Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1950

|  |
| --- |
| Гады |
| 1947 · 1948 · 1949 — **1950** — 1951 · 1952 · 1953 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1930‑я · 1940‑я — **1950‑я** — 1960‑я · 1970‑я |
| Стагодзьдзі |
| XIX ст. — **XX стагодзьдзе** — XXI ст. |

| 1950 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1950 *MCML* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2703 |
| Армянскі каляндар | 1399 ԹՎ ՌՅՂԹ |
| Каляндар Багаі | 106 — 107 |
| Бізантыйскі каляндар | 7458 — 7459 |
| Бірманскі каляндар | 1312 |
| Будысцкі каляндар | 2494 |
| Каляндар бэрбэраў | 2900 |
| Габрэйскі каляндар | 5710 — 5711 |
| Галяцэнскі каляндар | 11950 |
| Іранскі каляндар | 1328 — 1329 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 2005 — 2006 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1872 — 1873 |
|  · *Калі-юга* | 5051 — 5052 |
| Карэйскі каляндар | 4283 |
| Кітайскі каляндар | 4646 — 4647 |
| Копцкі каляндар | 1666 — 1667 |
| Мусульманскі каляндар | 1369 — 1370 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2493 |
| Этыёпскі каляндар | 1942 — 1943 |

**1950** (MCML) — звычайны год Грыгарыянскага календара, які пачынаецца ў нядзелю; 1950-ы год нашай эры (н. э.) і *ад Нараджэньня Хрыстовага* (Н. Хр.); 950-ы год II тысячагодзьдзя, 50-ы год XX стагодзьдзя і 1-ы год 1950-га дзесяцігодзьдзя.

## Падзеі

* 6 студзеня — пачала працу беларуская служба Радыё Ватыкана
* 26 студзеня — Індыя прымае канстытуцыю і абвяшчае сябе рэспублікай
* 25 чэрвеня — Пачалася Карэйская вайна
* 20 верасьня — У Нью-Ёрку выйшаў у сьвет першы нумар газэты «Беларус»
* 17 лістапада — заснаваны «Менскі радыёзавод»
* 1-е Міжнароднае спаборніцтва прафэсійна-тэхнічнай адукацыі ў Мадрыдзе

## Нараджэньні

* 2 студзеня — Сямён Домаш, беларускі палітык
* 28 студзеня — Хамад ібн Іса Аль Халіфа, дзейнічаючы кароль Бахрэйна
* 5 красавіка — Агнэта Фэльтскуг — швэдзкая сьпявачка, аўтар песень, музычны прадусэр, салістка гурта ABBA
* 8 красавіка — Яўген Саўчанка, губэрнатар Белгародзкай вобласьці
* 6 траўня — Міхаіл Мясьніковіч, беларускі дзяржаўны дзеяч
* 6 чэрвеня — Аляксей Дудараў , беларускі літаратар. Найбольш вядомы як драматург
* 13 жніўня — Ларыса Фінкельштэйн, заснавальніца 1-й у Беларусі прыватнай галерэі «Брама»
* 21 верасьня — Біл Мюрэй, амэрыканскі актор, рэжысэр і прадусар

## Сьмерці

* 21 студзеня — Джордж Оруэл, ангельскі пісьменьнік
* 13 лютага — Рафаэль Сабатыні, італьянскі пісьменьнік
* 30 сьнежня — Рамуальд Райс, польскі жаўнер Арміі Краёвай
# Міхаіл Гарбачоў

|  |
| --- |
| Міхаіл Гарбачоў лац. Michaił Harbačoŭ |
| па-расейску: *Михаил Горбачев* |
|  |
| прэзыдэнт СССР |
|  15 сакавіка 1990 — 25 сьнежня 1991
  |
|  Папярэднік  |  няма (пасада заснаваная)
  |
|  Наступнік  |  няма (пасада скасаваная)

