# Сэрбскахарвацкая мова

|  |
| --- |
| Сэрбскахарвацкая |
| српскохрватски / hrvatskosrpski
hrvatski ili srpski / српски или хрватски |
|  |
|  |
|  Ужываецца ў  | Сэрбіі, Босьніі і Герцагавіне, Чарнагорыі, Харватыі (пад рознымі назвамі) і іншых краінах |
|  Рэгіён  | Цэнтральная Эўропа, Паўднёвая Эўропа |
|  Колькасьць карыстальнікаў  | каля 15,7 мільёнаў |
|  Клясыфікацыя  |  Індаэўрапейская
 Славянская
  Паўднёваславянскія
    **Сэрбскахарвацкая** |
|  Афіцыйны статус  |
|  Афіцыйная мова ў  |  -
  |
|  Пісьмо  | гаевіца[d], сэрбскі кірылічны альфабэт, кірыліца і лацінскае пісьмо |
|  Коды мовы  |
|  ISO 639-1  | sh |
|  ISO 639-2(Б)  |  scr, scc
  |
|  ISO 639-2(Т)  |  -
  |
|  ISO 639-3  | hbs |
|  SIL  |  -
 |

Этна-палітычныя варыянты Сэрбскахарвацкай мовы ці сэрбскахарвацкай дыясыстэмы (паводле стану на 2006 год)
**Сэрбскахарва́цкая** ці **харвацкасэ́рбская мо́ва** (таксама **сэрбская або харвацкая**, **харвацкая аб сэрбская**) (у арыгінале *srpskohrvatski*/*cрпскохрватски*, *hrvatskosrpski*, *hrvatski ili srpski*, *srpski ili hrvatski*) — паўднёваславянская мова.

Тэрмін «сэрбскахарвацкая мова» выкарыстоўваўся для абагульненьня пад адной назвай сукупнасьці дыялектаў, якія ўжываюцца ў Сэрбіі, Чарнагорыі, Босьніі і Герцагавіне і Харватыі. Афіцыйная мова Югаславіі (разам са славенскай, пазьней і македонскай) з 1918 да 1991 году.

Літаратурны стандарт базаваўся на штокаўскім дыялекце і дапускаў экаўскі і іекаўскі варыянты (неафіцыйна яны лічыліся «ўсходнім» (сэрбскім) і «заходнім» (харвацкім) варыянтамі літаратурнай мовы). Да таго ж, фармальна дыялектамі сэрбскахарвацкай лічыліся кайкаўскі і чакаўскі дыялекты, але яны не былі ў афіцыйным ужытку.

Упершыню тэрмін «сэрбскахарвацкая мова» быў выкарыстаны славенскім філёлягам Ярнеем Копітарам у ліставаньні ў 1836 годзе, хоць нельга выключыць, што Копітар пазнаёміўся з гэтым тэрмінам, чытаючы рукапіс працы славацкага філёляга Шафарыка «*Slovanské starožitnosti*» («*Славянскія старажытнасьці*»), якая была надрукаваная ў 1837 годзе.

З распадам Югаславіі афіцыйнымі мовамі новаствораных дзяржаў сталіся сэрбская, харвацкая, басьнійская, чарнагорская мовы. Тэрмін «сэрбскахарвацкая мова» пачаў зьнікаць з ужытку, спачатку з афіцыйных дакумэнтаў, пасьля паступова і зь лінгвістычнай літаратуры. Сёньня найменьне «сэрбскахарвацкая мова» зьяўляецца дыскусійным гістарычна-палітычным пытаньнем. Шматлікія носьбіты лічаць тэрмін «сэрбскахарвацкая» палітычна некарэктным і нават абразьлівым. Іншыя працягваюць ужываць гэты тэрмін.

Сярод лінгвістаў няма адзінага погляду на лёс тэрміну. Ён усё яшчэ выкарыстоўваецца, дзякуючы ляканічнасьці пры абазначэньні сукупнасьці некалькі моваў. Альтэрнатыўная назва *басьнійская/харвацкая/сэрбская мова* (БХС) зьявілася ў афіцыйным ужытку ў замежжы. У рэгіянальнай лінгвістыцы існуе таксама тэрмін «цэнтральная паўднёваславянская дыясыстэма».

Узаемна зразумелыя формы сэрбскахарвацкай мовы працягваюць выкарыстоўвацца пад рознымі назовамі ў Сэрбіі, Чарнагорыі, Харватыі і Босьніі і Герцагавіне.

### Прыклады адрозьненьняў у лексыцы

| Беларуская мова | Расейская мова | Харвацкая мова | Сэрбская мова |
| --- | --- | --- | --- |
| Параўнаць | Сравнить | Usporedba | Поређење (Poređenje) |
| Эўропа | Европа | Europa | Европа (Evropa) |
| Нідэрлянды | Нидерланды | Nizozemska | Холандија (Holandija) |
| Італьянцы | Итальянцы | Talijani | Италијани (Italijani) |
| Сусьвет | Вселенная | Svemir | Васиона (Vasiona) |
| Пазваночнік | Позвоночник | Kralježnica | Кичма (Kičma) |
| Паветра | Воздух | Zrak | Ваздух (Vazduh) |
| Адукацыя | Образование | Odgoj | Васпитање (Vaspitanje) |
| Тыдзень | Неделя | Tjedan | Седмица (Sedmica) |
| Гісторыя | История | Povijest | Историја (Istorija) |
| Порткі | Штаны | Hlače | Панталоне (Pantalone) |
| Страўнік | Желудок | Trbuh | Стомак (Stomak) |
| Навука | Наука | Znanost | Наука (Nauka) |
| Асобна | Лично | Osobno | Лично (Lično) |
| Асоба | Лицо | Osoba | Лице (Lice) |
| Аб’яднаныя нацыі | Объединенные Нации | Ujedinjeni Narodi | Уједињене Нације (Ujedinjene Nacije) |
| Хлеб (Краюха) | Хлеб | Kruh | Хлеб (Hleb) |
| Штучнае | Искусственное | Umjetno | Вештачки (Veštački) |
| Крыж | Крест | Križ | Крст (Krst) |

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі