Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Пацук чорны

|  |
| --- |
| Пацук чорны |
|  |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі[паказаць]

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Млекакормячыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падклас:  | Звяры |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраклас:  | Плацэнтарныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надатрад:  | *Euarchontoglires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Грандатрад:  | *Glires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Грызуны |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | Мышыныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падсямейства:  | *Murinae* |

|  |  |
| --- | --- |
| Род:  | Пацукі |

|  |  |
| --- | --- |
| Від:  | **Пацук чорны** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Rattus rattus Linnaeus, 1758 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 180362 |
| NCBI   | 10117 |
| EOL   | 328447 |
| FW   | 232003 |

 |

 |

**Пацук чорны** (*Rattus rattus*) — грызун сямейства мышыных.

## Апісанне

Даўжыня цела да 20 см, хваста да 24 см, маса да 300 г. Поўсць на спіне ад чорна-карычневай да буравата-вохрыстай з зеленаватым адценнем, на брушку ад попельна-шэрай да светла-шэрай ці белай. Тулава тонкае, морда вузкая, вочы буйныя. Адагнутыя вушныя ракавіны дасягаюць вока (адметная адзнака).

## Пашырэнне

Пашыраны сінантропны від. Вядомы ў Еўропе, на Каўказе, Далёкім Усходзе і інш. На Беларусі трапляецца па ўсёй тэрыторыі. Жыве звычайна ў пабудовах, зрэдку непадалёку ад жылля.

## Асаблівасці біялогіі

Актыўны ноччу. Корм пераважна раслінны (збожжа, гародніна, бульба), а таксама жывёльны.

Гняздо будуе з ануч, размякчанай саломы, стружак, паперы, птушынага пер'я, сухой травы і інш. пад падлогай, паміж паверхамі, на гарышчы; у прыродных умовах — у норах, у дуплах паваленых дрэў, сярод камянёў. Размнажаецца ўвесь год. У цёплы перыяд дае 2-3 прыплоды па 6-7 пацучанят. Цяжарнасць 21-22 сутак, полавая спеласць у 3-4 месяцы.

Псуе і засмечвае харчовыя прадукты, прамысловыя тавары, вырабы, мэблю. Пераносіць узбуджальнікаў чумы, трыхінезёзу, рыкетсіёзу, дызентэрыі і іншых хвароб.

## Літаратура

* *Фядосаў А.* Пацук чорны // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш — Мн.: БелСЭ, 1985. С. 154.
# Шэры пацук

|  |
| --- |
| Шэры пацук |
|  |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі[паказаць]

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Млекакормячыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падклас:  | Звяры |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраклас:  | Плацэнтарныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надатрад:  | *Euarchontoglires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Грандатрад:  | *Glires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Грызуны |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | Мышыныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падсямейства:  | *Murinae* |

|  |  |
| --- | --- |
| Род:  | Пацукі |

|  |  |
| --- | --- |
| Від:  | **Шэры пацук** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Rattus norvegicus (Berkenhout, 1769) |
| Ахоўны статус |
| Выклікаюць найменшыя асцярогі IUCN 3.1 *Least Concern* : / 19353  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 180363 |
| NCBI   | 10116 |
| EOL   | 328448 |
| FW   | 231469 |

 |

 |

**Шэры пацук**, або **Свірнавы пацук** (*Rattus norvegicus*) — млекакормячае роду пацукоў атрада грызуноў. Сінантропны, касмапалітны від.

## Назва

Навуковая назва Rattus norvegicus, нарвежскі пацук, з’яўляецца памылковай. Яе даў англійскі натураліст Джон Беркенхаўт (John Berkenhout, 1769), які палічыў, што пацукі трапілі ў Англію на нарвежскіх караблях у 1728 годзе, хоць на справе ў той час у Нарвегіі шэрых пацукоў яшчэ не было, і мігравалі яны, хутчэй за ўсё, з Даніі.

На Беларусі сустракаецца народная назва *пасюк*.

## Апісанне

Даўжыня цела да 20 см, хваста да 22 см, маса да 500 г. Поўсць густая, на спіне ад рудавата-бурай да цёмнай вохрыста-бурай, бруха і грудзі светла-шэрыя ці белыя. Тулава шчыльнае, морда тупая, шырокая, вочы буйныя. Адагнутая вушная ракавіна не дасягае вока.

