Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 16 ліпеня

|  |
| --- |
| ← **ліпень** → |
| Пн | Аў | Ср | Чц | Пт | Сб | Нд |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
| 2026 год Усе дні |

**16 лі́пеня** — 197-ы дзень году (198-ы ў высакосным годзе) паводле Грыгарыянскага календару. Да канца году застаецца 168 дзён.

## Падзеі

* 622 — пачатак мусульманскага календара
* 1228 — кананізаваны Францішак з Асізі
* 1979 — Садам Хусэйн стаў прэзыдэнтам Іраку; Анастас Самоса падаў у адстаўку з пасады прэзыдэнта Нікарагуа

## Нараджэньні

* 1860 — Ота Еспэрсан, дацкі лінгвіст, стваральнік філязофіі граматыкі
* 1872 — Руаль Амундсэн, нарвэскі палярны дасьледнік
* 1879 — Васіль Рагуля, беларускі грамадзка-палітычны дзяяч
* 1896 — Тругвэ Лі, нарвэскі палітык, першы генэральны сакратар ААН
* 1902 — Аляксандар Лурыя, расейскі псыхоляг, заснавальнік нэўрапсыхалёгіі
* 1928 — Робэрт Шэклі, амэрыканскі пісьменьнік-фантаст
* 1936 — Ясуа Фукуда, 91-ы прэм’ер-міністар Японіі
* 1946 — Рэйнальда Арэнас, кубінскі пісьменьнік
* 1957 — Уладзімеж Смалярак, польскі футбаліст
* 1958 — Майкл Флэтлі, ірляндзка-амэрыканскі танцоўшчык, харэограф, актор, музыка
* 1964 — Аляксандар Сыч, украінскі палітык, дацэнт, дэпутат Івана-Франкоўскай абласной рады, намесьнік старшыні УА «Свабода»
* 1968 — Лары Сэнгер, адзін з заснавальнікаў і галоўны рэдактар Вікіпэдыі ў пэрыяд працы ў кампаніі «Боміс»
* 1983 — Адрыян Піц, румынскі футбаліст

## Сьмерці

* 1764 — Іван VI, расійскі імператар
* 1957 — Янка Чарапук, беларускі грамадзка-палітычны дзеяч, арганізатар беларускага жыцьця ў Чыкага
* 1985 — Генрых Бёль, нямецкі пісьменьнік
* 1989 — Герберт фон Караян, аўстрыйскі дырыжор

## Сьвяты
# Актава

**Актава** (ад лац. *octava* — восьмая) — музычны інтэрвал, у якім суадносіны частасьцяў паміж гукамі складае 1 да 2 (гэта значыць частата высокага гуку ў 2 разы больш нізкага). Суб’ектыўна на слых актава ўспрымаецца як ўстойлівы, базісны музычны інтэрвал. Два пасьлядоўныя гукі, адлеглыя на актаву, успрымаюцца вельмі падобнымі адзін да аднаго, хоць відавочна адрозьніваюцца па вышыні.
# Нота

**Но́та** — умоўны графічны знак, зьмешчаны на нотным стане. Ён паказвае вышыню і адносную працягласьць гуку.

Тэрмін «нота» ўжываецца для абазначэньня гуку ўмоўным знакам і толькі да графічнага знака, а не да гукавога адчуваньня.

## Глядзіце таксама

* Дыез
* Бэмоль

## Вонкавыя спасылкі

 **Нота** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Нотныя знакі |
| --- |
|   |  |  |  |  |  |  |  |  |   |
|   |   | до | рэ | мі | фа | соль | ля | сі |   |

 |
# Італьянская мова

|  |
| --- |
| Італьянская |
| italiano |
|  |
|  |
|  Ужываецца ў  | Італіі і 29 іншых краінах |
|  Рэгіён  | Заходняя Эўропа |
|  Колькасьць карыстальнікаў  | 70 млн. |
|  Клясыфікацыя  |  Індаэўрапейская
 Раманскія
  Заходнераманскія
     **Італьянская** |
|  Афіцыйны статус  |
|  Афіцыйная мова ў  |  Італіі, Швайцарыі, Сан-Марына, Ватыкане, Эўрапейскім Зьвязе, рэгіёнах Славеніі і Харватыі
 |
|  Рэгулюецца  | Accademia della Crusca |
|  Статус:  | 1 дзяржаўная[d] |
|  Пісьмо  | італьянскі альфабэт[d] і Italian Braille[d] |
|  Коды мовы  |
|  ISO 639-1  | it |
|  ISO 639-2(Б)  |  ita
  |
|  ISO 639-2(Т)  |  ita
  |
|  ISO 639-3  | ita |
|  SIL  |  ITA
 |

**Італья́нская мова** — адна з раманскіх моваў індаэўрапейскай моўнай сям’і. Афіцыйная мова Італіі, Сан-Марына, Ватыкану (побач з лацінскай), Швайцарыі (побач зь нямецкай, францускай і рэтараманскай), а таксама некаторых прылеглых рэгіёнаў Славеніі і Харватыі, дзе ёсьць італьянскія мяншыні. Карыстаецца лацінскім пісьмом.

На італьянскай мове гаворыць каля 70 млн чалавек, большасьць якіх жыве ў Італіі.
Літаратурная мова заснаваная галоўным чынам на тасканскіх дыялектах і ўяўляе сабой нешта паміж паўднёвымі дыялектамі і паўночнымі галісыйска-раманскімі.

### Дыялекты

Да прызнаных дыялектаў італьянскай мовы належаць тасканскі, п’емонцкі, сардынскі, абруцкі, апульскі, ляцыйскі, умбрыйскі, маркіджанскі, чыкалянска-рыятонска-акуальскі, маліскі і іншыя.
Акрамя гэтага, можна казаць пра дыялект у дачыненьні да гаворкі кожнага гораду.

## Гісторыя

Італьянская мова ўзьнікла ў працэсе паступовага разьвіцьця гутарковай (вульгарнай) лаціны. Першыя тэксты, якія былі названыя італьянскамоўнымі, адносяцца да 9 стагодзьдзя. Упершыню італьянская мова была фармалізаваная ў 14 стагодзьдзі ў працах Дантэ Аліг'еры, які зьмяшаў паўднёваітальянскія дыялекты з сваёй роднай тасканскай гаворкай.

## Італьянскі альфабэт

Скорапісны почырк, які выкладаўся ў італьянскіх школах (XX–XXI стст.).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **A** | a | /a/ |
| **B** | bi | /б/ |
| **C** | ci (/чы/) | /к/ ці /ч/ |
| **D** | di | /д/ |
| **E** | è,é | /э/ |
| **F** | effe | /ф/ |
| **G** | gi (/джы/) | /ґ/ ці /дж/ |
| **H** | acca | *не вымаўляецца* |
| **I** | i | /i/ ці /й/ |
| **J** | i lunga | *выкарыстоўваецца толькі ў запазычаньнях* |
| **K** | kappa | *выкарыстоўваецца толькі ў запазычаньнях* |
| **L** | elle | /л/ |
| **M** | emme | /м/ |
| **N** | enne | /н/ |
| **O** | ò,ó | /o/ |
| **P** | pi | /п/ |
| **Q** | qu | /к/ |
| **R** | erre | /р/ |
| **S** | esse | /с/ ці /з/ |
| **T** | ti | /т/ |
| **U** | u | /у/ |
| **V** | vu (vi) | /в/ |
| **W** | doppia vu | *выкарыстоўваецца толькі ў запазычаньнях* |
| **X** | ics | /кс/ |
| **Y** | ipsilon | *выкарыстоўваецца толькі ў запазычаньнях* |
| **Z** | zeta | /ц/ ці /дз/ |

## Глядзіце таксама

* Граматыка італьянскай мовы
# Акорд

Гітарыст выконвае акорд С-мажор.
**Ако́рд** (па-француску: *accord*, па-італьянску: *accordo*, ад позднелац. *accordo* — узгадняю) — спалучэньне трох і больш разнайменных музычных гукаў, якія гучаць адначасна або амаль адначасна, дзеля стварэньня гарманічнага сугучча або дысанансу. Найбольш простым тыпам акорду ёсьць трохгучнасьць, якая атрымала такую ​​назву таму, што складаецца з трох розных нотаў, то бок асноўнай ноты разам з інтэрваламі ў тэрцыю і квінту па-над асноўнай нотай. Акорды з больш чым трыма нотамі ўлучаюць даданыя тонавыя акорды, пашыраныя акорды і тонавыя клястары, якія выкарыстоўваюцца ў сучаснай клясычнай музыцы, джазе і іншых жанрах.

Акорды ёсьць будаўнічымі блёкамі гармоніі і фармуюць гарманічную аснову музычнага твору. Яны забясьпечваюць гарманічны грунт і афарбоўку, якія суправаджаюць мэлёдыі і робяць свой унёсак у агульнае гучаньне і настрой музычнай кампазыцыі. Фактары, або кампэнентныя ноты, акорду часта гучаць адначасна, але замест гэтага могуць гучаць пасьлядоўна, як у арпэджыё. Пасьлядоўнасьць акордаў называецца акордавай пасьлядоўнасьць. Адным з прыкладаў шырока карыстанай акордавай прагрэсіі ў заходняй традыцыйнай музыцы і блюзе ёсьць 12-тактавая блюзавая прагрэсія. Не зважаючы на ​​тое, што агулам за любым акордам можа рушыць любы іншы акорд, пэўныя ўзоры акордаў больш распаўсюджаныя.

## Крыніцы
# Тоніка

**Тоніка** — першая і галоўная ступень ладу, да якой імкнуцца ўсе астатнія ступені.

**Тоніка (або танічная трохгучнасьць)** — трохгучнасьць, пабудаваная на першай ступені ладу. Танічная трохгучнасьць — самы ўстойлівы акорд ладу.