# Плейстацэн

**Плейстацэ́н** (англ.: Pleistocene, ад стар.-грэч.: πλεῖστος — самы шматлікі і καινός — новы, сучасны) — эпоха чацвярцічнага перыяду, якая пачалася 2,588 мільёна гадоў таму і скончылася 11,7 тысяч гадоў таму.

Плейстацэнавая эпоха змяніла пліяцэнавую і змянілася галацэнавай.

Аўтар тэрміна — шатландскі геолаг і археолаг Чарлз Лаель, які прапанаваў падзяліць трацічны перыяд на чатыры геалагічныя эпохі (уключаючы *Старажытны* і *Новы пліяцэн*) у першым томе яго кнігі «Асновы геалогіі» (1830). У 1839 годзе ён прапанаваў выкарыстоўваць тэрмін «плейстацэн» для *Новага пліяцэну*.

Для Еўразіі і Паўночнай Амерыкі плейстацэн быў характэрны разнастайным жывёльным светам, у які ўваходзілі маманты, шарсцістыя насарогі, пячорныя львы, бізоны, які, гіганцкія алені, дзікія коні, вярблюды, мядзведзі (як сучасныя, так і вымерлыя), гіганцкія гепарды, гіены, страусы, шматлікія антылопы. У познім плейстацэне большая частка мегафаўны вымерла. У Аўстраліі зніклі сумчатыя львы і дыпратодоны — самыя буйныя (памерам з насарога) сумчатыя, якія калі-небудзь існавалі на Зямлі. Мяркуецца, што выміранне выклікалі першабытныя паляўнічыя ў канцы апошняга ледавіковага перыяду, або выміранне адбылося ў выніку змянення клімату ці камбінацыі гэтых фактараў.

У наш час у Расіі і ЗША вядуцца працы па аднаўленні плейстацэнавай мегафаўны.

## Жыццё ў плейстацэне

Рэканструкцыя маманта ў поўны памер
На пачатку плейстацэну на Зямлі наступіў працяглы ледавіковы перыяд. На працягу 2 млн гадоў на планеце шматкроць чаргаваліся вельмі халодныя і адносна цёплыя адрэзкі часу. У халодныя прамежкі, якія працягваліся прыкладна 40 тысяч гадоў, кантыненты падвяргаліся нашэсцю ледавікоў. У прамежках з цяплейшым кліматам (міжледнікоўях) ільды адыходзілі, і ўзровень вады ў морах падымаўся.

У шматлікіх жывёл халодных рэгіёнаў планеты (напрыклад, у маманта і шарсцістага насарога) з’явілася густое шэрснае покрыва і тоўсты слой падскурнага тлушчу. На раўнінах пасвіліся статкі аленяў і коней, на якіх палявалі пячорныя львы і іншыя драпежнікі. А прыблізна 180 тысяч гадоў таму на іх пачалі паляваць і людзі — спачатку неандэрталец, а затым і чалавек разумны.

Аднак многія буйныя жывёлы не змаглі прыстасавацца да рэзкіх ваганняў клімату і вымерлі. Каля 10 тысяч гадоў таму ледавіковы перыяд скончыўся, і клімат на Зямлі стаў цяплейшым і больш вільготным. Гэта спрыяла хуткаму павелічэнню колькасці чалавечай папуляцыі і рассяленню людзей па ўсім зямным шары. Яны навучыліся разворваць зямлю і вырошчваць культурныя расліны. Маленькія, спачатку сельскагаспадарчыя, абшчыны разрасліся, з’явіліся гарады, а ўсяго праз некалькі тысячагоддзяў чалавецтва ператварылася ў сусветнае грамадства, якое выкарыстоўвае ўсе дасягненні высокіх тэхналогій. Затое шматлікія віды жывёл, з якімі людзі спакон веку дзялілі планету, апынуліся на грані знікнення. Вось чаму навукоўцы ўсё часцей гавораць пра тое, што чалавек стаў прычынай новага масавага вымірання відаў на Зямлі.

Палеагеаграфічныя рэканструкцыі|  |
| Позні плейстацэн, 50 тыс. гадоў таму |

## Гл. таксама

* Плейстацэнавая мегафаўна
* Аднаўленне плейстацэнавай мегафаўны
* Плейстацэнавы парк

## Крыніцы

## Літаратура

* *Иорданский Н. Н.* Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* *Короновский Н.В., Хаин В.Е., Ясаманов Н.А.* Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* *Ушаков С.А., Ясаманов Н.А.* Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* *Ясаманов Н.А.* Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* *Ясаманов Н.А.* Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.
* *Плейстоцен* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі