# Фосфар

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Крэмн ← **фосфар** → Серка |
| N ↑ **P** ↓ As |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

**15P**
Пэрыядычная сыстэма хімічных элемэнтаў |

 |

 |
| Выгляд |
|   Белы, чырвоны, жоўты і чорны фосфар |
| Агульная інфармацыя |
| Назва, сымбаль, атамны нумар | фосфар, P, 15 |
| Катэгорыя элемэнту | Немэталы |
| Група, пэрыяд, блёк | 15 (V), 3, p |
| Адносная атамная маса | 30,974 г·моль−1 |
| Канфігурацыя электронаў | [Ne] 3s2  3p3 |
| Электронаў у абалонцы | 2 8 5  |
| Фізычныя ўласьцівасьці |
| Фаза | Цьвёрдае цела |
| Шчыльнасьць (пры п. т.) | (белы) 1,828 г·см−3 |
| Шчыльнасьць (пры п. т.) | (чырвоны) 2,0-2,4 г·см−3 |
| Шчыльнасьць (пры п. т.) | (чорны) 2,7 г·см−3 |
| Тэмпэратура плаўленьня | 317,45 K, 44,3 °C, 111,7 °F |
| Тэмпэратура кіпеньня | 553 K, 280 °C, 536 °F |
| Удзельная цеплыня плаўленьня | 0,657 кДж·моль−1 |
| Цеплаправоднасьць | (300 K) 0,235 Вт·м−1·K−1 |
| Каэф. цеплавога расшырэньня | 124,5 мкм/(м·K) |
| Модуль пругкасьці | 11 ГПа |
| Уласьцівасьці атама |
| Ступені затляненьня | ±3, **5**, 4 |
| Электраадмоўнасьць | 2,19 |
| Атамны радыюс | 123 пм |
| Кавалентны радыюс | 106 пм |
| Іншыя характарыстыкі |
| Нумар CAS | 7723-14-0 |
| Найбольш стабільныя ізатопы |
| Асн. артыкул: ізатопы |
|

| іза | % | пэрыяд паўраспаду | распад | энэргія (МэВ) | прадукты распаду |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 31P | 100% | 31P зьяўляецца стабільным пры 16 нэўтронах |

 |
| * п
* а
* р
 |

**Фо́сфар** (па-лацінску: *Phosphorus*) **P** — хімічны элемэнт V групы пэрыядычнай сыстэмы; атамны нумар 15. Упершыню выдзелены Хэнігам Брандам у Гамбургу ў 1669 годзе.

Распаўсюджаны ў прыродзе элемэнт: 0,105% паводле масы (13-е месца сярод элемэнтаў). Галоўныя мінэралы — апатыты і фасфарыты. Буйнейшыя радовішчы — у КНР, Расеі (Кольскі паўвостраў), Марока, ЗША, Туніс, Тонга ды Науру.

Існуе больш за 10 алятропных форм фосфара: белы, чырвоны, чорны. Фосфар уваходзіць у склад ортафосфарнай ці проста фосфарнай кісьлі (H3PO3), солі якой завуцца фасфатамі, і мэтафосфарнай кісьлі. Сынтэзаваныя шэсьць радыёізатопаў фосфара з масавымі нумарамі ад 28 да 33: 28P (пэрыяд паўраспаду T1/2=6,27 сэкунд), 29P (T1/2=4,14 с), 30P (T1/2=2,5 хвілін), 32P (T1/2=14,28 дзён), 33P (T1/2=25,3 дня). Зь іх найбольшае значэньне мае 32P, які мае высокую энэргію бэта-выпрамяненьня і выкарыстоўваецца ў хімічных і біяхімічных дасьледаваньнях як мечаны атам.

## Крыніцы