# Канфуцый

|  |
| --- |
| Канфуцый |
| па-кітайску: 孔子 / 孔夫子 |
|  |
|  Імя пры нараджэньні  | Кун Цю |
|  Дата нараджэньня  | прыкладна 551 год да н.э. |
|  Месца нараджэньня  | Цюйфу |
|  Дата сьмерці  | каля 479 год да н.э. |
|  Месца сьмерці  | Цюйфу |
|  Месца пахаваньня  | * магіла Канфуцыя[d]
 |
|  Занятак  | філёзаф, настаўнік, пісьменьнік |
|  Навуковая сфэра  | філязофія, сацыяльная філязофія[d] і этыка |
|  Школа/традыцыя  |  заснавальнік канфуцыянства  |
|  Кірунак  | канфуцыянства |
|  Асноўныя зацікаўленасьці  |  сацыяльная філязофія  |
|  Значныя ідэі  | канфуцыянства |
|  Вучні  | Zilu[d], Zengzi[d], Yan Hui[d], Duanmu Ci[d], Zhuansun Shi[d], Zai Yu[d], Ran Qiu[d], Ran Yong[d], Q24835307?, Q24835393?, Q24834907?, Gongbo Liao[d], Gongye Chang[d], Q24835291?, Gongsun Long[d], Gongxi Ai[d], Q16903777?, Q24835331?, Q6853486?, Q24835065?, Công Tây Châm[d], Gongxi Chi[d], Q24835041?, Q24834934?, Ran Geng[d], Nangong Kuo[d], Q24835267?, Yuan Xian[d], Q24835319?, Shuzhong Hui[d], Q24835981?, Sima Geng[d], Hou Chu[d], Q10923186?, Shang Qu[d], Q24835146?, Q24835327?, Bu Shang[d], Q16159585?, Fu Buqi[d], Q24835280?, Wuma Shi[d], Q24835311?, Q11085100?, Q24834886?, Zeng Dian[d], You Ruo[d], Q24834895?, Q24835323?, Xu Fan[d], Q24835138?, Qidiao Kai[d], Q24835989?, Q24835985?, Tantai Mieming[d], Q24835261?, Di Hei[d], Shen Dang[d], Q24835057?, Q24835303?, Q24835295?, Q24835049?, Q24835045?, Q24835077?, Yan Yan[d], Q24835272?, Q16259876?, Q24835129?, Min Sun[d], Yan Wuyou[d], Q24835285?, Q24835276?, Nhan Khoái[d], Q24834921?, Q24835287?, Q24835085? і Gao Chai[d] |
|  Бацька  | Шулян Хэ[d] |
|  Маці  | Ян Жэньзай[d] |
|  Дзеці  | Конг Лі[d] і 孔姣[d] |
| **Канфуцый** у Вікісховішчы |

**Канфу́цый** ці **Кун Фуцы** (па-кітайску: 孔子) — кітайскі філёзаф і заснавальнік канфуцыянства. Лічыцца, што Канфуцый жыў паміж 551 і 479 гадамі да нашай эры. Канфуцый нарадзіўся ў горадзе Цюйфу кітайскага княства Лу (鲁) пад імем Кун Цю. У дзесяць гадоў юнак Канфуцый стаў сіратой.

Канфуцый
Канфуцый заснаваў школу філязофіі, у цэнтры яго вучэньня знаходзіцца парадак, дасягненьне якога магчыма, стаўшы высокамаральным мужам (*цьзюнцзы*, 君子). Вучэньне Канфуцыя закранае рэлігійны, філязофскі й грамадзка-палітычны сьветапогляды, пры гэтым у грамадзкай і палітычнай этыцы на пярэдні плян выступаюць нормы паводзін. Прынцыпы Канфуцыя агульныя з кітайскай традыцыяй і верай. Ён адстойваў моцную сямейную вернасьць, шанаваньне продкаў і павагу старэйшых з боку іхных дзяцей і мужоў з боку жонак, рэкамендуючы сям’ю як аснову для ідэальнага кіраваньня. Канфуцый падтрымліваў залатое правіла маральнасьці, якое дэкляруе не рабіць іншым таго, чаго ня хочаш зрабіць сабе. Канфуцый зьяўляецца традыцыйным богам даасізму.

Найбуйнейшы ўплыў на стварэньне заходняй гуманітарнай гісторыі склаў ягоны твор «Лунюй» (*«Гутаркі й суджэньні»*, 论语). Гэты твор разглядае й тлумачыць чатыры фундамэнтальныя паняткі ягонага вучэньня: **гуманнасьць** (仁 Жэн), **справядлівасьць** (義 Йі), **шанаваньне бацькоў** (孝 Сяо) і **рытуал** (禮 Лі).

У 60-гадовым узросьце Канфуцый вярнуўся дамоў і сыстэматызаваў літаратурны нашчадак мінулага — «Шы цьзінь» (*«Кнігу песень»*, 詩經). Створанае Канфуцыям вучэньне аказала моцны ўплыў на фармаваньне й разьвіцьцё ня толькі кітайскай цывілізацыі, але й усяго сьвету. Ягонае вучэньне й філязофія моцна паўплывалі на людзей па ўсім сьвеце й застаюцца ўплывовымі й па сёньня.

## Біяграфія

### Раньняе жыцьцё

Лічыцца, што Канфуцый нарадзіўся 28 верасьня 551 году да н. э. у акрузе Цзоў побач з сучасным горадам Цюйфу ў Кітаі. Тэрыторыя была ўмоўна падкантрольная дынастыі Чжоў, але фактычна была незалежнай пад кіраўніцтвам уладароў Лу. Ягоны бацька Кун Хэн (або вядомы як Шулян Хэ) быў пажылым камэндантам мясцовага гарнізону Лу. Ягоны радавод вядзе ад герцагаў Сун да дынастыі Шан, якая папярэднічала Чжоў. Традыцыйна лічыцца, што дзед Шулян Хэ пераешоў на службу зь сям’і Сун у сям’ю Лу. Канфуцый належыў да роду, які месьціўся на прыступку паміж арыстакратыяй і простым народам у сацыяльнае лесьвіцы.

Шулян Хэ памёр, калі Канфуцыю было тры гады, а Канфуцыя выхоўвала ягоная маці Ян Чжэнцзай (顏徵在) у беднасьці. У 19 гадоў Канфуцый ажаніўся з Кігуань (亓 官), а праз год пара нарадзіла першае дзіця, Кун Лі (孔 鯉). Пазней у Кігуань і Канфуцыя будуць дзьве дачкі, адна зь якіх, як мяркуецца, памерла ў дзяцінстве. Канфуцый атрымаў адукацыю ў школах для мяшчанаў, дзе вывучаў шэсьць мастацтваў. Ён, як кажуць, працаваў на розных дзяржаўных працах каля яму было менш за 30 гадоў, як то быў бухгальтарам і наглядчык авечак і коней. Калі ягоная маці памерла, Канфуцый, якому на той момант было 23 гады, як мяркуюецца, плакаў тры гады.

## Творы

* «Гутаркі й суджэньні» (кіт. 论语)

## Крыніцы

## Літаратура

* *Creel, Herrlee Glessner* Confucius: The man and the myth. — New York: John Day Company, 1949.
* *Hugan, Yong* Confucius: A Guide for the Perplexed. — A&C Black, 2013. — ISBN 978-1-4411-9653-8
* *Rainey, Lee Dian* Confucius & Confucianism: The essentials. — Oxford: Wiley-Blackwell, 2010. — ISBN 978-1-4051-8841-8
* *Yao, Xinzhong* Confucianism and Christianity: A Comparative Study of Jen and Agape. — Brighton: Sussex Academic Press, 1997. — ISBN 978-1-898723-76-9
* *Yao, Xinzhong* An Introduction to Confucianism. — Cambridge: Cambridge University Press, 2000. — ISBN 978-0-521-64430-3

## Вонкавыя спасылкі

 **Канфуцый** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Канфуцый // Чалавек і грамадства. Энцыкл. — Менск, 1998.
* Канфуцый. Internet Encyclopedia of Philosophy (анг.).
* Канфуцый. Stanford Encyclopedia of Philosophy (анг.).
* Канфуцый. BBC (анг.).
* Працы Канфуцыя. Праект Gutenberg (анг.).