — атрад грызуноў, сямейства млекакормячых, адаптаваных да падземнага ладу жыцця: слепакоў, бамбукавых пацукоў і цакораў. Адно з самых старажытных адгалінаванняў ў падатрадзе мышападобных. Да нядаўняга часу гэтых грызуноў адносілі да розных сямействаў: слепаковых, бамбукапацуковых і падсямейства цакоравых сямейства хамяковых. Аднак нядаўнія генетычныя даследаванні выявілі іх монафілетычнае паходжанне.

## Зноскі

## Літаратура

* *Самусенка Э. Р.* Слепаковыя, слепакі, сляпцы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 6. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

## Спасылкі

* Animal Diversity Web: Spalacidae
# Соневыя

|  |
| --- |
| Соневыя |
|
Арэшнікавая соня |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Млекакормячыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падклас:  | Звяры |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраклас:  | Плацэнтарныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надатрад:  | *Euarchontoglires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Грандатрад:  | *Glires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Грызуны |

|  |  |
| --- | --- |
| Падатрад:  | Вавёркападобныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | **Соневыя** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Gliridae Muirhead, 1819 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 584940 |
| NCBI   | 30650 |
| EOL   | 8699 |
| FW   | 41578 |

 |

 |

**Соневыя**, або **соні** (*Gliridae*, або *Myoxidae*) — сямейства млекакормячых атрада грызуноў.

## Апісанне

Даўжыня цела да 20 см, хваста да 17 см, маса да 180 г. Футра густое, мяккае, кароткае. Хвост у лясных відаў густа апушаны, у наземных паўголы.

Афарбоўка, як правіла, аднатонная, ад шэрай да карычневай. Некаторыя віды маюць маску: цёмныя палосы, якія ідуць ад носа да шчок, і/або плямы вакол вачэй. Ніжні бок звычайна святлейшы.

## Пашырэнне

Пашыраны ў лясах і лесастэпах Еўразіі, лясах і саваннах Афрыкі, у Японіі. Жывуць у гнёздах, дуплах, норах. Аддаюць перавагу шыракалістым і мяшаным лясам. Актыўныя, як правіла, ўначы. Дрэвавыя формы могуць амаль не спускацца на зямлю, астатнія вядуць у асноўным наземны спосаб жыцця.

Вядомы з алігацэну (каля 35 млн гадоў назад). Адрозніваюць 7—8 родаў, 17 відаў (соня лясная, соня-палчок, соня садовая, соня арэшнікавая і інш.).

## Асаблівсці біялогіі

Усяедныя. Кормяцца пладамі і насеннем раслін, насякомымі, паядаюць дробных птушак і птушыныя яйкі.

Гнёзды ладзяць у дуплах, сярод галін або ў расколіне на зямлі. Да восені назапашваюць тлушч. На зіму ўпадаюць у спячку, якая можа працягвацца 6 месяцаў і больш.

У годзе 1 памёт (рэдка 2). Нараджаюць 2–9 дзіцянят. Жывуць 2–5 гадоў.

Месцамі могуць наносіць урон пладаводству.

## Крыніцы

## Літаратура

* *Самусенка Э. Р.* Со́ні, соневыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 85—86. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Сони (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
# Вавёркавыя

|  |
| --- |
| Вавёркавыя |
|
Вавёрка звычайная (*Sciurus vulgaris*) |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі[паказаць]

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Млекакормячыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падклас:  | Звяры |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраклас:  | Плацэнтарныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надатрад:  | *Euarchontoglires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Грандатрад:  | *Glires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Грызуны |

|  |  |
| --- | --- |
| Падатрад:  | Вавёркападобныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | **Вавёркавыя** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Sciuridae Linnaeus |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 180135 |
| NCBI   | 55153 |
| EOL   | 8703 |
| FW   | 41486 |

 |

 |

**Вавё́ркавыя** (*Sciuridae*) — сямейства атраду грызуноў. У сямейства ўваходзяць 48 родаў, якія аб’ядноўваюцца ў два падсямействы: вавёркі і палятухавыя. Па колькасці відаў (280) вавёркавыя саступаюць толькі мышыным.

## Арэал

Вавёркавыя шырока распаўсюджаны па планеце: адсутнічаюць у Аўстралійскай вобласці, на Мадагаскары, у палярных абласцях, паўночна-заходняй Афрыцы і на поўдні Паўднёвай Амерыкі. Насяляюць самыя разнастайныя ландшафты: ад трапічных лясоў да арктычнай тундры, у гарах сустракаюцца да ніжняй кромкі леднікоў. Вядуць наземны ці дравесны лад жыцця.

## Выкарыстанне

Шэраг відаў мае прамысловае значэнні і здабываецца дзеля футра ці мяса. У сямействе ёсць шкоднікі сельскай гаспадаркі (суслікі) і пераносчыкі небяспечных захворванняў чалавека (суркі, суслікі).

## Гл. таксама

* Ratufa indica
# Клада

Кладамі з’яўляюцца групы, адзначаныя сінім і чырвоным колерамі. Зялёная і сіняя групы разам, у сваю чаргу, таксама ўтвараюць кладу.
**Кла́да** (ад грэч. κλάδος ‘галіна, адгалінаванне’; англ.: clade) — група арганізмаў, якія з’яўляюцца нашчадкамі адзінага агульнага продка і ўсіх нашчадкаў гэтага продка . Тэрмін выкарыстоўваецца ў філагенетыцы.

Любая клада разглядаецца як монафілітычная група арганізмаў і можа быць намаляваная з дапамогай кладаграмы (дыяграмы паходжання арганізмаў у форме дрэва, «радаводу»).

## Крыніцы

## Літаратура

* *Павлинов И. Я.* Кладистический анализ (методологические проблемы) (руск.). — М.: Изд-во Моск. ун-та, 1990. — 160 с. — 770 экз. — ISBN 5-211-00918-5. — УДК 57.06
# Glires

|  |
| --- |
| *Glires* |
|
Амерыканская пішчуха (*Ochotona princeps*) |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі[паказаць]

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Млекакормячыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падклас:  | Звяры |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраклас:  | Плацэнтарныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надатрад:  | *Euarchontoglires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Грандатрад:  | Glires |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Glires |
| Атрады |
| * Грызуны (*Rodentia*)
* Зайцападобныя (*Lagomorpha*)
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| NCBI   | 314147 |
| EOL   | 4530224 |
| FW   | 133099 |

 |

 |

**Glires** — таксон (grandorder), у які аб’ядноўваюць атрады грызуноў (*Rodentia*) і зайцападобных (*Lagomorpha*). Першапачаткова Glires быў атрадам, да якога адносілі абедзве групы. З часам, гэта канцэпцыя была цалкам адпрэчана, хоць блізкае сваяцтва паміж грызунамі і зайцападобнымі не аспрэчваецца. Па прыкметах, якія маюцца толькі ў зайцападобных, іх манафілія лічыцца добра даказанай, а незалежная на працягу больш за 70 мільёнаў гадоў эвалюцыйная гісторыя апраўдвае іх класіфікацыю як асобны атрад. Іншыя ж прыкметы, такія як разцы, з’яўляюцца следствам наяўнасці агульных продкаў з грызунамі, з-за чаго таксон *Glires* быў захаваны.

Glires утвараюць разам з групай *Euarchonta*, да якой адносяцца Scandentia, прыматы (*Primates*) і Dermoptera, надатрад *Euarchontoglires*. Эвалюцыйна-генетычныя адносіны ўнутры апошніх выглядаюць наступным чынам:

```
──Euarchontoglires
  ├──Euarchonta
  │  ├──Scandentia
  │  └──Прыматаморфы (*Primatomorpha*)
  │     ├──Dermoptera
  │     └──Прыматы (*Primates*)
  │
  └──**Glires**
      ├──Зайцападобныя (*Lagomorpha*)
      └──Грызуны (*Rodentia*)
```

## Літаратура

* W. Westheide und R. Rieger: *Spezielle Zoologie. Teil 2: Wirbel- oder Schädeltiere.* Spektrum Akademischer Verlag, München 2004. ISBN 3-8274-0307-3
# Зайцавыя

|  |
| --- |
| Зайцавыя |
|
Заяц-бяляк (*Lepus timidus*) |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Млекакормячыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падклас:  | Звяры |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраклас:  | Плацэнтарныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Зайцападобныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | **Зайцавыя** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Leporidae Fischer, 1817 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 180110 |
| NCBI   | 9979 |
| EOL   | 1689 |
| FW   | 42163 |

 |

 |

**Зайцавыя** (*Leporidae*) — сямейства млекакормячых атрада зайцападобных.

## Апісанне

Адрозніваецца 10-12 родаў, сярод іх зайцы і трусы. Даўжыня цела ад 28 (*Romerolagus diazi*) да 51 см (*Pentalagus furnessi*). Хвост кароткі. Вушы ў зайцаў доўгія, у трусоў кароткія, у амерыканскіх трусоў прыкметна вар’іруюць. Поўсць густая; афарбоўка ад брудна-жоўтай, шэрай і брудна-белай да цёмна-карычневай, у паласатых зайцаў з цёмна-бурымі палосамі на жоўта-шэрым фоне. Ногі з моцнымі скрыўленымі кіпцюрамі; заднія даўжэйшыя за пярэднія.

## Пашырэнне

Пашыраны ўсясветна, акрамя Антарктыды, поўдня Паўднёвай Амерыкі, Мадагаскара і шэрагу іншых астравоў. Насяляюць разнастайныя ландшафты, падымаюцца ў горы да вышыні 4900 м. Зайцавыя паспяхова акліматызаваны ў Аўстраліі, Новай Зеландыі і на некаторых акіянічных астравах.

Шэраг відаў знахо­дзіцца пад паг­розай знікнення з-за скарачэння плошчаў прыродных біятопаў.

## Асаблівасці біялогіі

Актыўныя круглы год; як правіла, уначы або ў прыцемках. Перамяшчаюцца звычайна скачкамі; пры небяспецы ратуюцца ўцёкамі, развіваюць хуткасць да 70 км/гадз. Зайцы спецыяльных сховішчаў не ладзяць; трусы рыюць складаныя норы. Некаторыя віды амерыканскіх трусоў вядуць паўводны спосаб жыцця. Ёсць віды, што перамяшчаюцца па ствалах дрэў, а сховішчы знаходзяць у дуплах.

Кормяцца рознымі травамі, карой, парасткамі, часам каранямі дрэў.

Большасць зайцавых размнажаюцца некалькі разоў у год; у прыплодзе 2-8 (у трусоў да 15) дзіцянят.

Шэраг відаў могуць дасягаць вялікай колькасці, наносячы пры гэтым урон лясной і сельскай гаспадарцы (галоўным чынам садаводству). У месцах акліматызацыі здольныя канкурыраваць з мясцовай фаўнай і нават змяняць прыродныя ландшафты. З’яўляюцца асновай харчавання многіх драпежнікаў. Абгрызаючы галінкі і падрост, значна ўплываюць на дынаміку ўсёй экасістэмы.

## Промысел і развядзенне

Традыцыйныя аб’екты спартыўнага і прамысловага палявання (дзеля футра і мяса).

Развіваецца трусагадоўля.
# Пацукі

|  |
| --- |
| Пацукі |
|
Шэры пацук (*Rattus norvegicus*) |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Млекакормячыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падклас:  | Звяры |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраклас:  | Плацэнтарныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надатрад:  | *Euarchontoglires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Грандатрад:  | *Glires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Грызуны |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | Мышыныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падсямейства:  | *Murinae* |

|  |  |
| --- | --- |
| Род:  | **Пацукі** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Rattus Fischer-Waldheim, 1803 |
| Віды |
|

Гл. тэкст
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 180361 |
| NCBI   | 10114 |
| EOL   | 42343 |
| FW   | 41923 |

 |

 |

**Пацукі** (*Rattus*) — род сысуноў сямейства мышыных.

Даўжыня цела 8-30 см, хвост прыкладна той самай даўжыні, маса цела звычайна не перавышае 500 грам. Усяго існуе каля 70 відаў. Распаўсюджаны пераважна ў лясах тропікаў і субтропікаў. Шэры (R. norvegicus) і чорны (Rattus rattus) пацукі вельмі шырока распаўсюдзіліся ў месцах рассялення чалавека. Часта з’яўляюцца носьбітамі заразных хвароб (напр. чумы).

У навуковых даследаваннях часта выкарыстоўваюць лабараторных пацукоў (як правіла альбіносаў). Часта лабараторных пацукоў утрымліваюць як хатніх жывёл.

## Некаторыя віды

*R. adustus*

*Rattus andamanensis*
*R. annandalei*

*R. argentiventer*

*R. baluensis*

*R. bontanus*

*R. burrus*

*R. colletti*

*R. elaphinus*

*R. enganus*

*R. everetti*

*R. exulans*

*R. feliceus*

*R. foramineus*

*R. fuscipes*

*R. giluwensis*

*R. hainaldi*

*R. hoffmani*

*R. hoogerwerfi*

*R. jobiensis*

*R. koopmani*

*R. korinchi*

*R. leucopus*

*R. losea*

*R. lugens*

*R. lutreolus*

*R. macleari*

*R. marmosurus*

*R. mindorensis*

*R. mollicomulus*

*R. montanus*

*R. mordax*

*R. morotaiensis*

*R. nativitatis*

*R. nitidus*

*R. norvegicus*

*R. novaeguineae*

*R. osgoodi*

*R. palmarum*

*R. pelurus*

*R. praetor*

*R. ranjiniae*

*R. rattus*

*R. sanila*

*R. sikkimensis*

*R. simalurensis*

*R. sordidus*

*R. steini*

*R. stoicus*

*R. tanezumi*

*R. tawitawiensis*

*R. timorensis*

*R. tiomanicus*

*R. tunneyi*

*R. turkestanicus*

*R. villosissimus*

*R. xanthurus*
# Мышоўкі

|  |
| --- |
| Мышоўкі |
|
Мышоўка лясная |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Млекакормячыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падклас:  | Звяры |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраклас:  | Плацэнтарныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надатрад:  | *Euarchontoglires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Грандатрад:  | *Glires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Грызуны |

|  |  |
| --- | --- |
| Падатрад:  | *Myomorpha* |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | Тушканчыкавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падсямейства:  | Мышоўкавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Род:  | **Мышоўкі** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Sicista Gray, 1827 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 609731 |
| NCBI   | 52906 |
| EOL   | 42253 |
| FW   | 41715 |

 |

 |

**Мышоўкі** (*Sicista*) — род грызуноў.

Даўжыня цела да 10 см, хваста да 16 см, маса да 28 г. Падобныя да мышэй. Канечнасці пяціпальцыя, заднія падоўжаныя. Здольныя рабіць скачкі даўжынёю да 4 м.

Адрозніваецца 4 роды, 11 відаў. Пашыраны ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. Жывуць у лясной, лесастэпавай і стэпавай зонах, у гарах — да вышыні 3000 м. Селяцца ў норах, паваленых дрэвах, пнях. Актыўныя на змярканні і ноччу. Зіму праводзяць у спячцы. На Беларусі сустракаецца мышоўка лясная.

Пераважна расліннаедныя, часам кормяцца дробнымі беспазваночнымі, насякомымі. Нараджаюць да 8 дзіцянят 1—2 разы за год.

## Літаратура

* Самусенка Э. Мышоўкавыя // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн., 2000.
# Канвергентная эвалюцыя

Падабенства тылацына з ваўкамі
**Канвергентная эвалюцыя** (ад лац.: con — разам і vergere — збліжацца) — эвалюцыйны працэс, пры якім узнікае падабенства паміж арганізмамі розных сістэматычных груп, якія пражываюць у падобных умовах, гэта значыць адносяцца да адной экалагічнай гільдыі.

## Прычыны

Асноўнай прычынай канвергентнай эвалюцыі лічыцца падабенства экалагічных ніш тых ці іншых арганізмаў.

Напрыклад, вядомым выпадкам канвергентнай эвалюцыі з'яўляецца фарміраванне падобных формаў цела ў драпежных акул, іхтыязаўраў (даныя - паводле выкапнёвых рэштак) і дэльфінаў. Экалагічная ніша буйнога рухомага воднага драпежніка — аднолькавая для ўсіх трох груп і вылучае падобныя патрабаванні да формы цела жывёлы. Пры гэтым, аднак, шмат асноўных характарыстык класаў, да якіх належаць тры пералічаныя групы, захоўваюцца ў дадзеных груп. Аднак, у іхтыязаўраў і дэльфінаў пояс задніх канечнасцяў рэдукаваны.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Акула — рыба | Іхтыязаўр — рэптылія | Кітападобныя (дэльфіны) — водныя млекакормячыя |
|  |  |  |

Яшчэ адным прыкладам канвергентнага падабенства з'яўляецца фарміраванне жорсткага цяжкага шкілета з ахоўнай функцыяй ў розных групах сядзячых жывёл. Такія шкілеты характэрныя для губак (Porifera), кнідарый (Cnidaria), каралаў (Anthozoa) і абалоннікаў (Urochordata).

Часам тэрмін «канвергентная эвалюцыя» ужываецца і да культурнай эвалюцыі, і азначае эвалюцыю, пры якой падобныя культурныя прыкметы развіліся ў падобных прыродных умовах рознымі народамі з рознымі спадчыннымі культурамі.

## Глядзіце. таксама

* Дывергенцыі
* Дывергенцыі прыкмет
* Паралелізм

## Спасылкі

* Канвергенцыя і паралелізм (укр.) Архівавана 8 лютага 2011.
* Прыклады канвергентнай эвалюцыі(недаступная спасылка)  (руск.)
* Праблемы эвалюцыі Архівавана 19 жніўня 2007.  (руск.)
# Вялікія геаграфічныя адкрыцці

| Вялікія геаграфічныя адкрыцці |
| --- |
|  |
| Дата пачатку | XV стагоддзе |
| Дата заканчэння | XVIII стагоддзе |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Вялі́кія геаграфі́чныя адкры́цці** — умоўнае азначэнне, галоўным чынам у гістарычнай літаратуры, для шэрагу буйных геаграфічных адкрыццяў, зробленых еўрапейцамі ад сярэдзіны 15 ст. да сярэдзіны 17 ст.; адрэзак часу, калі адбываліся згаданыя адкрыцці.

Значная частка заходніх аўтараў схільная абмяжоўваць перыяд В. г. а. сярэдзінай 16 ст. Савецкія аўтары распрацоўвалі канцэпцыю двух перыядаў В. г. а.:

* першы перыяд пачынаецца пасля адкрыцця мыса Добрай надзеі, іспана-партугальскі (канец 15 ст. — усё 16 ст.). Яго складаюць адкрыццё Амерыканскіх кантынентаў, партугальскія плаванні ў Індыю і на ўсход Азіі, пачаўшы ад экспедыцыі Васка да Гамы, іспанскія экспедыцыі ў Ціхі акіян, ад Магелана да экспедыцыі Торэса ў 1606.
* другі перыяд, руска-галандскі (канец 16 — сярэдзіна 17 ст.), складаюць адкрыццё рускімі паўночнай Азіі, галандскія экспедыцыі ў Ціхі акіян, адкрыццё Аўстраліі, брытанскія і французскія адкрыцці ў Паўночнай Амерыцы.

Прычынамі інтэнсіўных экспедыцый былі: узрастанне ў краінах Еўропы таварнай вытворчасці, недахоп каштоўных металаў, пошукі новых гандлёвых шляхоў з Еўропы ў Індыю і ўсходнюю Азію.

В. г. а. садзейнічалі поспехі навукі і тэхнікі: стварэнне надзейных суднаў, прыдатных для акіянскіх прастораў, удасканаленне компасу і спосабаў навігацыі, марскіх картаў, распаўсюджанне ідэі шарападобнасці Зямлі.

В. г. а. былі гістарычнымі падзеямі сусветнага значэння. У выніку іх была даследавана большая частка зямной паверхні (унутраныя часткі Амерыкі, Афрыкі і Аўстраліі — не цалкам), сталі вядомыя контуры кантынентаў (акрамя Антарктыды, паўночных берагоў Паўночнай Амерыкі, усходняга берагу Аўстраліі), сабраны агромністы масіў новых звестак у розных галінах ведаў. Еўрапейцы пазнаёміліся з шэрагам найважнейшых сельскагаспадарчых культур (бульба, кукуруза, тамат, тытунь).

Шмат таннага золата і срэбра трапіла ў Еўропу, што выклікала значныя эканамічныя ўзрушэнні і пераразмеркаванне роляў паміж краінамі кантыненту. Гандаль набыў сусветны характар, у гандлёвы абарот трапіла шмат новых тавараў, іх аб'ём узрос у шмат разоў. Гэта паскорыла распад феадалізму і складванне ў Еўропе капіталізму. Адбывалася каланізацыя рускімі Сібіру. Краіны Заходняй Еўропы стварылі каланіяльную сістэму.

## Зноскі

## Літаратура

* БСЭ. И. П. Магидович. Очерки по истории географических открытий. УчПедГиз, 1949

## Спасылкі

* Ricardo Duchesne: *The Faustian impulse and European exploration*, *The Fortnightly Review* 2012 (англ.)