  |
|  Генэральны сакратар ЦК КПСС  |
|  11 сакавіка 1985 — 23 жніўня 1991
  |
|  Папярэднік  |  Канстанцін Чарненка
 |
|  Наступнік  |  няма (пасада скасаваная)

  |
|  Асабістыя зьвесткі  |
| Нарадзіўся | 2 сакавіка 1931(1931-03-02)[…]* Прывольнае[d], Паўночна-Каўкаскі край[d], РСФСР, СССР
 |
| Памёр | 30 жніўня 2022(2022-08-30) (91 год)* , Масква, Расея
 |
| Партыя | * Камуністычная партыя Савецкага Саюзу (1991)
* Расейская аб’яднаная сацыял-дэмакратычная партыя[d] (2001)
* Сацыял-дэмакратычная партыя Расеі[d] (2007)
* Union of Social Democrats[d]
 |
| Адукацыя | * юрыдычны факультэт МДУ[d] (1955)
* Стаўрапольскі дзяржаўны аграрны ўнівэрсытэт[d] (1967)
* Маскоўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт[d]
 |
|  Сужэнец  | Раіса Гарбачова[d] |
|  Дзеці  | Ірына Вірганская[d] |
|  Бацька  | Sergey Gorbachev[d] |
|  Маці  | Maria Gorbacheva[d] |
|  Узнагароды  | Нобэлеўская прэмія міру (1990) |
|  Подпіс  |  |
|  Сайт  | gorby.ru (рас.)​ (анг.) |

Міхаіл Гарбачоў
**Міхаі́л Сярге́евіч Гарбачо́ў** (нарадзіўся 2 сакавіка 1931 году, Прывольнае, Стаўрапольскі край, РСФСР — 30 жніўня 2022, Масква, Расея) — генэральны сакратар ЦК КПСС з 11 сакавіка 1985 году па 23 жніўня 1991 году, першы і апошні прэзыдэнт СССР з 15 сакавіка 1990 году па 25 сьнежня 1991 году. Былы глава Гарбачоў-Фонду. Меў шэраг узнагарод і ганаровых званьняў, найбольш вядомая зь якіх — Нобэлеўская прэмія міру 1990 году. Зь дзейнасьцю Гарбачова на пасадзе главы КПСС і СССР зьвязаная маштабная спроба рэфармаваньня — Перабудова, якая скончылася распадам Савецкага Саюзу, а таксама завяршэньнем халоднай вайны. Пэрыяд кіраваньня Гарбачова ацэньваецца неадназначна. У 1990 годзе Ўнівэрсытэт Аляскі прысвоіў Гарбачову званьне ганаровага прафэсара гуманітарных навук.

## Жыцьцяпіс

Гарбачоў памёр увечары ў аўторак, 30 жніўня 2022, пасьля цяжкай і працяглай хваробы, заявілі журналістам у Цэнтральнай клінічнай бальніцы ў Маскве.

### Гарбачоў і Беларусь

У 1986 годзе Гарбачоў, атрымаўшы ліст беларускай інтэлігенцыі пра крытычны стан беларускай мовы, накіраваў у Менск адмысловую камісію. Кіраўніцтву ЦК КПБ давялося карэктаваць сваё стаўленьне да моўнай палітыкі.

Заява пра ўтварэньне Аргкамітэту БНФ «Адраджэньне» у кастрычніку 1988 году пачыналася з узгадкі пра перабудову «распачатую лепшымі сіламі КПСС». Аналягічныя адсылкі рабіліся і ініцыятарамі Народных Франтоў тагачасных рэспублік Балтыі.

Міхаіл Гарбачоў прыязна ставіўся да Васіля Быкава і Алеся Адамовіча, спрабаваў абараніць іх (няўдала) ад артадаксальнага камуністычнага кіраўніцтва БССР. Ён наведаў цырымонію разьвітаньня з Адамовічам у студзені 1994 году і даў вялікае інтэрвію беларускай службе Радыё Свабода пра Васіля Быкава на 40-ы дзень сьмерці .

## Крыніцы
# Сынонім

**Сыно́німы** — словы, розныя па гучаньні, але аднолькавыя ці блізкія па значэньні. Сынанімічныя словы розьняцца адценьнем значэньня ці стылістычнай афарбоўкай або тым і другім адначасова.

## Глядзіце таксама

* Антонімы
* Паронімы
* Амонімы

## Літаратура

* *Галіна Андарала, Віктар Бекіш, Сяргей Берднік* Беларуская мова. Вучэбны дапаможнік для пед. ВНУ / Пад рэд. Ларысы Грыгор’евай. — Менск: Вышэйшая школа, 1994. — 366 с. — 20 000 ас. — ISBN 5-339-00950-5
* *Міхась Клышка* Слоўнік сінонімаў і блізказначных слоў. — Менск: Радыёла-плюс, 2005. — 672 с. — 5000 ас. — ISBN 985-448-051-8
# Паветра

Адсоткавы склад паветра
**Паветра** — сумесь газаў, якія складаюць атмасфэру Зямлі.

Паветра складаецца (працэнты па аб’ёме) з:

* азоту N2 — 78,09
* кіслароду O2 — 20,95
* аргону Ar — 0,932
* вуглякіслага газу CO2 — 0,03

У паветры заўсёды прысутнічае невялікая колькасьць вадзянога пару, азону, мэтану, інэртных газаў, цьвёрдых і вадкіх рэчываў (пылу) ды інш.

Шчыльнасьць сухога паветра ў нармальных умовах: 1,2928 кг/кубічны мэтар. Сярэдняя адносная малекулярная маса: 29.

Паветра шырока выкарыстоўваецца ў шматлікіх прамысловых працэсах у якасьці акісьляльніка, крыніцы азоту для вытворчасьці азотных угнаеньняў, крыніцы азоту і кіслароду для вытворчасьці гэтых газаў, у якасьці ахаладжальнага і асушальнага агенту, сродка гука- і цеплаізаляцыі, у якасьці энэрганосьбіту ў пнэўматычных машынах.

## Глядзіце таксама

* Індэкс якасьці паветра
# Парлямэнт Сэрбіі

**Парля́мэнт Сэ́рбіі** (па-сэрбску: *Народна скупштина, Narodna skupština*, даслоўна «народны сход») — найвышэйшы заканадаўчы і канстытуцыйны орган у Сэрбіі. Ён аднапалатны, складаецца з 250 дэпутатаў (сэрб. *народни посланици*), якія па канстытуцыі абіраюцца вольным і таемным галасаваньнем на 4 гады. Цяпер (ад 23 красавіка 2014 году) Народную Скупшчыну ўзначальвае Мая Гойкавіч (па-сэрбску: *Maja Gojković*), якая зьяўляецца чальцом Сэрбскае прагрэсіўнае партыі. Першая Народная Скупшчына Сэрбіі ў сучасны пэрыяд (як цалкам незалежнай дзяржавы) была абраная ў 2007 годзе, пасьля афіцыйнай ліквідацыі саюзнае дзяржавы Сэрбія і Чарнагорыя. Зьбіраецца ў Доме Народнай Скупшчыны Сэрбіі ў Бялградзе.

## Паўнамоцтвы

Паводле канстытуцыі, Народны сход Сэрбіі мае наступныя паўнамоцтвы:

* прымае й можа зьмяніць Канстытуцыю Сэрбіі
* надае згоду на прыняцьцё новага Статуту аўтаномнага рэгіёну (Ваяводзіны, Косава й Мэтохіі)
* абвяшчае пра рэфэрэндум
* ратыфікуе міжнародныя дамовы (калі абавязак ратыфікацыі перадугледжаны заканадаўствам)
* зацьвярджае дзяржаўны каштарыс
* прызначае судзьдзяў Вярхоўнага касацыйнага суду й Канстытуцыйнага суду Сэрбіі, пракурораў, старшыняў судоў, судзьдзяў
* вырашае пытаньні вайны й міру
* можа ўвесьці ваеннае становішча
* зацьвярджае вайсковую стратэгію
* зацьвярджае пляны разьвіцьця гаспадаркі
* абірае (прызначае) чальцоў Ураду і кіруе ягонаю працай
* вырашае пытаньні амністыі
* назірае за працаю сэрбскіх спэцслужбаў
* прызначае кіраўніка Нацыянальнага банку Сэрбіі
* прызначае шэраг іншых службовых асобаў і выконвае іншыя абавязкі, перадугледжаныя заканадаўствам.

Усе рашэньні Народнае Скупшчыны, апроч пытаньняў зьмены Канстытуцыі, прымаюцца простаю большасьцю галасоў. Для ўнясеньня зьменаў да сэрбскай канстытуцыі патрэбная згода дзьвюх трэціх ад усіх чальцоў парлямэнту.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Парлямэнт Сэрбіі** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Том Ўэйтс

|  |
| --- |
| Том Ўэйтс |
| Thomas Alan Waits |
|  |
|  Дата нараджэньня  | 7 сьнежня 1949 |
|  Месца нараджэньня  | Памона, Каліфорнія |
|  Месца вучобы  | * O'Farrell Community School[d]
* Hilltop High School[d]
* Southwestern College[d]
 |
|  Прафэсія  | сьпявак, тэксты песень, кампазытар, актор |
|  Гады дзейнасьці  | 1972 — дасюль |
|  Жанры  | джаз, блюз, рок |
|  Вакал  | барытон |
|  Інструмэнты  | фартэпіяна, голас, гітара і чэлеста[d] |
|  Лэйблы  | Asylum Records, Island Records, ANTI-Records |
|  Узнагароды  | Заля славы рок-н-ролу (2011) |
|  Сайт  | tomwaits.com |
| **Том Ўэйтс** у Вікісховішчы |

**Том Ўэйтс** (па-ангельску: *Tom Waits*, сапраўднае імя: То́мас А́лан Ўэ́йтс, па-ангельску: *Thomas Alan Waits*; нарадзіўся 7 сьнежня 1949, Памона, Каліфорнія, ЗША) — амэрыканскі сьпявак, кампазытар, аўтар песень, актор.

Напачатку творчай кар’еры зьмешваў розныя гэткія жанры, як джаз, блюз ды, трохі фолк. Пачынаючы з 1980-х і дасюль грае экспэрымэнтальны рок, з дадаткам індастрыялу, дарк кабарэ і авангарднага джазу. Яго выступы маюць тэатральны, часам вадэвільны характар, вылучаецца і выкананьне — сумесь сьпеву ды рэчытатыву. Том валодае асаблівым хрыплым голасам, які крытык Дэніел Дачхолз апісаў так: «*Ён быццам вымачаны ў бочцы з бурбонам, яго быццам бы пакінулі ў вяндлярні на некалькі месяцаў, а потым, калі дасталі, па ім праехаліся*».

Яго альбомы *The Heart of Saturday Night* (1974), *Rain Dogs* (1985) ды *Mule Variations* (1999) патрапілі ў сьпіс 500 найлепшых альбомаў усіх часоў паводле вэрсіі Rolling Stone на 339, 397 і 416 месцы.

