Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Чо-ко-ну

Кітайскі шматзарадны арбалет
**Чо-ко-ну** (па-кітайску: 诸葛 弩) — кітайскі шматзарадны арбалет. У гэтым арбалеце дзеяньні па нацяжэньні цецівы, кладцы ніта і спуску цецівы вырабляюцца адным рухам рукі. Дзякуючы ўстаноўцы на зброю магазына з балтамі шматзарадны арбалет дазваляе значна павялічыць тэмп стральбы (прыкладна 10 нітаў за 15 сэкундаў) у параўнаньні з звычайным арбалетам.

## Гісторыя

Укараненна чо-ко-ну прыпісваюць кітайскаму палкаводцу Чжугэ Лян у (181—234), хоць само зброю знаходзілі пры раскопках магільняў правынцыі Хубэй, датаваных яшчэ 4-м ст. да н.э. У часы Чжугэ Лян канструкцыя чо-ко-ну была значна ўдасканалена, пасьля чаго гэты арбялет мог страляць двума-трыма балтамі ядначасова.

Апошняе масавяе прымяненьне чо-ко-ну было зафыксавана падчас ваенных дзеяньняў япона-кітайскай вайны (1894-1895).

## У сучаснай культуры

### У кампутарных гульнях

* У гульні Diablo II: Lord of Destruction назва Чо-ко-ну дадзена шматзарадныя арбялет выключнага класа.
* Пад назвай **Repeating crossbow** чо-ко-ну прысутнічае ў гульні Enclave.
* У гульнях сэрыі Age of Empires у кітайскай нацыі ёсьць унікальны юніт — арбялетчыкаў Чу-ко-ну.

## Вонкавыя спасылкі

* CHU-KO-NU - The Chinese Repeating Crossbow
# De jure

**Дэ-юрэ** (па-лацінску: *de jure*, у клысычнай лаціне. *de iure*, літаральна — «заснавана на законнасьці», «юрыдычна») — лацінскі выраз. Звычайна выкарыстоўваецца як антонім да лацінскага тэрміну De facto.

Тэрміны «дэ-юрэ» й «дэ-факта» выкарыстоўваюцца замест «у прынцыпе» і «на практыцы» адпаведна, пры апісаньні палітычнае сытуацыі. Правіла можа існаваць дэ-факта, напрыклад, калі людзі падпарадкоўваюцца дасягнутай дамове ў адсутнасьці законаў, якія абавязваюць іх гэта рабіць. Існуе таксама працэс скасаваньня састарэлага закону (па-ангельску: *desuetude*), напрыклад, калі практыка, якая дзейнічае дэ-факта, замяняе прыняты дэ-юрэ закон. Зь іншага боку, практыка можа існаваць дэ-юрэ й пры гэтым не прызнавацца грамадзянамі прававое прасторы краіны.

Прыклад выкарыстаньня выразу «Дэ-юрэ»: «На амэрыканскім поўдні сэгрэгацыя існавала дэ-юрэ, на поўначы — дэ-факта».

Лацінскае выказваньне ня варта блытаць з францускім *du jour*, якое азначае «гэтага дня» (напрыклад, «soupe du jour» — «суп дня»).

## Глядзіце таксама

* Status quo
* De facto

## Вонкавыя спасылкі

* De jure Dictionary.com
# 264

|  |
| --- |
| Гады |
| 261 · 262 · 263 — **264** — 265 · 266 · 267 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 240‑я · 250‑я — **260‑я** — 270‑я · 280‑я |
| Стагодзьдзі |
| II ст. — **III стагодзьдзе** — IV ст. |

| 264 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 264 *CCLXIV* |
| Ад заснаваньня Рыму | 1017 |
| Армянскі каляндар | *N/A* |
| Каляндар Багаі | -1580 — -1579 |
| Бізантыйскі каляндар | 5772 — 5773 |
| Бірманскі каляндар | -374 |
| Будысцкі каляндар | 808 |
| Каляндар бэрбэраў | 1214 |
| Габрэйскі каляндар | 4024 — 4025 |
| Галяцэнскі каляндар | 10264 |
| Іранскі каляндар | 358 BP — 357 BP |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 319 — 320 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 186 — 187 |
|  · *Калі-юга* | 3365 — 3366 |
| Карэйскі каляндар | 2597 |
| Кітайскі каляндар | 2960 — 2961 |
| Копцкі каляндар | -20 — -19 |
| Мусульманскі каляндар | 369 BH — 368 BH |
| Тайскі сонечны каляндар | 807 |
| Этыёпскі каляндар | 256 — 257 |

## Падзеі

## Нараджэньні

## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі

 **264** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Альхімія

**Альхі́мія** (па-лацінску: *alchimia, alchymia*, ад арабскага خيمياء *al-kîmîa*) — старажытная галіна натурфілязофіі, у 17—18 стагодзьдзях паступова выцесьнена сучаснай хіміяй і фармакалёгіяй. У больш вузкім сэньсе — квазіхімічнае вучэньне пра пераўтварэньне мэталаў у золата і срэбра шляхам фізыка-хімічных маніпуляцыяў з дапамогаю адмысловага сродку, называнага філязофскім каменем. Часам альхіміяй называюць пэўныя мыстычныя, даоскія і псыхатэхнічныя практыкі (г. зв. унутраная альхімія), скіраваныя на дасягненьне несьмяротнасьці.

## Этымалёгія

Па адной з вэрсіяў, арабскае слова *al-kîmîa* паходзіць ад копцкага слова *Kēme*, якое мае шмат значэньняў: «чорны», «чарназём», «сьвінец»; таксама *Kēme* — гэта ўласна-копцкая назва Эгіпту.

Па іншай вэрсіі, арабскае слова al-kîmîa паходзіць ад грэцкага *χύμος* — «вадкасьць», «сок».

## Гісторыя альхіміі

Радзімай альхіміі лічыцца Старажытны Эгіпет, а пачынальнікам, паводле традыцыі, — Гермэс Трысмэгіст. Альхімічныя практыкі актыўна разьвіваліся ў арабскіх краінах і сярэднявечнай Эўропе.

## Літаратура

* Jörg Völlnagel: Alchemie. Die Königliche Kunst, München 2012, Hirmer Verlag, ISBN 978-3-7774-6071-0

## Вонкавыя спасылкі

 **Альхімія** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* The Alchemy Web Site (анг.)
* Chemsoc.org — Alchemical Symbols
# 316

|  |
| --- |
| Гады |
| 313 · 314 · 315 — **316** — 317 · 318 · 319 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 290‑я · 300‑я — **310‑я** — 320‑я · 330‑я |
| Стагодзьдзі |
| III ст. — **IV стагодзьдзе** — V ст. |

| 316 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 316 *CCCXVI* |
| Ад заснаваньня Рыму | 1069 |
| Армянскі каляндар | *N/A* |
| Каляндар Багаі | -1528 — -1527 |
| Бізантыйскі каляндар | 5824 — 5825 |
| Бірманскі каляндар | -322 |
| Будысцкі каляндар | 860 |
| Каляндар бэрбэраў | 1266 |
| Габрэйскі каляндар | 4076 — 4077 |
| Галяцэнскі каляндар | 10316 |
| Іранскі каляндар | 306 BP — 305 BP |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 371 — 372 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 238 — 239 |
|  · *Калі-юга* | 3417 — 3418 |
| Карэйскі каляндар | 2649 |
| Кітайскі каляндар | 3012 — 3013 |
| Копцкі каляндар | 32 — 33 |
| Мусульманскі каляндар | 315 BH — 314 BH |
| Тайскі сонечны каляндар | 859 |
| Этыёпскі каляндар | 308 — 309 |

## Падзеі

## Нараджэньні

* Канстантын ІІ, рымскі імпэратар

## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі

 **316** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# 422

|  |
| --- |
| Гады |
| 419 · 420 · 421 — **422** — 423 · 424 · 425 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 400‑я · 410‑я — **420‑я** — 430‑я · 440‑я |
| Стагодзьдзі |
| IV ст. — **V стагодзьдзе** — VI ст. |

| 422 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 422 *CDXXII* |
| Ад заснаваньня Рыму | 1175 |
| Армянскі каляндар | *N/A* |
| Каляндар Багаі | -1422 — -1421 |
| Бізантыйскі каляндар | 5930 — 5931 |
| Бірманскі каляндар | -216 |
| Будысцкі каляндар | 966 |
| Каляндар бэрбэраў | 1372 |
| Габрэйскі каляндар | 4182 — 4183 |
| Галяцэнскі каляндар | 10422 |
| Іранскі каляндар | 200 BP — 199 BP |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 477 — 478 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 344 — 345 |
|  · *Калі-юга* | 3523 — 3524 |
| Карэйскі каляндар | 2755 |
| Кітайскі каляндар | 3118 — 3119 |
| Копцкі каляндар | 138 — 139 |
| Мусульманскі каляндар | 206 BH — 205 BH |
| Тайскі сонечны каляндар | 965 |
| Этыёпскі каляндар | 414 — 415 |

## Падзеі

* 10 верасьня — Сьвяты Цэлесьцін стаў 43-м рымскім папам

## Нараджэньні

## Сьмерці

* 4 верасьня — Сьвяты Баніфацы І, рымскі папа

 **422** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Інваліднасьць

Сымбаль даступнасьці для інвалідаў
**Інваліднасьць** — перашкоды ці абмежаваньні дзейнасьці чалавека зь фізычнымі, разумовымі, сэнсарнымі ці псыхічнымі адхіленьнямі.

**Інвалід** — чалавек, у якога магчымасьці яго жыцьцядзейнасьці ў грамадзтве зьяўляюцца абмежаванымі з-за яго фізычных, разумовых, сэнсарных ці псыхічных адхіленьняў.

Наданьне статусу «інвалід» валодае юрыдычным і сацыяльным сэнсам, разумеючы пад сабой пэўныя асаблівыя ўзаемаадносіны з грамадзтвам: наяўнасьць льготаў, атрыманьне выплатаў (алімэнты), абмежаваньне ў дзеяздольнасьці. Некаторыя спэцыялісы разглядаюць інваліднасьць як адну з формаў сацыяльнай няроўнасьці.

У цяперашні час прынята паліткарэктная форма абазначэньня інваліда — «чалавек з абмежаванымі магчымасьцямі».

## Беларусь

На 2010 г. у краіне налічвалася звыш 500 тыс. зьнявечаных (5,3% насельніцтва). На студзень 2012 г. каля 80% зьнявечаных людзей працаздольнага ўзросту не наймаліся на працу. На красавік 2012 г. налічвалася 135 тыс. інвалідаў 3-й групы (27% агульнага ліку зьнявечаных). На 1 студзеня 2014 году на ўліку ў 146 тэрыятарыяльных цэнтрах сацыяльнага абслугоўваньня насельніцтва (ТЦСАН) Беларусі стаяла 50 000 самотных зьнявечаных асобаў 1-й і 2-й групаў, а таксама 22 700 сем’яў са зьнявечанымі дзецьмі.

25 сакавіка 2021 году Савет міністраў Беларусі ухваліў Пастанову № 168, паводле якой зацьвердзіў «Пералік грамадзкіх аб’яднаньняў..., у дачыненьні якіх пры арэндзе нерухомасьці да базавых ставак прымяняецца паніжальны каэфіцыент 0,1». Сярод 102 грамадзкіх аб’яднаньняў у Пераліку, 11 мелі ў назьве слова «інвалід»: «Асацыяцыя сем’яў дзяцей-інвалідаў і маладых інвалідаў зь дзіцячым цэрэбральным паралюшам і сьпіннамазгавымі паталёгіямі» («АІДЦПСМП», Гомель), «Беларуская фэдэрацыя танцаў і мастацкай гімнастыкі на інвалідных калясках», «Беларуская фэдэрацыя фізычнай культуры і спорту інвалідаў», «Беларускі фонд дапамогі спартоўцам-інвалідам», «Інвалід і асяродзьдзе» (Берасьцейская вобласьць), «Інваліды-сьпінальнікі» (Гомельская вобласьць), «Інваліды Чарнобылю», «Прамэтэй» (спартовы клюб), «Рагачоўскае раённае грамадзкае аб’яднаньне бацькоў дзяцей-інвалідаў і маладых інвалідаў» (Гомельская вобласьць), «Цэнтар рэалізацыі гуманітарных праграмаў для інвалідаў» («ЦРГПІ», Гомель) і «Шанец» (спартовы клюб).

## Крыніцы
# 588

|  |
| --- |
| Гады |
| 585 · 586 · 587 — **588** — 589 · 590 · 591 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 560‑я · 570‑я — **580‑я** — 590‑я · 600‑я |
| Стагодзьдзі |
| V ст. — **VI стагодзьдзе** — VII ст. |

| 588 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 588 *DLXXXVIII* |
| Ад заснаваньня Рыму | 1341 |
| Армянскі каляндар | 37 ԹՎ ԼԷ |
| Каляндар Багаі | -1256 — -1255 |
| Бізантыйскі каляндар | 6096 — 6097 |
| Бірманскі каляндар | -50 |
| Будысцкі каляндар | 1132 |
| Каляндар бэрбэраў | 1538 |
| Габрэйскі каляндар | 4348 — 4349 |
| Галяцэнскі каляндар | 10588 |
| Іранскі каляндар | 34 BP — 33 BP |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 643 — 644 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 510 — 511 |
|  · *Калі-юга* | 3689 — 3690 |
| Карэйскі каляндар | 2921 |
| Кітайскі каляндар | 3284 — 3285 |
| Копцкі каляндар | 304 — 305 |
| Мусульманскі каляндар | 35 BH — 34 BH |
| Тайскі сонечны каляндар | 1131 |
| Этыёпскі каляндар | 580 — 581 |

## Падзеі

* пачалася першая турка-пэрсыдзкая вайна
* ламбарды прынялі хрысьціянства

## Нараджэньні

## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі

 **588** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# 447

|  |
| --- |
| Гады |
| 444 · 445 · 446 — **447** — 448 · 449 · 450 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 420‑я · 430‑я — **440‑я** — 450‑я · 460‑я |
| Стагодзьдзі |
| IV ст. — **V стагодзьдзе** — VI ст. |

| 447 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 447 *CDXLVII* |
| Ад заснаваньня Рыму | 1200 |
| Армянскі каляндар | *N/A* |
| Каляндар Багаі | -1397 — -1396 |
| Бізантыйскі каляндар | 5955 — 5956 |
| Бірманскі каляндар | -191 |
| Будысцкі каляндар | 991 |
| Каляндар бэрбэраў | 1397 |
| Габрэйскі каляндар | 4207 — 4208 |
| Галяцэнскі каляндар | 10447 |
| Іранскі каляндар | 175 BP — 174 BP |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 502 — 503 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 369 — 370 |
|  · *Калі-юга* | 3548 — 3549 |
| Карэйскі каляндар | 2780 |
| Кітайскі каляндар | 3143 — 3144 |
| Копцкі каляндар | 163 — 164 |
| Мусульманскі каляндар | 180 BH — 179 BH |
| Тайскі сонечны каляндар | 990 |
| Этыёпскі каляндар | 439 — 440 |

## Падзеі

* гуны ўварваліся на Балканскую паўвыспу
* Меравей стаў каралём франкаў

## Нараджэньні

## Сьмерці
# 549

|  |
| --- |
| Гады |
| 546 · 547 · 548 — **549** — 550 · 551 · 552 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 520‑я · 530‑я — **540‑я** — 550‑я · 560‑я |
| Стагодзьдзі |
| V ст. — **VI стагодзьдзе** — VII ст. |

| 549 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 549 *DXLIX* |
| Ад заснаваньня Рыму | 1302 |
| Армянскі каляндар | *N/A* |
| Каляндар Багаі | -1295 — -1294 |
| Бізантыйскі каляндар | 6057 — 6058 |
| Бірманскі каляндар | -89 |
| Будысцкі каляндар | 1093 |
| Каляндар бэрбэраў | 1499 |
| Габрэйскі каляндар | 4309 — 4310 |
| Галяцэнскі каляндар | 10549 |
| Іранскі каляндар | 73 BP — 72 BP |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 604 — 605 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 471 — 472 |
|  · *Калі-юга* | 3650 — 3651 |
| Карэйскі каляндар | 2882 |
| Кітайскі каляндар | 3245 — 3246 |
| Копцкі каляндар | 265 — 266 |
| Мусульманскі каляндар | 75 BH — 74 BH |
| Тайскі сонечны каляндар | 1092 |
| Этыёпскі каляндар | 541 — 542 |

## Падзеі

* астготы ўзялі Рым
* Агіла І стаў каралём астготаў

## Нараджэньні

## Сьмерці

* Тэўдзігізэль, кароль астготаў

## Вонкавыя спасылкі

 **549** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Фэод

**Фэод** (па-лацінску: *feudum*) — ў сярэднявечнай Заходняй Эўропе зямлі (або фіксаваны даход), падараваныя ў спадчыннае валоданьне сэньёраў свайму васалаў, абавязанай за гэта несьці ваенную, прыдворную службу (удзел у сэньярыяльнаму судзе, у кіраваньні сеньёра і інш.), уносіць усталяваным звычаем плацяжы.

## Глядзіце таксама

* Бэнэфіцыі
* Чынш
* Чыншавік
* Ключ
* Лен
* Ляндграф
* Маркграф
* Асада

## Літаратура

* за ред. академіка АН УРСР О. С. Мельничука, «Словник іншомовних слів», м. Київ, 1985 р., с. 870;
* Сярэднявечныя гістарычныя крыніцы Усходу і Захаду;
* Іналджик Г., «Османська імперія: Класична доба (1300—1600)», м. Київ, «Критика», 1998 г.;
* Kutrzeba S., «Historia ustroju Polski w zarysie», Lwów, 1914, T. 1, S. 24;
* «Volumina legum», T. 2 , S. 164;
* Храмцев Д. В., "Феодализм на Руси"
* "Политическое устройство феодальных государств времён"
* «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1865—1915 г., том I—XXXIX.
# Тэрыторыя

**Тэрыто́рыя** (ад лацінскага: *Terra* — зямля, краіна) — частка сухаземнай (у адрозьненьне ад акваторыі) паверхні Зямлі вызначаная натуральнымі, кліматычнымі, дзяржаўнымі, адміністратыўнымі ці нават умоўнымі межамі. Тэрыторыі характарызуюцца плошчай, працягласьцю, натуральнымі абрысамі, прыроднымі ўмовамі, гаспадарчай асвоенасьцю.

У некаторых краінах, зараз і ў мінулым, «**тэрыторыя**» — назва адміністратыўнай адзінкі.
# 500

|  |
| --- |
| Гады |
| 497 · 498 · 499 — **500** — 501 · 502 · 503 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 480‑я · 490‑я — **500‑я** — 510‑я · 520‑я |
| Стагодзьдзі |
| IV ст. — **V стагодзьдзе** — VI ст. |

| 500 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 500 *D* |
| Ад заснаваньня Рыму | 1253 |
| Армянскі каляндар | *N/A* |
| Каляндар Багаі | -1344 — -1343 |
| Бізантыйскі каляндар | 6008 — 6009 |
| Бірманскі каляндар | -138 |
| Будысцкі каляндар | 1044 |
| Каляндар бэрбэраў | 1450 |
| Габрэйскі каляндар | 4260 — 4261 |
| Галяцэнскі каляндар | 10500 |
| Іранскі каляндар | 122 BP — 121 BP |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 555 — 556 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 422 — 423 |
|  · *Калі-юга* | 3601 — 3602 |
| Карэйскі каляндар | 2833 |
| Кітайскі каляндар | 3196 — 3197 |
| Копцкі каляндар | 216 — 217 |
| Мусульманскі каляндар | 126 BH — 125 BH |
| Тайскі сонечны каляндар | 1043 |
| Этыёпскі каляндар | 492 — 493 |

## Падзеі

* усталявана Каралеўства Франкаў

## Нараджэньні

## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі

 **500** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# 542

|  |
| --- |
| Гады |
| 539 · 540 · 541 — **542** — 543 · 544 · 545 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 520‑я · 530‑я — **540‑я** — 550‑я · 560‑я |
| Стагодзьдзі |
| V ст. — **VI стагодзьдзе** — VII ст. |

| 542 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 542 *DXLII* |
| Ад заснаваньня Рыму | 1295 |
| Армянскі каляндар | *N/A* |
| Каляндар Багаі | -1302 — -1301 |
| Бізантыйскі каляндар | 6050 — 6051 |
| Бірманскі каляндар | -96 |
| Будысцкі каляндар | 1086 |
| Каляндар бэрбэраў | 1492 |
| Габрэйскі каляндар | 4302 — 4303 |
| Галяцэнскі каляндар | 10542 |
| Іранскі каляндар | 80 BP — 79 BP |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 597 — 598 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 464 — 465 |
|  · *Калі-юга* | 3643 — 3644 |
| Карэйскі каляндар | 2875 |
| Кітайскі каляндар | 3238 — 3239 |
| Копцкі каляндар | 258 — 259 |
| Мусульманскі каляндар | 83 BH — 81 BH |
| Тайскі сонечны каляндар | 1085 |
| Этыёпскі каляндар | 534 — 535 |

## Падзеі

## Нараджэньні

## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі

 **542** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# 565

|  |
| --- |
| Гады |
| 562 · 563 · 564 — **565** — 566 · 567 · 568 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 540‑я · 550‑я — **560‑я** — 570‑я · 580‑я |
| Стагодзьдзі |
| V ст. — **VI стагодзьдзе** — VII ст. |

| 565 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 565 *DLXV* |
| Ад заснаваньня Рыму | 1318 |
| Армянскі каляндар | 14 ԹՎ ԺԴ |
| Каляндар Багаі | -1279 — -1278 |
| Бізантыйскі каляндар | 6073 — 6074 |
| Бірманскі каляндар | -73 |
| Будысцкі каляндар | 1109 |
| Каляндар бэрбэраў | 1515 |
| Габрэйскі каляндар | 4325 — 4326 |
| Галяцэнскі каляндар | 10565 |
| Іранскі каляндар | 57 BP — 56 BP |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 620 — 621 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 487 — 488 |
|  · *Калі-юга* | 3666 — 3667 |
| Карэйскі каляндар | 2898 |
| Кітайскі каляндар | 3261 — 3262 |
| Копцкі каляндар | 281 — 282 |
| Мусульманскі каляндар | 59 BH — 58 BH |
| Тайскі сонечны каляндар | 1108 |
| Этыёпскі каляндар | 557 — 558 |

## Падзеі

* Юстын ІІ стаў імпэратарам Бізантыйскай імпэрыі

## Нараджэньні

## Сьмерці

* Юстын І, імпэратар Бізантыйскай імпэрыі

## Вонкавыя спасылкі

 **565** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Вайскова-марскія сілы

Рымская трырэма
**Вайскова-марскія сілы** (**ВМС**)  — асобны від узброеных сілаў многіх краінаў, прызначаны галоўным чынам для выкананьня баявых задачаў на марскіх і акіянскіх тэатрах баявых дзеяньняў. ВМС могуць падзяляцца на надводны і падводны флёт.

Вайскова-марскі флёт зьявіўся пасьля таго, як людзі пачалі выходзіць у мора. Лічыцца, што першай марской бітвай у гісторыі чалавецтва была Саламінская бітва эпохі грэка-пэрсыдзкіх войнаў. Да зьяўленьня артылерыі марскі бой ажыцьцяўляўся праз абардаж варожых суднаў і іх захоп. У часы Старажытнай Грэцыі і Рымскай Імпэрыі, вайскова-марскія сілы складаліся з доўгіх, вузкіх суднаў, якія перамяшчаліся дзякуючы намаганьням весьляроў (напрыклад грэцкія трырэмы), галоўнай задачай якіх было тараніць і тапіць варожыя судны. У іншым выпадку, судна намагалася наблізіцца да варожага борту, каб каманда карабля магла туды перабрацца і распачаць рукапашную атаку.

## Глядзіце таксама

* Флёт
* Ваенна-марскі флёт СССР
* Ваенна-марскія сілы ЗША
# 7 сьнежня

|  |
| --- |
| ← **сьнежань** → |
| Пн | Аў | Ср | Чц | Пт | Сб | Нд |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |   |
| 2026 год Усе дні |

**7 сьне́жня** — 341-ы дзень году (342-і ў высакосным годзе) паводле Грыгарыянскага календару. Да канца году застаецца 24 дні.

## Падзеі

* 43 да н. э. — забіты Марк Туліюс Цыцэрон
* 1550 — Барбара Радзівіл каранаваная ў Кракаве як каралева польская
* 1732 — у Лёндане адкрыты Каралеўскі тэатар Ковэнт-Гардэн
* 1917 — заканчэньне бітвы пры Камбрэ, калі ўпершыню ў гісторыі войнаў, у масавай колькасьці ўжываліся танкі
* 1921 — заснаванае Таварыства беларускай школы
* 1926 — зьявіўся ў сьвеце першы нумар газэты «Narodny zwon»
* 1927 — заснаваны «Банк Грэцыі»
* 1941 — Другая сусьветная вайна: Японія атакуе Пэрл-Гарбар, ЗША ўступаюць у другую сусьветную вайну
* 1972 — з арбіты касьмічнага карабля Апалён-17 быў зроблены сусьветна вядомы здымак Зямлі «Блю марбл» (анг. *The Blue Marble*)
* 1988 — землятрус у Армэніі, больш як 25 000 чалавек загінулі
* 1988 — Ясір Арафат прызнае права Ізраілю на існаваньне
* 1993 — заснаваная «Рыская фондавая біржа»

## Нараджэньні

* 1878 — Аляксандар Астрамовіч, беларускі каталіцкі сьвятар, паэт
* 1878 — Аляксандар Блох, расейскі юрыст, публіцыст
* 1907 — Мікалай Дворнікаў, беларуска-савецкі дзяяч Заходняй Беларусі
* 1912 — Мікалай Раманоўскі, дэкан геаграфічнага факультэта БДУ (1947—1955, 1962—1983), навуковец у галіне эканамічнай геаграфіі
* 1928 — Радзім Гарэцкі, беларускі вучоны-геоляг, грамадзкі дзяяч
* 1941 — Васіль Ліцьвінка, зьбіральнік і папулярызатар беларускага традыцыйнага фальклёру, вучоны-фальклярыст
* 1955 — Віктар Вараб’ёў, беларускі вясьляр, заслужаны майстар спорту
* 1977 — Дамінік Говард, ударнік брытанскага рок-гурта Muse
* 1980 — Джон Тэры, ангельскі футбаліст

## Сьмерці

* 43 да н. э. — Марк Туліюс Цыцэрон, старажытнарымскі прамоўца, філёзаф, палітык
* 1735 — Аляксандар Мікалай Гараін, рымска-каталіцкі дзяяч ВКЛ
* 1863 — Ануфры Петрашкевіч, беларуска-польскі паэт, сузаснавальнік Таварыства філяматаў
* 1879 — Ёўн Сігурдсан, ісьляндзкі навуковец і дзяржаўны дзяяч
* 1891 — Крыш’яніс Валдэмарс, выбітны латыскі публіцыст, выдавец, грамадзка-палітычны дзяяч
* 1906 — Элі Дзюкамэн, швайцарскі журналіст, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру
* 1943 — Вацлаў Іваноўскі, беларускі палітычны і грамадзкі дзяяч, доктар тэхнічных навук
* 1947 — Нікалас Мюрэй Батлер, амэрыканскі тэарэтык і практык пэдагогікі, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру
* 1972 — Васіль Тарасенка, беларускі археоляг, кандыдат гістарычных навук
* 1988 — Леанід Пракопчык, беларускі краязнавец, пісьменьнік
* 1990 — Рэйнальда Арэнас, кубінскі пісьменьнік і паэт
* 1993 — Блажэ Конэскі, стваральнік і адзін з кадыфікатараў сучаснай літаратурнай македонскай мовы

## Сьвяты

* У праваслаўных цэрквах (паводле юліянскага календара) — памяць сьвятой вялікапакутніцы Кацярыны
* Міжнародны дзень грамадзянскай авіяцыі
# Сон Чжэ Кі

|  |
| --- |
| Сон Чжэ Кі |
|  |
|  Дата нараджэньня  | 11 верасьня 1967(1967-09-11) |
|  Месца нараджэньня  | * Тэгу[d]
 |
|  Дата сьмерці  | 26 ліпеня 2013(2013-07-26) (45 гадоў) |
|  Месца сьмерці  | * Сэул, Рэспубліка Карэя
 |
|  Прычына сьмерці  | утапленьне[d] |
|  Месца вучобы  | * Yeungnam University[d]
 |
|  Занятак  | праваабаронец, прадпрымальнік, аўтабіёграф |
|  Навуковая сфэра  | філязофія |
| **Сон Чжэ Кі** ў Вікісховішчы |

**Сон Чжэ Кі** (кар. 성재기, 11 верасьня 1967 — 26 ліпеня 2013) — паўднёвакарэйскі дзяяч руху за правы мужчынаў.

У 2008 годзе заснаваў грамадзкае аб'яднаньне «Салідарнасьць з мужчынамі». Ад 1999 году лічыўся адной з ключавых постацяў у справе мужчынскага праваабарончага руху Паўднёвай Карэі. Паводле веравызнаньня быў будыстам. Нарадзіўся ў Тэгу ў фэрмэрскай сям’і. У 1985 годзе скончыў Даерунская сярэднюю школу, у 1993 годзе — годзе скончыў Янгнамскі ўнівэрсытэт у Тэгу. У ліпені 2013 году скончыў жыцьцё самагубствам пасьля абвяшчэньня сябе ахвярай стацевай дыскрымінацыі.

## Крыніцы