Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Аксіёма

**Аксіёма або аксыёма** (па-старажытнагрэцку: ἀξίωμα — сьцвярджэньне, становішча) або **пастулят** — сьцвярджэньне, прыманае без доказаў.

**Аксыяматызацыя** тэорыі — відавочнае ўказаньне канчатковага набору аксыёмаў.
Сьцьвярджэньні, якія вынікаюць з аксыёмаў, завуцца тэарэмамі.

Прыклады розных, але раўнасільных набораў аксыёмаў можна сустрэць у матэматычнай лёгіцы і Эўклідавай геамэтрыі.

Набор аксыёмаў завецца несупярэчлівым, калі з аксыёмаў набору, карыстаючыся правіламі лёгікі, нельга прыйсьці да супярэчнасьці. Аксыёмы зьяўляюцца своесаблівымі роду «пунктамі адліку» для пабудовы любой навукі, пры гэтым самі яны не даказваюцца, а выводзяцца непасрэдна з эмпірычнага назіраньня (досведу).

Упершыню тэрмін «аксыёма» сустракаецца ў Арыстотэля (384—322 да н. э.) і перайшоў у матэматыку ад філёзафаў Старажытнай Грэцыі. Эўклід адрозьнівае паняцьці «пастулят» і «аксыёма», не тлумачачы іх адрозьненьня. З часоў Баэцыя пастуляты перакладаюць як патрабаваньні (petitio), аксыёмы — як агульныя паняцьці. Першапачаткова слова «аксыёма» мела значэньне «ісьціна, відавочная сама па сабе». У розных манускрыптах «Пачаткаў» Эўкліда разьбіцьцё сьцьвярджэньняў на аксыёмы і пастуляты рознае, не супадае іх парадак. Верагодна перапісчыкі прытрымваліся розных гледжаньняў на адрозьненьне гэтых паняцьцяў.

## Што ёсьць аксыёма?

1. Зыходнае цьверджаньне, можа быць правільным ці памылковым, і яно ня можа быць даказаным.
2. Цьверджаньне, якое прыймаецца безь лягічнага доказу з гледзішча непасрэднай пэўнасьці.
3. Ісьціннае зыходнае цьверджаньне (але ўтрыравана, параўнай з п. 1).

## Глядзіце таксама

* Тэарэмы Гёдэля аб няпоўнасьці
* Гіпотэза
* Пяты пастулят
* Эўклід
* Фармалізм (матэматыка)
# Міклаш Хорці

|  |
| --- |
| Міклаш Хорці |
| па-вугорску: *Horthy Miklós* па-нямецку: *Nikolaus Horthy von Nagybánya* |
|  |
| 4-ы рэгент Вугорскага каралеўства |
|  1 сакавіка 1920 — 15 кастрычніка 1944
  |
|  Папярэднік  |  Карай Хусар
 |
|  Наступнік  |  тытул скасаваны

  |
|  Асабістыя зьвесткі  |
| Нарадзіўся | 18 чэрвеня 1868 Кендэрэш, Солнацкі камітат, Аўстра-Вугоршчына |
| Памёр | 9 лютага 1957 (88 гадоў) Эштарыл, Партугалія |
| Партыя | * незалежны палітык[d]
 |
| Адукацыя | * Debreceni Református Kollégium[d] (1878)
 |
|  Сужэнец  | Магдолна Пурглі |
|  Дзеці  | **сыны:** Іштван і Міклаш **дочкі:** Магда і Паўла |
|  Бацька  | Іштван Хорці |
|  Маці  | Паўла Халашы |
|  Узнагароды  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ордэн Заслуг 1 клясы (ВНР) | Жалезны крыж 1 клясы | Жалезны крыж 2 клясы |
| Кавалер Найвышэйшага ордэна сьвятога Дабравешчаньня | Кавалер Вялікага крыжа ордэна сьвятых Маўрыцыя і Лазара | Кавалер Вялікага крыжа ордэна Кароны Італіі |
| Ордэн Кірылы і Мятода | Ордэн Белай зоркі на ланцугу | Рыцарскі крыж Жалезнага крыжа |
| Кавалер ордэна Слана | Ордэн Трох Зорак 1-й ступені | Ордэн Белага арла |
| Ордэн германскага арла | Кавалер ордэна Арлінага крыжа 1 клясы (Эстонія) | Ваенны ордэн Марыі Тэрэзіі |
| Крыж Свабоды 3 клясы 1 ступені | Кавалер Вялікага крыжа Каралеўскага вугорскага ордэна сьвятога Стэфана | Крыж Вайсковых заслуг (Аўстра-Вугоршчына) |
| Ордэн Жалезнай кароны 1-й ступені |  | Ордэн Хрызантэмы |
| Ордэн Кароны караля Званіміра | Ордэн Збавіцеля | Ордэн Чырвонага арла 2 ступені |
| Галіпалійская зорка | Вялікі крыж ордэна Заслуг (Чылі) | Ордэн Эстонскага Чырвонага Крыжа 1 клясы |

