Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Грэнада

|  |
| --- |
| **Грэнада** Grenada |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг | Герб |

 |
| **Нацыянальны дэвіз**: *«Ever Conscious of God We Aspire, Build and Advance as One People»* |
| **Дзяржаўны гімн**: «*Hail Grenada*» |
|  |
| **Афіцыйная мова** | Ангельская |
| **Сталіца** | Сэнт Джорджэс |
| **Найбуйнейшы горад** | Сэнт Джорджэс |
| **Форма кіраваньня** каралева генэрал-губэрнатар | канстытуцыйная манархія Лізавета II Сэсіл Ла Грэнад |
| **Плошча**  • агульная  • адсотак вады | 203-е месца ў сьвеце 348,5 км² 1,6 |
| **Насельніцтва**  • агульнае (2012)  • шчыльнасьць | 185-е месца ў сьвеце 109 590 318,6/км² |
| **СУП**  • агульны (2012)  • на душу насельніцтва | Сьпіс краінаў паводле СУП $1,467 млрд $13 900 |
| **Валюта** | Усходнекарыбскі даляр (XCD) |
| **Часавы пас** | UTC-4 (UTC-4) |
| **Незалежнасьць** ад Вялікабрытаніі | 7 лютага 1974 |
| **Аўтамабільны знак** | WG |
| **Дамэн верхняга ўзроўню** | .gd |
| **Тэлефонны код** | +1473 |
| Мапа Грэнады |

**Грэна́да** (па-ангельску: *Grenada*) — выспавая краіна ў Карыбскім моры, займае частку архіпэлягу Малыя Антылы. Гэта адна з самых малых дзяржаваў сьвету.

## Гісторыя

У 1498 годзе Грэнада была адкрытая Хрыстафорам Калюмбам. Да 1974 году заставалася брытанскай калёніяй. У 1978 годзе адбыўся камуністычны пераварот, у выніку якога Грэнада зьмяніла зьнешнепалітычны курс, на супрацоўніцтва з краінамі камуністычнага блёку. Прэм’ер-міністрам стаў Морыс Бішап, але ў 1983 годзе ён быў забіты. У гэтым жа годзе адбылася ўварваньне войскаў ЗША, якія зьверглі камуністычны рэжым і вярнулі выбарчую палітычную сыстэму. У 2004 годзе ураган забіў 39 чалавек і выклікаў вялікія матэрыяльныя страты.

## Геаграфія

Тэрыторыя краіны складаецца зь некалькіх выспаў у Карыбскім моры. Самымі вялікімі выспамі зьяўляюцца:

* Грэнада
* Карыяку
* Рондэ Айлэнд
* Малая Мартыніка

Большая частка насельніцтва жыве на самай вялікай высьпе Грэнада. Самымі вялікімі гарадамі выспы зьяўляюцца: Сэнт Джорджэс, Грэнвіль і Гуявэ.

Усе выспы маюць вульканічнае паходжаньне, у сувязі з чым, паверхня мае ўзвышаны характар. Самай высокай кропкай краіны зьяўляецца гара Сьвятой Кацярыны (840 м над узроўнем мора). У гарах маюць свае крыніцы некалькі невялікіх рэкаў. Клімат трапічны: сьпякотны і вільготны пад час дажджоў і халодны, пасатны ў сухую пару. Грэнада знаходзіцца на паўднёвай мяжы паса ўраганаў.

## Адміністрацыйны падзел

Адміністрацыйны падзел Грэнады
Грэнада дзеліцца на шэсьць раёнаў:

* Сэнт Эндру
* Сэнт Дэвід
* Сэнт Джордж
* Сэнт Джон
* Сэнт Марк
* Сэнт Патрык

Акрамя таго выспы Карыяку і Малая Мартыніка маюць некаторую аўтаномію.
# Свабода волі

**Свабода волі** (па-грэцку: *τὸ αὐτεξούσιον* ці *τὸ ἐφ᾽ ἡμῖν*, па-лацінску: *liberum arbitrium*) — відавочная здольнасьць чалавека зрабіць выбар свабодны ад пэўных відаў абмежаваньняў. Гістарычна склалася, што пад свабодай волі разумеюць мэтафізычныя абмежаваньні дэтэрмінізму. Супрацьлеглай пазыцыяй у гэтай дыскусіі зьяўляецца мэтафізычнае лібэртарыянства, якое сьцьвярджае, што дэтэрмінізм зьяўляецца ілжывым паняткам і, такім чынам, што свабода волі існуе ці яна магчыма.

Дэтэрмінізм вызначае, што ўсе дзеяньні адбываюцца толькі з прычыннага фактару. Але тыя, хто адмаўляе, што дэтэрмінізм мае дачыненьне да свабоды волі, прапаноўваюць розныя альтэрнатыўныя тлумачэньні адпаведных абмежаваньняў, як то фізычныя абмежаваньні (пазбаўленьне волі), сацыяльныя абмежаваньні (пагроза пакараньня альбо асуджэньня), псыхалягічныя абмежаваньні (прымус ці фобіі).

Прынцып свабоды волі мае рэлігійнае, этычнае й навуковае значэньне. Напрыклад, у рэлігійнай сфэры, свабода волі азначае, што чалавек мае выбар на суіснаваньне з усемагутным бажаством. У этыцы, панятак азначае, што асобы могуць быць прыцягнуты да маральнай адказнасьці за свае дзеяньні. У навуцы вывучэньне свабоды волі можа выявіць спосабы прагназаваньня чалавечых паводзінаў. Пытаньне аб свабодзе волі заўсёды заставалася ў цэнтры ўвагі з часоў зараджэньня філязофскай думкі.

Тыя, хто вызначае свабодную волю, як свабоду ад дэтэрмінізму называюцца інкампатыбілістамі. Паводле гэтага пункту гледжаньня дэтэрмінізм зьяўляецца несумяшчальным са свабодай волі. Сярод прыхільнікаў інкампатыбілістаў вылучаюцца дзьве асноўныя пазыцыі, як то мэтафізычнае лібэртарыянства, якое зацьвярджае, што дэтэрмінізм зьяўляецца ілжывым і, такім чынам, свабода волі, па меншай меры, можа быць дасягнута, і жорсткі інкампатыбілізм, згодна зь якім дэтэрмінізм зьяўляецца дакладным і, такім чынам, свабодная воля не ўяўляецца магчымай да існаваньня. Жорсткі інкампатыбілізм сьцьвярджае, што індэтэрмінізм таксама зьяўляецца несумяшчальным са свабоднай воляй, і, такім чынам, у любым выпадку свабодная воля ня можа існаваць.

Тыя, хто вызначае свабодную волю ў адваротным выпадку, без спасылкі на дэтэрмінізму, называюцца кампатыбілістамі. Яны лічаць, што дэтэрмінізм можа быць сумяшчальным са свабодай волі.

## Вонкавыя спасылкі

 **Свабода волі** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Free Will. Stanford Encyclopedia of Philosophy 7 студзеня 2002
* The Gottschalk — ангельскамоўны сайт, прысьвечаны вучэньню Готшалька з Орбэ аб прадвызначэньні і свабодзе волі. На сайце даступная падрабязная бібліяграфія, а таксама працы Готшалька лацінскай мовай
# Атамізм

**Атамізм** — натурфілязофская і фізычная тэорыя, паводле якой пачуцьцёва ўспрымальныя (матэрыяльныя) рэчы складаюцца з хімічна непадзельных часьцінак — атамаў. Узьнікла ў старажытнагрэцкай філязофіі. Далейшае разьвіцьцё атрымала ў філязофіі і навуцы Сярэднявечча і Новага часу.

## Гісторыя

У рабаўладальніцкім грамадзтве Асырыі, Грэцыі, Рыму, Індыі, Кітаю паўстала натурфілязофская атамістыка. Выбітнымі прадстаўнікамі старажытнай атамістыкі былі Леўкіп, Дэмакрыт, Люкрэцыюс, Канада, Ван Чун. Іхныя ідэі былі вынікам тэарэтычнага асэнсаваньня вынікаў назіраньня за такімі зьявамі прыроды, як то выпарэньне, дыфузія і да гэтак далей. Прадстаўнікі натурфілязофскай атамістыкі лічылі, што атамы — маленькія непадзельныя часьцінкі матэрыі, зь якіх пабудаваны ўсе целы прыроды.

Якасна новым этапам разьвіцьця ведаў пра будову матэрыі была мэханічная атамістыка, стваральнікамі якой былі Ньютан, Гасэндзі і іншыя, адраджаюцца ідэі натурфілязофскай атамістыкі на аснове дасягненьняў клясычнай мэханікі. У мэханічнай атамістыцы атамы таксама разглядаліся як непадзельныя, вечныя часьцінкі матэрыі, якія ўзаемадзейнічаюць па законах макраскапічнай мэханікі. Паколькі электрычныя і хімічныя зьявы цяжка растлумачыць мэханічным узаемадзеяньнем атамаў, то ў навуку пранікаюць ідэалістычныя ўяўленьні пра нематэрыяльныя вадкасьці — флюіды. Адной з праяваў ідэалізму ў атамістыкі было вучэньне Ляйбніца пра манады — духоўныя атамы, якія зьяўляюцца цэнтрамі дзеяньня духоўных сілаў.

Наступным этапам разьвіцьця атамістыкі былі працы Ламаносава, які заклаў асновы хімічнай і фізычнай атамістыкі. Ламаносаў адкрыў закон захаваньня масы рэчыва, які ўвайшоў у клясычную хімію як закон захаваньня масы пры хімічных рэакцыях. Гэты закон даў хіміі слушны мэтад аналізу хімічных рэакцыяў, які стаў асновай колькаснага аналізу. Ламаносаў увёў у навуку побач з атамам панятак малекулы. Ідэі Ламаносава аказалі вялікі ўплыў на далейшае разьвіцьцё фізычнай і хімічнай атамістыкі.

## Вонкавыя спасылкі

* Атамізм. Слоўнік гісторыі ідэяў
* Артыкул, прысьвечаны традыцыйнаму грэцкаму атамізму
* Атамізм ад XVII па XX стагодзьдзе. Stanford Encyclopedia of Philosophy
# Родная мова

**Ро́дная мо́ва** — адно з найважнейшых паняцьцяў сацыялінгвістыкі і этналёгіі, якое ў наш час набыло паліталягічнае гучаньне і міждысцыплінарны статус.

Родная мова — гэта мова сваёй нацыі, мова продкаў, якая зьвязвае чалавека зь яго народам, з папярэднімі пакаленьнямі, іхнымі духоўнымі набыткамі. Родная мова служыць падмуркам этнічнага самаўсьведамленьня чалавека, яго этнічнай і нацыянальнай самаідэнтыфікацыі.

Дзеля прыцягненьня ўвагі да праблемы захаваньня моўнай шматстатнасьці ЮНЭСКО заснавала Міжнародны дзень роднай мовы.

## Іншыя азначэньні

Часам родную мову атаясамліваюць з мовай, на якой чалавек мысьліць без дадатковага самакантролю, з дапамогай якой лёгка і натуральна выражае свае думкі ў вусновай і пісьмовай форме і якой чалавек «валодае з максымальнай глыбінёй і поўнасьцю, на якой лягчэй, хутчэй і прасьцей яму думаецца, якая ёсьць для яго найбольш звыклай і зручнай формай выразу думак і моўных зносінаў». Аднак многія дасьледнікі зьвяртаюць увагу на тое, што паняцьці роднай і *функцыянальна першай мовы* ня ёсьць раўназначнымі.

Некаторыя лінгвісты традыцыйна азначаюць родную мову як мову, засвоеную ў дзяцінстве, навыкі выкарыстаньня якой у асноўным захоўваюцца і ў сталым веку. Аднак падобнае азначэньне больш адпавядае паняцьцю «*першая мова*» (анг. *first language*), у той жа час родная мова ня зводзіцца да мовы, першай засвоенай у дзяцінстве. У сацыялінгвістычных працах падкрэсьліваюцца заганы ідэнтыфікацыі паняцьця «родная мова» пабочнымі асобамі на аснове той або іншай кампэтэнцыі, бо нярэдкія выпадкі, калі двухмоўныя людзі лепш ведаюць адну мову (на якой атрымалі адукацыю), аднак адчуваюць мацнейшую афэктыўную прывязанасьць да іншай мовы, якую і называюць роднай. Існуюць і зусім складаныя выпадкі, калі родная мова якогасьці чалавека можа зьмяняцца на працягу жыцьця. У падручніку з сацыялінгвістыкі Вахціна і Галаўко адмыслова падкрэсьліваецца, што «матчына мова — не абавязкова родная, родная мова — не абавязкова першая».

## Глядзіце таксама

* Хатняя мова
* Носьбіт мовы
* Білінгвізм

## Крыніцы

## Літаратура

* Беларуская мова. Прафесійная лексіка : дапам. / аўт.-склад. В. Маршэўская, І. Піваварчык, А. Садоўская. — Горадня: ГрДУ, 2006. — 84 с. ISBN 985-417-772-6.
* Мікуліч Т. Мова і этнічная самасвядомасць. — Менск: Навука і тэхніка, 1996. — 159 с.
* Іванишин В., Радевич-Винницький Я. Мова і нація. — Дрогобич: Видавнича фірма «Відродження», 1994. — 218 с. ISBN 5-7707-5898-8.
* Вахтин Н., Головко Е. Социолингвистика и социология языка: Учебное пособие. — Санкт-Петербург: Гуманитарная Академия, 2004. — 336 с. ISBN 5-93762-044-5.
* Мадьярова А. Фонетические особенности русской речи сибирских татар То боккльского района в русском диалектном окружении. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук. — Тюмень, 2004. — 22 с.

## Вонкавыя спасылкі

* Cвятлана Алексіевіч: Мая родная мова — беларуская, Наша Ніва, 28 траўня 2019 г.
# Каэфіцыент інтэлекту

IQ-тэсты адмыслова распрацаваны для атрыманьня звычайнага разьмеркаваньня вынікаў
**Каэфіцые́нт інтэле́кту** (па-ангельску: *IQ — intelligence quotient*) — колькасная адзнака ўзроўню інтэлекту чалавека: узровень інтэлекту адносна ўзроўню інтэлекту сярэднестатыстычнага чалавека такога ж узросту. Вызначаецца з дапамогай спэцыяльных тэстаў. Тэсты IQ разьлічаны на ацэнку разумовых здольнасьцяў, а ня ўзроўню ведаў эрудаванасьці. Каэфіцыент інтэлекту зьяўляецца спробай ацэнкі фактару агульнага інтэлекту (g).

Тэсты IQ распрацоўваюцца такім чынам, каб вынікі апісваліся звычайным разьмеркаваньнем зь сярэднім значэньнем IQ, роўным 100 і такім роскідам, каб 50 % людзей мелі IQ паміж 90 і 110 і па 25 % — ніжэй за 90 і вышэй за 110. Сярэдні IQ выпускнікоў амэрыканскіх ВНУ складае 105, выдатнікаў — 130—140. Значэньне IQ меней за 70 часта кваліфікуецца як разумовая адсталасьць.

## Глядзіце таксама

* Таварыства Мэга

## Вонкавыя спасылкі

* Бясплатны тэст IQ таварыства Mensa — тэст Равэна рухомага інтэлекту (анг.)
* Глябальная сетка інтэлекту (World Intelligence Network)
* Усе таварыствы высокага інтэлекту
# Нэалітычная рэвалюцыя

**Нэалітычная рэвалюцыя** — пераход чалавечых абшчын ад прымітыўнай эканомікі паляўнічых і зьбіральнікаў да сельскай гаспадаркі, заснаванай на земляробстве і/або жывёлагадоўлі. Па дадзеных археалёгіі, прыручэньне жывёл і расьлінаў адбывалася ў розны час незалежна ў 7—8 рэгіёнах. Самым раньнім цэнтрам нэалітычнай рэвалюцыі лічыцца Блізкі Ўсход, дзе прыручэньне пачалося не пазьней, чым 10 тыс. гадоў таму.

## Глядзіце таксама

* Каменны век
* Нэаліт
* Археалягічная культура
* Храналёгія разьвіцьця сельскай гаспадаркі і вытворчасьці ежы
* Y-храмасомныя гаплагрупы ў этнічных групах
* Раньняя гісторыя
* Старажытны сьвет
* Кімэрыйцы
* Індаэўрапейцы

## Літаратура

* Cohen M. N. The Food Crisis in Prehistory: Overpopulation and the Origins of Agriculture. New Haven, CT: Yale University Press, 1977. ISBN 0-300-02351-0
# Леўкіп

|  |
| --- |
| Леўкіп |
| па-старажытнагрэцку: Λεύκιππος |
|  |
|  Дата нараджэньня  | V стагодзьдзе да н. э. |
|  Месца нараджэньня  | * мерк. Мілет[d]
 |
|  Дата сьмерці  | V стагодзьдзе да н. э. |
|  Месца сьмерці  | * магчыма Ancient Abdera[d], Аўдзіра[d], Xanthi Regional Unit[d], Усходняя Македонія і Тракія, дэцэнтралізаваная адміністрацыя Македонія і Тракія[d], Грэцыя
 |
|  Занятак  | філёзаф, фізык |
|  Навуковая сфэра  | філязофія і касмалёгія[d] |
|  Кірунак  | атамізм, матэрыялізм і дасакратыкі[d] |
|  Вучні  | Дэмакрыт |
| **Леўкіп** у Вікісховішчы |

**Леўкіп** (па-старажытнагрэцку: Λεύκιππος з Абдэры або Мілета; V стагодзьдзе да н. э.) — старажытнагрэцкі філёзаф, адзін з заснавальнікаў атамістыкі, настаўнік Дэмакрыта.
# Рэліктавае выпраменьваньне

**Рэліктавае выпраменьваньне** (альбо **касьмічнае мікрахвалёвае фонавае выпраменьваньне** ад анг. *Cosmic microwave background radiation*) — касьмічнае электрамагнітнае выпраменьваньне з высокай ступеньню ізатропнасьці й са спэктрам, характэрным для абсалютна чорнага цела з тэмпэратурай 2,725 К.

Існаваньне рэліктавага выпраменьваньня было прадказана тэарэтычна ў рамках тэорыі Вялікага выбуху. Хоць у цяперашні час многія аспэкты першапачатковай тэорыі Вялікага выбуху былі перагледжаны, асновы, якія дазволілі прадказаць тэмпэратуру рэліктавага выпраменьваньня, засталіся нязьменнымі. Лічыцца, што рэліктавае выпраменьванне захавалася з пачатковых этапаў існаваньня Сусьвету й раўнамерна яе запаўняе. Экспэрымэнтальна ягонае існаваньне было пацьверджана ў 1965 годзе. Нараўне з касмалягічным чырвоным зрушэньнем, рэліктавае выпраменьваньне разглядаецца як адно з галоўных пацьверджаньняў тэорыі Вялікага выбуху.

