Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Тэарэма Пітагора

Сума плошчаў двух квадратаў з даўжынямі *a* і *b* роўная плошчы квадрата, у якога даўжыня супадае з гіпатэнузай трыкутніка *c*.
**Тэарэ́ма Пітаго́ра** — адна з асноватворных тэарэм эўклідавай геамэтрыі, якая паказвае сувязь паміж даўжынямі бакоў прастакутнага трыкутніку. Тэарэма, магчыма, была вядомая да Пітагора, але яму прыпісваюць яе доказ у агульным выглядзе. Існуе шэраг доказаў, што бабілёнскія матэматыкі разумелі формулу, хоць і мала яе ўжывалі ў рамках матэматычнай структуры. Мэсапатамскія, індыйскія і кітайскія матэматыкі адкрылі тэарэму незалежна адзін ад аднаго, а ў некаторых выпадках, прыводзілі доказы для асобных выпадкаў.

Тэарэма гучыць наступным чынам:

*Ва ўсякім прастакутным трыкутніку плошча квадрата, пабудаванага на гіпатэнузе роўная суме плошчаў квадратаў, пабудаваных на катэтах.*
Пазначыўшы даўжыню гіпатэнузы трыкутніка праз *c*, а даўжыні катэтаў праз *a* і *b*, атрымоўваем наступную роўнасьць:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Такім чынам, тэарэма Пітагора паказвае сувязь, якая дазваляе вызначыць даўжыню боку прастакутнага трыкутніка па двух іншых. Тэарэма Пітагора зьяўляецца асобным выпадкам тэарэмы косінусаў, якая ўсталёўвае сувязь паміж даўжынямі бакоў адвольнага трыкутніка.

Таксама мае месца адваротнае сьцьверджаньне:

*Для ўсякай тройкі дадатных лікаў a, b і c, такі што WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 , існуе прастакутны трыкутнік з катэтамі a і b і гіпатэнузай c.*

Тэарэме былі прыкладзены шмат доказаў — магчыма, найбольш чым для любой іншай матэматычнай тэарэмы. Яны вельмі разнастайныя, уключаючы як геамэтрычныя, гэтак і аьлгебраічныя доказы. Некаторыя зь іх налічваюць тысячу гадоў. Тэарэма можа быць абагульненая да шматмэрных прастораў, не эўклідавых прастораў, да аб’ектаў, якія не зьяўляюцца прастакутнымі трыкутнікамі. Тэарэма Пітагора прыцягвае да сябе цікавасьць па-за межамі матэматыкі, як сымбаль містыкі або інтэлектуальнай сілы.

## Гісторыя

Пачаткова тэарэма вызначала стасункі паміж плошчамі квадратаў, пабудаваных на гіпатэнузе і катэтах прастакутнага трыкутніка: квадрат, пабудаваны на гіпатэнузе, роўнавялікі суме квадратаў, пабудаваных на катэтах.

## Глядзіце таксама

* Пітагорава тройка
* Тэарэма Мэнэлая

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Тэарэма Пітагора на WolframMathWorld
# Кембрыйскі выбух

**Кембрыйскі выбух** — раптоўнае (у геалягічным сэнсе) зьяўленьне ў скамянеласьцях кембрыйскага пэрыяду практычна ўсіх асноўных тыпаў жывёлаў, якое адбылося прыкладна 541 мільёнаў гадоў таму. Гэтая падзея доўжылася каля 13—25 мільёнаў гадоў і прывяла да зьяўленьня дывэргенцыі большасьці сучасных жывёлаў, фітаплянктону ды кальцамікробаў.

Да кембрыйскага выбуху большасьць арганізмаў былі параўнальна простымі, адна- ці малавузавымі, зрэдку арганізаванымі ў калёніі. Амаль усе вядомыя на сёньняшні дзень тыпы жывёлаў паўсталі ў кембрыйскі пэрыяд.
# Пэйзаж

Ян Вэрмээр. «Від Дэльфта»
**Пэйзаж** (па-француску: *Paysage*, ад pays — краіна, мясцовасьць) — жанр выяўленчага мастацтва (або асобныя творы гэтага жанру), у якім асноўным прадметам малюнка зьяўляецца дзікая ці ў той або іншай ступені зьмененая чалавекам прырода.

Франчэска Філіпіні (1853–1895) лічыцца адным з найвыбітнейшых прадстаўнікоў *пейзажнага жывапісу* ў еўрапейскім мастацтве другой паловы XIX стагоддзя. Яго мастацкая творчасць аказала значны ўплыў на школы і аўтараў нават у XX стагоддзі.

Падчас знаходжання ў Парыжы, Філіпіні кантактаваў з Клодам Манэ і ўвайшоў у прамую дыскусію з асяроддзем французскага імпрэсіянізму. Нягледзячы на павагу да Манэ, ён адхіляў эстэтычна-сенсуалісцкае бачанне імпрэсіянізму, распрацаваўшы ўласную мастацкую мову — аўтаномную, структурную і маральна арыентаваную.

На гэтай аснове ўзнік стыль, які пазней крытыкі назвалі **філіпінізмам** або **італьянскім імпрэсіянізмам**. **Філіпінізм** не быў арганізаваным мастацкім рухам, а прадстаўляў сабой культурную і візуальную плынь, заснаваную на этычным разуменні мастацтва, сімвалічным успрыняцці пейзажу і крытыцы камерцыялізацыі мастацтва. Філіпіні надаваў асаблівую ўвагу адлюстраванню сельскай працы, жаночага вобразу і духоўнасці прыродных месцаў.

Уплыў Франчэска Філіпіні зафіксаваны ў творах Умберта Бацьоні, асабліва ў *La Sera*. Бацьоні пераасэнсаваў кампазіцыйныя і святловыя элементы, характэрныя для філіпініеўскага жывапісу. Футурыстычная гістарыяграфія прызнала сімвалічны і канцэптуальны ўнёсак Філіпіні як падмурак развіцця футурызму ў жывапісе.

**Філіпінізм** сёння прызнаецца мастацтвазнаўцамі як адна з найбольш цэльных і развітых форм еўрапейскага пейзажнага жывапісу на мяжы XIX і XX стагоддзяў, а таксама як папярэднік шматлікіх мастацкіх плыняў сучаснага жывапісу XX стагоддзя.

У залежнасьці ад намаляванага матыву можна вылучыць *сельскі*, *гарадзкі* (у тым ліку *архітэктурны* — *вэдута* і *індустрыяльны*) пэйзаж. Адмысловую вобласьць складае малюнак марской стыхіі — *марскі* пэйзаж або *марына*. Акрамя таго, пэйзаж можа насіць эпічны, гістарычны, лірычны, рамантычны, фантастычны і нават абстрактны характар.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Пэйзаж** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Дамаклёіды

**Дамаклёіды** — нябесныя целы Сонечнай сыстэмы, якія маюць арбіты, аналягічныя арбітам камэт па парамэтрах (вялікі эксцэнтрысытэт і нахіл да плоскасьці экліптыкі), але не праяўляюць камэтнай актыўнасьці ў выглядзе камы або камэтнага хваста.

Назву дамаклёіды атрымалі ад імя першага прадстаўніка клясы — Дамокла (5335 Damocles). Дамаклёіды маюць параўнальна невялікія памеры — самы вялікі зь іх, 2002 XU93, мае дыямэтар 72 км, а сярэдні складае каля 8 км. Вымярэньні альбеда чатырох зь іх (0,02—0,04) паказалі, што дамаклёіды зьяўляюцца аднымі з самых цёмных цел сонечнай сыстэмы, тым ня менш, валодаючы чырванаватым адценьнем. Па стане на верасень 2005 году вядома больш за 20 дамаклёідаў. З-за вялікіх эксцэнтрысытэтаў іх арбіты вельмі выцягнутыя, і ў афэліі яны знаходзяцца далей за Ўран (аж да 1996 PW — 571,7 а. а.), а ў пэрыгеліі — бліжэй за Юпітэр, а часам і Марс.

Лічыцца, што дамаклёіды зьяўляюцца ядрамі камэтаў тыпу Галея, якія зарадзіліся ў воблаку Аорта і страцілі свае хвасты. Гэтая гіпотэза лічыцца дакладнай таму, што ў досыць шматлікіх аб’ектаў, якія лічыліся дамаклёідамі, пасьля выяўлялі каму і прылічалі да клясы камэт. Іншае пацьверджаньне складаецца ў тым, што арбіты большасьці дамаклёідаў моцна нахіленыя да плоскасьці экліптыкі, часам больш, чым на 90 градусаў, а адсюль вынікае, што некаторыя зь іх абарочваюцца вакол Сонца ў кірунку, процілеглым руху вялікіх плянэт, што рэзка адрозьнівае іх ад астэроідаў. Першае з такіх целаў, выяўленае ў 1999 годзе, было названа Дыярэтса (20461 Dioretsa) — «астэроід» наадварот.
# Адносная вільготнасьць

**Вільго́тнасьць адно́сная** — дачыненьне пачасьціннага ціску пароў у газе (перш за ўсё ў паветры) да раўнаважнага ціску насычаных пароў пры дадзенай тэмпэратуры. Звычайна пазначаецца грэцкай літарай φ. Вымяраецца ў адсотках (максымальнае значэньне - 100%).
# Міжнародны астранамічны зьвяз

**Міжнаро́дны астранамі́чны зьвяз** (па-ангельску: *International Astronomical Union, IAU*) — міжнародны зьвяз астраномаў, заснаваны ў ліпені 1919 году ў Брусэлі (Бэльгія). Ён складаецца зь дзяржаваў-членаў (прадстаўленых нацыянальнымі акадэміямі або іншымі няўрадавымі ўстановамі) і больш за 10 000 індывідуальных чальцоў. Разам з падобнымі арганізацыямі ў іншых галінах навукі, IAU належыць да Міжнароднай рады навуковых зьвязаў са штабам ў Парыжы. Генэральныя асамблеі (зьезды) праходзяць раз у тры-чатыры гады ў адной з краінаў-удзельніц (перапынак быў толькі ў гады вайны). На сёньняшні дзень зьвяз уключае 49 дзяржаваў. СССР увайшоў у 1935 годзе. Гісторыя стварэньня IAU пачынаецца ад міжнароднага супрацоўніцтва па праекце «Мапа Неба». У 1887 годзе Сталая камісія па фатаграфічнай карце неба распаўсюдзіла свае інтэрасы й на іншыя падзелы астраноміі і таму можа лічыцца родапачынальніцай IAU.

IAU прызнаны найвышэйшай міжнароднай інстанцыяй у рашэньні астранамічных пытаньняў, якія патрабуюць супрацоўніцтва і стандартызацыі, такіх як афіцыйнае найменьне астранамічных целаў і дэталяў на іх. Пад яго патранажам працуюць Цэнтральнае бюро астранамічных тэлеграм і Цэнтар малых плянэт, разьмешчаныя ў Сьмітсанаўскай астрафізычнай абсэрваторыі. Кожныя тры гады зьбіраецца Генэральная асамблея IAU, рэгулярна арганізуюцца сымпозіюмы і калёквіюмы адмыслоўцаў. Бягучая арганізацыйная праца праводзіцца Камісіямі ды Працоўнымі групамі.

У Зьвязе дзейнічаюць звыш 50 сталых камісіяў і Выканаўчы камітэт.

## Рашэньні IAU

1. На першай Генэральнай асамблеі IAU у 1922 годзе ўведзена дзяленьне неба на 88 сузор’яў, выключаны шэраг сузор’яў і спрошчаныя назвы некаторых, вызначаныя абрысы сузор’яў. У прыватнасьці да кароткага «Шчыт» спрошчаная назва сузор’я «Шчыт Сабескага», названага ў гонар караля Рэчы Паспалітай Яна Сабескага. Канчатковыя межы сузор’яў зацьверджаныя ў 1928 г. Межы былі праведзеныя лініямі ўздоўж нябесных раўналежнікаў і кругоў скланеньняў адносна каардынатнай сеткі на эпоху 1875 г. З прычыны прэцэсіі каардынатная сетка паступова ссоўваецца і межы сузор’яў перасталі супадаць з кірункамі кругоў скланеньняў і нябесных раўналежнікаў і таму ў пазьнейшых атлясах маюць невялікі перакос адносна каардынатнай сеткі. (У розных народаў у розны час прынцып дзяленьня зорнага неба быў розны: у IV стагодзьдзі да н. э. у Кітаі 122 сузор’і ўключалі 809 зорак; у XVIII стагодзьдзі ў Манголіі было 237 сузор’яў; у «Альмагесьце» К. Пталямея апісана 47 сузор’яў паўночнага неба, якія захаваліся ў сучаснасным сьпісе (з 48 арыгінальных), а астатнія назвы сузор’яў дадзеныя ў Новы час Ё. Баерам, Я. Гэвэліюсам, А. Рае, Н. Лякайлем ды іншымі.)
2. У 1930 годзе IAU прыняў афіцыйнае рашэньне лічыць Плютон плянэтай.
3. У 2006 годзе, у сувязі з адкрыцьцём значнай колькасьці буйных аб’ектаў пояса Койпера IAU формалізаваў паняцьце «плянэта» і ўвёў азначэньне паняцьця «карлікавая плянэта». IAU прыняў рашэньне лічыць Плютон «карлікавай плянэтай».