 |
|  Подпіс  |  |

**Міклаш Хорці** (па-вугорску: *Horthy Miklós*; 18 чэрвеня 1868, Кендэрэш, Вугоршчына — 9 лютага 1957) — дзяржаўны дзяяч Вугоршчыны. Контар-адмірал (1918).

## Жыцьцяпіс

Скончыў вайскова-марскую акадэмію ў г. Фіюме (цяпер Рыека ў Харватыі), служыў у ВМФ Аўстра-Вугоршчыны. У Першую сусьветную вайну камандаваў крэйсэрам, ВМФ (з 1918); у 1918 здушыў паўстаньне вайсковых маракоў у порце Котар (цяпер у Чарнагорыі). 3 1919 вайсковы міністар вугорскага ўраду ў г. Сэгед, галоўнакамандуючы нацыянальнай арміяй, якая дзейнічала супраць Вугорскай Савецкай Рэспублікі. Пасьля яе падзеньня праводзіў белы тэрор. 3 1 сакавіка 1920 рэгент (правіцель) Вугорскага каралеўства (якое ня мела караля). Устанавіў аўтарытарны рэжым, у зьнешняй палітыцы з 1930-х г. арыентаваўся на нацысцкую Нямеччыну, на баку якой Вугоршчына ўдзельнічала (з 1941) у вайне супраць СССР. Аднак у 1944 намагаўся заключыць перамір’е з СССР, шукаў кантакты з ЗША і Вялікабрытаніяй, за што ў кастрычніку 1944 скінуты нямецкімі і мясцовымі фашыстамі і інтэрнаваны ў Баварыі. 3 1949 жыў у Партугаліі.

## Літаратура

* Хорці // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17: Хвінявічы — Шчытні. — 512 с. — ISBN 985-11-0279-2

## Вонкавыя спасылкі

 **Міклаш Хорці** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# 23

|  |
| --- |
| Гады |
| 20 · 21 · 22 — **23** — 24 · 25 · 26 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 0‑я · 10‑я — **20‑я** — 30‑я · 40‑я |
| Стагодзьдзі |
| I ст. да н. э. — **I стагодзьдзе** — II ст. |

| 23 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 23 *XXIII* |
| Ад заснаваньня Рыму | 776 |
| Армянскі каляндар | *N/A* |
| Каляндар Багаі | -1821 — -1820 |
| Бізантыйскі каляндар | 5531 — 5532 |
| Бірманскі каляндар | -615 |
| Будысцкі каляндар | 567 |
| Каляндар бэрбэраў | 973 |
| Габрэйскі каляндар | 3783 — 3784 |
| Галяцэнскі каляндар | 10023 |
| Іранскі каляндар | 599 BP — 598 BP |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 78 — 79 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | *N/A* |
|  · *Калі-юга* | 3124 — 3125 |
| Карэйскі каляндар | 2356 |
| Кітайскі каляндар | 2719 — 2720 |
| Копцкі каляндар | -261 — -260 |
| Мусульманскі каляндар | 617 BH — 616 BH |
| Тайскі сонечны каляндар | 566 |
| Этыёпскі каляндар | 15 — 16 |

**23 год** — невысакосны год, які пачаўся ў пятніцу згодна зь юліянскім календаром.

## Падзеі

* Грэцкі географ Страбон публікуе сваю працу «Геаграфія», якая распавядае пра сьвет вядомы рымлянам і грэкам у часы імпэратара Аўгуста
* Пасьля сьмерці сына Друза Юліюса Цэзара імпэратар Тыбэрыюс губляе цікавасьць да імпэрыі
* Люцыюс Эліюс Сэян пашырае свой уплыў у Сэнаце і на Тыбэрыюса, пасьля сьмерці Друза
* Гай Азыніюс Паліён і Гай Антысцыюс Вэт становяцца новымі консуламі
* Лю Сюань, нашчадак каралеўскай сям’і дынастыі Хань і лідэра паўстанцаў супраць дынастыі Сінь, абвяшчае сябе імпэратарам

## Нараджэньні

* Плініюс Старэйшы, рымскі навуковец і пісьменьнік

## Сьмерці

* 14 верасьня: Друз Юліюс Цэзара, сын імпэратара Тыбэрыюса, як мяркуецца, быў атручаны
* 6 кастрычніка: Ван Ман, «узурпатар» пасады дынастыі Хань і імпэратар дынастыі Сінь
* Лю Сінь, кітайскі астраном
* Лю Янь, кітайскі вайсковец
* Ван, кітайская імпэратрыца
* Юба II, кароль Маўрытаніі

## Глядзіце таксама

* 20-я

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **23** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Даляміт

Даляміт
**Далямі́т** — асадкавая горная парода, складаецца больш як на 95% зь мінэралу даляміту. Карысны выкапень. Пашыраны ў асадкавай абалонцы Зямлі, залягаюць пластамі, лінзамі, купаламі, гнёздамі.

Нярэдка складае глыбока расчлянёныя горныя хрыбты і масівы, напрыклад Даламітавыя Альпы ў Італіі. Гэта горная парода здольная да карставаньня. У сьвеце вядомы шматлікія радовішчы даляміту.

На Беларусі выяўлена 10 радовішчаў (у тым ліку распрацоўваецца радовішча Руба ў Віцебскай вобласьці) з агульнымі запасамі каля 1 млрд тон.

Даляміт выкарыстоўваецца як вогнетрывалы матэрыял у мэталюргіі, як сыравіна ў хімічнай і шкляной прамысловасьці, у сельскай гаспадарцы для вапнаваньня глебы.
# 580

|  |
| --- |
| Гады |
| 577 · 578 · 579 — **580** — 581 · 582 · 583 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 560‑я · 570‑я — **580‑я** — 590‑я · 600‑я |
| Стагодзьдзі |
| V ст. — **VI стагодзьдзе** — VII ст. |

| 580 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 580 *DLXXX* |
| Ад заснаваньня Рыму | 1333 |
| Армянскі каляндар | 29 ԹՎ ԻԹ |
| Каляндар Багаі | -1264 — -1263 |
| Бізантыйскі каляндар | 6088 — 6089 |
| Бірманскі каляндар | -58 |
| Будысцкі каляндар | 1124 |
| Каляндар бэрбэраў | 1530 |
| Габрэйскі каляндар | 4340 — 4341 |
| Галяцэнскі каляндар | 10580 |
| Іранскі каляндар | 42 BP — 41 BP |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 635 — 636 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 502 — 503 |
|  · *Калі-юга* | 3681 — 3682 |
| Карэйскі каляндар | 2913 |
| Кітайскі каляндар | 3276 — 3277 |
| Копцкі каляндар | 296 — 297 |
| Мусульманскі каляндар | 43 BH — 42 BH |
| Тайскі сонечны каляндар | 1123 |
| Этыёпскі каляндар | 572 — 573 |

## Падзеі

## Нараджэньні

## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі

 **580** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Храм

Сабор Парыскай Божай Маці
**Храм** — архітэктурнае збудаваньне, прызначанае для зьдзяйсьненьня набажэнстваў і рэлігійных абрадаў.

У хрысьціянскай, юдэйскай і ў большасьці паганскіх рэлігійных традыцыях храмам можа быць прызнана не любое культавае збудаваньне, але толькі тое, у якім знаходзіцца ахвярнік і ў якім абавязкова павінна прыносіцца ахвяраваньне.

У хрысьціянстве традыцыйна прынятае зваць храмам толькі тое архітэктурнае збудаваньне, у якім ёсьць алтар і зьдзяйсьняецца эўхарыстыя — бяскроўнае ахвяраваньне, а тыя збудаваньні, дзе гэта не зьдзяйсьняецца, называюць капліцай.

У юдаізьме можа быць толькі адзін Ерусалімскі Храм на ўсёй зямной кулі. Сёньня ў юдэяў афіцыйна няма храму, а сынагога ў юдэйстве не зьяўляецца храмам і шмат у чым падобная па функцыях з хрысьціянскай капліцай.

У ісламе традыцыйна адсутнічае храм, а мусульманскі мячэт шмат у чым падобны па функцыях з сынагогай у юдаізьме і з хрысьціянскай капліцай.
# 168

|  |
| --- |
| Гады |
| 165 · 166 · 167 — **168** — 169 · 170 · 171 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 140‑я · 150‑я — **160‑я** — 170‑я · 180‑я |
| Стагодзьдзі |
| I ст. — **II стагодзьдзе** — III ст. |

| 168 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 168 *CLXVIII* |
| Ад заснаваньня Рыму | 921 |
| Армянскі каляндар | *N/A* |
| Каляндар Багаі | -1676 — -1675 |
| Бізантыйскі каляндар | 5676 — 5677 |
| Бірманскі каляндар | -470 |
| Будысцкі каляндар | 712 |
| Каляндар бэрбэраў | 1118 |
| Габрэйскі каляндар | 3928 — 3929 |
| Галяцэнскі каляндар | 10168 |
| Іранскі каляндар | 454 BP — 453 BP |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 223 — 224 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 90 — 91 |
|  · *Калі-юга* | 3269 — 3270 |
| Карэйскі каляндар | 2501 |
| Кітайскі каляндар | 2864 — 2865 |
| Копцкі каляндар | -116 — -115 |
| Мусульманскі каляндар | 468 BH — 467 BH |
| Тайскі сонечны каляндар | 711 |
| Этыёпскі каляндар | 160 — 161 |

## Падзеі

## Нараджэньні

## Сьмерці
# Напой

Газаваны напой
**Напо́й** — вадкасьць, прызначаная для піцьця. Акрамя задавальненьня фізыялягічных патрэбаў напоі зьяўляюцца часткай культуры грамадзтва.

## Пітная вада

Вада — аснова большасьці напояў, ужываных чалавекам. Ужываецца як у чыстым, гэтак і ў газаваным ці мінэралізаваным выглядзе (як здабытая з прыродных мінэральных крыніцаў, гэтак і з дадаткамі).

## Алькагольныя напоі

Алькагольныя напоі — гэта напоі, якія ўтрымліваюць у сваім складзе этаноль. Піва зьяўляецца часткай чалавечай культуры больш за 8000 гадоў. У Вялікабрытаніі, Ірляндыі, Нямеччыне і іншых краінах Эўропы ўжываньне піва (і іншых алькагольных напояў) у барах ці пабах зьяўляецца культурнай традыцыяй.

## Глядзіце таксама

* Кіфір
* Пітная вада
* Піцьцё

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Напой** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# 386

|  |
| --- |
| Гады |
| 383 · 384 · 385 — **386** — 387 · 388 · 389 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 360‑я · 370‑я — **380‑я** — 390‑я · 400‑я |
| Стагодзьдзі |
| III ст. — **IV стагодзьдзе** — V ст. |

| 386 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 386 *CCCLXXXVI* |
| Ад заснаваньня Рыму | 1139 |
| Армянскі каляндар | *N/A* |
| Каляндар Багаі | -1458 — -1457 |
| Бізантыйскі каляндар | 5894 — 5895 |
| Бірманскі каляндар | -252 |
| Будысцкі каляндар | 930 |
| Каляндар бэрбэраў | 1336 |
| Габрэйскі каляндар | 4146 — 4147 |
| Галяцэнскі каляндар | 10386 |
| Іранскі каляндар | 236 BP — 235 BP |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 441 — 442 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 308 — 309 |
|  · *Калі-юга* | 3487 — 3488 |
| Карэйскі каляндар | 2719 |
| Кітайскі каляндар | 3082 — 3083 |
| Копцкі каляндар | 102 — 103 |
| Мусульманскі каляндар | 243 BH — 242 BH |
| Тайскі сонечны каляндар | 929 |
| Этыёпскі каляндар | 378 — 379 |

## Падзеі

## Нараджэньні

## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі

 **386** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# 591

|  |
| --- |
| Гады |
| 588 · 589 · 590 — **591** — 592 · 593 · 594 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 570‑я · 580‑я — **590‑я** — 600‑я · 610‑я |
| Стагодзьдзі |
| V ст. — **VI стагодзьдзе** — VII ст. |

| 591 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 591 *DXCI* |
| Ад заснаваньня Рыму | 1344 |
| Армянскі каляндар | 40 ԹՎ Խ |
| Каляндар Багаі | -1253 — -1252 |
| Бізантыйскі каляндар | 6099 — 6100 |
| Бірманскі каляндар | -47 |
| Будысцкі каляндар | 1135 |
| Каляндар бэрбэраў | 1541 |
| Габрэйскі каляндар | 4351 — 4352 |
| Галяцэнскі каляндар | 10591 |
| Іранскі каляндар | 31 BP — 30 BP |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 646 — 647 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 513 — 514 |
|  · *Калі-юга* | 3692 — 3693 |
| Карэйскі каляндар | 2924 |
| Кітайскі каляндар | 3287 — 3288 |
| Копцкі каляндар | 307 — 308 |
| Мусульманскі каляндар | 32 BH — 31 BH |
| Тайскі сонечны каляндар | 1134 |
| Этыёпскі каляндар | 583 — 584 |

## Падзеі

## Нараджэньні

## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі

 **591** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Бэлізарыюс

|  |
| --- |
| Бэлізарыюс |
| каля 505 — 13 сакавіка 565 |
|  |
|  Месца нараджэньня  | * Сапарава-Баня[d], Кюстэндыльская вобласьць, Баўгарыя
 |
|  Месца сьмерці  | * Канстантынопаль
 |
|  Род войскаў  | армія Візантыйскай імперыі[d] |
|  Званьне  | magister militum[d] |
|  Бітвы/войны  | * Iberian War[d]
* Vandalic War[d]
* Бізантыйска-гоцкія войны[d]
* Nika Riots[d]
 |
| **Бэлізарыюс** у Вікісховішчы |

**Флявіюс Бэлізарыюс** (па-грэцку: *Φλάβιος Βελισάριος*; 493, Тракія — 13 сакавіка 565) — вядомы бізантыйскі вайскавод армянскага паходжаньня, паплечнік імпэратара Юстыніяна I. Сыграў ключавую ролю ў працэсе адваёвы значнай часткі міжземнаморскай тэрыторыі, якая належала была, зьнішчанай за стагодзьдзе да таго, Заходняй Рымскай імпэрыі. Празь ягоныя ваенныя посьпехі атрымаў мянушку «Апошні з рымлянаў».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Бэлізарыюс. Military History. (анг.)
# 490-я

**490-я**
Стагодзьдзі: ІV стагодзьдзе - V стагодзьдзе - VI стагодзьдзе
Дзесяцігодзьдзі:
440-я
450-я
460-я
470-я
480-я
**490-я**
500-я
510-я
520-я
530-я
540-я

Гады:
490, 491, 492, 493, 494, 495, 496, 497, 498, 499

---

## Асноўныя падзеі

## Вонкавыя спасылкі

 **490-я** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Генэрал-фэльдмаршал

**Генэрал-фэльдмаршал** — вышэйшае вайсковае званьне ў сухапутных войсках нямецкай, аўстрыйскай і расейскай арміяў. Упершыню ўведзена ў Нямеччыне ў XVI стагодзьдзі. У Расеі ўведзена ў 1699 годзе Пятром I. У Францыі і некаторых іншых дзяржавах яму адпавядала вайсковае званьне маршала (маршала-генэрала).
# Верасень

|  |
| --- |
| ← **верасень** → |
| Пн | Аў | Ср | Чц | Пт | Сб | Нд |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   |   |
| 2026 год Усе дні |

Цьвіце верас
«Верасень». Ілюстрацыя Аляксандра Тарасевіча з кнігі «Rosarium et Officium B. Mariae Virginis…»
**Ве́расень** — дзявяты месяц году ў грэгарыянскім каляндары. Мае 30 дзён. 22 верасьня адбываецца восеньскае раўнадзенства. Пры канцы месяца пачынаецца бабіна лета.

## Этымалёгія

Назва месяцу (паводле Брукнэра) паходзіць ад квітнеючага ў гэтым месяцы верасу.

У выданьнях Францішка Скарыны ўжываецца назва *вресень*, яна ж згадваецца і ў «Храналёгіі» Андрэя Рымшы (1581). Назва, ужываная ў сучаснай беларускай літаратурнай мове, паўстала ў асяродзьдзі газэты «Наша Ніва» і набыла больш-менш канчатковую форму ў 1912, калі ў календары «Нашай Нівы» былі пададзеныя прапанаваныя назвы месяцаў з тлумачэньнямі. Пасьлядоўна ў «Нашай Ніве» ўжываліся варыянты *сенцябр (верасень)*, *сенцябр*, *верасень (сенцябр)* і ўрэшце *верасень*.

Лацінская назва *September* паходзіць ад слова *septem* — сёмы, паколькі ў рымскім календары, які пачынаўся ад сакавіка, гэты месяц меў сёмы парадкавы нумар. Пасьля каляндарнай рэформы перад сакавіком былі дададзеныя студзень і люты, аднак ранейшая назва месяцу захавалася. Да юліянскае рэформы верасень меў 29 дзён, пасьля — 30.

Старажытныя грэкі называлі верасень *бедраміён*.

## Дадатковыя зьвесткі

Шторок верасень і сьнежань пачынаюцца ў адзін дзень тыдню, паколькі паміж 1 верасьня і 1 сьнежня 91 дзень, лік, які дзеліцца на 7 (колькасьць дзён у тыдні).

Ніякі іншы месяц году не сканчаецца ў той самы дзень, што й верасень. Такой уласьцівасьцю валодаюць толькі верасень ды травень.

## Сьвяты

* 1 верасьня — дзень ведаў
* 1 нядзеля месяцу — дзень беларускага пісьменства
* 26 верасьня — эўрапейскі дзень моваў

## Крыніцы

## Літаратура

* Андрей Рымша. [Хронология] (1581) // Транслитерация О.Лицкевича по факсимиле в изд.: Запаско Я. П. Мистецька спадщина Івана Федорова. Львів, 1974. С.33, 36.
* *Аркадзь Жураўскі.* Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — 1967 Т. 2. — С. 138, 139.
* Скарына Ф. Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт., падрыхт. тэкстаў, камент., слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — 207 с. — 4250 ас. — ISBN 5-343-00151-3
# 1640

|  |
| --- |
| Гады |
| 1637 · 1638 · 1639 — **1640** — 1641 · 1642 · 1643 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1620‑я · 1630‑я — **1640‑я** — 1650‑я · 1660‑я |
| Стагодзьдзі |
| XVI ст. — **XVII стагодзьдзе** — XVIII ст. |

| 1640 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1640 *MDCXL* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2393 |
| Армянскі каляндар | 1089 ԹՎ ՌՁԹ |
| Каляндар Багаі | -204 — -203 |
| Бізантыйскі каляндар | 7148 — 7149 |
| Бірманскі каляндар | 1002 |
| Будысцкі каляндар | 2184 |
| Каляндар бэрбэраў | 2590 |
| Габрэйскі каляндар | 5400 — 5401 |
| Галяцэнскі каляндар | 11640 |
| Іранскі каляндар | 1018 — 1019 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 1695 — 1696 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1562 — 1563 |
|  · *Калі-юга* | 4741 — 4742 |
| Карэйскі каляндар | 3973 |
| Кітайскі каляндар | 4336 — 4337 |
| Копцкі каляндар | 1356 — 1357 |
| Мусульманскі каляндар | 1049 — 1050 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2183 |
| Этыёпскі каляндар | 1632 — 1633 |

## Падзеі

* Блез Паскаль апублікаваў матэматычны трактат «Пра канічныя сечывы»

## Нараджэньні

* 18 сакавіка — Філіп дэ ля Хірэ, францускі матэматык і астраном
* 31 траўня — Міхал Вішнявецкі, кароль польскі

## Сьмерці

* 30 траўня — Пітэр Пауль Рубэнс, выбітны флямандзкі жывапісец эпохі барока
* Яэль Сыркес, жыдоўскі талмудыст і галахіст