Лірыка яго песень — гэта гісторыі, часьцей ад першай асобы, з гратэскнымі вобразамі занядбаных мястэчкаў і пабітых жыцьцём пэрсанажаў. Ўэйтс таксама быў кампазытарам гэткіх фільмаў, як «Ноч на Зямлі» і «Ад шчырага сэрца», за саўндтрэк да якога быў намінаваны на «Оскар». Ляўрэат «Грэмі» за альбомы *Bone Machine* і *Mule Variations*. У 2011 годзе патрапіў у Залю славы рок-н-рола разам са сваім калегам Нілам Янгам. Цяпер жыве ў акрузе Санома, Каліфорнія разам з жонкаю Кэтлін Брэнан, дачкой Кэлсімон і сынамі Кэйсі і Саліванам.

## Дыскаграфія

* 1973 — Closing Time
* 1974 — The Heart of Saturday Night
* 1975 — Nighthawks at the Diner
* 1976 — Small Change
* 1977 — Foreign Affairs
* 1978 — Blue Valentine
* 1980 — Heartattack and Vine
* 1983 — Swordfishtrombones
* 1985 — Rain Dogs
* 1987 — Franks Wild Years
* 1988 — Big Time
* 1992 — Bone Machine
* 1993 — The Black Rider
* 1999 — Mule Variations
* 2002 — Blood Money
* 2002 — Alice
* 2004 — Real Gone
* 2006 — Orphans: Brawlers, Bawlers & Bastards
* 2009 — Glitter and Doom Live

## Канцэртныя туры

* 1973: Closing Time Tour
* 1974—1975: The Heart of Saturday Night Tour
* 1975—1976: Small Change Tour
* 1977: Foreign Affairs Tour
* 1978—1979: Blue Valentine Tour
* 1980—1982: Heartattack and Vine Tour
* 1985: Rain Dogs Tour
* 1987: Big Time Tour
* 1999: Get Behind the Mule Tour
* 2004: Real Gone Tour
* 2006: The Orphans Tour
* 2008: Glitter and Doom Tour

## Крыніцы
# 1312

|  |
| --- |
| Гады |
| 1309 · 1310 · 1311 — **1312** — 1313 · 1314 · 1315 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1290‑я · 1300‑я — **1310‑я** — 1320‑я · 1330‑я |
| Стагодзьдзі |
| XIII ст. — **XIV стагодзьдзе** — XV ст. |

| 1312 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1312 *MCCCXII* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2065 |
| Армянскі каляндар | 761 ԹՎ ՉԿԱ |
| Каляндар Багаі | -532 — -531 |
| Бізантыйскі каляндар | 6820 — 6821 |
| Бірманскі каляндар | 674 |
| Будысцкі каляндар | 1856 |
| Каляндар бэрбэраў | 2262 |
| Габрэйскі каляндар | 5072 — 5073 |
| Галяцэнскі каляндар | 11312 |
| Іранскі каляндар | 690 — 691 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 1367 — 1368 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1234 — 1235 |
|  · *Калі-юга* | 4413 — 4414 |
| Карэйскі каляндар | 3645 |
| Кітайскі каляндар | 4008 — 4009 |
| Копцкі каляндар | 1028 — 1029 |
| Мусульманскі каляндар | 711 — 712 |
| Тайскі сонечны каляндар | 1855 |
| Этыёпскі каляндар | 1304 — 1305 |

## Падзеі

## Нараджэньні

## Сьмерці

* 7 верасьня — кароль Фэрдынанд IV Кастыльскі

## Вонкавыя спасылкі

 **1312** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Лягічны пазытывізм

**Лягічны пазытывізм**, **Нэапазітывізм**, або **Лягічны эмпірызм** — адзін з асноўных кірункаў філязофіі 20 стагодзьдзя; форма пазытывізму. Сярод яго вядучых прадстаўнікоў — аўстрыйскія філёсафы Людвіг Вітгенштын (1889—1951), Рудольф Карнап (1891—1970), а таксама Ф. Франк, О. Нейрат, Б. Расэл. Галоўная задачы нэапазітывізму — распрацоўка мэтадаў лягічнага ці лінгвістычнага аналізу ведаў (найперш філязофскай, навуковай, штодзённай мовы). Лягічны пазытывізм арыентаваўся пераважна на матэматычную лёгіку, якая разглядалася як «ісціннае мысьленьне», а таксама на «вопытныя навукі», што паддаюцца верыфікацыі (праверцы). Лягічны пазытывізм імкнуўся адасобіцца ад праблем сацыяльнага жыцьця, ад грамадзкіх навук, якія лічацца «несапраўднымі», бо не паддаюцца вопытнай праверцы. Лягічны пазітывізм адыграў значную ролю ў разьвіцьці сучаснай лёгікі, сэміётыкі, філязофіі навукі.

## Глядзіце таксама

* Венскі гурток

## Крыніцы

## Літаратура

* Вітгенштайн Л. Лёгіка-філязофскі трактат, з «Уводзінамі» Бэртрана Расэла / Пер. зь ням. і ангельск. Лявона Баршчэўскага. (Галерэя чалавечай думкі). — Менск: Раман Цымбераў, 2025. — 118 с.
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6

## Вонкавыя спасылкі

 **Лягічны пазытывізм** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Вольга ШПАРАГА. Феномен некласічнага мыслення: філасофія трох “мэтраў недаверу”
# 268

|  |
| --- |
| Гады |
| 265 · 266 · 267 — **268** — 269 · 270 · 271 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 240‑я · 250‑я — **260‑я** — 270‑я · 280‑я |
| Стагодзьдзі |
| II ст. — **III стагодзьдзе** — IV ст. |

| 268 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 268 *CCLXVIII* |
| Ад заснаваньня Рыму | 1021 |
| Армянскі каляндар | *N/A* |
| Каляндар Багаі | -1576 — -1575 |
| Бізантыйскі каляндар | 5776 — 5777 |
| Бірманскі каляндар | -370 |
| Будысцкі каляндар | 812 |
| Каляндар бэрбэраў | 1218 |
| Габрэйскі каляндар | 4028 — 4029 |
| Галяцэнскі каляндар | 10268 |
| Іранскі каляндар | 354 BP — 353 BP |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 323 — 324 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 190 — 191 |
|  · *Калі-юга* | 3369 — 3370 |
| Карэйскі каляндар | 2601 |
| Кітайскі каляндар | 2964 — 2965 |
| Копцкі каляндар | -16 — -15 |
| Мусульманскі каляндар | 365 BH — 364 BH |
| Тайскі сонечны каляндар | 811 |
| Этыёпскі каляндар | 260 — 261 |

## Падзеі

## Нараджэньні

## Сьмерці

* верасень — Галіенус, рымскі імпэратар
# 1677

|  |
| --- |
| Гады |
| 1674 · 1675 · 1676 — **1677** — 1678 · 1679 · 1680 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1650‑я · 1660‑я — **1670‑я** — 1680‑я · 1690‑я |
| Стагодзьдзі |
| XVI ст. — **XVII стагодзьдзе** — XVIII ст. |

| 1677 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1677 *MDCLXXVII* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2430 |
| Армянскі каляндар | 1126 ԹՎ ՌՃԻԶ |
| Каляндар Багаі | -167 — -166 |
| Бізантыйскі каляндар | 7185 — 7186 |
| Бірманскі каляндар | 1039 |
| Будысцкі каляндар | 2221 |
| Каляндар бэрбэраў | 2627 |
| Габрэйскі каляндар | 5437 — 5438 |
| Галяцэнскі каляндар | 11677 |
| Іранскі каляндар | 1055 — 1056 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 1732 — 1733 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1599 — 1600 |
|  · *Калі-юга* | 4778 — 4779 |
| Карэйскі каляндар | 4010 |
| Кітайскі каляндар | 4373 — 4374 |
| Копцкі каляндар | 1393 — 1394 |
| Мусульманскі каляндар | 1087 — 1088 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2220 |
| Этыёпскі каляндар | 1669 — 1670 |

## Падзеі

## Нараджэньні

* 20 кастрычніка — Станіслаў Ляшчынскі, вялікі князь літоўскі, кароль Рэчы Паспалітай

## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі

 **1677** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# 1778

|  |
| --- |
| Гады |
| 1775 · 1776 · 1777 — **1778** — 1779 · 1780 · 1781 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1750‑я · 1760‑я — **1770‑я** — 1780‑я · 1790‑я |
| Стагодзьдзі |
| XVII ст. — **XVIII стагодзьдзе** — XIX ст. |

| 1778 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1778 *MDCCLXXVIII* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2531 |
| Армянскі каляндар | 1227 ԹՎ ՌՄԻԷ |
| Каляндар Багаі | -66 — -65 |
| Бізантыйскі каляндар | 7286 — 7287 |
| Бірманскі каляндар | 1140 |
| Будысцкі каляндар | 2322 |
| Каляндар бэрбэраў | 2728 |
| Габрэйскі каляндар | 5538 — 5539 |
| Галяцэнскі каляндар | 11778 |
| Іранскі каляндар | 1156 — 1157 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 1833 — 1834 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1700 — 1701 |
|  · *Калі-юга* | 4879 — 4880 |
| Карэйскі каляндар | 4111 |
| Кітайскі каляндар | 4474 — 4475 |
| Копцкі каляндар | 1494 — 1495 |
| Мусульманскі каляндар | 1191 — 1192 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2321 |
| Этыёпскі каляндар | 1770 — 1771 |

## Падзеі

* 1 красавіка — новаарлеанскі бізнэсмэн Олівэр Полак прыдумаў знак даляру — $
* Джэймз Кук адкрывае Гавайскія астравы
* Партугалія перадае калёнію Экватарыяльная Гвінэя ў валоданьне Гішпаніі
* Аляксандар Сувораў прадухіляе высадку турэцкага дэсанта ў Ахтыярскай бухце, сарваўшы спробу Турэччыны разьвязаць новую вайну з Расеяй
* Перайменаваньне Полацкай губэрні ў Полацкае намесьніцтва
* Заснаваны Каралеўскі драматычны тэатар (Драматэн) у Швэцыі
* Кацярына II даруе горад Шклоў Сямёну Зорычу
* Чылі атрымлівае статус самастойнага генэральнага капітанату ў складзе Гішпанскага каралеўства
* Антыфэадальнае паўстаньне сялян Брэст-Літоўскай эканоміі
* Пабудаваны опэрны тэатар «Ля Скаля» ў Міляне па праекце архітэктара Джузэпэ П'ермарыні на месцы царквы Санта-Марыя делy Скаля
* Запароскі казак Мацьвей Хіжняк заснаваў горад Паўлаград

## Нараджэньні

* 1 лістапада — Густаў IV Адольф, швэдзкі кароль
* Юзэф Быхавец, беларускі філёзаф, літаратар, перакладчык
* Міхась Радзівіл, удзельнік паўстаньня ў войску Касьцюшкі

## Сьмерці

* 10 студзеня — Карл Лінэй, швэдзкі натураліст
* 30 траўня — Вальтэр, францускі філёзаф
* 2 ліпеня — Жан-Жак Русо, францускі пісьменьнік і філёзаф

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **1778** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Плошча

|  |
| --- |
| Плошча |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
|  Вымернасьць  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  |
|  Адзінкі вымярэньня  |
|  СІ  | м² |
|  СГС  |  см²
  |
|  Клясыфікацыя  |
|  скалярная велічыня
 |

Аб’яднаная плошча гэтых трох фігураў складае прыкладна 15,56 плошчы маленькіх квадратаў.
**Пло́шча** — матэматычная і фізычная велічыня, якая вымярае памер аб’екта на роўніцы. Плошча фігуры можа быць вымераная шляхам параўнаньня квадратаў фігураў фіксаванага памеру. У Міжнароднай сыстэме адзінак (СІ), стандартная адзінка вымярэньня плошчы ёсьць квадратны мэтар (запісваецца ў выглядзе м²); 1 м² зьяўляецца плошчай квадрату, бакі якога роўныя аднаму мэтру. Фігура з плошчай у 3 м² будзе мець тую ж плошчу, што тры такіх квадратаў плошчай у 1 м².

Ёсьць некалькі вядомых формул для вызначэньня плошчы простых фігураў, як то трыкутнікаў, прастакутнікаў і акружынаў. Выкарыстоўваючы гэтыя формулы, плошчу любога шматкутніка можна знайсьці шляхам дзяленьня шматкутніка на трыкутнікі. Для фігураў з выгнутымі межамі, падлік звычайна патрабуе вылічыць плошчу. Сапраўды, праблема вызначэньня плошчы такіх фігураў было асноўнай матывацыяй для гістарычнага разьвіцьця вылічэньня.

Плошча паверхні вымярае сумарную плошчу ўсіх вонкавых бакоў (паверхі) аб’екта. Формулы для вылічэньня плошчы паверхні простых фігураў былі вылічаныя яшчэ старажытнымі грэкамі, але вылічэньне плошчу паверхні больш складаных фігураў, як правіла, патрабуе шматпарамэтрычнага падліку.

Плошча гуляе важную ролю ў сучаснай матэматыцы. У дадатак да відавочнай важнасьці ў геамэтрыі і матэматычным аналізе, плошча зьвязана з вызначэньнем дэтэрмінанту лінейнай альгебры, і зьяўляецца асноўнай уласьцівасьцю паверхняў у дыфэрэнцыяльнай геамэтрыі. У аналізе, плошча падмноства плоскасьці вызначаецца з выкарыстаньнем меры Лебэга, хоць і не ўсякае падмноства можа быць вымерна. У цэлым, плошча ў вышэйшай матэматыцы разглядаецца як прыватны выпадак аб’ёму для двухмерных вобласьцей.

Плошча можа быць вызначана шляхам выкарыстаньня аксіёмаў, вызначаючы яе як функцыю набору пэўных плоскіх фігураў на мностве рэчаісных лікаў. Можна даказаць, што такая функцыя існуе.

## Меры

Вось некаторыя меры плошчы:

* квадратны мэтар (плошча, якую займае простакутнік памерам мэтар на мэтар). Скарочана кв.м.
* ар = 100 кв.м.
* гектар = 10,000 кв.м.
* квадратны кілямэтар (кв.км.) = 1,000,000 кв.м.

Немэтрычныя меры плошчы:

* квадратны фут = 0.09290304 кв.м.
* квадратны ярд = 0.83612736 кв.м.
* акр = 4046.8564224 кв.м.
* квадратная міля = 640 акраў = 2.5899881103 кв.км.

## Карысныя формулы

* Плошча прастакутніка альбо квадрата: даўжыня × шырыня
* Плошча круга: π×r²

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Плошча і аб’ём. Энцыкляпэдыя элемэнтарнай матэматыкі
* Калькулятар плошчаў
# 1800-я

**1800-я**
Стагодзьдзі: XVIII стагодзьдзе - XIX стагодзьдзе - XX стагодзьдзе
Дзесяцігодзьдзі:
1750-я
1760-я
1770-я
1780-я
1790-я
**1800-я**
1810-я
1820-я
1830-я
1840-я
1850-я

Гады:
1800, 1801, 1802, 1803, 1804, 1805, 1806, 1807, 1808, 1809

---

## Асноўныя падзеі

* была вынайдзена ткацкая машына Жакарда
* Ёган Вільгельм Рытэр вынайшаў ультрафіялетаване выпраменьваньне
* быў вынайдзены спосаб кансэрвацыі ежы
* быў адкрыты першы астэроід

 **1800-я** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў