# Падатак

**Падатак** — абавязковы плацёж, які дзяржава спаганяе зь фізычных і юрыдычных асобаў. Падаткі бываюць простыя, якімі абкладаюцца прыбыткі і маёмасьць, і ўскосныя, выплата якіх ажыцьцяўляецца пакупніком тавару ці паслугі. Дзеля збору падаткаў існуе адмысловая дзяржаўная падатковая структура, у Беларусі такую функцыю выконвае міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь, якое паўстала яшчэ ў 1990 годзе.

Падаткі ў бальшыні краінаў сьвету зьяўляюцца асноўнай крыніцай даходаў сучаснай дзяржавы і асноўным інструмэнтам фінансаваньня ейнай палітычнай сыстэмы і выконваньня іншых задачаў. З-за фінансавага ўзьдзеяньня на ўсіх грамадзянаў і складаных падатковых законаў падаткі й іншыя зборы зьяўляюцца паўсядзённым палітычным і сацыяльным прадметам спрэчак. Кожны падатак, як і збор, мае самастойны аб’ект падаткаабкладаньня, пры гэтым спагнаньне выплатаў па адным і тым жа аб’екце можа ажыцьцяўляцца толькі адзін раз на адпаведны падатковы пэрыяд. Пад аб’екты падаткаабкладаньня падпадаюць тавары, працы і паслугі.

У дачыненьні да бальшыні падаткаў дзеля вызначэньня суб’екту спагнаньня важным фактарам зьяўляецца рэзыдэнства грамадзяніна, якое базуецца на пэрыядзе сталага пражываньня ў краіне. Гэтак, у Беларусі грамадзянін становіцца суб’ектам спагнаньня падаткаў, калі стала пражывае на тэрыторыі краіны больш за 183 каляндарныя дні на год. Са шматлікімі краінамі маюцца пагадненьні аб выключэньні выпадкаў падвоенага падаткаабкладаньня.

## Клясыфікацыя

Падаткі падзяляюцца на:

* **простыя**, якімі абкладаюцца даходы і маёмасьць
* **ускосныя** (напрыклад, акцыз), цяжар якіх ускладаецца на пакупніка тавару

## Функцыі

* **фіскальная**: падаткі — адна з асноўных крыніцаў папаўненьня дзяржаўнае казны. За іх конт фармуецца дзяржаўны бюджэт.
* **рэгулёўная**: праводзячы падатковую палітыку, дзяржава ўзьдзейнічае на каньюнктуру, стымулюе або стрымлівае эканамічны рост
* **сацыяльная**: выроўніваньне даходаў розных групаў насельніцтва.

## Атрыбуты

Пры ўсталяваньні падатку вызначаюцца:

* плацельшчыкі падатку
* аб’ект падатку
* падатковая база
* падатковая стаўка
* парадак і тэрміны ўплаты

## Беларусь

19 сьнежня 2002 г. А.Лукашэнка падпісаў Падатковы кодэкс Рэспублікі Беларусь № 116-З, які складаўся з 89 артыкулаў. Паводле 3-га артыкула Кодэкса, падатковае заканадаўства ўлучала: законы; дэкрэты, указы і распараджэньні прэзыдэнта Беларусі; пастановы ўрада Беларусі; нарматыўныя прававыя акты рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіраваньня, органаў мясцовага кіраваньня і самакіраваньня. У 10-м артыкуле Падатковага кодэкса падаткі падзяляліся на рэспубліканскія і мясцовыя. Таксама вылучаліся зборы і мыты. Паводле 10-га артыкула, «Да асобых рэжымаў падаткаабкладаньня адносяцца:

* спрошчаная сыстэма падаткаабкладаньня;
* падаткаабкладаньне ў свабодных эканамічных зонах;
* падатак на ігральны бізнэс;
* падатак на лятарэйную дзейнасьць;
* адзіны падатак для вытворцаў сельскагаспадарчай прадукцыі;
* адзіны падатак зь індывідуальных прадпрымальнікаў і іншых фізычных асобаў, якія ажыцьцяўляюць рэалізацыю тавараў (работ, паслуг);
* падаткаабкладаньне асобных катэгорыяў плацельшчыкаў».

Паводле 41-га артыкула Падатковага кодэкса, падатковая база ўяўляе сабой вартасную ўласьцівасьць прадмета падаткаабкладаньня. «Падатковая стаўка ўяўляе сабой велічыню падатковых налічэньняў на адзінку вымярэньня падатковай базы». Паводле 49-га артыкула, пры пратэрмінаваньні выплаты «Выкананьне падатковага абавязку забясьпечваецца наступнымі спосабамі: 1.1. закладам маёмасьці; 1.2. паручальніцтввам; 1.3. пенямі; 1.4. прыпыненьнем апэрацыяў па рахунках у банках; 1.5. арыштам маёмасьці». Пагатоў у 52-м артыкуле за кожны дзень «Працэнтная стаўка пеняў прымаецца роўнай 1/360 стаўкі рэфінансаваньня Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь, якая дзейнічае на дзень выкананьня падатковага абавязку».

За 2013 год падатковыя плацяжы фізычных асобаў Беларусі ўзрасьлі на 33,9 % у супастаўных цэнах да 3,013 трлн рублёў (335,8 млн даляраў). Як якасьці падаткаплатнікаў на ўліку Міністэрства па падатках і зборах Беларусі стаяла 3 049 387 фізычных асобаў (32 % насельніцтва Беларусі). 27 студзеня 2023 году міністар па падатках і зборах Беларусі Сяргей Налівайка паведаміў, што з даходаў кансалідаванага бюджэту Беларусі на 36,5 млрд рублёў за 2022 год падатак на дададзеную вартасьць забясьпечыў 27,4 % (звыш 10 млрд руб.) паступленьняў, падаходны падатак — 25,4 % (9,28 млрд руб.), а падатак на прыбытак — 15,1 % (5,5 млрд руб.). Лік фізычных асобаў сярод падаткаплатнікаў вырас за год на 1,5 млн чалавек (+40 %) да 5,3 млн. Сярод звыш 337 000 дзейнікаў гаспадараньня электронную выплату падаткаў ажыцьцяўлялі 84,5 %, зь іх 88,3 % юрыдычных асобаў і 82,6 % індывідуальных прадпрымальнікаў.

## Глядзіце таксама

* Падатак на даход

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь