Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Адыс-Абэба

|  |
| --- |
| Адыс-Абэба лац. Adys-Abeba |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг | Герб |

 |
|  Краіна  |  Этыёпія
 |
|  Дата заснаваньня  | 1886 |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
| Мэр | Дырыба Кума |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  |  527 км²
 |
|  Вышыня НУМ  |  2355 м
 |
|  Часавы пас  | UTC+03:00 і Усходнеафрыканскі час[d] |
|  Каардынаты  | 9°01′48″ пн. ш. 38°44′24″ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  |  3 384 569 чал. (2008)

  |
|  Афіцыйная мова  | амхарская мова |
|  Этнахаронімы  | Addis-abébienne і Addis-abébien |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 11 |
|  Паштовы індэкс  | 1165 |
|  |
|  Сайт  | cityaddisababa.gov.et (амх.) |
| Адыс-Абэба на мапе Этыёпіі
Адыс-Абэба
 |

**Адыс-Абэба** — сталіца і найбуйнейшы горад Этыёпіі. Насельніцтва складае 3 384 569 чалавек (2008).

## Вонкавыя спасылкі

 **Адыс-Абэба** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Карабін

СКС
**Карабі́н** — у цяперашні час гэтым тэрмінам называюць скарочаныя вінтоўкі зь невялікай вагой.

**Аўтаматычныя карабіны** былі вынесеныя ў асобную клясу — штурмавых вінтовак (аўтаматаў).
# Люты

|  |
| --- |
| ← **люты** → |
| Пн | Аў | Ср | Чц | Пт | Сб | Нд |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |   |
| 2026 год Усе дні |

**Лю́ты** — другі месяц году ў грыгарыянскім календары. Мае 28 дзён у звычайны год і 29 дзён у высакосны.

Назва гэтага месяца ў многіх эўрапейскіх мовах паходзіць ад лацінскай *Februarius* (месяц прысьвечаны Фэбруусу — богу ачышчэньня).
# Тубінгенскі ўнівэрсытэт

|  |
| --- |
| Тубінгенскі ўнівэрсытэт |
| Eberhard Karls Universität Tübingen |
|  |
|  Дэвіз  |  Attempto!
  |
|  Дэвіз па-беларуску  |  «Я наважваюся!»
  |
|  Заснаваны  | 1477 |
|  Тып  | дзяржаўны |
|  Рэктар  | Бэрнд Энглер |
|  Колькасьць пэрсаналу  | ~10 000 |
|  Колькасьць студэнтаў  |  24 473 (лістапад 2009)
  |
|  Месцазнаходжаньне  |
|  Геаграфічныя каардынаты  | 48°31′30″ пн. ш. 9°03′32″ у. д. |
|  Горад  | Тубінген |
|  Вобласьць  |  Бадэн-Вюртэмбэрг
 |
|  Краіна  |  Нямеччына
 |
|  Знаходзіцца ў складзе  | Matariki Network of Universities[d], Нямецкая дасьледчая сетка[d], Канфэрэнцыя нямецкіх рэктараў[d], Нямецкая ўнівэрсытэцкая спартовая фэдэрацыя[d], Асацыяцыя эўрапейскіх унівэрсытэтаў[d], Навукова-інфармацыйная служба[d], Open Source Business Alliance[d], Нямецка-францускі ўнівэрсытэт[d], ArXiv.org[d], German National Research Data Infrastructure[d], The Guild of European Research-Intensive Universities[d], ORCID[d], ELIXIR Germany[d] і CIVIS[d] |
|  Вэб-сайт  | www.uni-tuebingen.de |
| **Тубінгенскі ўнівэрсытэт** у Вікісховішчы
 |
| Тубінгенскі ўнівэрсытэт на мапе Нямеччыны
Тубінгенскі ўнівэрсытэт |

**Тубінгенскі ўнівэрсытэт Эбэргарда і Карла** (па-нямецку: *Eberhard Karls Universität Tübingen*) — дзяржаўны ўнівэрсытэт у месьце Тубінгене, зямля Бадэн-Вюртэмбэрг, Нямеччына. Адзін з найстарэйшых унівэрсытэтаў Нямеччыны, заснаваны ў 1477 годзе. Карыстаецца міжнародным прызнаньнем у галіне мэдыцыны, натуральных і грамадзкіх навук. Вядомы сваім велізарным фундушам у лібэральнае хрысьціянскае багаслоўе.

Тубінген разам з Марбургам, Гётынгенам, Фрайбургам і Гайдэльбэргам складае пяцёрку клясычных «унівэрсытэцкіх гарадоў» Нямеччыны. Сярод выпускнікоў шмат ляўрэатаў Нобэлеўскай прэміі, асабліва ў галіне мэдыцыны і хіміі.

## Факультэты

* эвангельскай тэалёгіі;
* каталіцкай тэалёгіі;
* юрыдычны;
* эканамічны;
* мэдыцынскі;
* філязофска-гістарычны;
* сацыяльных і паводніцкіх навук;
* новай філялёгіі;
* культуразнаўства;
* матэматыкі і фізыкі;
* фізыкі і фармацэўтыкі;
* біялягічны;
* геалягічны;
* інфарматыкі і кагнітывістыкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Тубінгенскі ўнівэрсытэт** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Adobe

|  |
| --- |
| Adobe Inc. |
|  |
|  |
|  Тып  | публічная кампанія |
|  Лістынг на біржы  | NASDAQ: **ADBE** |
|  Дэвіз  | *«Better by Adobe»* |
|  Заснаваная  | Маўнтын-Вію, Каліфорнія (1982) |
|  Уласьнікі  | The Vanguard Group[d] і BlackRock[d] |
|  Краіна  | * ЗША
 |
|  Разьмяшчэньне  | Сан-Хасэ, Каліфорнія |
|  Ключавыя фігуры  |  Чарлз Гешке, заснавальнік Джон Ўарнок, заснавальнік Шантану Нараен, CEO
 |
|  Галіна  | праграмнае забесьпячэньне |
|  Прадукцыя  | Photoshop, Flash і інш |
|  Абарачэньне  | ▲ $5,58 млрд (2008)
  |
|  Апэрацыйны прыбытак  | ▼ $422,723 млн (2013) |
|  Чысты прыбытак  | ▼ $289,985 млн (2013) |
|  Лік супрацоўнікаў  | 7,173 (люты 2009) |
|  Даччыныя кампаніі  | Marketo[d] і Adobe Creative Cloud[d] |
| **adobe.com** |
|  **Adobe Inc.** у Вікісховішчы |

**Adobe Inc.** (вымаўляецца /əˈdoʊbiː/, *Эдо́ўбі*) — амэрыканская сафтвэрная кампанія, найбольш вядомая ў Беларусі як распрацоўнік графічнага рэдактару Photoshop і ўладальнік тэхналёгіі Flash.

Adobe была заснаваная ў сьнежні 1982 году.

## Крыніцы
# Халодная вайна

Рональд Рэйган і Міхаіл Гарбачоў на сустрэчы ў Жэнэве (1985)
**Хало́дная вайна́** — тэрмін, што азначае геапалітычную і ідэалягічную барацьбу паміж СССР і ейнымі сатэлітамі з аднаго боку і ЗША з краінамі блёку НАТО з другога пасьля Другой сусьветнай вайны. Яна пачалася прыблізна ў 1945—1948 гадох пасьля часовага ваеннага саюзу краінаў у барацьбе супраць нацыскай Нямеччыны, трывала (з усё меншай актыўнасьцю) на працягу наступных сарака гадоў і ў рэшце рэшт скончылася распадам савецкага блёку ў 1989 годзе. У 1949 годзе была створана арганізацыя НАТО, як ваенны альянс па стрымліваньні камунізму ў якасьці асноўнай стратэгіі ў рамках дактрыны Трумэна, у той час як савецкі блёк сфармаваўся дзякуючы Варшаўскай дамовы ў 1955 годзе. Некаторыя краіны сьвету вырашылі падрымаць адзін з блёкаў, у той час як іншыя аддалі перавагу застацца нэўтральнымі.

Халодная вайна была названая так, бо ў часе ейнага ходу не назіраліся прамыя ваенныя дзеяньні, паколькі абодва бакі валодалі ядзернай зброяй, бо іхняе выкарыстаньне амаль цалкам гарантуе ўзаемнае зьнішчэньне. Цыклі адноснага спакою суправаджаліся высокай напружанасьцю, якая магла б прывесьці да вайны. Найбольш напружанымі падзеямі гэтага супрацьстаяньня сталі Блякада Бэрліна (1948—1949), вайна ў Карэі (1950—1953), Бэрлінскі крызіс 1961 году, вайна ў Віетнаме (1959—1975), Кубінскі крызіс (1962), аўганска-савецкая вайна (1979—1989), а таксама вайсковае вучэньне НАТО Able Archer 83, якое праходзіла ў лістападзе 1983 году. Канфлікт выяўляўся праз ваенныя кааліцыі, стратэгічнае разгортваньне звычайных сіл, шырокую дапамогу дзяржавам, шпіянаж, прапаганду, звычайныя і ядзерныя ўзбраеньні, заклікі да нэўтральных краінаў, суперніцтва падчас спартовых мерапрыемстваў і тэхналягічных спаборніцтваў, як то касьмічная гонка. Для таго каб зьменшыць рызыку патэнцыйнай ядзернай вайны, абодва бакі праводзілі палітыку разрадкі палітычнай напружанасьці ў 1970-я гады.

У 1980-я гады ЗША павялічыла дыпляматычны, ваенны і эканамічны ціск на Савецкі Саюз, у той час, як савецкая эканоміка ўжо пакутвала ад стагнацыі. У канцы 1980-х гадоў савецкі прэзыдэнт Міхаіл Гарбачоў увёў лібэральныя рэформы перабудовы і ўвядзеньня галоснасьці. Гэта спрыяла руху мірных рэвалюцыі ў дзяржавах-сатэлітах Савецкага Саюза, у той час як сам Савецкі Саюз быў скасаваны ў 1991 годзе, у выніку чаго Злучаныя Штаты сталі дамінуючай ваеннай дзяржавай сьвету. Халодная вайна і ейныя падзеі не пакінулі значную спадчыну, аднак яны знайшлі адбітак у папулярнай культуры, асабліва ў сродках масавай інфармацыі ў тэмах пра шпіянаж і пагрозу ядзернай вайны.

Упершыню тэрмін «халодная вайна» дастасаваў для апісаньня супрацьстаяньня Злучаных Штатаў і Савецкага Саюзу Джордж Орўэл у артыкуле «Ты і атамная бомба», які зьявіўся ў 1945 годзе.

## Глядзіце таксама

* Пагадненьне аб радыёэлектроннай выведцы

## Вонкавыя спасылкі

* Гісторыя халоднай вайны. Coldwar.ru  (рас.)
* The Cold War International History Project (CWIHP)  (анг.)
* Халодная вайна на сайце Hirosima  (рас.)
* Матэрыялы, датычныя халоднай вайны  (анг.)
* Сайт, прысьвечаны халоднай вайне.  (рас.)
# Арызона

|  |
| --- |
| Арызона |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг Арызоны | Герб Арызоны |

 |
|  |
| Мянушка | *Штат Вялікага каньёну* |
| Сталіца |
Фінікс |
| Найбуйнейшы горад |
Фінікс |
| Плошча |
|
6-я па ЗША |
| - агулам |
295 234 км² |
| - сушы |
295 км² |
| - % вады |
0,35 |
| - шырата |
31°20' пн. ш. па 37° пн. ш. |
| - даўгата |
109°3' з. д. па 114°49' з. д. |
| Насельніцтва |
| - агулам (2015) |
6 828 065 |
| - шчыльнасьць |
22/км² |
| Дата заснаваньня |
14 лютага 1912 (48-ы) |
| Губэрнатар |
Даг Д’юсі |
| Часавы пас |
UTC-7 |

Каньён дэ Чэлі
**Арызо́на** (па-ангельску: *Arizona*) — 48-ы штат, які ўвайшоў у склад ЗША. Разьмешчаны на паўднёвым захадзе краіны. Нараўне зь Ютай, Каларада і Нью-Мэксыка ўваходзіць у лік «штатаў чатырох кутоў». Сталіца і найбуйнейшы горад штату — Фінікс. Насельніцтва штату ў 2005 годзе складала каля 5 939 292 чалавекі — па гэтым паказчыку Арызона займае 20-е месца ў ЗША. Арызона знакамітая сваім пустэльным ляндшафтам і кактусамі, якія растуць на тэрыторыі штату. У Арызоне мяккія зімы і высокія тэмпэратуры ў летні час году.

## Геаграфія

На захадзе Арызона мяжуе з Каліфорніяй і Нэвадай, на поўначы — зь Ютай і Каларада, на ўсходзе — зь Нью-Мэксыка, на поўдні — з Мэксыкай.

Значная частка тэрыторыі штату прыходзіцца на горы, плято і пустэльні. У Арызоне знаходзіцца найбуйнейшы лясны масіў жоўтай хвоі. На поўначы штату знаходзіцца Вялікі Каньён ракі Каларада.

На паўночны ўсход ад цэнтру штату знаходзіцца Арызонскі кратэр, якому цяпер 50 000 гадоў.

## Гісторыя

З нагоды этымалёгіі назвы Арызона адзінага меркаваньня няма, у ліку асноўных гіпотэз — гішпанская і індзейская.

## Насельніцтва

На 2005 год насельніцтва Арызоны складае 5 939 292 чалавекі, што больш на 3,5% у параўнаньні з паказчыкам мінулага году.

Расавы склад насельніцтва:

* Белыя — 63,8%
* Лацінаамэрыканцы — 25,3%
* Індзейцы — 5%
* Чорныя — 3,1%
* Азіяты — 1,8%
* Прадстаўнікі зьмяшаных расаў — 2,9%

Рэлігійны склад насельніцтва:

* Пратэстанты — 42%
* Каталікі — 31%
* Баптысты — 9%
* Мармоны — 6%
* Мэтадысты — 5%
* Лютэране — 4%
* Астатнія пратэстанскія канфэсіі — 24%
* Астатнія рэлігіі — 2%
* Астатнія хрысьціяне — 1%
* Атэісты — 18%

## Эканоміка

ВУП Арызоны на 2004 год складаў 187,27 мільярду даляраў. Калі б Арызона была незалежнай, яна б займала 61-е месца ў сьвеце па паказчыку ВУП, і абыйшла бы Нарвэгію, Данію, Чэхію, Ірляндыю, Фінляндыю і Новую Зэляндыю. Арызона займае 21-е месца ў ЗША паводле ўзроўню эканамічнага разьвіцьця. ВУП на душу насельніцтва складае $27 232, 39-ы па краіне. Здабыча медзі — важная галіна эканомікі, якая забясьпечвае 2/3 здабычы медзі ў краіне.

