Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Сымбіёз

**Сымбіёз** — шчыльнае суіснаваньне біялягічных відаў. Удзельнікі такога суіснаваньня называюцца сымбіёнтамі.

## Тыпы сымбіёзу

У залежнасьці ад характара дачыненьняў адрозьніваюць наступныя віды сымбіёзу:

* мутуалізм — калі выгаду атрымліваюць абодва партнэры;
* камэнсалізм — калі адзін атрымлівае выгаду, а другому такое суіснаваньне ня шкодзіць.

Аднак некаторыя аўтары называюць сымбіёзам увогуле які заўгодна від суіснаваньня, уключна з паразытызмам.
З гледзішча індывідуальнага арганізма сымбіёз можа быць:

* факультатыўным — калі адзін арганізм можа ўступаць у сымбіёз зь іншым, але гэта не зьяўляецца неабходным для выжываньня;
* аблігатным — калі арганізм ня можа выжыць без сымбіёза.

Напрыклад, рыба-клоўн і марская актынія ствараюць мутуалістычны сыбміёз, абараняючы адна адну ад драпежнікаў. Для рыбы-клоўна такі сымбіёз зьяўляецца аблігатным, бо яна ня можа выжыць без абароны, якую забясьпечвае актынія. Але для катыніі сымбіёз ёсьць толькі факультатыўным, яна можа выжыць самастойна.
Асаблівым відам сымбіёзу зьяўляецца эндасымбіёз — калі адзін сымбіёнт жыве ўнутры другога.

## Вонкавыя спасылкі

 **Сымбіёз** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Мэры Шэлі

|  |
| --- |
| Мэры Ўолстанкрафт Шэлі |
| Mary Wollstonecraft Shelley |
|  |
|  Асабістыя зьвесткі  |
|  Імя пры нараджэньні  |  Mary Wollstonecraft Godwin
  |
|  Нарадзілася  | 30 жніўня 1797* Самэрз Таўн[d], Мідлсэкс[d], Каралеўства Вялікабрытанія
 |
|  Памерла  | 1 лютага 1851* , St George Hanover Square[d], Вялікабрытанія або
* Борнмут, Борнмут, Крайстчэрч і Пул[d], Дорсэт, Ангельшчына, Вялікабрытанія
 |
|  Пахаваная  | * St Peter's Church, Bournemouth[d]
 |
|  Бацькі  | Уільям Годвін[d] Мэры Ўолстанкрафт[d] |
|  Сужэнец  | Пэрсі Біш Шэлі |
|  Дзеці  | Clara Everina Shelley[d], Ўільям Шэлі[d], Пэрсі Флёрэнс Шэлі[d] і Clara Shelley[d] |
|  Літаратурная дзейнасьць  |
|  Род дзейнасьці  |  пісьменьніца, паэтка
  |
|  Гады творчасьці  |  1818—1831
  |
|  Кірунак  |  рамантызм
 |
|  Жанр  | кніга вандровак[d], гатычная літаратура[d], гатычны раман і фантастыка[d] |
|  Мова  | ангельская |
|  Дэбют  |  «*Франкенштэйн, альбо сучасны Прамэтэй*»
  |
|  Узнагароды  | Заля славы навуковай фантастыкі і фэнтэзі[d] (2004) |
|  Подпіс  |  |
| **Мэры Ўолстанкрафт Шэлі** ў Вікісховішчы
 |

**Мэры Ўолстанкрафт Шэлі** (па-ангельску: *Mary Wollstonecraft Shelley*; 30 жніўня 1797, Лёндан — 1 лютага 1851) — ангельская паэтка і пісьменьніца рамантычнага жанру.

Яе бацькі — *Ўільям Гудвін* (лібэральны філёзаф, журналіст-анархіст і атэіст) і *Мэры Ўолстканкрафт* (вядомая фэміністка, настаўніца і пісьменьніца). Маці памёрла пад час родаў і бацька гадаваў Мэры, разам зь яе сястрой, самастойна. Сама Мэры стала надзвычайна інтэлігентнай, начытанай асобай, цікавілася апошнімі дасягненьнямі навукі асабліва ў галінах хіміі і фізыялёгіі.

У 1814 годзе, ва ўзросьце 17 гадоў, яна пазнаёмілася з выбітным ангельскім паэтам Пэрсі Шэлі, які ў той час быў жанаты і меў двух дачок. Хутка, пад ціскам грамадзкага меркаваньня, яны вырашылі пераехаць у кантынэнтальную Эўропу. Там Мэры пазнаёмілася зь іншым ангельскім паэтам *Лордам Байранам*.

Першай аповесьцю, якую напісала Мэры Шэлі была аповесьць «*Франкенштэйн, альбо сучасны Прамэтэй*» (1818 год), натхненьнем для якой былі навуковыя дасьледаваньні ў галіне рэгенэрацыі мёртвай матэрыі.

Акрамя гэтага Мэры Шэлі напісала і іншыя творы:

* *Пераўтварэньне* (*Transformation*, 1831)
* *Апошні чалавек* (*The Last Man*, 1826)
* *Вальпегра* (1823)

Памерла Мэры Шэлі ад пухліны мозга 1 лютага 1851 году.

## Беларускія пераклады

«Франкенштайн» на беларускую пераклала Марына Дзергачова (Мн.: «Кнігазбор», 2016).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* **Мэры Шэлі** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
* «Франкенштэйн, альбо Сучасны Праметэй» (урывак) на prajdzisvet.org
# Джэймз Бонд

|  |
| --- |
| Джэймз Бонд |
| James Bond |
| Стваральнік: |
Ян Флэмінг |
| Творы: |
Бандыяна |
| Пол: |
Мужчынскі |
| Нацыянальнасьць: |
Шатляндзец |

Сэр **Джэймз Бонд** (анг. *James Bond*), камандэр ВМФ Вялікабрытаніі, таксама вядомы як «агент 007» — галоўны пэрсанаж раманаў брытанскага пісьменьніка Яна Флэмінга пра выдуманнага агента MI6. Набыў шырокую папулярнасьць, дзякуючы экранізацыям раманаў. Сэрыю фільмаў пра Джэймза Бонда называюць «бандыянаў», якая зьяўляецца адной з самых працяглых сэрыяў фільмаў у гісторыі кінэматографу. З 1962 па 2010 год выйшла 23 фільма (калі аднаго фільму ў два гады). Сэрыя прынесла яе стваральнікам больш за 6 млрд дал. ЗША, стаўшыся другім самым пасьпяховым кінасэрыялам у гісторыі. Адметнымі ўласьцівасьцямі Бонда зьяўляюцца: авантурым, рашучасьць, арыентацыя на сілавое вырашэньне канфліктаў, роўна як рысы гэткага плэйбою — захапленьне жанчынамі, азартнымі гульнямі і алькаголем.

Хаця Джэймз Бонд і зьяўляецца сакрэтным агентам MI6, ён некалькі рзоў зьяўляўся ў кадры ў сваёй афіцыйнай ваеннай форме камандэра ВМФ Вялікабрытаніі.

У 2007 годзе, па просьбе кінапрадусарскай кампаніі Eon Productions (якая здымае фільмы пра агента 007) для наданьня большай рэалістычнасьці сэрыялу, быў выдадзены пашпарт на імя Джэймза Бонда. У апошняй адзьнятай частцы «бандыяны» галоўную ролю выканаў Дэніэл Крэйг. У Міністэрстве ўнутраных справаў Вялікабрытаніі заявілі, што з прычынаў бясьпекі пашпарт мусіць быць павернуты. «Падобныя пашпарты мусяць быць павернутыя і зьнішчаныя акурат пасьля выкарыстаньня», — заявіў міністар унутраных справаў краіны Джон Рыд. Аднак прадстаўнік кінакампаніі заявіў, што не зьбіраецца аддаваць пашпарт Бонда. «Ні пра што падобнае нас не пыталі, таму мы пакінем яго ў сябе», — сказаў ён.

За ўсю гісторыю «бандыяны» **ролю Джэймза Бонда ў кіно выконвалі:**

1. Шон Конэры (1962—1967; 1971; 1983)
2. Джордж Лэзэнбі (1969)
3. Роджэр Мур (1973—1985)
4. Тымаці Далтан (1987—1989)
5. Пірс Бронсан (1995—2002)
6. Дэніел Крэйг (2006 — цяперашні час)
7. Бары Нэльсан (1954, неафіцыйна)
8. Дэйвід Найвэн (1967, неафіцыйна)

## Крыніцы
# 1988

|  |
| --- |
| Гады |
| 1985 · 1986 · 1987 — **1988** — 1989 · 1990 · 1991 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1960‑я · 1970‑я — **1980‑я** — 1990‑я · 2000‑я |
| Стагодзьдзі |
| XIX ст. — **XX стагодзьдзе** — XXI ст. |

| 1988 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1988 *MCMLXXXVIII* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2741 |
| Армянскі каляндар | 1437 ԹՎ ՌՆԼԷ |
| Каляндар Багаі | 144 — 145 |
| Бізантыйскі каляндар | 7496 — 7497 |
| Бірманскі каляндар | 1350 |
| Будысцкі каляндар | 2532 |
| Каляндар бэрбэраў | 2938 |
| Габрэйскі каляндар | 5748 — 5749 |
| Галяцэнскі каляндар | 11988 |
| Іранскі каляндар | 1366 — 1367 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 2043 — 2044 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1910 — 1911 |
|  · *Калі-юга* | 5089 — 5090 |
| Карэйскі каляндар | 4321 |
| Кітайскі каляндар | 4684 — 4685 |
| Копцкі каляндар | 1704 — 1705 |
| Мусульманскі каляндар | 1408 — 1409 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2531 |
| Час Unix | 1555200 — 1641599 |
| Этыёпскі каляндар | 1980 — 1981 |

**1988** (MCMLXXXVIII) — высакосны год, які пачынаецца ў пятніцу; 1988-ы год нашай эры (н. э.) і *ад Нараджэньня Хрыстовага* (Н. Хр.); 988-ы год II тысячагодзьдзя, 88-ы год XX стагодзьдзя і 9-ы год 1980-га дзесяцігодзьдзя.

## Падзеі

* Заснаваньне часопісаў «Роднае слова» й «Крыніца»
* Насельніцтва Гомля дасягнула 500 тысячаў жыхароў
* 14 красавіка — падпісаныя Жэнэўскія пагадненьні аб вывадзе савецкага войска з Аўганістану
* 19 кастрычніка — заснаваныя Мартыралёг Беларусі і Беларускі Народны Фронт
* 1 лістапада — у Купалаўскім сквэры ў Менску адзначаныя Дзяды, дзе ўпершыню было шырока заяўлена пра савецкі генацыд
* 11 лістапада — заснаваны «Клімавіцкі камбінат хлебапрадуктаў»
* 7 сьнежня — землятрус у Армэніі, больш як 25 000 чалавек загінулі
* Працягнутыя археалягічныя абсьледаваньні ля в. Гнесічы (Шчорсаўскі сельскі савет, Наваградзкі раён, Гарадзенская вобласьць)

## Нараджэньні

* 9 студзеня — Вікторыя Гасьпер, беларуская баскетбалістка
* 17 красавіка — Андрэй Арамнаў, алімпійскі чэмпіён у цяжкой атлетыцы
* 15 ліпеня — Павал Няхайчык, беларускі футбаліст
* 23 жніўня — Вольга Гаварцова, беларуская тэнісістка
* 19 верасьня — Кацярына Даманькова, супэрмадэль сьвету 2006 году

## Сьмерці

* 26 студзеня — Уладзімер Фінькоўскі, беларускі праваслаўны сьвятар
* 2 ліпеня — Часлаў Ханяўка, беларускі грамадзкі дзяяч
* 13 верасьня — Францішак Ляхоцкі, польскі паэт-эмігрант беларускага паходжаньня
* 25 лістапада — Яўгенія Янішчыц, беларуская паэтка
* 19 сьнежня — Станіслаў Лазар, беларускі каталіцкі сьвятар
# 23 студзеня

|  |
| --- |
| ← **студзень** → |
| Пн | Аў | Ср | Чц | Пт | Сб | Нд |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| 2026 год Усе дні |

**23 сту́дзеня** — 23-і дзень году паводле Грыгарыянскага календару. Да канца году застаецца 342 дні (343 у высакосным годзе).

## Падзеі

* 1571 — заснаваная Лёнданская каралеўская біржа
* 1793 — адбыўся другі падзел Рэчы Паспалітай
* 1916 — Янка Купала ажаніўся з Уладзіславай Станкевіч
* 1992 — У Вярхоўным Савеце Расеі заяўлены прэтэнзіі на Крым і Чарнаморскі флёт
* 2005 — Віктар Юшчанка прыняў прысягу прэзыдэнта Ўкраіны

## Нараджэньні

* 1783 — Стэндаль, францускі пісьменьнік
* 1832 — Эдуард Манэ, францускі мастак-імпрэсіяніст
* 1898 — Сяргей Эйзэнштэйн, кінарэжысэр
* 1905 — Канстанты Ільдэфонс Галчынскі, польскі паэт
* 1932 — Геральд Асьвяцінскі, беларускі тэатральны дзяяч
* 1943 — Зоя Куваева, беларуская навукоўца-хімік
* 1946 — Барыс Беразоўскі, расейскі алігарх
* 1947 — Джоэль Дуґляс, амэрыканскі кінапрадусар беларускага паходжаньня, сын Керка Дугляса й Дайны Дыл
* 1985 — Даўтзэн Крус, нідэрляндзкая супэрмадэль

## Сьмерці

* 1565 — Сьвяты Генадзій Магілёўскі, Сьвяты прападобны Магілёўскі, Кастрамскі і Любімаградзкі, далучаны да Сабору беларускіх сьвятых
* 1600 — Юры Радзівіл, царкоўны й дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай
* 1762 — Міхал Ян Зянковіч, рэлігійны й дзяржаўны дзяяч ВКЛ
* 1883 — Ґюстаў Дарэ, францускі гравёр, ілюстратар і скульптар
* 1889 — Ігнат Дамейка, беларускі навуковец-дасьледчык, геоляг
* 1891 — Фрыдрых фон Шміт, нямецкі і аўстрыйскі архітэктар
* 1938 — Вацлаў Ластоўскі, беларускі пісьменьнік, гісторык, літаратуразнавец, публіцыст і палітычны дзяяч
* 2007 — Рышард Капусьцінскі, польскі пісьменьнік і журналіст
* 2010 — Уладзімер Марук, беларускі паэт, перакладнік
* 2018 — Міхал Анемпадыстаў, вядомы як дызайнэр, фатограф, графік, паэт, публіцыст.

## Сьвяты

 **23 студзеня** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# 1960

|  |
| --- |
| Гады |
| 1957 · 1958 · 1959 — **1960** — 1961 · 1962 · 1963 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1940‑я · 1950‑я — **1960‑я** — 1970‑я · 1980‑я |
| Стагодзьдзі |
| XIX ст. — **XX стагодзьдзе** — XXI ст. |

| 1960 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1960 *MCMLX* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2713 |
| Армянскі каляндар | 1409 ԹՎ ՌՆԹ |
| Каляндар Багаі | 116 — 117 |
| Бізантыйскі каляндар | 7468 — 7469 |
| Бірманскі каляндар | 1322 |
| Будысцкі каляндар | 2504 |
| Каляндар бэрбэраў | 2910 |
| Габрэйскі каляндар | 5720 — 5721 |
| Галяцэнскі каляндар | 11960 |
| Іранскі каляндар | 1338 — 1339 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 2015 — 2016 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1882 — 1883 |
|  · *Калі-юга* | 5061 — 5062 |
| Карэйскі каляндар | 4293 |
| Кітайскі каляндар | 4656 — 4657 |
| Копцкі каляндар | 1676 — 1677 |
| Мусульманскі каляндар | 1379 — 1380 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2503 |
| Этыёпскі каляндар | 1952 — 1953 |

**1960** (MCMLX) — высакосны год, які пачынаецца ў пятніцу; 1960-ы год нашай эры (н. э.) і *ад Нараджэньня Хрыстовага* (Н. Хр.); 960-ы год II тысячагодзьдзя, 60-ы год XX стагодзьдзя і 1-ы год 1960-га дзесяцігодзьдзя.

## Падзеі

* 18 лістапада — закладзены Новачабаксарск дзеля пабудовы «Чабаксарскага хімічнага камбінату»

## Нараджэньні

* 30 студзеня — Аляксандар Кароль, беларускі дыплямат
* 22 чэрвеня — Сяргей Кушняроў, амэрыканскі мультыплікатар беларускага паходжаньня
* 3 ліпеня — Вінс Кларк, брытанскі музыка, кампазытар, удзельнік гуртоў Depeche Mode, Yazoo, Erasure
* 15 жніўня — Ігар Варашкевіч, беларускі музыка, лідэр гурта «Крама»
* 9 сьнежня — Ігар Пракаповіч, беларускі паэт і краязнаўца

## Сьмерці

* 4 студзеня — Альбэр Камю, францускі пісьменьнік
* 12 сакавіка — Сямён Багданаў, савецкі вайскавод, маршал, двойчы Герой Савецкага Саюзу
# Землятрус

Будынак, які абрынуўся ў выніку землятрусу
**Землятру́с** — рухі, ваганьні або штуршкі зямной паверхні, выкліканыя сэйсьмічнымі хвалямі.

Гэта працэс вызваленьня энэргіі, якая назапасілася ў сьціснутых ці расьцягнутых горных пародах у выніку руху тэктанічных плітаў. Землятрус — адзін з самых небясьпечных натуральных фэномэнаў на нашай плянэце, адказны за сьмерць мільёнаў чалавек і сотні зьнішчаных гарадоў. Найбольш небясьпечныя ўразьлівыя рэгіёны — гэта межы тэктанічных пліт. Для вымярэньня сілы землятрусу карыстаюцца гэтак званай шкалой Рыхтэра.

## Землятрусы ў Беларусі

У геалягічным пляне Беларусь знаходзіцца на Ўсходнеэўрапейскай плятформе. Тэктанічныя рухі ў цяперашні пэрыяд тут праяўляюцца надзвычай слаба, і землятрусаў, якія адчуваюцца чалавекам, амаль не здараецца. У некаторых мясьцінах зрэдчасу здараліся слабыя штуршкі, якія фіксуюцца сэйсьмічнымі прыладамі. У 1887 г. ля Барысава (на паўночным усходзе ад Менску) адбыўся землятрус інтэнсіўнасьцю шэсьць балаў. У 1893 і 1896 гг. пад Магілёвам — інтэнсіўнасьцю 5-6 балаў. Наймацнейшы землятрус адбыўся ў 1908 г. ля пасёлка Гудагай (цяпер Астравецкі раён, Гарадзенская вобласьць) інтэнсіўнасьцю 7 балаў і магутнасьцю 4,5 магнітуды. Часьцей за ўсё да Беларусі даходзіць рэха землятрусаў на Карпатах (1908, 1940, 1977, 1978, 1983, 1986 і 1990), але штуршкі настолькі слабыя, што многія жыхары Беларусі іх нават не заўважаюць. Апошні землятрус, сэйсьмічныя хвалі ад якога дасягнулі і Беларусі, здарыўся 21 верасьня 2004 году з эпіцэнтрам у Калінінградзе. Сіла штуршкоў у эпіцэнтры дасягала 4—5 балаў, а ў Менску — ня больш за 2—3.

## Наймацнейшыя землятрусы ў гісторыі

* Вялікі чылійскі землятрус (1960) — наймацнейшы задакумэнтаваны землятрус у гісторыі чалавецтва, 9,5 балаў.
* Вялікі Аляскін землятрус (1964) — наймацнейшы землятрус у гісторыі ЗША, 9,2 балы.
* Тангшанскі землятрус (1976) — найсьмяротнейшы землятрус у сучаснай гісторыі, 8,2 балы, прынамсі 255 000 загіблых.
* Землятрус ля Суматры (2004) — наймацнейшы землятрус за апошнія 40 гадоў, 9 балаў.
* Землятрус на Гаіці (2010) — найсьмяротнейшы землятрус у Лацінскай Амэрыцы, 7 балаў, блізу 230000 чалавечых ахвяр.

## Крыніцы
# 23 чэрвеня

|  |
| --- |
| ← **чэрвень** → |
| Пн | Аў | Ср | Чц | Пт | Сб | Нд |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| 2026 год Усе дні |

**23 чэ́рвеня** — 174-ы дзень году (175-ы ў высакосным годзе) паводле Грыгарыянскага календару. Да канца году застаецца 191 дзень.

## Падзеі

- 930 — скліканы найстарэйшы зь дзейных сёньня парлямэнтаў — ісьляндзкі Альтынг

- 1757 — бітва пры Плесі запачаткавала брытанскую заваёву Індыі

- 1758 — кароль і вялікі князь Станіслаў Ляшчынскі надаў Ушачам Магдэбурскае права і герб

- 1812 — Напалеонаўскія войны: Напалеон I Банапарт уварваўся ў Расейскую імпэрыю

- 1846 — бэльгійскі вынаходнік Адольф Сакс атрымаў патэнт на вынаходніцтва саксафону

- 1894 — у Парыжы з ініцыятывы П’ера дэ Кубэртэна ўтварыўся Міжнародны алімпійскі камітэт

- 1941 — створаная Стаўка Галоўнага Камандаваньня Узброеных Сіл СССР

- 1944 — савецкія войскі распачаталі наступальную апэрацыю «Багратыён», у выніку якой немцы канчаткова пазбавіліся ініцыятывы ў вайне

- 1946 — у Рэгенсбургу (Баварыя) заснаванае Крывіцкае навуковае таварыства імя Францішка Скарыны

- 1952 — Карэйская вайна: 500 амэрыканскіх самалётаў разбурылі пяць буйнейшых ГЭС Паўночнай Карэі

- 1956 — Гамаль Абдул Насэр стаў прэзыдэнтам Эгіпту і займаў гэты пост да сваёй сьмерці ў 1970

- 1972 — 45 краінаў пакінулі зону стэрлінга, што дазволіла іх нацыянальным валютам існаваць асобна ад брытанскай

- 1991 — Малдова абвясьціла незалежнасьць

- 1991 — заснаванае Беларускае згуртаваньне татараў-мусульманаў «Аль-Кітаб»

- 1993 — Хуан Антоніё Самаранч адкрыў Алімпійскі музэй у Лязане

- 1994 — адбыўся першы тур выбараў прэзыдэнта Беларусі

- 2021 — тэмпэратурны рэкорд чэрвеня ў Беларусі прывёў да пажару на Лукомскай ДРЭС
## Нараджэньні

	* 1777 — Язэп Аляшкевіч, беларускі мастак
	* 1889 — Ганна Ахматава, расейская паэтка, пісьменьніца, літаратуразнаўца, літаратурны крытык, перакладчыца
	* 1936 — Рычард Бах, амэрыканскі пісьменьнік
	* 1938 — Юры Хадыка, беларускі фізык і грамадзка-культурны дзяяч
	* 1962 — Вадзім Сідаровіч, беларускі навуковец у галіне заалёгіі й экалёгіі
	* 1963 — Лю Цысінь, кітайскі пісьменьнік-фантаст
	* 1964 — Юрась Ляўкоў, беларускі музыка, бас-гітарыст гурту N.R.M.
	* 1972 — Зынэдын Зыдан, францускі футбаліст альжырскага паходжаньня
	* 1982 — Тацяна Сівец, беларуская журналістка, паэтка, перакладчыца
	* 1984 — Дафі, ангельская поп-сьпявачка
## Сьмерці

	* 1947 — Уладзімер Пічэта, савецкі беларускі і расейскі гісторык, выкладнік, першы рэктар БДУ, акадэмік АН БССР, акадэмік АН СССР, заслужаны прафэсар БССР, заслужаны навуковы дзяяч Узбэцкай ССР
	* 1953 — Роман Дымітар Канстанты Шуйскі, польскі дыплямат
	* 2022 — Юры Шатуноў, савецкі і расейскі сьпявак, саліст групы «Ласкавы май»
## Вонкавыя спасылкі

 **23 чэрвеня** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Сьвята працы

Сьвята працы| міжнародная традыцыя |
|  |
|  Іншыя назвы  |  Дзень працы, Сьвята вясны і працы, Дзень міжнароднай салідарнасьці працаўнікоў
  |
|  Сьвяткуецца  |  142 краіны, у тым ліку Беларусь (2019 год)
  |
|  Значэньне  |  памяць пра стачкі за ўсталяваньне 8-гадзіннага працоўнага дня
 |
|  Сьвяткаваньні  |  шэсьце
 |
|  Сымбалі  |  чырвоны гвазьдзік
 |
|  Дата  |  1 траўня
 |
|  Пэрыядычнасьць  |  штогод
  |
|  Першае сьвяткаваньне  |  1 траўня 1886 (140 гадоў таму) Чыкага (ЗША)
 |
|  Заснавальнік  |  анархісты ЗША і Канады
 |

**Сьвята працы** — міжнароднае сьвята салідарнасьці працаўнікоў, якое адзначаюць 1 траўня.

На 2017 год сьвяткавалася ў 140 краінах. На 2019 год адзначалася ў 142-х краінах.

26 сакавіка 1998 году А. Лукашэнка падпісаў Указ № 157 «Аб дзяржаўных сьвятах, сьвяточных днях і памятных датах у Рэспубліцы Беларусь», паводле якога 1 траўня абвяшчалася сьвяточным днём у якасьці Сьвята працы.

Паштовы блёк СССР, 1989 год: 100-годзьдзе Першамая
Пад назвай Дзень працы сьвяткуюць у Кітаі, Кыргыстане, Украіне, Пакістане і Шры-Ланцы. У Расеі і Таджыкістане гэты дзень адзначаецца як Сьвята вясны і працы.

## Крыніцы
# Балівія

|  |
| --- |
| **Балівія** República de Bolivia Wuliwya Suyu |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг | Герб |

 |
| **Нацыянальны дэвіз**: *La unión es la fuerza («Адзінства — гэта сіла»)* |
| **Дзяржаўны гімн**: «*Bolivianos, el hado propicio*» |
|  |
| **Афіцыйная мова** | Гішпанская, кечуа, аймара, гуарані і яшчэ 34 мовы |
| **Сталіца** | Сукрэ |
| **Найбуйнейшы горад** | Санта-Крус-дэ-ля-Сіера |
| **Форма кіраваньня** Прэзыдэнт Віцэ-прэзыдэнт | Прэзыдэнцкая рэспубліка Эва Маралес Альвара Гарсія |
| **Плошча**  • агульная  • адсотак вады | 28 месца ў сьвеце 1 098 581 км² 1,29% |
| **Насельніцтва**  • агульнае (2024)  • шчыльнасьць | 84 месца ў сьвеце 12 000 000 9/км² |
| **СУП**  • агульны (2011)  • на душу насельніцтва | Сьпіс краінаў паводле СУП $50,904 млрд $4789 |
| **Валюта** | Балівіяна (BOB) |
| **Часавы пас** | BOT (UTC-4) |
| **Незалежнасьць** — ад Гішпаніі |  6 жніўня 1825 |
| **Аўтамабільны знак** | BOL |
| **Дамэн верхняга ўзроўню** | .bo |
| **Тэлефонны код** | +591 |

**Балівія** (па-гішпанску: *Bolivia*) — краіна Паўднёвай Амэрыкі. На захадзе Балівія мяжуе з Пэру і Чылі, на поўдні з Аргентынай і Парагваем, на ўсходзе і поўначы — з Бразыліяй.

## Гісторыя

Тэрыторыю сёньняшняй Балівіі засялялі на працягу гісторыі розныя культуры, адной з самых адметных была цывілізацыя Тыўанака (*Tiahuanaco*). У 15 стагодзьдзі Балівія была часткай імпэрыі інкаў. У 16 стагодзьдзі краіну заваявалі гішпанскія канкістадоры і багатая залежамі срэбра Балівія спачатку ўвайшла ў склад Віцэкаралеўства Пэру, а некалькі пазьней у склад Віцэкаралеўства Рыя дэ ля Плата.

## Палітыка

У 2003—2005 гадах прэзыдэнтам Балівіі быў Карляс Мэса.

### Дачыненьні зь Беларусьсю

4 верасьня 2013 году балівійскі прэзыдэнт Эва Маралес наведаў Беларусь з афіцыйным візытам на запрашэньне, якое атрымаў у сакавіку 2013 году ад А. Лукашэнкі на пахаваньні вэнэсуэльскага прэзыдэнта Ўга Чавэса.

## Адміністрацыйны падзел

Балівія падзяляецца на 9 дэпартамэнтаў:

* Арура (сталіца — Арура)
* Бэні (сталіца — Трынідад)
* Качабамба (сталіца — Качабамба)
* Ля Пас (сталіца — Ля Пас)
* Панда (сталіца — Кабіха)
* Патасі (сталіца — Патасі)
* Санта-Крус (сталіца — Санта-Крус-дэ-ля-Сіера)
* Тарыха (сталіца — Тарыха)
* Чукісака (сталіца — Сукрэ)

## Крыніцы
# 20 чэрвеня

|  |
| --- |
| ← **чэрвень** → |
| Пн | Аў | Ср | Чц | Пт | Сб | Нд |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| 2026 год Усе дні |

**20 чэ́рвеня** — 171-ы дзень году (172-і ў высакосным годзе) паводле Грыгарыянскага календару. Да канца году застаецца 194 дні.

## Падзеі

* 1214 — Оксфардзкі ўнівэрсытэт атрымаў хартыю
* 1531 — Слонім атрымаў магдэбурскае права
* 1606 — у Магілёве пачалося мяшчанскае паўстаньне пад кіраўніцтвам Стахора Мітковіча
* 1622 — пад час трыццацігадовай вайны адбылась Бітва пры Хехстэ
* 1637 — кароль і вялікі князь Уладзіслаў Ваза надаў Ружанам мескі герб
* 1782 — Кангрэс ЗША зацьвердзіў узор вялікае пячаткі дзяржавы
* 1794 — паўстаньне Т. Касьцюшкі: каля Міру адбыўся бой з расейскімі войскамі
* 1840 — Сэм’юэл Морзэ атрымлівае патэнт на вынаходніцтва тэлеграфа
* 1863 — Грамадзянская вайна ў ЗША: Заходняя Вірджынія прынятая 35-м штатам ЗША
* 1877 — Аляксандар Грэм Бэл заснаваў першую камэрцыйную тэлефонную сетку ў Гэмільтан, Антарыё, Канада
* 1944 — Другая сусьветная вайна: Бітва пры Марыянскіх выспах
* 1948 — адкрылася для наведвальнікаў філія Літаратурнага музэю Янкі Купалы ў Вязынцы
* 1960 — абвяшчэньне незалежнасьці Малі і Сэнэгалу
* 1990 — парлямэнт Нямеччыны ухваліў перанос сталіцы з Бона ў Бэрлін
* 1991 — Бундэстаг Нямеччыны прыняў рашэньне аб пераносе сталіцы з Бону ў Бэрлін
* 1993 — прайшоў першы пробны чыгуначны рэйс па тунэлі пад Ля-Маншам
* 2003:
	+ у Санкт-Пецярбурзе (Флорыда, ЗША) заснаваная Фундацыя «Вікімэдыя»
	+ заснаваньне Фундацыі «Вікімэдыя»

## Нараджэньні

* 1566 — Жыгімонт Ваза (пам. 1632), вялікі князь літоўскі і кароль польскі, кароль швэдзкі
* 1740 — Юзэф Сангушка, дзяржаўны і вайсковы дзеяч Вялікага Княства Літоўскага
* 1865 — Яўстафі Каліскі, праваслаўны сьвятар
* 1908 — Уладзімер Галубовіч, беларускі і польскі археоляг
* 1934 — Юры Візбар, савецкі кінаактор, журналіст, бард, адзін з пачынальнікаў аўтарскай песьні
* 1938 — Спартак Мірановіч, гандбольны трэнэр, заслужаны трэнэр СССР (1977) і Беларускай ССР (1967)
* 1939 — Валер Раеўскі, беларускі тэатральны рэжысэр, на працягу 35 гадоў быў галоўным рэжысэрам і мастацкім кіраўніком Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы
* 1949 — Аркадзь Карпуць, савецкі і беларускі партыйны і палітычны дзяяч, Старшыня Гарадзенскага абласнога савету дэпутатаў, чалец Савету Рэспублікі Нацыянальнага Сходу Рэспублікі Беларусь
* 1960 — Сяргей Жылкін, мэр Тальяці, рэктар Тальяцінскага дзяржаўнага ўнівэрсытэта
* 1963 — Сяргей Кавалёў, крытык, літаратуразнавец
* 1976 — Жуліяна Бэлецьці, бразыльскі футбаліст
* 1978 — Фрэнк Лэмпард, ангельскі футбаліст

## Сьмерці

* 1841 — Ігнацы Паўлоўскі, рымска-каталіцкі дзяяч
* 1928 — Аўгустын Пацэвіч, заслужаны лекар Пружаны, філянтроп
* 1963 — Пётра Сыч, пісьменьнік, журналіст «Радыё Свабода»
* 2005 — Джэк Кілбі, амэрыканскі інжынэр, вынаходнік інтэгральнай схемы, калькулятара, тэрмапрынтэра, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыцы 2000 году
* 2008 — Мацьвей Смаршчок, доктар мэдыцыны, беларускі паэт, культурны і грамадзкі дзяяч

## Сьвяты