## Пашырэнне

Пашыраны па ўсім зямным шары акрамя палярных абласцей і пустынь. Сінантропны від. На Беларусі звычайны, найбольшая колькасць на Палессі. Жыве пераважна ў пабудовах, улетку — на агародах, у садах, зарасніках пустазелля і інш.

## Асаблівасці біялогіі

Корм жывёльны і раслінны (збожжа, гародніна, бульба і інш.).

Размнажаецца ўвесь год. Дае 2-3 прыплоды па 8-10 пацучанят. Цяжарнасць 21-22 сутак, полавая спеласць у 3 месяцы.

Псуе і засмечвае харчовыя прадукты, прамысловыя тавары, скуру, кнігі, абутак, вопратку, мэблю і інш. Нападае на дробных грызуноў, птушак, жаб, малюскаў.

Пераносчык хвароб чалавека і жывёл.

## Зноскі

## Літаратура

* *Фядосаў А.* Пацук шэры // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш — Мн.: БелСЭ, 1985. С. 154.
# Чэрап

| Чэрап |
| --- |
|  |
| Анатамічная лакалізацыя | галава |
| Артэрыяльнае кровазабеспячэнне | internal carotid artery[d], external carotid artery[d] і right common carotid artery[d] |
| Злучаецца з | * cervical spine[d]
 |
|  |
| Ground level 360 degree view URL | zygotebody.com/#nav=0.75… |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

Чэрап бульдога
**Чэрап** (лац.: cranium) — касцяная частка галавы ў пазваночных жывёл, касцяны каркас галавы, які абараняе яе ад пашкоджанняў і служыць месцам прымацавання яе мяккіх тканак.

## Стадыі развіцця

У працэсе свайго фарміравання чэрап праходзіць тры стадыі — злучальнаткавую, храстковую і касцяную.

## Функцыі

* абарона галаўнога мозгу
* размяшчэнне і фіксацыя зубоў і жавальных цягліц
* фіксацыя адлегласці паміж вочнымі яблыкамі для забеспячэння стэрэаскапічнага зроку
* фіксацыя размяшчэння вушэй для магчымасці ацэнкі напрамку і адлегласці крыніцы гуку
* (у некаторых жывёл) нясе на сабе рогі, якія прымацоўваюцца да лобнай косткі

## Структура

Чэрап складаецца з двух аддзелаў: вісцаральная (тваравага) і мазгавога (чэрапная каробка). Прычым у чалавека, у адрозненне ад жывёл, мазгавы чэрап значна пераважае над тваравым. Усе косткі чэрапа, акрамя ніжняй сківіцы, злучаныя нерухомым злучэннем.

## Гл. таксама

* Чэрап чалавека
* Чэрапна-мазгавая траўма
* Краніялогія

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чэрап
# Дэнцін

**Дэнцін** (лац.: dens) — мінералізаваная цвёрдая тканка зуба, яго асноўная частка. Каронкавая частка пакрыта эмаллю, каранёвая частка дэнціну — цэментам. Складаецца ў асноўным з гідраксіяпатыту (70 % па вазе), арганічнага матэрыялу (20 %) і вады (10 %), працятага дэнціннымі канальчыкамі і калагенавымі валокнамі.
Служыць асновай зуба і падтрымлівае зубную эмаль. Таўшчыня пласта дэнціну вагаецца ад 2 да 6 мм. Цвёрдасць дэнціну дасягае 58,9 кгс/мм².

Адрозніваюць каляпульпарны (унутраны) і плашчавы (вонкавы) дэнцін.

## Зноскі
# Долата

Долата з непрыдатным затыльнікам
**Долата** — дрэваапрацоўчы інструмент для выдзёўбвання розных адтулін і паглыбленняў. Найбольш простая форма долата — жалезны штыр з завостраным з аднаго боку краем (шырока сустракаецца ў археалагічных раскопках старажытных беларускіх гарадоў).

Больш сучасная форма долата — жалезны штыр з прамым, часам авальным профілем вострага ляза і насаджанай на другі канец ударнай ручкай. Шырока ўжываецца ў сталярным і цяслярным рамёствах.

## Гл. таксама

* Малаток

## Літаратура

* Этнаграфія Беларусі: энцыклапедыя / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; рэдкалегія: І. П. Шамякін (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Мінск: БелСЭ, 1989. — 375 с.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Долата
# Шыншыла

|  |
| --- |
| Шыншыла |
|  |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Млекакормячыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падклас:  | Звяры |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраклас:  | Плацэнтарныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надатрад:  | *Euarchontoglires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Грандатрад:  | *Glires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Грызуны |

|  |  |
| --- | --- |
| Падатрад:  | *Hystricomorpha* |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраатрад:  | *Hystricognathi* |

|  |  |
| --- | --- |
| Парватрад:  | *Caviomorpha* |

|  |  |
| --- | --- |
| Надсямейства:  | *Chinchilloidea* |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | Шыншылавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Род:  | *Chinchilla* |

|  |  |
| --- | --- |
| Від:  | **Шыншыла** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Chinchilla lanigera Bennett, 1829 |
| Арэал |
|  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 825433 |
| NCBI   | 34839 |
| EOL   | 326926 |
| FW   | 231806 |

 |

 |

**Шыншы́ла**, або **чынчы́ла** (*Chinchilla lanigera*) — від грызуноў сямейства шыншылавых. Від вельмі рэдкі ў дзікай прыродзе. Сустракаецца толькі на высакагор'ях Анд ў Чылі, Балівіі, Перу.

## Апісанне

Даўжыня цела 22—38 см, хваста 7,5—15 см, маса 0,5—1 кг. Футра мяккае, густое, шаўкавістае, на спіне блакітнавата- або карычневата-шэрае зчарнаватым адценнем, на бруху жаўтавата-белае (лічыцца адным з самых дарагіх у свеце). Вушы вялікія, акруглыя. Хвост пушысты, нагадвае вавёрчын. 1—3 разы на год нараджае 1—6 дзіцянят. Корміцца надземнымі часткамі раслін.

## Зноскі

## Літаратура

* Шыншыла // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шыншыла
# Нутрыя

|  |
| --- |
| Нутрыя |
|  |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Млекакормячыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падклас:  | Звяры |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраклас:  | Плацэнтарныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надатрад:  | *Euarchontoglires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Грандатрад:  | *Glires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Грызуны |

|  |  |
| --- | --- |
| Падатрад:  | *Hystricomorpha* |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраатрад:  | *Hystricognathi* |

|  |  |
| --- | --- |
| Парватрад:  | *Caviomorpha* |

|  |  |
| --- | --- |
| Надсямейства:  | *Octodontoidea* |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | **Нутрыевыя** (Myocastoridae) |

|  |  |
| --- | --- |
| Род:  | **Нутрыі** (Myocastor) |

|  |  |
| --- | --- |
| Від:  | **Нутрыя** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Myocastor coypus Molina, 1782 |
| Арэал |
|  |
| Ахоўны статус |
| Выклікаюць найменшыя асцярогі IUCN 3.1 *Least Concern* : / 14085  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 180402 |
| NCBI   | 10157 |
| EOL   | 328471 |
| FW   | 231489 |

 |

 |

**Нутрыя, балотны бабёр** (*Myocastor coypus*) — млекакормячая жывёла атрада грызуноў. Адзіны прадстаўнік сямейства нутрыевых.

## Апісанне

Даўжыня да 85 см, хваста да 50 см, маса да 12 кг. Поўсць цёмна-карычневая. Хвост (даўжыня 30-50 см) укрыты валаскамі. Заднія канечнасці з плавальнымі перапонкамі. У самак малочныя залозы (4-5 пар) размешчаны высока па баках тулава.

## Распаўсюджанне

Пашырана ў Паўднёвай Амерыцы (мясцовая назва каіпу). Акліматызавана ў шэрагу краін Еўропы і Паўночнай Амерыкі. Паўводная цеплалюбівая жывёла, у натуральных умовах жыве па берагах вадаёмаў, на балотах (адсюль другая назва), у зарасніках трыснягу ці ў норах. Добра плавае і нырае.

## Асаблівасці біялогіі

Расліннаедныя, часам спажываюць жывёльныя кармы (малюскі, ракападобныя, рыба і інш.).

Нараджаюць да 14 (звычайна 4—6) дзіцянят, відушчых, з густой поўсцю, здольных плаваць. Звычайна 2 прыплоды за год. Працягласць жыцця ў няволі 8-10 год.

## Вырошчванне ў няволі

Нутрыі — аб'ект промыслу і гадоўлі. Выведзены нутрыі з розным колерам футра. Мяса ядомае.

## Літаратура

* *Гайдук В.* Нутрыя // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш — Мн.: БелСЭ, 1985.
* Нутрыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
# Палавы дымарфізм

Самка (злева) і самец фазанаў
**Палавы дымарфізм** (ад стар.-грэч.: δι- — два, μορφή — форма) — анатамічныя адрозненні паміж самцамі і самкамі аднаго і таго ж біялагічнага віду, не ўлічваючы палавых органаў. Палавы дымарфізм можа выяўляцца ў розных фізічных прыкметах, напрыклад:

* *Памер*. У млекакормячых і многіх відаў птушак самцы больш буйныя і цяжкія за самак. У земнаводных і членістаногіх самкі, як правіла, буйнейшыя за самцоў.
* *Валасяное покрыва*. Барада ў мужчын, грыва ў ільвоў або бабуінаў.
* *Афарбоўка*. Колер апярэння ў птушак, асабліва ў качыных.
* *Скура*. Характэрныя нарасты або дадатковыя ўтварэнні, такія як рогі ў аленевых, грабеньчык у пеўняў.
* *Зубы*. Біўні у самцоў індыйскага слана, больш буйныя іклы ў самцоў маржоў і дзікоў.

Некаторыя жывёлы, першым чынам рыбы, дэманструюць палавы дымарфізм толькі падчас спароўвання. Паводле адной з тэорый, палавы дымарфізм выяўлены тым больш, чым больш рознымі з’яўляюцца ўклады абодвух полаў у догляд патомства. Таксама ён з’яўляецца паказчыкам узроўню палігаміі.

## Гл. таксама

* Палавы адбор
* Дымарфізм
* Палімарфізм
* Гермафрадытызм
# Палёўка рыжая

|  |
| --- |
| Палёўка рыжая |
|  |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі[паказаць]

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Млекакормячыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падклас:  | Звяры |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраклас:  | Плацэнтарныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надатрад:  | *Euarchontoglires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Грандатрад:  | *Glires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Грызуны |

|  |  |
| --- | --- |
| Падатрад:  | *Myomorpha* |

|  |  |
| --- | --- |
| Надсямейства:  | *Muroidea* |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | Хамяковыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падсямейства:  | Палёўкі |

|  |  |
| --- | --- |
| Род:  | *Myodes* |

|  |  |
| --- | --- |
| Від:  | **Палёўка рыжая** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Myodes glareolus Schreber, 1780 |
| Сінонімы |
| * *Clethrionomys glareolus*
 |
| Ахоўны статус |
| Выклікаюць найменшыя асцярогі IUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 970613 |
| NCBI   | 447135 |
| EOL   | 1179604 |
| FW   | 104937 |

 |

 |

**Палёўка рыжая**, **палёўка лясная** (*Myodes glareolus*) — від грызуноў сямейства хамяковых.

## Апісанне

Даўжыня цела 8—13 см. Поўсць на спіне ржава-карычневая, бакі буравата-шэрыя, брушка белаватае. Вушы сярэдяіх памераў.

## Пашырэнне

Пашырана ў Еўразіі (Еўропа, у Заходняй Сібіры, на ўсход да Алтая і гор Сярэдняй Азіі) і Паўночнай Амерыцы. На Беларусі трапляецца па ўсёй тэрыторыі, жыве ў лясах, хмызняках, пасевах сельскагаспадарчых культур, зімой у садах, пад сціртамі саломы, сена.

## Асаблівасці біялогіі

Корміцца зялёнымі часткамі і насеннем раслін. Шкодзіць лесу і сельгаскультурам. Пераносіць узбуджальнікаў інфекцыйных хвароб.

Размнажэнне у маі — кастрычніку. За год дае да 4 прыплодаў па 5—6 (зрэдку да 9) дзіцянят у кожным.

Норы рые рэдка, гнёзды ў кучах ламачча, гнілых пнях і іншых прыродных укрыццях.

## Літаратура

* *Цераховіч В.* Палёўка рыжая // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с., іл. — 10 000 экз.
# Палятухавыя

|  |
| --- |
| Палятухавыя |
|
Палятуха паўночная (*Glaucomys sabrinus*) |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі[паказаць]

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Млекакормячыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падклас:  | Звяры |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраклас:  | Плацэнтарныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надатрад:  | *Euarchontoglires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Грандатрад:  | *Glires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Грызуны |

|  |  |
| --- | --- |
| Падатрад:  | Вавёркападобныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | Вавёркавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падсямейства:  | *Sciurinae* |

|  |  |
| --- | --- |
| Трыба:  | **Палятухавыя** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Petauristinae Brandt, 1855 |
| Сінонімы |
|

Pteromyini
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 930209 |
| NCBI   | 337748 |
| EOL   | 4467455 |
| FW   | 357649 |

 |

 |

**Палятухі**, палятухавыя (*Petauristinae* ці *Pteromyini*) — трыба млекакормячых атрада грызуноў ў падсямействе *Sciurinae*. Часам вылучаеца ў асобнае падсямейства.

Вядомы з міяцэну (каля 20 млн г. назад).

13 родаў, 36 відаў. Пашыраны ў Еўропе, Азіі і Паўночнай Амерыцы. На Беларусі 1 від — палятуха звычайная.

Даўжыня да 60 см, хваста да 63 см, маса да 1,4 кг (у палятухі звычайнай адпаведна да 21 см, 14 см і 170 г). Поўсць густая, тонкая, шаравата-бураватая, хвост пушысты. Вочы вялікія. Здольныя да планіравання (адсюль назва) з дрэва на дрэва (на адлегласць да 60 м) з дапамогай пакрытых шэрсцю скурных складак па баках цела паміж пярэднімі і заднімі канечнасцямі. Могуць мяняць напрамак палету з дапамогай хваста.

Жывуць на дрэвах, гнёзды ў дуплах. Актыўныя на змярканні і ноччу. Кормяцца насеннем, парасгкамі, пупышкамі, ягадамі, грыбамі, часам насякомымі.

Нараджаюць да 4 дзіцянят.
# Агуці

|  |
| --- |
| Агуці |
|
*Dasyprocta leporina* |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі[паказаць]

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Млекакормячыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падклас:  | Звяры |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраклас:  | Плацэнтарныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надатрад:  | *Euarchontoglires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Грандатрад:  | *Glires* |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Грызуны |

|  |  |
| --- | --- |
| Падатрад:  | *Hystricomorpha* |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраатрад:  | *Hystricognathi* |

|  |  |
| --- | --- |
| Парватрад:  | *Caviomorpha* |

|  |  |
| --- | --- |
| Надсямейства:  | Свінкападобныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | *Dasyproctidae* |

|  |  |
| --- | --- |
| Род:  | **Агуці** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Dasyprocta Illiger, 1811 |
| Віды |
| * *Dasyprocta azarae*
* *Dasyprocta coibae*
* *Dasyprocta cristata*
* *Dasyprocta fuliginosa*
* *Dasyprocta guamara*
* *Dasyprocta kalinowskii*
* *Dasyprocta leporina*
* *Dasyprocta mexicana*
* *Dasyprocta prymnolopha*
* *Dasyprocta punctata*
* *Dasyprocta ruatanica*
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 584623 |
| NCBI   | 34845 |
| EOL   | 14083 |
| FW   | 105149 |

 |

 |

**Агуці, гарбатыя зайцы** (*Dasyprocta*) — род млекакормячых атрада грызуноў.

Адрозніваецца 20 відаў. Жывуць каля рэк у трапічных лясах і сухіх саваннах Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыкі, вострава Трынідад і Малых Антыльскіх астравоў на вышыні да 2000 м.

Даўжыня цела 41—62 см, хваста 1—3,5 см, маса 1,3—4 кг. Афарбоўка ад ярка-залацістай да цёмна-шэрай. На доўгіх задніх нагах 3 пальцы.

Добра плаваюць. Кормяцца лісцем, пладамі, арэхамі.

Шкодзяць плантацыі цукровага трыснягу. Аб'ект палявання.

## Літаратура

* Агуці // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).