## Вонкавыя спасылкі

* Мікрахвалёвае фонавае выпраменьваньне
* Рэліктавае выпраменьваньне ў энцыкляпэдыі «Кругосвет»
* The Cosmic Microwave Background Radiation
# Журналістыка

**Журналі́стыка**, таксама **журналі́зм** — літаратурная дзейнасьць журналіста ў сродках масавай інфармацыі. Спачатку журналістыка абмяжоўвалася толькі друкаванымі выданьнямі, затым, са зьяўленьнем новых сродкаў масавай інфармацыі, распаўсюдзілася на радыё і тэлебачаньне, а да канца XX стагодзьдзя зьявіліся і інтэрнэт-выданьні, якія цяпер альбо дапаўняюць ужо існыя друкаваныя выданьні, альбо складаюць ім канкурэнцыю. У наступным, у сувязі з ростам карыстачоў сеткі інтэрнэт, журналістыка будзе арыентаваная на інтэрнэт-выданьні, а друкаваная журналістыка будзе рэфармаваная. На сёньняшні дзень гэтая «эвалюцыя журналістыкі» ўжо назіраецца ў краінах зь вялікай колькасьцю карыстачоў інтэрнэту.

Віды журналістыкі:

* газэтная
* тэлевізійная
* радыёжурналістыка
* інтэрнэт-журналістыка
* фотажурналістыка

Магчымыя зьмешваньні гэтых відаў, напрыклад, фотажурналістыка можа быць газэтнай, радыёпраграмы могуць перадавацца па інтэрнэце ў гукавым і тэкставым выглядзе, інтэрнэт-выданьні могуць рыхтаваць праграмы для радыё і да т. п.

## Жанры журналістыкі

Існуе тры групы жанраў:

**Інфармацыйныя** (нататка, інфармацыйны допіс, інфармацыйная справаздача, інфармацыйнае інтэрв’ю, бліц-апытаньне, пытаньне — адказ, рэпартаж, нэкралёг)

**Аналітычныя** (аналітычная справаздача, аналітычны допіс, аналітычнае інтэрв’ю, аналітычнае апытаньне, гутарка, камэнтар, сацыялягічнае рэзюмэ, анкета, маніторынг, рэйтынг, рэцэнзія, артыкул, журналісцкае расьсьледаваньне, агляд, агляд СМІ,
прагноз, вэрсія, экспэрымэнт, ліст, споведзь, рэкамэндацыя (рада), аналітычны прэс-рэліз)

**Мастацка-публіцыстычныя** (эсэ, нарыс, замалёўка, фэльетон, памфлет, г. зв. гонза-журналістыка і інш.)

Журналістыка як прафэсія прадугледжвае спэцыялізацыю па абласьцях:

* палітычная журналістыка
* сацыяльная журналістыка
* міжнародная журналістыка
* галіновая журналістыка
* спартовая журналістыка
* навуковая журналістыка
* дзелавая журналістыка

і інш.

## Журналістыка й навука

Нягледзячы на тое, што не існуе навукі «журналістыка», шматлікія вну розных краін займаюцца падрыхтоўкай журналістаў і вывучэньнем журналістыкі як сацыяльнай зьявы. Разам з тым, вельмі шматлікія прафэсійныя журналісты ніколі адмыслова журналістыцы не навучаліся.

У вну навучальны працэс для журналістаў шмат у чым падобны з падрыхтоўкай філёлягаў, але выкладаюцца і спэцыфічныя дысцыпліны. У Расеі добра вядомы факультэт журналістыкі МДУ ім. Ламаносава, у якім, у прыватнасьці, працуе адзін з галоўных расейскіх тэарэтыкаў журналістыкі прафэсар Яўген Прохараў. Вайсковая катэдра пры факультэце рыхтуе для войска адмыслоўцаў па псыхалягічным дужаньні.

## Глядзіце таксама

* Катэгорыя:Журналісты

## Вонкавыя спасылкі

* Трыкаў У. П. Антычная протажурналістыка (рас.)
# Каваля

|  |
| --- |
| Каваля |
| Населены пункт |
|  |
|  Краіна  |  Грэцыя
 |
|  Пэрыфэрыя  |  Усходняя Македонія і Тракія
 |
|  Ном  |  Каваля
  |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  |  112,6 км²
 |
|  Вышыня НУМ  |  0—53 м
 |
|  Часавы пас  | * UTC+2
 |
|  Каардынаты  | 40°56′ пн. ш. 24°24′ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  |  54 027 чал. (2011)

  |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 2510 |
|  Паштовы індэкс  | 65x xx |
|  |
|  Сайт  | tourism.kavala.gov.gr/we… |
| Каваля на мапе Грэцыі
Каваля
 |

**Каваля** (па-грэцку: *Καβάλα*) — горад на поўначы Грэцыі.

## Вонкавыя спасылкі

 **Каваля** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Πίνακας 1: Προσωρινά αποτελέσματα του Μόνιμου Πληθυσμού της Ελλάδος
# Норыдж

|  |
| --- |
| Норыдж |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
| Герб |

 |
|  Краіна  |  Вялікабрытанія
 |
|  Дата заснаваньня  | 1004 |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  | * 52,6 км²
 |
|  Вышыня НУМ  | 15 м |
|  Часавы пас  | GMT |
|  Каардынаты  | 52°37′20″ пн. ш. 1°17′42″ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  | * ▼195 971 чал. (2016)
 |
|  Афіцыйная мова  | ангельская |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 1603 |
|  Паштовы індэкс  | NR1–NR16 |
|  |
|  Сайт  | norwich.gov.uk (анг.) |
| Норыдж на мапе Вялікабрытаніі
Норыдж
 |

**Норыдж** (па-ангельску: *Norwich*) — горад у графстве Норфалк, які стаіць на рацэ Ўэнсум, прыблізна ў 160 км на паўднёвы захад да Лёндану. Традыцыйна Норыдж разглядаецца як галоўны горад Усходняй Англіі. Паводле зьвестак на 2019 год колькасьць мясцовага насельніцтва складала крыху больш за 143 тысячы чалавек.

## Гісторыя

Старажытнае гарадзішча на месцы сучаснага гораду было сворана англасаксамі ў V—VII стагодзьдзях побач з былым рымскім горадам. У X стагодзьдзі паселішча стала большым, пераўтварыўшыся ў вядомы цэнтар ўсходнеангельскага гандлю. Норыдзкая катэдра і Норыдзкі замак былі заснаваны неўзабаве пасьля заваяваньня вострава нарманамі ў 1066 годзе. Норыдж атрымаў статус гораду каралём Рычардам Ільвінае Сэрца ў 1194 годзе. Горад займаўся гандлем воўнай на працягу ўсяго Сярэднявечча і разьвіваўся як асноўны порт. Да XVIII стагодзьдзя гэта быў другі паводле велічыні горад Ангельшчыны пасьля Лёндану.

Статус Норыджа пагоршыўся і горад прыйшоў у нейкі заняпад разам Індустрыяльнай рэвалюцыяй і пашырэннем новых гарадоў і цэнтраў прамысловасьці на поўначы Ангельшчыны. У XIX стагодзьдзі места зьведаў дэіндустрыялізацыю, але заставаўся рэгіянальным эканамічным цэнтрам з прыкметнай швачнай прамысловасьцю. Пасьля Другой сусьветнай вайны Норыдж паступова стаў спэцыялізавацца на рынку паслугаў. Унівэрсытэт Усходняй Англіі, створаны ў 1963 годзе, знаходзіцца на ўскрайку Норыджа.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт мескай рады.
# Поўнае таварыства

**Поўнае таварыства** — від гаспадарчых таварыстваў, удзельнікі якіх (поўныя таварышы) у адпаведнасьці са складзенай паміж імі ўстаноўчым дагаворам займаюцца прадпрымальніцкай дзейнасьцю ад імя таварыства й нясуць кругавую адказнасьць па яго абавязках уласнай маёмасьцю. Заснавальнікам поўнага таварыства могуць быць толькі індывідуальныя прадпрымальнікі або юрыдычныя асобы. На Беларусі не было заснавана ніводнага поўнага таварыства.
# Патрыярхат

| Формы дзяржавы |
| --- |
| Палітычныя рэжымы |
| * **Дэмакратыя**

Імітацыйная · Лібэральная · Прадстаўнічая · Прамая* **Аўтарытарызм**

Карпаратыўны · Дататалітарны · Посткаляніяльны* **Таталітарызм**
 |
| Формы дзяржаўнага ладу |
| * **Унітарная дзяржава · Фэдэрацыя · Канфэдэрацыя Садружнасьць · Пратэктарат · Асацыяваная дзяржава · Дамініён · Кондамініюм · Імпэрыя · Гегемон · Джамахірыя
 |
| Формы дзяржаўнага кіраваньня |
| * **Манархія**

Абсалютная · Саслоўна-прадстаўнічая · Канстытуцыйная · Дуалістычная · Фэадалізм · з рэспубліканскімі элемэнтамі · Ангельскі абсалютызм* **Рэспубліка**

Парлямэнцкая · Прэзыдэнцкая · Зьмяшаная · Супэрпрэзыдэнцкая · Савецкая · Дырэкторыя · Тэакратычныя |
| ІншаеГібрыдны рэжым · Тэхнакратыя · Матрыярхат · Патрыярхат · Дэвалюцыя · Аўтакратыя · Дыктатура · Ваенная дыктатура · Таталітарызм · Тыранія · Ваенна-бюракратычны рэжым · Расавая квазідэмакратыя · Султаніцкі рэжым · Інфармацыйная аўтакратыя · Анархія · Анархізм · Вольная асацыяцыя · Безьдзяржаўнае грамадзтва · Арыстакратыя · Анакратыя · Герантакратыя · Клептакратыя · Крытархія · Мэрытакратыя · Ноакратыя · Партыкратыя · Плутакратыя · Тэхнакратыя · Тэакратыя · Дэспатызм |
| рэд · пр · разм |

**Патрыярхат** (грэц. *πατήρ + ἀρχή* — бацька + улада) — родавая арганізацыя першабытнаабшчыннага ладу, якой уласьціва вяршэнства мужчыны (бацькі) ў грамадзкай вытворчасьці і грамадзкім жыцьці.

Прадугледжвае адлік роднасьці па бацькоўскай лініі і прыход жанчыны (жонкі) ў сям’ю родавай абшчыны. Віды: раньні — заснаваны на парнай сям’і; позьні — у выглядзе аднашлюбнай сям’і. Прыхільнікамі першапачатковай патрыярхальнасьці грамадзтва ў Старажытнасьці былі грэцкія філёзафы Плятон і Арыстотэль. У Сярэднявеччы такі погляд быў паноўным. У 19-м стагодзьдзі яго бараніў ангельскі антраполяг Генры Мэйн(en) (Мэн). На землях Беларусі ў паселішчах бронзавага веку на Падзьвіньні выявілі скульптуры і графічныя выявы мужчынскіх духаў, што ёсьць адзнакай большай значнасьці мужчынаў у веравызнаньні. У супольных могілках сярэднедняпроўскай культуры пахаваньні мужчынаў часьцей займалі сярэдзіннае месца.

* Дочкі цалуюць руку бацькі (Баўгарыя, 1930 г.)

## У хрысьціянстве

Копцкі патрыярхат у Ерусаліме (Ізраіль, 2018 г.)
У хрысьціянстве патрыярхат — кіраваная патрыярхам царква ў сукупнасьці яе веравучэньня і культу, паданьня і звычаяў, герархіі кіраваньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Патрыярхат** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў