Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Лагор

|  |
| --- |
| Лагор |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
| Сьцяг |

 |
| * Кароткая назва: LHR
 |
|  Краіна  |  Пакістан
 |
|  Правінцыя  |  Панджаб
 |
|  Першыя згадкі  | X стагодзьдзе |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
|  Заканадаўчы орган  | Metropolitan Corporation Lahore[d] |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  |  1772 км²
 |
|  Вышыня НУМ  |  217 м
 |
|  Часавы пас  | * UTC+5
 |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  |  9 700 000 чал.

  |
|  Афіцыйная мова  | ангельская і урду |
|  Этнахаронімы  | Lahori, Lahorano і لاہوری |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 042 |
|  Паштовы індэкс  | 54000 |
|  |
|  Сайт  | lahore-mc.punjab.gov.pk (анг.) |
| Лагор на мапе Пакістану
Лагор
 |

**Лагор** (урду: لاہور, па-ангельску: *Lahore*) — горад у Пакістане, цэнтар правінцыі Панджаб. Другая паводле колькасьці насельніцтва агламэрацыя ў Пакістане.

Гэта найбуйнейшы горад, заселены народам панджабцаў, і важны гістарычны цэнтар Паўднёвай Азіі. Са сваёй гісторыяй, якая налічвае больш за тысячу гадоў, Лагор зьяўляецца культурным цэнтрам правінцыі Панджаб і ўсяго Пакістану. Гэта адзін з найбольш шчыльна заселеных гарадоў сьвету. Важны эканамічны, палітычны, транспартны, адукацыйны, забаўляльны цэнтар. Носіць мянушку «Горад садоў Маголаў» яшчэ з часоў Імпэрыі Вялікіх Маголаў.
# Вінт

Вінт самалёта са зьменным шагам Hercules C.4 Каралеўскіх Паветраных Сілаў (RAF) Вялікабрытаніі ў зафлюгаваным стане
**Вінт** — частка рухавіка самалёта, гэлікоптэра, парахода і іншых машынаў у выглядзе лопасьцяў, якія замацаваныя на валу. Вінт паветраных суднаў — самалётаў, гэлікоптэраў, дырыжабляў, — а таксама аэрасаняў называецца **паветраным вінтом** або **прапэлерам**.
# Крама

Крама

| Падкляса ад | працоўнае месца, месцазнаходжаньне гандлёвага пункту, камэрцыйнае збудаваньне  |
| Прызначэньне | сховішча, раздробны гандаль  |
| Частка больш агульнага | раздробны гандаль  |
| Колер у sRGB | 008B8B  |
| Выкарыстоўваецца | прадавец  |

**Кра́ма** — адмыслова абсталяваны стацыянарны будынак або яго частка, прызначаны для продажу тавараў і абслугоўваньня пакупнікоў, і забясьпечаны гандлёвымі, дапаможнымі, адміністрацыйна-побытавымі памяшканьнямі, а таксама памяшканьнямі для прыёму, захоўваньня тавараў і падрыхтоўкі іх да продажу (складамі).

## Гісторыя

Крама зьяўляецца найбольш старажытным тыпам гандлёвага будынка на Беларусі. У дакумэнтах XVI ст. крамы часта называліся «клеткамі», «яткамі», «каморамі», што дае падставы меркаваць, што крамы паходзілі ад клецяў ці сьвірнаў. Старажытныя драўляныя крамы ўяўлялі сабою невялікі прастакутныя ці квадратныя збудаваньні накрытыя двухсхільным ці чатырохсхільным дахам. Уваход рабіўся ў тарцовай сьцяне і арентаваўся ў бок вуліцы ці плошчы, мог афармляцца слупавой падсеньню.

Азначэньне *магазын* зьявілася пазьней і выкарыстоўвалася ў адносінах гандлёвых збудаваньняў прызначаных для захаваньня і продажу збожжа і некаторых іншых прадуктаў харчаваньня. *Магазын* сумяшчаў у сабе функцыі і рысы архітэктуры крамаў, сьвірнаў і лямусаў. Меў выгляд прастакутнай у пляне пабудовы, галоўны фасад якой афармляўся слупавой галерэяй.

## Віды крамаў

Крама ў Бразыліі
Існуе паняцьце фармату крамы. Гэта шэраг характарыстык, уласьцівых пэўнаму віду крамаў. Сярод такіх адметнасьцяў: плошча гандлёвай залі, колькасьць таварных пазыцыяў, узровень абслугоўваньня пакупнікоў, тэхналёгія разьмяшчэньня тавару.

Большасьць крамаў належаць да адной з наступных групаў:

* супэрмаркет;
* гіпэрмаркет;
* бутык;
* дыскаўнтэр;
* cash&carry;
* унівэрсам;
* унівэрмаг;
* мінімаркет;
* крама каля дому;
* цукерня.

## Беларусь

Крама «Грошык» у Магілёве (2021 г.)
На пачатак 2024 году ў Беларусі налічвалася 59 826 крамаў, якія складалі 89 % усіх гандлёвых кропак краіны.

## Глядзіце таксама

* Шапік
* Інтэрнэт-крама

## Крыніцы
# Сакэ

Бочкі сакэ
**Сакэ́** (па-японску: 酒) — адзін з традыцыйных японскіх алькагольных напояў, які атрымоўваюць шляхам фэрмэнтацыі рысу. У Японіі называецца словам «ніхонсю» (па-японску: 日本 酒), ва ўжытку — словамі «сакэ» (па-японску: 酒) або «аб-сакэ» (па-японску: お 酒) пазначаецца любы від алькагольных напояў, у такой форме і ўвайшло ў іншыя мовы.

## Глядзіце таксама

* Арак

## Вонкавыя спасылкі

 **Сакэ** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# 1871

|  |
| --- |
| Гады |
| 1868 · 1869 · 1870 — **1871** — 1872 · 1873 · 1874 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1850‑я · 1860‑я — **1870‑я** — 1880‑я · 1890‑я |
| Стагодзьдзі |
| XVIII ст. — **XIX стагодзьдзе** — XX ст. |

| 1871 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1871 *MDCCCLXXI* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2624 |
| Армянскі каляндар | 1320 ԹՎ ՌՅԻ |
| Каляндар Багаі | 27 — 28 |
| Бізантыйскі каляндар | 7379 — 7380 |
| Бірманскі каляндар | 1233 |
| Будысцкі каляндар | 2415 |
| Каляндар бэрбэраў | 2821 |
| Габрэйскі каляндар | 5631 — 5632 |
| Галяцэнскі каляндар | 11871 |
| Іранскі каляндар | 1249 — 1250 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 1926 — 1927 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1793 — 1794 |
|  · *Калі-юга* | 4972 — 4973 |
| Карэйскі каляндар | 4204 |
| Кітайскі каляндар | 4567 — 4568 |
| Копцкі каляндар | 1587 — 1588 |
| Мусульманскі каляндар | 1287 — 1288 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2414 |
| Этыёпскі каляндар | 1863 — 1864 |

**1871** (MDCCCLXXI) — звычайны год Грыгарыянскага календара, які пачынаецца ў нядзелю, і звычайны год юліянскага календара, які пачынаецца ў пятніцу; 1871-ы год нашай эры (н. э.) і *ад Нараджэньня Хрыстовага* (Н. Хр.); 871-ы год II тысячагодзьдзя, 71-ы год XIX стагодзьдзя і 2-і год 1870-га дзесяцігодзьдзя. У пачатку 1871 году грыгарыянскі каляндар апярэджваў на 12 дзён юліянскі каляндар, якім дзе-нідзе працягвалі карыстацца да 1923.

## Падзеі

* 17 красавіка — заснаваная «Праская біржа тавараў і каштоўных папераў»

## Нараджэньні

* 25 лютага — Леся Ўкраінка, украінская пісьменьніца
* 28 сакавіка — Вілем Мэнгельбэрг, нідэрляндзкі дырыжор
* 10 ліпеня — Марсэль Пруст, францускі пісьменьнік
* 23 лістапада — Уладзімер Тэраўскі, беларускі дырыжор, кампазытар, фальклярыст

## Сьмерці

* 29 чэрвеня — Ксенафонт Гаворскі, беларускі гісторык, археолаг, выдавец
# Белы журавель

|  |
| --- |
| Белы журавель |
|  |
| Клясыфікацыя |
| Надцарства | Эўкарыёты (Eukaryota)
 |
| Царства | Жывёлы (Metazoa)
 |
| Тып | Хордавыя (Chordata)
 |
| Кляса | Птушкі (Aves)
 |
| Надатрад | Кілегрудыя (Neognathae)
 |
| Атрад | Жураўлепадобныя (Gruiformes)
 |
| Сямейства | Жураўліныя (Gruidae)
 |
| Род | Журавель (Grus)
 |
| Від | **Журавель белы** |
| Бінамінальная намэнклятура |
| *Grus leucogeranus* Pallas, 1773 |
| **Белы журавель на ВіківідахБелы журавель у Вікісховішчы**ITIS **176185** · NCBI **40819** |

**Жураве́ль бе́лы** або **стэрх** (*Grus leucogeranus*) — вялікі журавель, які гняздуе ў каляпалярных раёнах Якутыі і Заходняе Сыбіры, а на зіму мігруе ў Кітай, Індыю ды Іран.

Стэрхі знаходзяцца пад пагрозай зьнікненьня і занесеныя ў Чырвоную кнігу Міжнароднага зьвязу аховы прыроды. Колькасьць якуцкае папуляцыі віду ацэньваецца прыблізна ў 2900—3000 асобінаў, заходнесыбірскае — каля 20 асобінаў.

Гняздуе і зімуе на забалочаных тэрыторыях, дзе харчуецца карэньнем ды воднымі расьлінамі.

Вышыня каля 140 см, размах крылаў 210—230 см, вага 5—8,6 кг. Пер’е ў пярэдняй частцы галавы вакол вачэй і дзюба адсутнічаюць, скура ў гэтым месцы ў дарослых птушак пафарбаваная ў яскрава-чырвоны колер. Рагавіца вачэй чырванаватая або бляда-жоўтая. Дзюба даўгая (найдаўжэйшая з усіх журавоў), чырвоная, на канцы пілападобна зазубраная. Апярэньне большай часткі цела белае, за выняткам чорнага махавага пер’я першага парадку на крылах. Ногі доўгія, чырванавата-ружовыя.

## Крыніцы

## Літаратура

* Птицы СССР. Курообразные, журавлеобразные / В.Д. Ильичев, В.Е. Флинт. — Л.: Наука, 1987. — 528 с.

## Вонкавыя спасылкі

 **Белы журавель** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Міжнародная фундацыя аховы журавоў
# Хузэстан

|  |
| --- |
| Хузэстан |
|  Агульныя зьвесткі  |
|  Краіна  | * Іран
 |
|  Статус  | правінцыя Ірану[d] |
|  Адміністрацыйны цэнтар  | Ахваз[d] |
|  Насельніцтва  | * ▲4 710 509 чал. (2016)
 |
|  Плошча  | * 64 055 км²
 |
|  Месцазнаходжаньне  |
|  |
|  Мэдыя-зьвесткі  |
|  Часавы пас  |  UTC+3:30, Сусьветны каардынаваны час
  |
|  Код ISO 3166-2  | IR-06 |
|  Тэлефонны код  | 0632422 |
|  Афіцыйны сайт |
|    Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы  |

**Хузэста́н** (па-пэрсыдзку: خوزستان‎‎ — *Xuzestân*) — адзін з трыццаці астанаў Ірану. Разьмешчаны на паўднёвым-захадзе краіны на беразе Пэрсыдзкай затокі, мяжуе зь Іракам. Плошча — 64 055 км², насельніцтва — 4 710 509 чалавек (2016 год). Адміністрацыйны цэнтар — Ахваз.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Хузэстан** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Пэрсыдзкая затока

Пэрсыдзкая затока
**Пэрсыдзкая затока** (па-пэрсыдзку: خليج فارس‎‎ khalīj-e-Fārs; па-арабску: الخليج الفارسی‎ al-khalīj al-farsi) знаходзіцца ў паўднёва-заходняй Азіі, зьяўляецца працягам Аманскай затокі, разьдзяляе Іран і Арабійскі паўвостраў.

Затока была полем бойкі ў вайне паміж Іранам і Іракам (1980—1988 гг). У 1991 годзе Пэрсыдзкая затока ізноў стала арэнай «вайны ў Затоцы», падчас якой Ірак акупаваў Кувэйт, але потым праз умяшаньне амэрыканскіх войскаў быў вымушаны вярнуцца ў свае межы.

Навакольнае асяродзьдзе Пэрсыдзкай затокі раней было прадстаўлена вялікай колькасьцю рыбы, каралавымі рыфамі, падводнай расьліннасьцю, але ўсё гэтае багацьце было зьнішчанае ў выніку распачатай здабычы нафты на берагах затокі і нядаўнімі войнамі, адным са спосабаў вядзеньня якіх былі зьнішчэньні нафтапровадаў і нафтапераапрацоўчых заводаў.

## Геаграфія

Пэрсыдзкая затока мае плошчу прыкладна 233 000 км², на ўсходзе зьвязаная з Аманскай затокай Армускай пратокай, на захадзе пераходзіць у дэльту, утвораную рэкамі Эўфрат і Тыгр. Яе даўжыня – 989 км, аддзяляе Іран ад Саудаўскай Арабіі. Шырыня Хармускай пратокі 56 км. Затока не глыбокая, максымальная глыбіня 90 мэтраў, сярэдняя – 50 м.

Краіны, разьмешчаныя на ўзьбярэжжы Пэрсыдзкай затокі: Іран, Аман, Аб’яднаныя Арабскія Эміраты, Саудаўская Арабія, Катар, Бахрэйн, Кувэйт і Ірак. Існуе мноства невялікіх выспачак.

## Нафта і прыродны газ

Пэрсыдзкая затока і прылеглыя вобласьці маюць самыя вялікія ў сьвеце радовішчы нафты. Праз гэта нафтаздабыча і нафтаперапрацоўка дамінуюць у эканоміцы рэгіёну. Значныя радовішчы прыроднага газу падзеленыя паміж Катарам і Іранам.

Багатыя на нафту краіны (за выняткам Іраку), якія разьмяшчаюцца на ўзьбярэжжы Пэрсыдзкай затокі, называюць краінамі Пэрсыдзкай затокі. Выхад Іраку да ўзьбярэжжа блякуецца балоцістай дэльтай Эўфрата і Тыгра.

## Этымалёгія

Навукоўцы, якія дасьледавалі паходжаньне назвы затокі, прыйшлі да высновы, што назва «пэрсыдзкая» найбольш дакладная. Апошнія 2 500 год амаль усе гісторыкі і аўтары Бліжняга Ўсходу менавіта так называлі гэтую затоку.

Пісьмовыя крыніцы часоў старадаўняй Пэрсыдзкай імпэрыі не дайшлі да нашых часоў, але ў вуснай мове ўсе народы рэгіёна называюць яе *Мора Ірана*, *Парскае мора*.

З 550 году да 330 году да н. э. амаль усе пісьмовыя крыніцы называлі Пэрсыдзкую затоку *Мора Парс*.

Але ў наш час некаторыя краіны аспрэчваюць дакладнасьць назвы затокі. Нягледзячы на гэта, на Дваццаць трэцяй сэсіі ААН у сакавіку — красавіку 2006 году назва *Пэрсыдзкая затока* зацьверджаная як афіцыйная назва, якая выкарыстоўваецца краінамі-ўдзельніцамі ААН.

## Брытанскае ўладаньне

З 1763 да 1971 году Вялікабрытанія рознымі шляхамі і формамі (праз Аб’яднаныя Арабскія Эміраты, Бахрэйн, Кувэйт, Аман і Катар) кантралявала Пэрсыдзкую затоку.

І ў наш час Вялікабрытанія мае свае інтарэсы ў гэтым рэгіёне.

## Вонкавыя спасылкі

 **Пэрсыдзкая затока** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Фараон

**Фарао́н** — агульны тытул цароў у Старажытным Эгіпце, таксама тытул Пталямэяў у грэка-македонскай гісторыі. Паводле старажытнаэгіпецкіх вераваньняў, фараон лічыўся сынам сонца (Ра), зямным увасабленьнем Хору і спадчыньнікам Асырыса.

## Этымалёгія

Паходжаньне слова «фараон» сапраўды невядома. Паводле Ёсыфа Флявію, яно азначае «цар». Гэтае жа значэньне знойдзена ў копцкім слове «пуро» або «фура» (адпаведнікам у (старажытна)габрэйскай мове зьяўляецца слова «фірах»).

Іншыя адносяць яго дарэчы «Фра» або «пра», т. б. сонца, сустракаемаму ў герогліфах.

Найноўшыя эгіптолягі лічаць што старажытныя эгіпцяне, не жадаючы зваць сьвятое імя цара дарэмна, замест яго казалі «пёр-аб» («per-oh») — «вялікі дом», «палац».

У Бібліі тытул эгіпецкіх цароў быў перакладзены як «фараон» (па-габрэйску: *פַּרְעֹה‎*, па-старажытнагрэцку: *Φαραώ*).

## Вонкавыя спасылкі

*
*
# Сусьветная гісторыя

Старажытнаэгіпецкія піраміды.
**Сусьветная гісторыя** — гісторыя, якая апісвае разьвіцьцё ўсяго чалавецтва ўвогуле, то бок летапіс чалавецтва ад дагістарычных часоў дасюль. Гісторыя чалавецтва ў дакумэнтаваным выглядзе пачынаецца каля 4000 да н. э. у Мэсапатаміі, заселенай тады шумэрамі. Гарады існуюць са значна ранейшага часу (Ерыхон на Блізкім Усходзе, ~7000 да н. э.).

Сучасныя людзі зьявіліся ў Афрыцы блізу 300 тысяч гадоў таму. Яны жылі паляваньнем і зьбіральніцтвам. Міграцыя з Афрыкі падчас апошняга ледавіковага пэрыяду і да канца ледавіковага пэрыяду 12 тысяч гадоў таму пашырылася на ўсе кантынэнты, акрамя Антарктыды. Неўзабаве пасьля гэтага нэалітычная рэвалюцыя ў Заходняй Азіі спрыяла першае сыстэматычнаму стаўленьню да вырошчваньню расьлінаў і гадаваньню жывёлаў, а многія людзі перайшлі ад качавога ладу жыцьця да аседлага існаваньня, стаўшы земляробамі ў паселішчах на сталых месцах. Узраслая складанасьць чалавечых грамадзтваў запатрабавала сыстэму бухгальтарскага ўліку і пісьма.

Гэтыя падзеі праклалі шлях для паўстаньня раньніх цывілізацыяў у Мэсапатаміі, Эгіпце, Пэру, даліне Інду і Кітаі, што паклала пачатак старажытнага часу ў 4 тысячагодзьдзі да н. э. Гэтыя цывілізацыі дазволілі стварыць рэгіянальныя імпэрыі і забясьпечылі ўрадлівую глебу для зьяўленьня трансфармацыйных філязофскіх і рэлігійных ідэяў. Індуізм узьнік у канцы бронзавага веку, а затым зьявіліся шматлікія асноўныя сыстэмы вераваньняў, як то будызм, канфуцыянства, грэцкая філязофія, джайнізм, юдаізм, даасізм і зараастрызм. Хрысьціянства ўзьнікла пазьней як адгалінаваньне юдаізму. У наступны постклясычны час, прыблізна з 500 па 1500 гады, быў уздым ісламу і росквіт Кітаю за часам панаваньня дынастыяў Тан і Сун. У той жа час цывілізацыя пашыралася на новыя часткі сьвету, а гандаль паміж грамадзтвамі павялічваўся. Палітычны ляндшафт фармаваўся ўздымам і падзеньнем буйных імпэрыяў, як то Бізантыйская імпэрыя, Ісламскія халіфаты і Мангольская імпэрыя. Вынаходніцтва пораху і друкарскага варштату ў гэты час моцна паўплывала на пазьнейшую гісторыю.
# Цукроза

**Цукроза** C12H22O11, таксама **двуцукрыд**) або *бураковы цукар*, *трысьняговы цукар* — двуцукрыд, які складаецца з двух монацукрыдаў — α-глюкозы і β-фруктозы.

Цукроза зьяўляецца вельмі распаўсюджаным у прыродзе двуцукрыдам, яна сустракаецца ў садавіне і ягадах. Асабліва вялікае ўтрыманьне цукрозы ў цукровых бураках і цукровым трысьнягу, якія і выкарыстоўваюцца для прамысловай вытворчасьці харчовага цукру.

Цукроза мае высокую распушчальнасьць. У хімічным дачыненьні цукроза даволі інэртная, бо пры перамяшчэньні з аднаго месца ў іншае амаль не залучаецца ў мэтабалізм. Часам цукроза адкладаецца ў якасьці запаснога пажыўнага рэчыва.

## Крыніцы
# Правінцыі Гішпаніі

Паводле Канстытуцыі Гішпаніі, правінцыя зьяўляецца адзінкай тэрытарыяльнага падзелу каралеўства. Краіна падзяляецца на 50 правінцыяў і 2 аўтаномныя гарады (Сэўта й Мэлілья).

## Глядзіце таксама

* Пэньён

## Вонкавыя спасылкі

 **Правінцыі Гішпаніі** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Пунчак-Джая

|  |
| --- |
| Пунчак-Джая |
|  |
|  Найвышэйшы пункт  |
|  Вышыня  | 4884 н. у. м.
  |
|  Адносная вышыня  | 4884 м н. у. м.
  |
|  Ізаляцыя  | 5262 км н. у. м.
  |
|  Геаграфія  |
|  Месцазнаходжаньне  | Міміка[d] |
|  Кантынэнт  | Акіянія |
|  Краіна  |  Інданэзія
 |
|  Горная сыстэма  | Маокэ |
|  Узыходжаньне  |
|  Першае ўзыходжаньне  |  1962
  |
| Пунчак-Джая на мапе Інданэзіі
Пунчак-Джая |
| **Пунчак-Джая** ў Вікісховішчы |

**Пунчак-Джая** — гара на востраве Новая Гвінэя. Вышыня 4884 мэтра. Найвышэйшы пункт Акіяніі.

## Галерэя

*
*
*
# Інданэзійская мова

|  |
| --- |
| Інданэзійская мова |
| Bahasa Indonesia |
|  |
|  |
|  Ужываецца ў  | Інданэзія, Усходні Тымор |
|  Рэгіён  | Інданэзія |
|  Колькасьць карыстальнікаў  | 23 млн (2000) |
|  Клясыфікацыя  |  Аўстранэзійскія
Малайска-палінэзійскія
Ядзерныя малайска-палінэзійскія
Сулавэсійскія
Малайская
**Інданэзійская** |
|  Афіцыйны статус  |
|  Афіцыйная мова ў  |  Інданэзія
 |
|  Рэгулюецца  | Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa |
|  Статус:  | 1 дзяржаўная[d] |
|  Пісьмо  | лацінскае пісьмо |
|  Коды мовы  |
|  ISO 639-1  | id |
|  ISO 639-2(Б)  |  ind
  |
|  ISO 639-3  | ind |

**Інданэзі́йская мо́ва** (па-інданэзійску: *Bahasa Indonesia* — мова Інданэзіі) — адна з аўстранэзійскіх моваў. Афіцыйная мова (з 1945 г.) і мова міжнацыянальных зносінаў у Інданэзіі. У бытавых зносінах яе выкарыстоўваюць каля 20 млн чалавек. Агульная колькасьць тых, хто валодае мовай у той ці іншай ступені — каля 200 млн. Дыялектаў ня мае.

Інданэзійская мова аформілася ў першай палове XX стагодзьдзя на базе малайскай мовы, якая традыцыйна выкарыстоўвалася ў гэтым рэгіёне як лінгва-франка. Назва «інданэзійская мова» была прынята ў 1928 г. на Кангрэсе моладзі і паступова выцесьніла назву «малайская мова». Пісьменнасьць на аснове лацінскага альфабэту.
# Абдэль Азіз Бутэфліка

|  |
| --- |
| Абдэль Азіз Бутэфліка |
| па-арабску: عبد العزيز بوتفليقة‎ |
|  |
|  |
| прэзыдэнт Альжыру[d] |
| 27 красавіка 1999 — 2 красавіка 2019 |
| Папярэднік | Лямін Зэруаль[d] |
| Наступнік | Абдэль Кадэр Бенсалах[d] |
| старшыня Арганізацыі Афрыканскага Адзінства[d] |
| 12 ліпеня 1999 — 10 ліпеня 2000 |
| Папярэднік | Блез Кампаорэ |
| Наступнік | Гнасінгбэ Эядэма[d] |
| Старшыня Генэральнай Асамблеі ААН[d] |
| 17 верасьня 1974 — 15 верасьня 1975 |
| Папярэднік | Leopoldo Benites[d] |
| Наступнік | Гастон Торн |
| Міністар замежных спраў Альжыру[d] |
| 4 верасьня 1963 — 8 сакавіка 1979 |
| Папярэднік | Muhammad Khamisti[d] |
| Наступнік | Muhammad Siddiq ibn Yahia[d] |
|  Асабістыя зьвесткі  |
| Нарадзіўся | 2 сакавіка 1937(1937-03-02)[…]* Уджда[d], Французскае Марока[d]
 |
| Памёр | 17 верасьня 2021(2021-09-17) (84 гады)* Зеральда[d], Альжыр, Альжыр
 |
| Партыя | * Фронт нацыянальнага вызваленьня[d]
 |
| Адукацыя | * Унівэрсытэт Альжыру[d]
 |
|  Сужэнец  | Amal Triki[d] |
|  Узнагароды  |                         |

**Абдэль Азіз Бутэфліка** (па-арабску: عبد العزيز بوتفليقة‎; нар. 2 сакавіка 1937, г. Ужда, Марока) — пяты прэзыдэнт Альжыру (з 27 красавіка 1999 году да 2 красавіка 2019 году).

## Жыцьцяпіс

Бутэфліка вядомы сваім удзелам у барацьбе за незалежнасьць Альжыру ад Францыі ў 1950-х гадах. У пачатку 2000-х ён паклаў канец грамадзянскай вайне, якая пачалася ў 1991 годзе і якая забрала жыцьці каля 150 тысячаў чалавек.

Папярэднія выбары ён выйграваў зь вялікім адрывам ад астатніх кандыдатаў, усе чатыры разы апанэнты заяўлялі аб масавых фальсыфікацыях. У 2008 годзе на другім тэрміне Бутэфлікі ў канстытуцыю былі ўнесеныя папраўкі, якія далі магчымасьць прэзыдэнту застацца ва ўладзе больш за два тэрміны. Усе гэтыя гады яму ўдавалася пазьбягаць шырокай незадаволенасьці насельніцтва дзякуючы высокім сусьветным цэнах на нафту.

З паніжэньнем цэнаў на нафту краіна пачала адчуваць фінансавыя цяжкасьці. Бюджэт больш ня можа аплачваць вялікія сацыяльныя праекты і ў краіне расьце беспрацоўе.

Ранкам 2 красавіка 2019 году альжырскае дзяржаўнае інфармацыйнае агенцтва APS са спасылкай на офіс прэзыдэнта паведаміла, што Бутэфліка сыдзе ў адстаўку да заканчэньня свайго чацьвёртага мандату — 28 красавіка. Рашэньне пакінуць пасаду кіраўніка дзяржавы Бутэфліка прыняў ва ўмовах масавых пратэстаў у краіне, якія працягваюцца больш за месяц.

## Сям’я

Абдэль Азіз Бутэфліка жанаты на Амаль Трыкі з жніўня 1990 году, дзяцей ня мае. Яго жонка Амал Трыкі ў цяперашні час зь ім не жыве, жыве ў Парыжы. Абдэль Азіз Бутэфліка мае трох зводных сёстраў (Фатыма, Аміна і Айша), зь якімі ён не падтрымлівае кантактаў, чатырох братоў (Абдэльджані, Мустафа, Абдэрахім і Саід) і адну сястру (Латыфа).

## Крыніцы
# Бэйрут

|  |
| --- |
| Бэйрут |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг | Герб |

 |
|  Краіна  |  Лібан
 |
|  Мугафаза  |  Бэйрут
 |
|  Першыя згадкі  | 15 ст. да н. э. |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
| Мэр | Білаль Хамад |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  |  85 км²
 |
|  Вышыня НУМ  | 0 м |
|  Часавы пас  | * UTC+2
* UTC+3 (летні час)
 |
|  Каардынаты  | 33°53′ пн. ш. 35°30′ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  |  1 250 000 чал. (2007)

  |
|  Афіцыйная мова  | арабская мова |
|  Этнахаронімы  | Beyrouthin, Beyrouthine, Beiruti і beritensi |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 01 |
|  Паштовы індэкс  | 1107 |
|  |
|  Сайт  | beirut.gov.lb |
| Бэйрут на мапе Лібану
Бэйрут
 |

**Бэйру́т** (па-арабску: بيروت‎, *Bayrūt*) — сталіца і самы вялікі горад Лібану, разьмяшчаецца ва ўсходняй частцы краіны. Налічвае каля 1,5 млн жыхароў, у асноўным арабаў. Ранейшыя назвы: Біруту, Бэрутас.

## Гісторыя

Бэйрут быў заснаваны фінікійцамі. Успаміны аб горадзе датуюцца XV стагодзьдзем да н. э. З 15 году н. э. горад быў заваяваны Рымскай імпэрыяй. З 630 да 1110 году горад знаходзіўся пад уладай арабаў. У 1110—1291 гадах крыжацкая крэпасьць, пазьней турэцкая.

У ХІХ стагодзьдзі Бэйрут стаў культурным цэнтрам арабскага сьвету. У гэты ж час горад атрымаў значнае гаспадарчае разьвіцьцё ў выніку гандлю аксамітам, які выраблялі ў мясцовых гарах. Падчас францускай акупацыі былі пабудаваны сучасны порт і чыгунка да Дамаску і Алепа.

У 1943 годзе Бэйрут стаў сталіцай незалежнага Лібану і заставаўся культурным і фінансавым цэнтрам Блізкага Ўсходу да грамадзянскай вайны ў 1975 годзе. Падчас канфлікту горад быў падзелены паміж мусульманамі, якія жывуць у заходняй частцы і хрысьціянамі ўсходняй часткі.

Пасьля грамадзянскай вайны горад пачаў адбудоўвацца, але падчас канфлікту з Ізраілем, горад быў адной з мэтаў бамбардзіровак.

## Транспарт

У Бэйруце ёсьць міжнародны аэрапорт, чыгунка да Трыпалі, Дамаску і Хайфы.
# Какава

Какава
*Theobroma cacao*
**Какава** (*Theobroma cacao*) — від дрэваў з рода Тэаброма (*Theobroma*) падсямейства *Byttnerioideae* сямейства Мальвавыя (*Malvaceae*). Паходзіць з тропікаў Амэрыкі, культывіруецца па ўсім сьвеце ў трапічных вобласьцях абодвух паўшар’яў дзеля атрыманьня насеньня, якое выкарыстоўваецца ў кандытарскай прамысловасьці (глядзіце шакаляд) і мэдыцыне.

Словам «какава» таксама называюць насеньне дрэва какава і парашок, які зь іх атрымліваецца; такую ж назву мае і напой.

## Вонкавыя спасылкі

 **Какава** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў