Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Прылуцкі раён

|  |
| --- |
| Прылуцкі раён |
| Герб  |
|  Агульныя зьвесткі  |
|  Краіна  | * Украіна
 |
|  Статус  | раён Украіны[d] |
|  Адміністрацыйны цэнтар  | Прылукі |
|  Дата ўтварэньня  | 17 ліпеня 2020 |
|  Насельніцтва  | * 158 200 чал. (2020)
 |
|  Плошча  | * 5214,2 км²
 |
|  Месцазнаходжаньне  |
|  |
|  Мэдыя-зьвесткі  |
|  Часавы пас  |  UTC+2, UTC+03:00
  |
|    Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы  |

**Прылу́цкі раё́н** (па-ўкраінску: *Прилуцький район*) — адміністратыўная адзінка ў складзе Чарнігаўскай вобласьці Украіны.

Адміністратыўны цэнтар — горад Прылукі.
# Геадэзія

|  |
| --- |
| Геадэзія |
| Навука |
|  |
|  Зьвесткі  |
|  Падкляса ад  | навукі пра Зямлю |
|  Тэма  | 21679 |
|  Вывучаецца ў  | Geodesy and Geoinformation[d] і Geodesy and Geoinformatics[d] |
|  Прадмет вывучэньня  | Парамэтры Зямлі |
|  Гісторыя  | history of geodesy[d] |
| **Геадэзія** ў Вікісховішчы |

**Геадэ́зія** — навука аб вызначэньні памераў, формы і гравітацыйнага поля Зямлі, вымярэньні аб’ектаў мясцовасьці з мэтай стварэньня мапаў і плянаў, правядзеньня праектна-пошукавых дасьледаваньняў.

Геадэзія зьявілася за некалькі тысячагодзьдзяў да н. э. Прасьцейшыя геадэзічныя вымярэньні праводзіліся ў Бабілёне, Асырыі, Эгіпце, Грэцыі і інш.

З XVIII ст. праводзяцца градусныя вымярэньні формы і памеру Зямлі. У XIX ст на Беларусі геадэзічныя работы праводзілі М. Глушневіч, І. Ходзька. Начальнік трыянгуляцыі заходніх тэрыторыяў Расеі Ёсіф Жылінскі кіраваў вымярэньнем дугі паралелі 52° паўночнай шыраты.

## Разьдзелы геадэзіі

* Вышэйшая геадэзія — вывучае гравітацыйнае поле Зямлі і яе форму, тэорыю і мэтады пабудовы апорнай геадэзічнай сеткі.
* Інжынэрная геадэзія — вывучае комплекс работ, якія выконваюцца пры праектаваньні, будаўніцтве і эксплюатацыі збудавантняў рознага прызначэнтня.
* Тапаграфія — арганізацыя і тэхналёгія вымярэньняў на мясцовасьці з мэтай стварэньня плянаў і мап.
* Касьмічная геадэзія — вывучае форму Зямлі і мэтады вызначэньня геаграфічных каардынатаў геадэзічных пунктаў на падставе назіраньняў з дапамогай штучных спадарожнікаў.
* Уласна геадэзія, якая распрацоўвае спосабы і мэтады вымярэньняў, выкарыстоўваемых ў інжынэрнай справе.

## Глядзіце таксама

* Астраномія
* Геаграфія
* Геафізыка
* Картаграфія

## Крыніцы

## Літаратура

* *Жмойдзяк Р. А.* Геадэзія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5: Гальцы — Дагон. — 576 с. — ISBN 985-11-0090-0

## Вонкавыя спасылкі

* Геодезия(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыкляпэдыя
# Геоід

1. Сусьветны акіян
2. Зямны эліпсоід
3. Стромыя лініі
4. Цела Зямлі
5. Геоід
**Геоід** (літаральна — «нешта падобнае да Зямлі») — геамэтрычнае цела, адбівалае разьмеркаваньне патэнцыялу сілы цяжару на Зямлі, важнае паняцьце ў геадэзіі.

## Вызначэньне паняцьця «геоід»

Геоід вызначаецца як эквіпатэнцыяльная паверхня зямнога поля цяжару (уровенная паверхня), прыблізна супадальная зь сярэднім узроўнем водаў Сусьветнага акіяна у неабураным стане і ўмоўна працягнутая пад мацерыкамі. Адрозненьне рэальнага сярэдняга узроўню мора ад геоіда можа дасягаць 1 м. Па вызначэньні эквіпатэнцыяльнай паверхні, паверхня геоіда ўсюды пэрпэндыкулярная стромай лініі.

Некаторыя аўтары пазначаюць вышэйапісанае паняцьце тэрмінам не «геоід», а «асноўная уровенная паверхня», у той час як сам геоід вызначаецца як 3-мернае цела, абмежаванае гэтаю паверхняю.

## Гісторыя

Тэрмін «геоід» быў прапанаваны ў 1873 годзе нямецкім матэматыкам Яганам Бэнэдыктам Лістынгам для пазначэньня геамэтрычнай фігуры, больш сапраўды адбівалае форму Землі, чым эліпсоід кручэньня.

## Ужываньне

Геоід зьяўляецца паверхняю, адносна якое вядзецца адлік вышыняў над узроўнем мора. Дакладныя веды геоіда неабходны, у прыватнасьці, у навігацыі — для вызначэньня вышыні над узроўнем мора на аснове геадэзічнае вышыні, непасрэдна вымяранае GPS-прымачамі, а таксама ў фізычнай акіяналёгіі — для вызначэньня вышыняў марское паверхні.

## Квазігеоід

Постаць геоіда залежыць ад разьмеркаваньня масаў і шчыльнасьцяў у целе Зямлі. Яна не мае дакладнага матэматычнага выраза і зьяўляецца практычна неазначальнае, у сувязі з чым у геадэзічных вымярэньнях у Расеі і некаторых іншых краінах замест геоіда выкарыстоўваецца яго набліжэньне — квазігеоід. Квазігеоід, у адрозненьне ад геоіда, адназначна вызначаецца па выніках вымярэньняў, супадае з геоідом на тэрыторыі Сусьветнага акіяна і вельмі блізкі да геоіду на сушы, адхіляючыся толькі на некалькі сантымэтраў на раўніннай мясцовасьці і не больш чым на 2 мэтра ў высокіх горах.

## Глядзіце таксама

* Постаць Землі
* Зямны эліпсоід

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* В. Л. Панцялеяў. «Тэорыя постаці Зямлі» (курс лекцыяў)