## Вонкавыя спасылкі

 **Арызона** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# 824

|  |
| --- |
| Гады |
| 821 · 822 · 823 — **824** — 825 · 826 · 827 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 800‑я · 810‑я — **820‑я** — 830‑я · 840‑я |
| Стагодзьдзі |
| VIII ст. — **IX стагодзьдзе** — X ст. |

| 824 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 824 *DCCCXXIV* |
| Ад заснаваньня Рыму | 1577 |
| Армянскі каляндар | 273 ԹՎ ՄՀԳ |
| Каляндар Багаі | -1020 — -1019 |
| Бізантыйскі каляндар | 6332 — 6333 |
| Бірманскі каляндар | 186 |
| Будысцкі каляндар | 1368 |
| Каляндар бэрбэраў | 1774 |
| Габрэйскі каляндар | 4584 — 4585 |
| Галяцэнскі каляндар | 10824 |
| Іранскі каляндар | 202 — 203 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 879 — 880 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 746 — 747 |
|  · *Калі-юга* | 3925 — 3926 |
| Карэйскі каляндар | 3157 |
| Кітайскі каляндар | 3520 — 3521 |
| Копцкі каляндар | 540 — 541 |
| Мусульманскі каляндар | 208 — 209 |
| Тайскі сонечны каляндар | 1367 |
| Этыёпскі каляндар | 816 — 817 |

## Падзеі

* 2 траўня — Яўген ІІ стаў 99-м Рымскім Папам

## Нараджэньні

## Сьмерці

* 11 лютага — Сьвяты Пасхалі І, Рымскі Папа
# Зімовыя Алімпійскія гульні 1956 году

|  |
| --- |
| VII Зімовыя Алімпійскія гульні |
| Горад-арганізатар |
Картына-д’Ампэца, Італія |
| Краіны-ўдзельніцы |
32 |
| Колькасьць атлетаў |
821 |
| Узнагароды |
24 |
| Цырымонія адкрыцьця |
26 студзеня |
| Цырымонія закрыцьця |
5 лютага |
| Афіцыйна адкрыў |
Джавані Гронкі |

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1956 году** (па-ангельску: *1956 Winter Olympics*), афіцыйна вядомыя як **Гульні VII Алімпіяды**, праходзілі ў Картына-д’Ампэца з 26 студзеня па 5 лютага 1956 году.
# 5 лютага

|  |
| --- |
| ← **люты** → |
| Пн | Аў | Ср | Чц | Пт | Сб | Нд |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |   |
| 2026 год Усе дні |

**5 лю́тага** — 36-ы дзень году паводле Грыгарыянскага календару. Да канца году застаецца 329 дзён (330 у высакосным годзе).

## Падзеі

* 62 — землятрус у Пампэях, Італія
* 1917 — у Мэксыцы прынятая канстытуцыя
* 1919 — першая ў Эўропе рэгулярная авіялінія зьвязала Бэрлін і Ваймар
* 1928 — упершыню штучна сынтэзаваны вітамін D
* 1958 — Сутыкненьне над выспай Тайбі, у выніку якой ВВС ЗША была згубленая вадародная бомба
* 1971 — зьявіўся фондавы індэкс NASDAQ
* 1979 — аятала Рухола Мусаві Хамэйні абвясьціў Іран ісламскай дзяржавай
* 1994 — у Беларусі заснаваная Лібэральна-дэмакратычная партыя
* 2001 — адноўленая праца Рачунскай малай ГЭС

## Нараджэньні

* 1807 — Ігнацій, япіскап Расейскай Праваслаўнай Царквы
* 1812 — Жорж Шарль Дантэс, францускі манархіст, афіцэр-кавалергард
* 1884 — Мячыславас Рэйніс, рымска-каталіцкі біскуп, летувіскі дзяржаўны і рэлігійны дзяяч, навуковец-псыхоляг
* 1903 — Васіль Іванавіч Казлоў, беларускі савецкі палітычны дзяяч
* 1916 — Валянтына Пашкевіч, беларускі пэдагог, грамадзкая і культурная дзяячка
* 1923 — Леанід Шчамялёў, беларускі жывапісец сучаснасьці, народны мастак Беларусі
* 1930 — Расьціслаў Янкоўскі, савецкі і беларускі актор тэатру і кіно, народны артыст СССР, акадэмік Міжнароднай Акадэміі тэатру, ганаровы грамадзянін Менску
* 1946 — Шарлота Рэмплінг, ангельская актрыса
* 1963 — Сьвятлана Парамыгіна, савецкая й беларуская біятляністка
* 1964 — Уладзімер Ляхоўскі, беларускі гісторык
* 1984 — Людавік Сыльвэстр, францускі футбаліст

## Сьмерці

* 1637 — Язэп Руцкі, Кіеўскі ўніяцкі мітрапаліт, беларускі пісьменьнік і рэлігійны дзяяч Рэчы Паспалітай, стваральнік Базылянскага ордэна
* 1896 — Мікалай Страхаў, расейскі філёзаф, публіцыст, літаратурны крытык, чалец-карэспандэнт Пецярбурскай АН

* 1916 — Алаіза Пашкевіч (Цётка), беларуская паэтка, пісьменьніца, грамадзкая дзяячка
* 1999 — Васіль Лявонцьеў, амэрыканскі эканаміст расейскага паходжаньня
* 2001 — Масей Сяднёў, беларускі літаратар
* 2020 — Барыс Луцэнка, беларускі тэатральны рэжысэр, народны артыст Беларусі

## Сьвяты

* Дзень Сьвятой Агаты, заступніцы Катаніі
* У Беларусі традыцыйна ўшаноўваецца Агата. У гэты дзень сьвяцілі соль і хлеб. Казалі: «*Хлеб сьвятой Агаты ня пусьціць бяды да хаты*», а таксама: «*Соль сьвятой Агаты бароніць ад агню хаты*».
# 28 лютага

|  |
| --- |
| ← **люты** → |
| Пн | Аў | Ср | Чц | Пт | Сб | Нд |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |   |
| 2026 год Усе дні |

**28 лю́тага** — 59-ы дзень году паводле Грыгарыянскага календару. Да канца году застаецца 306 дзён (307 у высакосным годзе).

## Падзеі

* 1468 — у Вялікім Княстве Літоўскім прымаецца першы крымінальны кодэкс, так званы Судзебнік, які яшчэ называюць Статутам Казіміра. Напісаны ён быў на старабеларускай мове і спарадкаваў усе віды злачынстваў і пакараньняў
* 1609 — Вайна Рэчы Паспалітае са Швэцыяй: войска гетмана вялікага Яна Караля Хадкевіча распачало аблогу Парнава
* 1768 — была створаная Барская канфэдэрацыя
* 1835 — выйшаў у сьвет першы друкаваны звод фінскага эпасу «Калевала»
* 1854 — заснаваная Рэспубліканская партыя ЗША
* 1916 — у Вільні выйшаў першы нумар беларускае газэты «Гоман»
* 1920 — Антон Луцкевіч пакінуў пасаду старшыні Рады БНР
* 1922 — Ангельшчына вызнала незалежнасьць Эгіпту
* 1935 — амэрыканскі хімік Ўолес Карозэрс сынтэзаваў нэйлён
* 1991 — завяршэньне вайны ў Пэрсыдзкай затоцы

## Нараджэньні

* 1683 — Рэнэ Рэамюр, францускі вучоны, вынаходнік тэрмомэтра
* 1801 — Мацей Казімер Валанчэўскі, рэлігійны дзеяч, летувіскі пісьменьнік, гісторык, этнограф, асьветнік
* 1880 — Мартырас Сар'ян, армянскі мастак
* 1886 — Макс Фасмэр, нямецкі мовазнаўца
* 1897 — Васіль Юшкевіч, савецкі вайскавод, генэрал-палкоўнік
* 1935 — Леанід Калодзежны, беларускі пісьменьнік
* 1937 — Георгі Галенчанка, беларускі гісторык, кнігазнавец
* 1942 — Дына Дзоф, легендарны італьянскі футбаліст, брамнік, чэмпіён сьвету 1982 году
* 1942 — Браян Джонз, рок-музыка, гітарыст The Rolling Stones
* 1944 — Зэп Маер, легендарны нямецкі футбаліст, брамнік, чэмпіён сьвету 1974 году
* 1951 — Урал Латыпаў, беларускі палітычны дзеяч
* 1958 — Натальля Эстэмірава, расейская праваабаронца, журналіст
* 1958 — Барыс Сьвятлоў, беларускі грамадзкі й дзяржаўны дзяяч
* 1982 — Наталя Вадзянава, расейская фотамадэль
* 1984 — Караліна Куркова, чэская топ-мадэль

## Сьмерці

* 1525 — Куаўтэмок, апошні кіраўнік ацтэкаў
* 1616 — Мікалай Крыштоф Радзівіл «Сіротка», дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага, вандроўнік
* 1708 — Стэфан Тызэнгаўз, з роду Тызэнгаўзаў гербу Буйвал І
* 1941 — Альфонс XIII, гішпанскі кароль
* 1942 — Канстантын Кернажыцкі, беларускі гісторык
# Моль

**Моль** — адзінка вымярэньня колькасьці рэчыва, што ўтрымлівае такую ж колькасьць структурных адзінак (іёнаў, малекулаў, атамаў), што і 0,012 кг вугляроду-12. Выкарыстаньне молю для абазначэньня колькасьці рэчыва папулярызаваў францускі хімік Шарль Фрэдэрык Жэрар.

## Кратныя і дзельныя адзінкі

Дзясятковыя кратныя і дзельныя адзінкі ўтвараюцца з дапамогай стандартных прыставак СІ.

| Кратныя | Дзельныя |
| --- | --- |
| велічыня | назва | пазначэньне | велічыня | назва | пазначэньне |
| 101 моль | дэкамоль | дамоль | damol | 10-1 моль | дэцымоль | дмоль | dmol |
| 102 моль | гэктамоль | гмоль | hmol | 10-2 моль | сантымоль | смоль | cmol |
| 103 моль | кілямоль | кмоль | kmol | 10-3 моль | мілімоль | ммоль | mmol |
| 106 моль | мэгамоль | Ммоль | Mmol | 10-6 моль | мікрамоль | мкмоль | µmol |
| 109 моль | гігамоль | Гмоль | Gmol | 10-9 моль | нанамоль | нмоль | nmol |
| 1012 моль | тэрамоль | Тмоль | Tmol | 10-12 моль | пікамоль | пмоль | pmol |
| 1015 моль | пэтамоль | Пмоль | Pmol | 10-15 моль | фэмтамоль | фмоль | fmol |
| 1018 моль | экзамоль | Эмоль | Emol | 10-18 моль | аттамоль | амоль | amol |
| 1021 моль | зэтамоль | Змоль | Zmol | 10-21 моль | зэптамоль | змоль | zmol |
| 1024 моль | ётамоль | Імоль | Ymol | 10-24 моль | ёктамоль | імоль | ymol |

*Заўвага*: адзінка вымярэньня *ёктамоль* можа выкарыстоўвацца толькі фармальна, бо такая малую колькасьць рэчыва павінна вымярацца асобнымі часьцінамі (1 ім роўны 0,602 часьціны).
# Тайванская пратока

|  |
| --- |
| Тайванская пратока |
|  |
|  |
|  Краіны вадазбору  | * Кітайская народная рэспубліка
* Рэспубліка Кітай
 |
|  Найб. глыбіня  | 60 м |
|  **Тайванская пратока** ў Вікісховішчы
 |

**Тайва́нская прато́ка** (па-кітайску: 臺灣海峽) — 180-кілямэтровая пратока, якая аддзяляе востраў Тайвань ад кантынэнтальнай Азіі. Пратока ёсьць часткай Паўднёва-Кітайскага мора, але таксама сягае да Ўсходне-Кітайскага мора на поўначы. Самая вузкая частка пратокі складае 130 км у шырыню. Гістарычна як Кітай, гэтак і Тайвань падтрымліваюць палітыку Аднаго Кітаю, то бок яны лічаць пратоку эксклюзіўнай эканамічнай зонай адзінага Кітаю. На практыцы марская мяжа паміж краінамі праходзіць празь сярэдзіну пратокі. Гэтая мяжа была вызначаная ў 1955 годзе генэралам ВПС ЗША Бэнджамінам О. Дэйвісам-малодшым, які вызначыў лінію на сярэдзіне пратокі, а ЗША аказалі ціск на абодва бакі, каб яны склалі маўклівае пагадненьне. Кітай не перасякаў мяжу ажно да 1999 году, аднак пасьля першага парушэньня мяжы кітайскія самалёты рэгулярна вылятяюць за кітайскую зону. Тайвань будуе буйны ветрапарк у пратоцы.

## Крыніцы
# Ізалінія

Ізатэрмы — від ізалініяў.Ізатэрмы студзеня ў Эўропе; М. Азбукін *Географія Эўропы*
**Ізалінія**, або **лінія ўзроўню** (**функцыі**) (па-старажытнагрэцку: ισος — «роўны») — умоўнае абазначэньне на мапе, рысунку, схемы або графіку, якое прадстаўляе сабой лінію, у кожнай кропцы якой вымяраная велічыня захоўвае аднолькавае значэньне. Ізалініі — спосаб прадстаўленьня скалярнай функцыі ад двух зьменных на роўніцы.
# Ледавік

Ледавік «Пэрыта Марэна» ў нацыянальным парку «Ледавікі» ў Аргентынскай Патагоніі
**Ледаві́к** — натуральная маса крышталічнага лёду (*фірна*), што рухаецца. Утвараецца на паверхні Зямлі ў выніку назапашваньня й наступнага ператварэньня цьвёрдых атмасфэрных ападкаў (сьнегу).

Неабходнай умовай утварэньня ледавікоў зьяўляецца спалучэньне нізкіх тэмпэратур паветра зь вялікай колькасьцю цьвёрдых атмасфэрных ападкаў, што мае месца ў халодных краінах высокіх шыротаў і на вяршынях гор. Пры ператварэньні сьнегу ў *фірн*, а затым у лёд, вялікае значэньне маюць ціск і *сублімацыя*, пад якой разумеецца выпарэньне лёду й новая крышталізацыя вадзянога пару. Пры сублімацыі вызваляецца цеплыня, якая спрыяе сплаўленьню асобных крышталяў. З ходам часу фірн паступова ператвараецца ў ледавіковы лёд.

Зараджаюцца ледавікі вышэй сьнегавай мяжы, дзе разьмяшчаюцца іх вобласьці сілкаваньня (*вобласьці акумуляцыі*). Але пры руху ледавікі выходзяць ніжэй сьнегавай мяжы ў *вобласьць абляцыі* (ла. *ablatio* — адыманьне, знос), дзе адбываецца паступовае памяншэньне масы ледавіка шляхам раставаньня, выпарэньня й мэханічнага разбурэньня. Гэтую зону часам называюць вобласьцю сьцёку або вобласьцю разгрузкі. У залежнасьці ад зьменлівых у часе суадносінаў акумуляцыі і абляцыі адбываецца асцыляцыя (лац. *oscillatio* — ваганьне) краю ледавіка. У выпадку істотнага ўзмацненьня сілкаваньня й перавышэньня яго над раставаньнем, край ледавіка прасоўваецца наперад — ледавік наступае, пры зваротных суадносінах ледавік адыходзіць. Часам працэс пасоўваньня ледавіка адбываецца вельмі хутка, ледавік пульсуе. Пры сталых суадносінах сілкаваньня й абляцыі край ледавіка займае стацыянарнае становішча. Сучасныя ледавікі пакрываюць плошчу звыш 16 млн км², або каля 11% сушы.

Ледавік