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны вэб-сайт Міжнароднага астранамічнага зьвязу (анг.)
# Англіканства

**Англіканства** (па-ангельску: *Anglicanism*) — хрысьціянская царква, якая зьмяшчае Царкву Ангельшчыны й цэрквы, якія гістарычна зьвязаныя зь ёй ці маюць падобныя вераваньні, пакланеньні, практыкі й царкоўныя структуры. Слова бярэ свой пачатак ад *ecclesia anglicana*, сярэднявечнай лацінскай фразы, вядомай па меншай меры з 1246 году, што азначае ангельскую царкву. Прыхільнікі англіканства называюцца англіканамі. Пераважная большасьць англіканаў зьяўляюцца чальцамі цэркваў, якія ўваходзяць у склад міжнароднай Англіканскай царквы. Ёсьць, аднак, шэраг цэркваў па-за межамі Англіканскай царквы, якія таксама лічаць сябе англіканскімі, у першую чаргу тыя, які адносяцца да Падоўжанага англіканскага руху.

Вера англіканаў заснаваная на Бібліі, традыцыях апостальскай царквы, апостальскай пераемнасьці («гістарычны эпіскапат») і раньніх бацькоў царквы. Англіканства ўтварае адну з галінаў заходняга хрысьціянства, калі Ангельская царква канчаткова атрымала незалежнасьць ад рымскага пантыфікату ў часы панаваньня каралевы Лізаветы. Многія з новых фармуляраў англіканства зь сярэдзіны XVI стагодзьдзя пачалі набліжацца да структураў сучаснага пратэстанцтва й рэфармацкіх рухаў. Дзякуючы арцыбіскупу Кэнтэрбэрыйскаму Томасу Кранмэру англіканства атрымала пратэстанцкія традыцыі, як зьвязаныя зь лютэранствам, гэтак і кальвінізмам. канца стагодзьдзя, захаваньне ў англіканстве многіх традыцыйных літургічных формаў і эпіскапату ўжо разглядаецца як непрымальнае тымі, хто прасоўвае найбольш разьвітыя пратэстанцкія прынцыпы.

Ступень адрозьненьня паміж рэфармацкай і заходняй каталіцкай тэндэнцыямі ў англіканскай традыцыі звычайна зьяўляецца прадметам дыскусаў унутры асобных англіканскіх цэркваў. Унікальным для англіканства зьяўляецца «Кніга агульнай малітвы», набор малітваў, якія вернікі ў большасьці англіканскіх цэркваў выкарыстоўваюць на працягу стагодзьдзяў. Хоць з часоў свайго напісаньня ён зьведаў мноства зьменаў, гэты малітоўнік па-ранейшаму прызнаецца адным з тых атрыбутаў, якія зьвязваюць англіканскія цэрквы разам. Кожная нацыянальная або рэгіянальная царква мае поўную аўтаномію, аднак пасада арцыбіскупа Кэнтэрберыйскага традыцыйна зьяўляецца цэнтрам англіканскага адзінства. Колькасьць вернікаў складае каля 80 млн чалавек, што ставіць Англіканскую царкву на трэцяе месца сярод хрысьціянскіх цэркваў пасьля Рымскай каталіцкай й Праваслаўнай цэркваў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Англіканства** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Anglican Communion (анг.)
* What it means to be an Anglican (анг.)
* Anglican History (анг.)
# Габаронэ

|  |
| --- |
| Габаронэ |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
| Сьцяг |

 |
|  Краіна  |  Батсвана
 |
|  Акруга  |  Паўднёва-ўсходняя
 |
|  Дата заснаваньня  | 1965 |
|  Горад з  |  1966
  |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
|  Кіраўнік адміністрацыі  | Q134129969? |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  |  169 км²
 |
|  Вышыня НУМ  | 1014 ± 1 м |
|  Часавы пас  | * UTC+2
 |
|  Каардынаты  | 24°39′29″ пд. ш. 25°54′44″ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  |  231 626 чал. (2011)

  |
|  Афіцыйная мова  | ангельская |
|  Этнахаронімы  | gaboronais, gaboronaise, Gaberonano, Gaboronais і Gaboronaise |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 00267 |
|  |
|  Сайт  | gov.bw/en/Ministr… (анг.) |
| Габаронэ на мапе Батсваны
Габаронэ
 |

**Габаронэ** — сталіца і самы вялікі горад Батсваны, адначасова сталіца Паўднёва-ўсходняй акругі. Колькасьць жыхароў 208 тыс. чалавек. Назва паходзіць ад імя мясцовага кіраўніка XIX стагодзьдзя.

Горад Габаронэ атрымаў статус сталіцы замест Мафэкінга, былой сталіцы Бэчуалэнду. Горад разьмешчаны на вышыні 1100 м. Сярэдняя тэмпэратура студзеня 12°С, ліпеня 24°С. Штогод выпадае 500 мм ападкаў.

Горад мае выцягнуты выгляд з поўначы на поўдзень уздоўж чыгункі. З захаду на ўсход яго перасякае бульвар, які злучае вакзал з аэрапортам.

Новая сталіца вырасла на месцы невялікага паселішча за тры гады. Былі пабудаваны ўрадавыя ўстановы, электрастанцыя, бальніца, школы і г. д.

У наш час Габаронэ адзін з самых хутка разьвіваючыхся гарадоў Афрыкі.
# Вінтоўка

Аўтаматычная вінтоўка M14
**Вінтоўка** — індывідуальная даўгастволая пальная зброя зь вінтавымі нарэзамі ў канале ствала. Вінтавыя нарэзы забясьпечваюць вярчэньне кулі ў палёце, што забясьпечвае больш устойлівую траекторыю і, адпаведна, большую дальнасьць і дакладнасьць стральбы ў параўнаньні з гладкаствольнымі стрэльбамі.

У якасьці асноўнае вайсковае зброі ўжывалася ў канцы XIX — першай палове XX ст. У наш час саступілі месца аўтаматам, выкарыстоўваюцца ў асноўным у якасьці снайпэрскае зброі.

## Клясыфікацыя

Вінтоўкі падзяляюць на:

* Аўтаматычныя вінтоўкі
* Карабіны — укарочаныя і палегчаныя вінтоўкі (самазарадныя ці з ручным перазараджаньнем), а таксама некаторыя тыпы стрэльбаў
* Самазарадныя вінтоўкі
* Снайпэрскія вінтоўкі

Па спосабе перазараджаньня:

* Аўтаматычныя
* Не аўтаматычная

У некаторых выпадках пад тэрмінам **штурмавыя вінтоўкі** абазначаюць аўтамат.

## Вонкавыя спасылкі

 **Вінтоўка** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# AlphaZero

**«AlphaZero»** (па-беларуску: *АльфаЗыраў*) — кампутарная праграма распрацоўкі кампаніі «DeepMind» (ва ўласнасьці Google), наступнік альгарытму «AlphaGo Zero». У адрозьненьне ад апошняй, распрацаваная з магчымасьцю гульні ня толькі ў го, але таксама ў шахі й сёгі.

5 сьнежня 2017 року «DeepMind» выпусьціў праграму «AlphaZero», якая на працягу наступных 24 гадзінаў прааналізавала правілы ўсіх трох гульняў і перамагла ўсе кампутарныя праграмы-чэмпіёны: Stockfish (шахі), elmo (сёгі) і 3-хдзённую вэрсію праграмы AlphaGo Zero (го). Дзеля трэніроўкі «AlphaZero» карысталася «саманавучаньнем» з дапамогай 5000 TPU першага пакаленьня і навучаньнем нэўронных сетак з дапамогай 64-х TPU другога пакаленьня, пры гэтым ня маючы доступу да дэбютных ці эндшпільных кнігаў.

Матч паміж «AlphaZero» і «Stockfish 8» са 100 гульняў (па хвіліне на ход) скончыўся на карысьць першай з вынікам 28 перамогаў, 0 паразаў і 72 нічыі. У адрозьненьне ад «Stockfish» і «elmo», якія за сэкунду знаходзяць 70 мільёнаў і 35 мільёнаў пазыцыяў адпаведна, «AlphaZero» шукае ўсяго 80 000 пазыцыяў, кампэнсуючы гэта глыбінёй нэўроннай сеткі, каб абраць найбольш аптымальныя варыянты. У пачатку 2018 року «AlphaZero» і «Stockfish 8» правялі яшчэ адну сэрыю з 1000 партыяў зь іншым кантролем часу — 3 гадзіны на партыю + 15 сэкундаў пасьля кожнага ходу. «AlphaZero» перамог з вынікам +155 −6 =839.

У матчы ў сёгі супраць «elmo» «AlphaZero» перамог у 90 партыях са ста, прайграў 8 разоў і двойчы згуляў унічыю. У гульні з «AlphaGo Zero» у го «AlphaZero» перамог у 60 партыях і прайграў у 40.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Шахматны матч AlphaZero — Stockfish
# Google Ads

**AdWords** — флагманскі рэклямны сэрвіс Google, празь які кампанія атрымлівае большую частку прыбытку. Агульны прыбытак ад рэклямы ў 2008 годзе склаў 21 мільярд даляраў. AdWords прапануе рэклямнае прасоўваньне з аплатай за клік (PPC), таргетынг (накіраваньне на адмысловую аўдыторыю) рознага кшталту. Таргетынг па месцазнаходжаньню (геатаргетынг) прапануецца на лякальным, нацыянальным і міжнародным узроўні. Тэкставы рэклямны блёк складаецца з аднаго радку з загалоўкам і двума радкамі з рэклямным тэкстам. Банэры прымаюцца ў стандартных разрозьненьнях.

## Click-to-Call

Да 2007 году прапанаваўся сэрвіс **Google Click-to-Call**. Гэты сэрвіс дазваляў праглядальнікам рэклямы патэлефанаваць непасрэдна рэклямадаўцы: чалавек уводзіў свой нумар тэлефону, Google тэлефанаваў па гэтаму нумару і зьядноўваў з рэклямадаўцай. За тэлефонныя размовы плаціў Google. Падобнай функцыяй падчас пошуку некалі валодаў і сэрвіс мапаў Google Maps.

## Крыніцы
# Google Labs

|  |
| --- |
| Лябараторыя «Гугла» |
|  |
|  Тып  | тэставаньне распрацовак |
|  Даступныя мовы  | ангельская |
|  Уладальнік  | «Гугл» (ЗША) |
|  Аўтар  | «Гугл» (ЗША) |
|  Актуальны стан  |  дзейны
  |
| labs.google |

**Лябараторыя «Гугла»** (анг. *Google Labs*) — вэб-каталёг новых распрацовак амэрыканскага прадпрыемства «Гугл» у розных галінах сваёй дзейнасьці: у пошуку, пошце, мапах.

З сэрвісу выходзяць «у сьвет» як асобныя функцыі для ўжо існых сэрвісаў, гэтак і цэльныя сэрвісы й праграмы, напрыклад, Gmail ці Каляндар Гугла. Акрамя гэтага, шмат праектаў знаходзілася цалкам, ці часткова, у імправізаванай лябараторыі: Хваля Гугла, Гутарка Гугла (дакладней, яго тэставая вэрсія).

## Крыніцы
# Другая халодная вайна

Мапа з пазначэньнем трох галоўных дзяржаваў Другой халоднай вайны: Злучаныя Штаты Амэрыкі, Расея і Кітай.
**Друга́я хало́дная вайна́** (Новая халодная вайна, Халодная вайна-2, Халодная вайна 2.0) — стан палітычнага, эканамічнага і вайсковага супрацьстаяньня між геапалітычнымі блёкамі НАТО, ЗША і Эўразьвязам з аднаго боку і Расеяй і Кітаем зь іншага ў ХХІ стагодзьдзі.

Тэрмін адсылае да Халоднай вайны ў XX стагодзьдзі між Заходнім сьветам на чале з Злучанымі Штатамі Амэрыкі і блёкам сацыялістычных дзяржаваў на чале з Савецкім Саюзам. На думку асобных палітолягаў, другая халодная вайна ўжо распачалася, іншыя лічаць, што гэты тэрмін пакуль што нельга прымяняць да цяперашняга стану рэчаў. Адной з адметных характарыстык «новай халоднай вайны» ёсьць пераважна змаганьне праз сродкі масавай інфармацыі.

## Беларусь

30 траўня 2021 году міністар замежных справаў Беларусі Ўладзімер Макей заявіў, што "мы скатваемся да этапу «халодная вайна 2.0».

## Глядзіце таксама

* Трэцяя сусьветная вайна

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
# Баб-эль-Мандэбская пратока

**Баб-эль-Мандэбская пратока** (араб. باب المندب (Баб-эль-Мандэб — «вароты сьлёз (смутку)»), фр. Bab-el-Mandeb) — пратока паміж паўднёва-заходнім ўскрайкам Арабійскім паўвостравам (дзяржава Емэн) і Афрыкай (дзяржавы Джыбуці і Эрытрэя). Злучае Чырвонае мора з Адэнскай затокай Арабійскага мора.

Найменшая шырыня 26,5 км, найменшая глыбіня на фарватэры 182 м.
# Цюрскія мовы

|  |
| --- |
| цюрская сям'я |
|  Народнасьць  |  цюрскія народы
 |
|  Арэал  |  поўдзень Усх. Эўропы, Паволжа, шэраг рэгіёнаў Азіі (у прыватнасьці Сыбір)
 |
|  Лінгвістычная клясыфікацыя  |  алтайская сям'я (*гіпотэза*)
* **цюрскія**
 |
|  Склад  |

агускія, кыпчацкія, карлуцкія, сыбірскія, булгарскія, асобна — халадзкая мова

 |
|  Колькасьць носьбітаў  |  блізу 167,4 млн чал.
 |
|  ISO 639-5:
 | trk |
|  Алтайскія мовы. Цюрскія мовы пазначаныя прыстаўкай AT
 |

**Цю́рскія мо́вы** — сям’я роднасных моваў, якая належыць да алтайскай макрасям’і. Цюрскія мовы распаўсюджаныя ад Міжземнамор’я да Сібіры і Заходняга Кітаю (выключэньне складае фуюйска-кыргыская мова, носьбіты якой гістарычна перасяліліся на паўночны ўсход Кітаю).
Колькасьць носьбітаў цюрскіх моваў складае ад 160 да 180 мільёнаў чалавек. Найбольшую колькасьць носьбітаў мае турэцкая мова.
Асноўнымі асаблівасьцямі гэтай моўнай сям’і зьяўляюцца: сынгарманізм, аглютынацыйнасьць і адсутнасьць катэгорыі роду.

## Характарыстыкі

Асноўнымі асаблівасьцямі цюрскіх моваў зьяўляюцца гармонія галосных, аглютынацыйнасьць, адсутнасьць катэгорыі роду. Парадак словаў падпарадкоўваецца схеме SOV.
# Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне

Сьцяг Брытанскай тэрыторыі ў Індыйскім акіяне
Герб Брытанскай тэрыторыі ў Індыйскім акіяне
**Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне** — заморская тэрыторыя Вялікабрытаніі, разьмешчаная ў Індыйскім акіяне паўднёвей за Мальдывы.

Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне складаецца з архіпэлягу Чагас і больш за тысячу асобных дробных астравоў.

Карэнныя жыхары чагасцы былі выселеныя брытанскімі ўладамі ў 1960-х гадах. Пасьля гэтага насельніцтва складае пэрсанал брытана-амэрыканскай вайсковай базы, разьмешчанай на высьпе Дыега Гарсія, найбуйнейшай высьпе ўсёй тэрыторыі.

.io — нацыянальны дамэн верхняга ўзроўню для Брытанскай тэрыторыі ў Індыйскім акіяне.

## Вонкавыя спасылкі

 **Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў