Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Садам Хусэйн

|  |
| --- |
| Садам Хусэйн лац. Sadam Chusejn |
| па-арабску: صدام حسين‎ |
|  |
| 5-ы Прэзыдэнт Іраку |
|  16 ліпеня 1979 — 9 красавіка 2003
  |
|  Папярэднік  |  Ахмэд Хасан эль-Бакр
 |
|  Наступнік  |  кааліцыйная адміністрацыя

  |
|  Галава рэвалюцыйнага каманднай рады Іраку  |
|  16 ліпеня 1979 — 9 красавіка 2003
  |
|  Папярэднік  |  Ахмэд Хасан эль-Бакр
 |
|  Наступнік  |  скасавана

  |
|  Прэм’ер-міністар Іраку  |
|  29 траўня 1994 — 9 красавіка 2003
  |
|  Папярэднік  |  Ахмад Хусайн Худаір ас-Самараі
 |
|  Наступнік  |  Магамад Бахр эль-Улум
 |
|  Прэм’ер-міністар Іраку  |
|  16 ліпеня 1979 — 23 сакавіка 1991
  |
|  Папярэднік  |  Ахмэд Хасан эль-Бакр
 |
|  Наступнік  |  Садун Хамадзі
 |
|  Асабістыя зьвесткі  |
| Нарадзіўся | 28 красавіка 1937(1937-04-28)* Тыкрыт[d], Салаг-эд-Дын[d], Каралеўства Іраку[d]
 |
| Памёр | 30 сьнежня 2006(2006-12-30) (69 гадоў)* Camp Justice[d], Багдад
 |
| Партыя | * Баас[d] (1966)
* Ірацкае рэгіянальнае аддзяленьне Арабскай сацыялістычнай партыі Баас[d] (2006)
 |
| Адукацыя | * Каірскі ўнівэрсытэт[d]
 |
|  Сужэнец  | Саіда Талфа, Саміра Шанбандар |
|  Дзеці  | Удай, Кусай, Рагад, Рана, Хала |
|  Бацька  | Хусэйн Абд аль-Маджыд[d] |
|  Маці  | Субга Тульфан эль-Мусалат[d] |
|  Узнагароды  |               Key to the City of Detroit[d] (1980)   |
|  Подпіс  |  |

**Сада́м Хусэ́йн Абд аль-Маджы́д ат-Тыкрыці** (28 красавіка 1937, Аль-Аўджа, Салах-эд-Дын — 30 сьнежня 2006, раён Казімія, Багдад) — іракскі дзяржаўны і палітычны дзяяч, прэзыдэнт Ірака (1979—2003), прэм’ер-міністар Ірака (1979—1991 і 1994—2003), генэральны сакратар ірацкага аддзяленьня партыі Баас, старшыня Савета рэвалюцыйнага камандаваньня, маршал (1979). Дзякуючы велізарным даходам ад экспарту нафты ажыцьцявіў масштабныя рэформы, зрабіў ўзровень жыцьця ў Іраку адным з самых высокіх на Блізкім Ўсходзе. У 1980 годзе разьвязаў спусташальную вайну з Іранам, якая доўжылася да 1988 году. У ходзе вайны Садам Хусэйн ажыцэцявіў апэрацыю «Анфаль» супраць курдаў, падчас якой яго войска ўжыла хімічную зброю. Скінуты ў красавіку 2003 году ў выніку ўварваньня войскаў шматнацыянальнай кааліцыі на чале з ЗША і Вялікабрытаніяй і пасьля пакараны па прысудзе Вярхоўнага суду Ірака праз павешаньне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Садам Хусэйн на BBC News.
# Серкавадародная кісьля

**Серкавадаро́дная кі́сьля**, альбо **серкавадарод** (сярчысты вадарод, сульфід вадароду, дыгідрасульфід) — бескаляровы газ з салодкім смакам, які мае пах праванелых курыных яек. Бінарнае хімічнае злучэньне вадароду й серкі. Хімічная формула — H2S. Кепска рашчыняецца ў вадзе, добра — у этанолі. У дужых канцэнтрацыях ядавіты, узаемадзейнічае з разнастайнымі мэталамі, вогненебясьпечны. Канцэнтрацыйная мяжа ўзпламяненьня ў сумесі з паветрам складае 4,5—45% серкавадароду. Выкарыстоўваецца ў хімічнай прамысловасьці для сынтэзу некаторых рэчываў, атрыманьня элемэнтарнай серкі, серчынага квасу ды сульфідаў. Серкавадарод таксама выкарыстоўваюць у лекавых мэтах.

## Крыніцы
# Лёгкі танк

M3/M5 Сцюарт — самы масавы лёгкі танк у гісторыі
**Лёгкі танк** — адзін з выглядаў класіфікацыі танкаў. У агульным выпадку паняцце лёгкага танка гэта танк меншай масы чым сярэднія, але большай чым танкеткі і малыя танкі. Разам з тым маса танкаў, якія адносяцца да лёгкіх, у розныя часавыя перыяды вагалася ў надзвычай шырокіх межах: ад 3,5 да 23 тон.
# Наваса

|  |
| --- |
| **Наваса** Navassa Island |
|

|  |
| --- |
|  |
| Герб |

 |
|  |
| **Афіцыйная мова** | ангельская |
| **Форма кіраваньня** прэзыдэнт | залежная тэрыторыя Барак Абама |
| **Плошча**  • агульная |  5,2 км² |
| **Насельніцтва**  • агульнае |  каля сотні часовых працоўных |
| **Валюта** | Даляр ЗША (USD) |
| **Дамэн верхняга ўзроўню** | .um |
|  |

**Наваса** (па-ангельску: *Navassa Island*, па-крэольску: *Lanavaz* ці *Lavash*) — невялікая выспа ў Карыбскім моры, паміж Гаіці і Ямайкай. Зьяўляецца тэрыторыяй, залежнай ад Злучаных Штатаў Амэрыкі. На выспу прэтэндуе і Гаіці.

Выспа была адкрытая ў 1502 годзе Хрыстафорам Калюмбам. У XVII i XVIII стагодзьдзях заставалася пірацкай базай. У другой палове XIX стагодзьдзя былі адкрытыя радовішчы гуана, і на выспу заявілі правы ЗША ў 1857 годзе. Хутка запасы гуана скончыліся, і выспа была пакінутая.

Пасьля адкрыцьця Панамскага каналу выспа апынулася ў цэнтры гандлёвых марскіх шляхоў. На Навасе дзейнічаў (да 1996 году) вялікі марскі маяк.

У 1999 годзе выспа была абвешчаная запаведнай зонай. Акрамя гэтага, Наваса мае значнае вайсковае значэньне: за 160 км знаходзіцца кубінскае ўзьбярэжжа.

## Вонкавыя спасылкі
# Бартэр

**Ме́на** (анг. *barter* — тавараабмен) — дамова абмену маёмасьці (тавар, паслуга) між бакамі без выкарыстаньня грошай.

Кожны з бакоў абавязуецца перадаць процілегламу боку ва ўласнасьць, поўнае гаспадараньне і кіраваньне адну маёмасьць узамен на іншую. Кожны бок адначасна лічыцца і прадаўцом і купцом. Падлеглыя мене тавары лічацца раўнавартаснымі, а выдаткоўвае на іх перадачу і прыняцьце той бок, які нясе адпаведныя абавязкі. Калі тавары прызнаюцца нераўнавартаснымі, тады перадавальнік тавару па ніжэйшай цане мае аплаціць розьніцу ў цане непасрэдна да або пасьля перадачы тавару. Права ўласнасьці на тавары пераходзіць да бакоў адначасна пасьля іх перадачы абодвума бакамі. Пры адборы набытага тавару 3-й асобай на падставе, узьніклай да мены, прадавец абавязаны пакрыць пакупніку панесеныя страты.

## Сустрэчнае выкананьне абавязку

Калі тэрміны перадачы тавараў адрозьніваюцца, тады сустрэчны абавязак перадаць тавар пасьля перадачы другім бокам абумоўліваецца выкананьнем абавязку другім бокам. Бок мены, на які ўскладаецца сустрэчнае выкананьне абавязку, можа запатрабаваць пакрыцьця страты і адмовіцца ад свайго абавязку, калі другі бок не перадасьць свой тавар у вызначаны тэрмін. Таксама сустрэчны бок мены мае права прыпыніць сустрэчную перадачу тавару і адмовіцца ад яго перадачы ў частцы, адпаведнай неатрыманай долі тавару, калі другі бок перадаў тавар часткова. Пры гэтым, другі бок абавязаны перадаць тавар, калі сустрэчны бок перадаў свой тавар нягледзячы на неатрыманьне абумоўленага дамовай тавару.

## Глядзіце таксама

* Клірынг
* Бартэрная біржа
* Сьпіс бартэрных біржаў
* Эканоміка дарэньня

## Крыніцы
# Джон Раскін

|  |
| --- |
| Джон Раскін |
| Джон Раскін  |
|  Асабістыя зьвесткі  |
|  Нарадзіўся  | 8 лютага 1819(1819-02-08)[…]* Лёндан, Вялікабрытанія
 |
|  Памёр  | 20 студзеня 1900(1900-01-20)[…] (80 гадоў)* Коністан[d], Паўднёвы Лэйклэнд[d], Камбрыя, Ангельшчына, Вялікабрытанія
 |
|  Пахаваны  | * St Andrew Churchyard[d]
 |
|  Бацькі  | John James Ruskin[d] Margaret Cock Ruskin[d] |
|  Сужэнец  | Effie Gray[d] |
|  Літаратурная дзейнасьць  |
|  Род дзейнасьці  | пісьменьнік, мастацкі крытык, мастацтвазнавец, філёзаф, маляр, сацыёляг, прафэсар унівэрсытэту, паэт, літаратурны крытык, архітэктар, журналіст, эстэтык, daguerreotypist |
|  Гады творчасьці  | 1834 — 1900 |
|  Мова  | ангельская |
|  Узнагароды  | Newdigate Prize[d] |
|  Подпіс  |  |
| **Джон Раскін** у Вікісховішчы
 |

**Джон Ра́скін** (па-ангельску: *John Ruskin*; 8 лютага 1819 — 20 студзеня 1900) — брытанскі крытык, пісьменьнік, мастак, тэарэтык архітэктуры і грамадзкі дзеяч.

## Важныя працы

* Сем сьвяцільняў архітэктуры (1849)
* Прэрафаэлітызм (1851)
* Камні Вэнецыі (1851—1853)

## Крыніцы
# Публічная дыпляматыя

У сфэры міжнародных адносінаў паняцьце **публі́чная дыпляма́тыя** азначае замежную палітыку дзяржавы, адрасаваную да насельніцтва іншых краінаў; комплекс мер, накіраваных на вывучэньне й інфармаваньне замежнай аўдыторыі, а таксама на ўсталяваньне кантактаў.

Гэтая палітыка рэалізуецца празь інфармацыйную працу, працу зь недзяржаўнымі арганізацыямі, непасрэдныя людзкія кантакты.

## Тэрмін

Упершыню тэрмін быў ужыты ў 1965 годзе ў працах Эдмунда Галіёна. Тэрмін характарызаваў інфармацыйную палітыку ЗША падчас Халоднай вайны. Новы стымул для разьвіцьця публічная дыпляматыя атрымала ў сувязі зь неабходнасьцю ЗША «заваяваць сэрцы і розум» мусульманскага насельніцтва пасьля трагедыі 11 верасьня 2001 году.

Аналізуючы посьпехі й недахопы публічнай палітыкі ЗША пасьля 2001 году, дасьледчыкі прыйшлі да высновы, што геапалітычныя працэсы ў сьвеце, а таксама ўзьнікненьне і разьвіцьцё новых інфармацыйных тэхналёгіяў, сталі перадумовай фармаваньня Новай публічнай дыпляматыі, якая абапіраецца ня столькі на інфармаваньне замежнай публікі, колькі на сталую супрацу з грамадзянскай супольнасьцю іншых краінаў праз НДА і непасрэдныя кантакты з насельніцтвам.

## Інструмэнты публічнай дыпляматыі

Інструмэнты публічнай дыпляматыі на сучасным этапе актыўна выкарыстоўваюцца ня толькі дзяржавамі. Міжнародныя інстытуты (інтэграцыйныя структуры, міжнародныя арґанізацыі) таксама зьвяртаюцца да публічнай дыпляматыі, так як праблема ўзаемадзеяньня з таварыствамі ў сучаснай сусьветнай палітыцы стаіць і перад імі. Аднак дадзенае пытаньне шмат у чым у навуковай і практыка-арыентаванай літаратуры застаецца слаба распрацаванай. Сярод інтэграцыйных структур сучаснасьці самым актыўным гульцом у сфэры публічнай дыпляматыі чакана зьяўляецца Эўрапейскі Зьвяз, тады як зь міжнародных ваенна-палітычных арґанізацыяў энэргічней за ўсё «мяккі» ўплыў спрабуе праецыраваць НАТА.

## Крыніцы
# Арканзас

|  |
| --- |
| Арканзас |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг Арканзасу | Герб Арканзасу |

 |
|  |
| Мянушка | *«Натуральны штат»* |
| Сталіца |
Літл-Рок |
| Найбуйнейшы горад |
Літл-Рок |
| Плошча |
|
29-я па ЗША |
| - агулам |
137 732 км² |
| - % вады |
2,09 |
| - шырата |
33°0' пн. ш. па 36°30' пн. ш. |
| - даўгата |
89°41' з. д. па 94°42' з. д. |
| Насельніцтва |
|
33-е па ЗША |
| - агулам |
2,673 млн |
| - шчыльнасьць |
19,82/км² |
| Дата заснаваньня |
15 чэрвеня 1836 (25-ы) |
| Губэрнатар |
Аса Гатчынсан |
| Часавы пас |
Цэнтральны час: UTC-6/-5 |
| Афіцыйная старонка  |

**Арка́нзас** ці **Аркансо́** (па-ангельску: *Arkansas*) — штат на поўдні ЗША, належыць да групы штатаў Паўднёва-заходняга цэнтру. Насельніцтва 2,673 млн чалавек (33-е месца сярод штатаў ЗША; 2000 год). Сталіца і найбуйнейшы горад Літл-Рок. Іншых буйных гарадоў няма. Афіцыйная мянушка — «Натуральны штат».

## Геаграфія і клімат

Плошча Арканзасу 137,8 тыс. км² (29-е месца сярод штатаў). На поўдні штат мяжуе зь Люізіянай, на захадзе з Тэхасам і Аклагомай, на ўсходзе з Тэнэсі і Місысыпі, на поўначы зь Мізуры.

На ўсходзе штату разьмешчаная нізіна ракі Місысыпі, на поўначы знаходзяцца горы Уошыта і ўзгорыстае плато Азарк. Клімат субтрапічны, умерана вільготны. Зімы мяккія і сьнежныя.

## Гісторыя

Першымі эўрапейцамі, якія дасьледавалі тэрыторыю Арканзасу, былі чальцы экспэдыцыі Эрнанда дэ Сота (1541). Першымі пасяленцамі на тэрыторыі штату былі французы, пазьней — ангельцы і немцы. З XVI да пачатку XIX стагодзьдзя тэрыторыю Арканзасу аспрэчвалі Гішпанія і Францыя.

Пасьля Люізіянскай куплі ў 1803 годзе тэрыторыя была далучаная да ЗША. 15 чэрвеня 1836 году Арканзас увайшоў у склад саюзнай дзяржавы як рабаўладальніцкі штат (25-ы па ліку). Пасьля грамадзянскай вайны ён быў ізноў прыняты ў склад ЗША (1868), нягледзячы на вэта прэзыдэнта Эндру Джонсана.

## Эканоміка

У 2003 годзе ВУП штата склаў $76 млрд. Арканзас — галоўны штат краіны па вытворчасьці мала, соевых бабоў, бройлерных куранятаў, вырабляе таксама каля 10% усяго пляскача ў краіне. Разьвітая харчовая індустрыя, ёсьць вытворчасьць электраабсталяваньня і аўтазапчастак. Сярод карысных выкапняў найважнейшае месца займае здабыча баксітаў.

## Дэмаграфія

Значны прырост насельніцтва ў Арканзасе азначыўся ў 1940-х. Цяпер каля 83% насельніцтва штату складаюць белыя, 16% — афра-амэрыканцы. У штаце жывуць каля 13 тысячаў індзейцаў. Самая хуткарослая этнічная група — выхадцы з Азіі. Асноўная канфэсія — пратэстанты (галоўным чынам баптысты і мэтадысты).

## Вонкавыя спасылкі

 **Арканзас** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Official State website Homepage
* Facts About Arkansas
* U.S. Census Bureau
* Arkansas Newspapers
* Arkansas State Code (the state statutes of Arkansas)
* Literature of Arkansas
# Запрэшыч

|  |
| --- |
| Запрэшыч |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг | Герб |

 |
|  Краіна  |  Харватыя
 |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  | * 53,8 км²
* 19 км²
 |
|  Вышыня НУМ  | 128 м |
|  Часавы пас  | UTC+1 |
|  Каардынаты  | 45°51′26″ пн. ш. 15°48′18″ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  | * 24 133 чал. (31 жніўня 2021)
 |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 01 |
|  Паштовы індэкс  | 10290 |
|  |
|  Сайт  | zapresic.hr |
| Запрэшыч на мапе Харватыі
Запрэшыч
 |

**Запрэшыч** (па-харвацку: *Zaprešić*) — горад у Харватыі, які месьціцца ў Загрэбскай жупаніі. У горадзе пражывае 19 644 жыхара, а ў адміністрацыйнай зоне гораду налічваецца 25 223 чалавекі. У гарадзкой аглямэрацыі, якая ахоплівае яшчэ сем суседніх муніцыпалітэтаў, колькасьць насельніцтва скаладе 54 640 жыхароў. Запрэшыч ёсьць трэцім паводле велічыні і найбольш густанаселеным горадам жупаніі. Места знаходзіцца на паўночным захадзе да Загрэба і недалёка ад славенскай мяжы. Ляжыць на раўнінах на поўнач да ракі Савы, на ўсходзе мяжуе з гарой Мядзьведніцай і на захадзе з пагоркамі Марыя-Горыца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт мескай рады.
* Турыстычны сайт.
# Парыская мірная канфэрэнцыя

Вялікая чацьвёрка: Дэвід Лойд Джордж, Выторыё Арлянда, Жорж Клемансо, Вудра Ўльсан
**Парыская мірная канфэрэнцыя (1919—1920)** — міжнародная канфэрэнцыя, скліканая дзяржавамі-пераможцамі для выпрацоўкі і падпісаньня мірных дамоў зь дзяржавамі, пераможанымі ў 1-й сусьветнай вайне. Праходзіла зь перапынкамі з 18 студзеня 1919 да 21 студзеня 1920 году. У ёй бралі ўдзел 27 дзяржаваў і 5 дамініёнаў Вялікабрытаніі (Ньюфаўндлэнд, Канада, Паўднёва-Афрыканскі Саюз, Аўстралія і Новая Зэляндыя). Канфэрэнцыя падрыхтавала дамовы з

* Нямеччынай (Вэрсальская дамова),
* Аўстрыяй (Сэн-Жэрмэнская дамова),
* Баўгарыяй (Нёіская дамова),
* Вугоршчынай (Трыянонская дамова) і
* Асманскай імпэрыяй (Сеўрская мірная дамова).

Пазыцыі іншых удзельнікаў канфэрэнцыі былі слабымі, таму на ёй асноўныя праблемы пасьляваеннага ўладкаваньня сьвету вырашала «Вялікая тройка» — Вільсан, Лойд-Джордж і Клемансо. Ні адзін з урадаў, якія прэтэндавалі ў той момант на статус законнай Усерасейскай улады, не былі запрошаныя на канфэрэнцыю. Нямеччына і яе былыя саюзьнікі былі дапушчаныя на канфэрэнцыю толькі пасьля таго, як былі выпрацаваны праекты мірных дамоваў зь імі. На канфэрэнцыі быў ухвалены статут Лігі Нацый.

## Адхіленыя праекты канфэрэнцыі

* Чэскі калідор

## Вынікі канфэрэнцыі

Былі падрыхтаваны мірныя дамовы:

* Вэрсальская дамова
* Сэн-Жэрменская дамова
* Нёіская дамова
* Трыянонская дамова
* Сеўрская мірная дамова

Падрыхтаваныя канфэрэнцыяй мірныя дамовы заклалі разам з пагадненьнямі, прынятымі на Вашынгтонскай канфэрэнцыі (1921—1922), асновы Вэрсальска-Вашынгтонскай сыстэмы міжнародных адносін.

## Глядзіце таксама

* Берасьцейскі мір