# Рыцар

Экспанат рыцара ў Нацыянальным музэі гісторыі Беларусі
**Ры́цар** (па-нямецку: *Ritter*, па-лацінску: *miles, caballarius*, па-француску: *chevalier*, па-ангельску: *knight*, па-італьянску: *cavaliere*, першапачаткова — вершнік) — сярэднявечны дваранскі ганаровы тытул у Эўропе.

Рыцарства, як ваеннае і землеўладальніцкае саслоўе, паўстала ў франкаў у сувязі зь пераходам у VIII стагодзьдзі ад народнага пешага войска да коннага войска васалаў.

Пад уплывам царквы і паэзіі яно выпрацавала маральны і эстэтычны ідэал ваяра, а ў эпоху Крыжовых паходаў, пад уплывам узьніклых тады духоўна-рыцарскіх ордэнаў, замкнулася ў спадчынную арыстакратыю, лічыўшую сябе міжнародным ваенным ордэнам. Узмацненьне дзяржаўнай улады, перавага пяхоты над коньніцай, вынаходзтва агнястрэльнай зброі, стварэньне сталага войска ператварылі фэадальнае рыцарства да канца сярэднявечча ў палітычнае саслоўе нетытуляванага дваранства.

## Рыцарскія годнасьці

Статуэтка рыцара.
### Рыцарскія годнасьці

* мужнасьць (*pronesse*)
* адданасьць (*loyaute*)
* шчодрасьць (*largesse*)
* разважлівасьць (*le sens*, у сэнсе ўмеранасьці)
* вытанчаная таварыскасьць, куртуазнасьць (*courtoisie*)
* пачуцьцё гонару (*honneur*)

### Рыцарскія прыказаньні

* быць верным хрысьціянінам
* ахоўваць царкву і Эвангельле
* абараняць слабых
* любіць Радзіму
* быць мужным у бітве
* падпарадкоўвацца і быць адданым сэньёру
* казаць праўду і трымаць сваё слова
* аберагаць чысьціню нораваў
* быць шчодрым
* дужацца са злом і абараняць дабро, і г. д.

## Сымбалізм рыцарства у геральдыцы

Выява турніру. Вальтар фон Клінген (Codex Manesse)
Высакародны рыцар лічыў за ганьбу для сябе ваяваць пешым, уяўляў сябе альбо вершнікам у баявых дасьпехах (як, напрыклад, на гербе Пагоня), альбо, замест гэтага, зьмяшчаў на свой герб падкову — самую паважаную і любімую славянінам эмблему. Крыж — таксама сымбаль высакароднага рыцарства, але калі падкова ўказвае на баявое значэньне, то крыж — на рэлігійнае значэньне рыцара. Крыж — перамога крыжа над месяцам (сымбалем паганства, татараў), перамога, атрыманая мячом, і ўзнагарода, якая чакала на нябёсах кожнага, хто выканаў на зямлі волю Бога. Такім прыкладам можа служыць герб Любіч, альбо герб старажытнага шляхецкага рыцарскага роду Грушэцкіх.

## Замкі

Помнікамі сярэднявечнага рыцарства застаюцца замкі XII—XIV стст. З адміраньнем рыцарства такія замкі ператвараліся часам у злачыньніцкія гнёзды, апорныя пункты для сыстэматычнага рабаваньня прыежджых суседзяў. Рудольфу Габсбурскаму прыналежыць гонар зьнішчэньня ў Нямеччыне вялікага ліку разбойніцкіх гнёздаў такіх рыцараў-рабаўнікоў.

## Узбраеньне і тактыка

Узбраеньне рыцара. Metropolitan Museum of Art, Нью-Ёрк
У XI—XII стст. рыцараў абараняла толькі кальчуга. У XIII ст. зьяўляюцца нагруднікі і карсэт. Кожны цяжкаўзброены рыцар браў з сабою трох коняў і аднаго, дзьвух альбо трох парабкаў (збраяносцаў).

Звычайным пастраеньнем для атраду рыцараў сярэднявечча быў «клін», які мог налічваць ад некалькі сотняў да некалькі тысячаў. Перад бітвай войскі выстройваліся ў тры баявыя лініі, адна за другой, а кожная баявая лінія распадалася на «кліны», і мела цэнтар і два крыла.

У сувязі з ваенным бытам рыцараў у Францыі зьявіліся рыцарскія турніры, якія хутка распаўсюдзіліся затым у Нямеччыне, Англіі і іншых краінах Эўропы.

## Глядзіце таксама

* Рыцарская літаратура

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура

* *Gautier.* La Chevalerie. — P., 1884.
* Schreckenstein R. von. Die Ritterwurde und der Ritterstand. — Freiburg im Br., 1886.
* Schulz A. Das hofische Leben zur Zeit der Minnesinger. — 1879—1880. — (2. Aufl. — 1889.).
* Kohler Die Entwickelung des Kriegswesens und der Kriegfuhrung in der Ritterzeit.
* Henne am Rhyn. Geschichte des Rittertums. — Leipzig.

## Вонкавыя спасылкі

 **Рыцар** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў