Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Права і справядлівасьць

|  |
| --- |
| Права і справядлівасьць |
| па-польску: *Prawo i Sprawiedliwość* |
| Лідэр партыі | Яраслаў Качынскі |
| Заснавальнік | Лех Качынскі, Яраслаў Качынскі і Людвік Дорн[d] |
| Дата заснаваньня | 13 чэрвеня 2001 |
| Штаб-кватэра | * Варшава, Польшча
* Навагродзкая 84[d], Ахота[d], Варшава, Польшча
 |
| Ідэалёгія | нацыянал-кансэрватызм, сацыяльны кансэрватызм, эўраскептыцызм, эканамічны нацыяналізм[d], правы папулізм[d], польскі нацыяналізм[d], антыкамунізм, салідарызм[d], этатызм і хрысьціянскае права[d] |
| Моладзевая арганізацыя | Форум маладых ПіС[d] |
| Колькасьць | 45 000 ± 1000 |
| Колькасьць дэпутатаў |
| **·** Эўрапарлямэнт |
20 / 52 |
| **·** Сойм |
190 / 460 |
| **·** Сэнат |
34 / 100 |
| Афіцыйны сайт | pis.org.pl (пол.) |

«**Права й справядлівасьць**» (польск. *Prawo i Sprawiedliwość*), скарочана **ПіС** (польск. *PiS*) — польская палітычная партыя, заснаваная на зьезьдзе 29 траўня 2001 году, стала на ўлік 13 чэрвеня 2001 (першы мясцовы камітэт ПіС створаны 22 сакавіка 2001 году). Яна была створана двайнятамі Лехам і Яраславам Качынскімі, на хвалі папулярнасьці, атрыманай Лехам у ажыцьцяўленьні сваіх функцыяў міністра юстыцыі і генэральнага пракурора ва ўрадзе «Салідарнасьці».

## Ідэалёгія

Галоўныя погляды ПіС уяўляюць сабой спалучэньне ўмеркаванага нацыяналізму й каталіцкага клерыкалізму. Што тычыцца замежнай палітыкі, ПіС падтрымлівае атлянтызму і ў меншай ступені падтрымлівае эўрапейскую інтэграцыю ўпараўнаньні з Грамадзянскай плятформай. Партыя трымаецца мяккага эўраскептыцызму і выступае супраць стварэньня фэдэральнай Эўропы і асабліва валюты эўра. У сваіх кампаніях партыя падкрэсьлівае, што Эўрапейскі Зьвяз мусіць прыносіць карысьць Польшчы, а не наадварот. ПіС уваходзіць у антыфэдэралісцкую партыю эўрапейскіх кансэрватараў і рэфарматараў. Не зважаючы на тое, што партыя мае некаторыя элемэнты ад хрысьціянскай дэмакратыі, партыя ня ёсьць хрысьціянска-дэмакратычнай партыі. У палітычным спэктры мае правы ўхіл.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* ПіС у сеціве (пол.)
* ПіС у Сойме (пол.)
# Герб Лібіі

Эмблема Лібіі
У цяперашні момант дзяржаўнага гербу ў Лібіі няма. Да жніўня 2012 р. замест гербу выкарыстоўвалася эмблема Нацыянальнае пераходнае рады Лібіі — часовага вышэйшага органу ўлады ў краіне пасьля зрынаньня Муамара Кадафі.

Зь лютага 2013 на пашпартах Лібіі замест гербу выкарыстоўваюцца паўмесяц і зорка.

## Былыя гербы

Герб Лібіі (1977-2011)
**Лібійскі герб** (па-арабску: شعار ليببا‎) — амаль той жа самы герб, які выкарыстоўваўся, пакуль краіна была часткай Фэдэрацыі Арабскіх Рэспублік. Быў прыняты пасьля выхаду Лібіі з Фэдэрацыі ў 1977 року.

Роднасны сьцягу, зялёны колер зьяўляўся з аднаго боку сымбалем Зялёнага плашча прарока Мухамада, а з другога знакам Зялёнай Рэвалюцыі палкоўніка Кадафі.

Ястраб, намаляваны на гербе, зьяўляецца Ястрабам Курайш, эмблемай роду прарока Мухамада.

Фраза «Зьвяз арабскіх рэспублік» (па-арабску: اتحاد الجمهوريات العربية‎, ittiħād al-jumhūriyyāt al-`arabiyya) на стужцы сьціснута ў кіпцюрах ястраба.

## Глядзіце таксама

* Гімн Лібіі
* Сьцяг Лібіі
# Тарабулус

|  |
| --- |
| Тарабулус |
|  Агульныя зьвесткі  |
|  Краіна  | * Лібія
 |
|  Статус  | акруга Лібіі[d] |
|  Адміністрацыйны цэнтар  | Трыпалі |
|  Месцазнаходжаньне  |
|  |
|  Код ISO 3166-2  | LY-TB |
|    Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы  |

**Тарабулус** (па-арабску: شعبية طرابلس‎) — адзін з двацацці двух муніцыпалітэтаў Лібіі, які месьціцца ў паўночна-заходняй частцы краіны, мае выхад да Міжземнага мора. Адміністрацыйны цэнтар — Трыпалі, які адначасова зьяўляецца й сталіцай краіны. Плошча — 835 км², насельніцтва на 2006 год складала 1 065 405 чалавек.

## Крыніцы
# Канстытуцыйны акт 1867 году

Абвяшчэньне канадзкай канфэдэрацыі
**Канстытуцыйны акт 1867 году** (па-ангельску: *Constitution Act, 1867*; раней насіў назву Акт аб Брытанскай Паўночнай Амэрыцы 1867) зьяўляецца асноўнай часткай Канстытуцыі Канады. Акт замацоўвае стварэньне Дамініёна і вызначае асноўныя функцыі ўраду Канады, уключаючы дзяржаўную структуру, палату Абшчынаў, Сэнат, юрыдычную сыстэму і сыстэму падаткаабкладаньня. Акт атрымаў сваю цяперашнюю назву ў 1982 годзе разам з прыняцьцем канстытуцыі (раней падпісваемай Брытанскім парлямэнтам), аднак ён дагэтуль значыцца пад гістарычнай назвай у запісах Вялікабрытаніі. За гэты час таксама былі ўнесеныя папраўкі: дададзеная сэкцыя 92A, што дае правінцыям большы кантроль над неаднаўляльнымі карыснымі выкапнямі.

## Вонкавыя спасылкі

* Constitution Act, 1867(недаступная спасылка) (анг.)
# Ліга народаў

|  |
| --- |
| Ліга народаў |
|
Удзельнікі ЛН
  Удзельнікі
  Уладаньні ўдзельнікаў
  Мандаты |
| Абрэвіятура |
ЛН |
| Наступнік |
Арганізацыя аб'яднаных народаў |
| Дата ўтварэньня |
10 студзеня 1920 (106 гадоў таму) |
| Дата спыненьня існаваньня |
20 красавіка 1946 (80 гадоў таму) |
| Тып |
міжурадавая |
| Юрыдычны статус |
міжнародная арганізацыя |
| Штаб-кватэра |
Жэнэва, Швайцарыя |
| Афіцыйныя мовы |
ангельская, гішпанская, француская |
| Генэральны сакратар |
Шон Лэстэр |
| Кіроўны орган |
Сход |
| Колькасьць супрацоўнікаў |
400 |

**Ліга народаў**, таксама **Ліга нацыяў** (ЛН, па-ангельску: *League of Nations*) — міжнародная арганізацыя, якая мела мэтай разьвіцьцё супрацоўніцтва паміж народамі і гарантыю міру і бясьпекі. Асноўныя органы Лігі Нацыяў знаходзіліся ў Жэнэве.

Дзейнічала ў 1919—1939 гадах. Статут Лігі Нацыяў, выпрацаваны адмысловай камісіяй, створанай на Парыскай мірнай канфэрэнцыі (1919—1920), і ўключаны ў Вэрсальскую мірную дамову (1919) і іншыя мірныя дамовы, якія завяршылі Першую сусьветную вайну (1914—1918), быў першапачаткова падпісаны 44 дзяржавамі, у тым ліку 31 дзяржавай, што прымалі ўдзел у вайне на баку Антанты або якія далучыліся да яе (Вялікабрытаніяй, Францыяй, ЗША, Італіяй, Японіяй, Канадай, Аўстраліяй, Паўднёва-Афрыканскім Саюзам, Новай Зэляндыяй, Індыяй, Кітаем, Бэльгіяй, Балівіяй, Бразыліяй, Кубай, Эквадорам, Грэцыяй, Гаіці, Хіджазам, Гандурасам, Лібэрыяй, Нікарагуа, Панамай, Пэру, Польшчай, Партугаліяй, Румыніяй, Югаславіяй, Сыямам, Чэхаславакіяй, Уругваем), і 13 дзяржавамі, што прытрымваліся нэўтралітэту падчас вайны (Аргентынай, Чылі, Калюмбіяй, Даніяй, Нарвэгіяй, Гішпаніяй, Парагваем, Нідэрляндамі, Іранам, Сальвадорам, Швэцыяй, Швайцарыяй, Вэнэсуэлай). ЗША не ратыфікавалі статут Лігі Нацыяў і не ўвайшлі ў лік яе чальцоў, хоць ініцыятарам яе стварэньня выступіў прэзыдэнт ЗША Вудра Вільсан.

У 1934 годзе СССР прыняў прапанову 30 дзяржаваў — чальцоў Лігі народаў аб уступе ў гэтую арганізацыю. У сьнежні 1939 году, пасьля пачатку савецка-фінскай вайны (1939—1940), Рада Лігі выключыла зь Лігі народаў СССР. Таксама выйшлі зь Лігі народаў Бразылія (1928), Японія, Нямеччына, Парагвай (1935), Чылі (1938) і іншыя; у 1937 выключаная Італія.

Фармальна распушчаная ў 1946 годзе, перадаўшы свае паўнамоцтвы ААН.

## Установы

* **Сход**. Складаўся з прадстаўнікоў усіх чальцоў Лігі. Пасяджэньні праходзілі штогод у верасьні.
* **Рада**. Першапачаткова складалася з 4 сталых чальцоў-прадстаўнікоў Вялікабрытаніі, Францыі, Італіі і Японіі і 4 нясталых чальцоў. Пасьля склад і лік чальцоў Рады мяняліся.
* **Сакратарыят** на чале з генэральным сакратаром.

Усё рашэньні Сходу і Рады, за выключэньнем рашэньняў па працэдурных пытаньнях, павінны былі прымацца аднагалосна. Пры Лізе народаў на правах аўтаномных арганізацыяў былі створаныя Сталая палата міжнароднага правасудзьдзя, Міжнародная арганізацыя працы і іншыя арганізацыі.

## Глядзіце таксама

* Жазэф Люі Ан Авэноль — другі Генэральны сакратар Лігі народаў

## Вонкавыя спасылкі

 **Ліга народаў** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Мпумаланга

|  |
| --- |
|
**МпумалангаMpumalanga**
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Адміністрацыйны цэнтар** | Нэлспрэйт |
| **Плошча** | 79 490 км2 |
| **Насельніцтва** | 3 122 994 чал.(2001) |
| **Мовы** | Сваці (30,8%)
Зулу (26,4%)
Ндэбэле (12,1%)
Паўночны сота (10,8%) |
| **Прэм’ер-міністар** | Табанг Маквэтла (АНК) |
|  |

 |
| Сайт урада правінцыі |

**Мпумала́нга** (па-зулуску: *Mpumalanga*) — адна з правінцыяў Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі. Да 24 жніўня 1995 году звалася *Ўсходні Трансвааль*. Да 1994 году ўваходзіла ў склад правінцыі Трансвааль. Назва правінцыі ў перакладзе з мовы зулу азначае «месца, дзе ўзыходзіць сонца». Мпумаланга знаходзіцца на ўсходзе ПАР, мяжуе з правінцыямі Гаўтэнг, Лімпапо, Квазулу-Натал і Свабоднай дзяржавай, а таксама са Сўазілэндам і Мазамбікам.

Сталіца правінцыі — г. Нэлспрэйт. Правінцыя падзеленая на тры акруговыя муніцыпалітэты — Гэрт-Сыбандэ, Нкангала і Эхланзэні — якія, у сваю чаргу, падпадзяляюцца на 17 мясцовых муніцыпалітэтаў.

На тэрыторыі правінцыі Мпумаланга знаходзіцца нацыянальны парк Кругер.

## Вонкавыя спасылкі

 **Мпумаланга** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Надын Гордымэр

|  |
| --- |
| Надын Гордымэр |
|  |
|  Асабістыя зьвесткі  |
|  Нарадзілася  | 20 лістапада 1923(1923-11-20)[…]* Спрынгс[d], Трансвааль, Паўднёва-Афрыканскі Саюз[d]
 |
|  Памерла  | 13 ліпеня 2014(2014-07-13)[…] (90 гадоў)* Яганэсбург, Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка
 |
|  Бацькі  | Ісыдар Гордымэр[d] Ганна Гордымэр[d] |
|  Сужэнец  | Райнгальд Касырэр[d] і Джэральд Гаўран[d] |
|  Дзеці  | *невядома* і Х'юга Касірэр[d] |
|  Літаратурная дзейнасьць  |
|  Род дзейнасьці  | паэтка, пісьменьніца, навэлістка, драматург, навэлістка, навуковая рэдактарка, празаік |
|  Гады творчасьці  | 1939 — 2012 |
|  Жанр  | аповесьць |
|  Мова  | ангельская |
|  Прэміі  |  Нобэлеўская прэмія ў галіне літаратуры (1991)
  |
|  Узнагароды  |      літаратурная прэмія WH Smith[d] (1961) мэмарыяльная прэмія Джэймза Тэйта Блэка[d] (1971) Букераўская прэмія (1974) літаратурная прэмія Цэнтральнага агенцтва навінаў[d] (1974) Прэмія Нэлі Закс[d] (1985) кніжная прэмія Анісфілд-Вулф[d] (1988) Рымская прэмія[d] сябра Каралеўскага літаратурнага таварыства[d] літаратурная прэмія Цэнтральнага агенцтва навінаў[d] (1981) літаратурная прэмія Цэнтральнага агенцтва навінаў[d] (1979) |
| **Надын Гордымэр** у Вікісховішчы
 |

**Нады́н Го́рдымэр** (анг. Nadine Gordimer, 20 лістапада 1923, Спрынгс, правінцыя Гаўтэнг, раней Трансвааль — 13 ліпеня 2014) — паўднёваафрыканская англамоўная пісьменьніца, паэтэса. Аўтарка апавяданьняў і раманаў антырасісцкай накіраванасьці. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры (1991), «якая сваім пышным эпасам прынесла велізарную карысьць чалавецтву».

## Крыніцы