Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1978

|  |
| --- |
| Гады |
| 1975 · 1976 · 1977 — **1978** — 1979 · 1980 · 1981 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1950‑я · 1960‑я — **1970‑я** — 1980‑я · 1990‑я |
| Стагодзьдзі |
| XIX ст. — **XX стагодзьдзе** — XXI ст. |

| 1978 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1978 *MCMLXXVIII* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2731 |
| Армянскі каляндар | 1427 ԹՎ ՌՆԻԷ |
| Каляндар Багаі | 134 — 135 |
| Бізантыйскі каляндар | 7486 — 7487 |
| Бірманскі каляндар | 1340 |
| Будысцкі каляндар | 2522 |
| Каляндар бэрбэраў | 2928 |
| Габрэйскі каляндар | 5738 — 5739 |
| Галяцэнскі каляндар | 11978 |
| Іранскі каляндар | 1356 — 1357 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 2033 — 2034 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1900 — 1901 |
|  · *Калі-юга* | 5079 — 5080 |
| Карэйскі каляндар | 4311 |
| Кітайскі каляндар | 4674 — 4675 |
| Копцкі каляндар | 1694 — 1695 |
| Мусульманскі каляндар | 1398 — 1399 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2521 |
| Час Unix | 691200 — 777599 |
| Этыёпскі каляндар | 1970 — 1971 |

**1978** (MCMLXXVIII) — звычайны год Грыгарыянскага календара, які пачынаецца ў нядзелю; 1978-ы год нашай эры (н. э.) і *ад Нараджэньня Хрыстовага* (Н. Хр.); 978-ы год II тысячагодзьдзя, 78-ы год XX стагодзьдзя і 9-ы год 1970-га дзесяцігодзьдзя.

## Падзеі

* 20 кастрычніка — заснавалі вытворчае аб'яднаньне «Чарнаморнафтагаз»

## Нараджэньні

* 20 студзеня — Уладзімер Гройсман, украінскі дзяржаўны дзяяч. Прэм’ер-міністар Украіны (з 2016 году)
* 28 студзеня — Джанлюіджы Буфон, італьянскі футбаліст
* 1 сакавіка — Дзьмітры Ліхтаровіч, беларускі футбаліст, паўабаронца
* 16 красавіка — Іван Ургант, расейскі актор, тэлевядоўца, музыка, шоўмэн
* 11 мая — Летыцыя Каста, француская фотамадэль і акторка
* 21 мая — Брыяна Бэнкс, амэрыканская фотамадэль
* 25 мая — Павал Мажэйка, беларускі журналіст
* 9 чэрвеня — Мэт’ю Бэламі, вакаліст, гітарыст, клавішнік і кампазытар
* 19 чэрвеня — Зоі Салдана, амэрыканская кінаакторка
* 20 чэрвеня — Віталь Дрожжа, беларускі дзяржаўны дзяяч, міністар лясной гаспадаркі Беларусі (з 2018 году)
* 27 ліпеня — Пётар Рудкоўскі, беларускі палітоляг, філёзаф
* 3 кастрычніка — Віктар Жыбуль, беларускі паэт
* 18 кастрычніка — Зьміцер Матусевіч, дзяржаўны дзяяч Беларусі і 3-і старшыня Дзяржаўнага камітэту па маёмасьці Беларусі
* 2 сьнежня — Нэлі Фуртада, канадзкая сьпявачка і кампазытарка
* Юры Селівёрстаў, дзяржаўны дзяяч Беларусі

## Сьмерці

* 14 студзеня — Курт Гёдэль, амэрыканскі матэматык
* 22 студзеня — Алесь Салавей, беларускі паэт
* 16 красавіка - Нагамічы Курода, японскі арнітоляг
* 22 жніўня — Піліп Пестрак, беларускі паэт, празаік, публіцыст, крытык
* 28 верасьня — Ян Павал I, рымскі папа

* Антон Кецка, беларускі пратэстанцкі сьвятар
# Амэрыга Вэспуччы

|  |
| --- |
| Амэрыга Вэспуччы |
| Amerigo Vespucci |
| Амэрыга Вэспуччы  |
|  Род дзейнасьці  |  мараплавец
 |
|  Дата нараджэньня  | 9 сакавіка 1454 |
|  Месца нараджэньня  | Флярэнцыя, Флярэнтыйская рэспубліка |
|  Дата сьмерці  | 22 лютага 1512 |
|  Месца сьмерці  | Сэвільля Гішпанія |
|  Прычына сьмерці  | магчыма малярыя |
|  Занятак  | падарожнік-дасьледнік, гандляр, картограф, пісьменьнік, мараплавец, марак |
|  Подпіс  |  |
| **Амэрыга Вэспуччы** ў Вікісховішчы |

**Амэрыга Вэспуччы** (па-італьянску: *Amerigo Vespucci*, па-лацінску: *Americus Vespucius*; 9 сакавіка 1454, Флярэнцыя, Флярэнтыйская рэспубліка — 22 лютага 1512, Сэвільля, Гішпанія) — флярэнтыйскі падарожнік, дасьледчык, фінансіст і картограф, які адным зь першых высказаў здагадку, што Бразылія й Вэст-Індыя не зьяўляюцца часткай азіяцкага кантынэнту. Менавіта адкрыты Калюмбам Новы сьвет пачалі называць лацінскім фэмінізаваным варыянтам імя Вэспуччы.

## Вонкавыя спасылкі

* Жыцьцё Амэрыга Вэспуччы. Millersville  (анг.)
* Амэрыга Вэспуччы на праекце Гутэнбэрг  (анг.)
# Біл Клінтан

|  |
| --- |
| Біл Джэфэрсан Клінтан |
| па-ангельску: *Bill Clinton* |
|  |
| 42-і Прэзыдэнт ЗША |
|  20 студзеня 1993 — 20 студзеня 2001
  |
|  Папярэднік  |  Джордж Г. У. Буш
 |
|  Наступнік  |  Джордж У. Буш
 |
|  40-ы і 42-і Губэрнатар Арканзасу  |
|  11 студзеня 1983 — 12 сьнежня 1992
  |
|  Папярэднік  |  Фрэнк Ўайт
 |
|  Наступнік  |  Джым Такер
 |
|  50-ы Генэральны пракурор Арканзасу  |
|  3 студзеня 1977 — 9 студзеня 1979
  |
|  Папярэднік  |  Джым Такер
  |
|  Наступнік  |  Стыў Кларк

  |
|  Асабістыя зьвесткі  |
| Нарадзіўся | 19 жніўня 1946(1946-08-19)[…] (79 гадоў)* Гоўп, Арканзас
 |
| Партыя | Дэмакратычная партыя ЗША |
| Адукацыя | Джорджтаўнскі ўнівэрсытэт Унівэрсытэцкі каледж (Оксфард) Ельская школа права |
|  Сужэнец  | Гілары Клінтан |
|  Дзеці  | Чэлсі (нар. 1980) |
|  Бацька  | Ўільям Джэфэрсан Блайт-малодшы[d] |
|  Маці  | Вірджынія Клінтан Келі[d] |
|  Узнагароды  |            ордэн Вялікага Бадра[d]  прэмія Чатырох свабодаў — мэдаль Свабоды[d] (2005)  прэмія Свабоды[d] (2005) Sergio Vieira de Mello Citizen of the World[d] міжканфэсійная ўзнагарода Джэймза Паркса Мортана[d] NAACP Image Award – President's Award[d] (2001) TED Prize[d] (2007) залатая таблічка Амэрыканскай акадэміі дасягненьняў[d] Doublespeak Award[d] (1997) прэмія Фулбрайта[d] (2006)      сябра Амэрыканскай акадэміі мастацтваў і навук[d] ганаровы доктар Універсітэта Мак-Гіла[d] (16 кастрычніка 2009) стыпендыя Родса[d] (1968) ганаровы доктар Універсітэта Хофстра[d] Осгар[d] (2008)    47-я цырымонія «Грэмі»[d]  |
|  Подпіс  |  |
|  Сайт  | clintonlibrary.gov (анг.) |

**Біл Клінтан** (па-ангельску: *William Jefferson «Bill» Clinton, William Jefferson Blythe III*; нарадзіўся 19 жніўня 1946 году) — 42-гі прэзыдэнт Злучаных Штатаў Амэрыкі.

## Будапэшцкі мэмарандум

14 студзеня 1994 году ў Маскве Біл Клінтан падпісаў з расейскім прэзыдэнтам Барысам Ельцыным і ўкраінскім прэзыдэнтам Леанідам Краўчуком Заяву, што прадугледжвала перадачу ўкраінскай ядзернай зброі на карысьць Расеі. Пры гэтым урад Расеі забавязаўся пакрыць ураду Ўкраіны кошт узбагачанага ўрану ў перададзенай зброі, а ўрады ЗША і Расеі мелі ручацца за бясьпеку Ўкраіны ў якасьці бязьядзернай дзяржавы. 5 сьнежня 1994 году Клінтан падпісаў зь Ельцыным, украінскім прэзыдэнтам Леанідам Кучмам і брытанскім прэм'ерам Джонам Мэйджарам Будапэшцкі мэмарандум, што прадугледжваў павагу тэрытарыяльнай цэласнасьці Ўкраіны. 4 красавіка 2023 году ў інтэрвію «Радыё і тэлебачаньню Ірляндыі» заявіў: «Я адчуваю асабістаю датычнасьць, таму што я прымусіў іх (Украіну) пагадзіцца на адмову ад ядзернай зброі. І ніхто зь іх ня верыць, што Расея пайшла б на гэта (уварваньне), калі б Украіна ўсё яшчэ мела сваю зброю».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Біяграфія.
# Навігацыя

**Навігацыя** (*navigatio*, ад *navigo* — плыву на судне):

1. Мараплаўства, суднаходзтва
2. Пэрыяд часу ў годзе, калі па мясцовых кліматычных умовах магчымае суднаходзтва
3. Асноўны разьдзел суднакіраваньня, ў якім распрацоўваюцца тэарэтычныя абгрунтаваньні і практычныя прыёмы кіраваньня суднаў

На працягу шматлікіх стагодзьдзяў тэрмін **навігацыя** азначаў сукупнасьць паказаных значэньняў. У XX стагодзьдзі, з разьвіцьцём навукі і тэхнікі, зьяўленьнем паветраных суднаў, касьмічных караблёў — новых аб’ектаў **навігацыі**, зьявіліся новыя сэнсавыя значэньні тэрміна. Цяпер, у агульным сэнсе,
**навігацыя** — працэс кіраваньня некаторым аб’ектам (які мае ўласныя сродкі перамяшчэньня) у вызначанай прасторы перамяшчэньня. Складаецца зь дзьвюх асноўных частак:

* тэарэтычнае абгрунтаваньне і практычнае ўжываньне мэтадаў кіраваньня аб’ектам
* маршрутызацыя, выбар аптымальнага шляху руху аб’екта ў прасторы

## Віды навігацыі

* Астранамічная навігацыя — мэтад вызначэньня каардынат суднаў і лятальных апаратаў, заснаваны на выкарыстаньні радыёвыпраменьваньня або сьветлавога выпраменьваньня нябесных сьвяцілаў
* Астраінэрцыйная навігацыя — мэтад навігацыі касьмічнага лятальнага апарату, пры якім камбінуюцца сродкі інэрцыйнай сыстэмы навігацыі і астранамічнай навігацыі
* Біянавігацыя — здольнасьць жывёлін выбіраць напрамак руху пры рэгулярных сэзонных міграцыях
* Паветраная навігацыя — прыкладная навука аб дакладным, надзейным і бясьпечным кіраваньні ў паветры лятальных апаратаў
* Інэрцыяльная навігацыя — мэтад вызначэньня парамэтраў руху і каардынат аб’екта, які патрабуе зьнешніх арыентыраў або сыгналаў
* Інфармацыйная навігацыя — працэс праводу карыстальніка па лягічна зьвязаных дадзеных
* Касьмічная навігацыя — кіраваньне рухам касьмічнага лятальнага апарату
* Марская навігацыя — асноўны падзел суднакіраваньня
* Радыёнавігацыя — тэарэтычныя пытаньні і практычныя прыёмы кіраваньня суднаў і лятальных апаратаў з дапамогай радыётэхнічных сродкаў і прыладаў
* Спадарожнікавая навігацыя — практычнае ўжываньне сродкаў GPS/ГЛОНАСС для вызначэньня месцазнаходжаньня і напрамка руху

## Вонкавыя спасылкі

 **Навігацыя** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Сынус

**Сынус** — трыганамэтрычная функцыя прастакутных трыкутнікаў, паводле якой сынус пэўнага куту эквівалентны адносіне працілеглага катэту да гіпатэнузы. (sinα=a:c, дзе c — гіпатэнуза, a — працілеглы катэт, α — любы непрамы кут трыкутніка)

## Крыніцы