Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Партугальская мова

|  |
| --- |
| Партугальская |
| língua portuguesa |
|  |
|  |
|  Ужываецца ў  | * Партугалія
* Бразылія
* Гішпанія
* Ангола
* Каба-Вэрдэ
* Рэспубліка Кітай
* Усходні Тымор
* Гвінэя-Бісаў
* Мазамбік
* Сан-Тамэ і Прынсыпі
* Portuguese Macau[d]
* Партугальская Індыя[d]
* Кітайская народная рэспубліка
* Індыя
 |
|  Рэгіён  | Партугалія і Азорскія астравы |
|  Колькасьць карыстальнікаў  | 220 млн |
|  Клясыфікацыя  |  Індаэўрапейская сям’я
 Раманская група
  Ібера-раманская падгрупа
 |
|  Афіцыйны статус  |
|  Афіцыйная мова ў  |  Партугалія, Бразылія, Ангола, Мазамбік і іншыя краіны Садружнасьці партугаламоўных краін
 |
|  Рэгулюецца  | Міжнародны інстытут партугальскай мовы[d], Садружнасьць партугаламоўных дзяржаваў[d], Бразільская акадэмія літаратуры[d] і Academy of Sciences of Lisbon[d] |
|  Статус:  | 1 дзяржаўная[d] |
|  Пісьмо  | партугальскі альфабэт[d] і лацінскае пісьмо |
|  Коды мовы  |
|  ISO 639-1  | pt |
|  ISO 639-2(Б)  |  por
  |
|  ISO 639-2(Т)  |  por
  |
|  ISO 639-3  | por |

**Партуга́льская мо́ва** (па-партугальску: *língua portuguesa*) — мова раманскай групы індаэўрапейскай сям’і моваў. Афіцыйная мова Партугаліі, Бразыліі, Анголы, Мазамбіку, Каба-Вэрдэ, Гвінэі-Бісаў, Сан-Тамэ і Прынсыпі, Усходняга Тымору і Макао. Пісьменнасьць на аснове лацінскага альфабэту. Разьвілася зь сярэднявечнай галісійска-партугальскай мовы, якая бярэ свой пачатак зь некалькіх дыялектаў вульгарнай латыні ў сярэднявечным каралеўстве Галісія і акрузе Партугаліі, якія захавалі некаторую кельцкую фаналёгію і лексыкон. Існуе два асноўныя варыянты — эўрапейскі (*pt-pt*) і бразыльскі (*pt-br*), якія адрозьніваюцца адзін ад аднаго на ўзроўні фанэтыкі, лексыкі, артаграфіі і, у меншай ступені, граматыкі. У Анголе і Мазамбіку выкарыстоўваецца эўрапейскі варыянт партугальскай мовы зь вялікай колькасьцю лексычных запазычаньняў з афрыканскіх моваў. У іншых афрыканскіх краінах партугальская мова, прынамсі ў сфэры паўсядзённага выкарыстаньня, у значнай ступені крэалізаваная.

Як вынік пашырэньня падчас каляніяльных часоў культурная прысутнасьць Партугаліі і партугальская мова да гэтых часоў мае месца ў Гоа, Даман і Дыў у Індыі, у Батыкалоа на ўсходнім узьбярэжжы Шры-Ланцы, на інданэзійскім востраве Флёрэс, у штаце Малака ў Малайзіі. Партугаламоўныя людзі ці нацыю могуць называцца «лузафоны».

Налічваецца ад 215 да 220 мільёнаў носьбітаў мовы і 250 мільёнаў чалавек наогул валодаюць мовай у рознай ступені. Партугальская мова уваходзіць ў сьпіс шасьці самых пашыраных гутарковых моваў сьвету і зьяўляецца трэцяй самай распаўсюджанай эўрапейскай мовай у сьвеце пры падліку колькасьці носьбітаў мовы. Гэта самая распаўсюджаная мова ў паўднёвым паўшар’і і ў Паўднёвай Амэрыцы, а таксама другая мова ў Лацінскай Амэрыцы пасьля гішпанскай і адна з 10 самых распаўсюджаных моваў у Афрыцы. Партугальская мова мае афіцыйны статус у Эўрапейскім зьвязе, Мэркасур, ААД, ЭКОВАС і Афрыканскім зьвязе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Diciona’rios-Online.com — Партугальскія слоўнікі
# Сан-Паўлу (штат)

|  |
| --- |
| Сан-Паўлу |
| парт. *São Paulo* |
| Герб  |
|  Гімн  | Bandeirantes Anthem[d] |
|  Агульныя зьвесткі  |
|  Краіна  | * Бразылія
 |
|  Статус  | штат |
|  Уваходзіць у  | Паўднёва-Ўсходні рэгіён[d] |
|  Адміністрацыйны цэнтар  | Сан-Паўлу |
|  Дата ўтварэньня  | 1889 |
|  Насельніцтва  | * ▼44 411 238 чал. (2022)
 |
|  Плошча  | * 248 209,4 км²
 |
|  Вышыня па-над узр. м.  **·** сярэдняя вышыня  |  514 м |
|  Месцазнаходжаньне Сан-Паўлу  |
|  |
|  Мэдыя-зьвесткі  |
|  Часавы пас  |  UTC-3, America/Sao\_Paulo
  |
|  Код ISO 3166-2  | BR-SP |
|  Афіцыйны сайт |
|    Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы  |

**Сан-Па́ўлу** (па-партугальску: *São Paulo*) — штат на паўднёвым усходзе Бразыліі. Мяжуе са штатамі Мінас-Жэрайс на поўначы і з паўночнага ўсходу, Парана на поўдні, Рыю-дэ-Жанэйру на ўсходзе і Мату-Гросу-ду-Сул на захадзе. З паўднёвага ўсходу штат абмываецца Атлянтычным акіянам. Адміністрацыйным цэнтарам ёсьць горад Сан-Паўлу. Штат мае буйны прамысловы комплекс, фармуючы 33,9% ВУП Бразыліі. Штат таксама мае другі паводле паказчыку індэкс разьвіцьця чалавечага патэнцыялу і ВУП на душу насельніцтва. Гэты трэці штат паводле чаканай працягласьці жыцьця, чацьверты па ўзроўні нізкай дзіцячай сьмяротнасьці сярод іншых фэдэратыўных адзінак Бразыліі. Адзін толькі Сан-Паўлу багацейшы за Аргентыну, Уругвай, Парагвай і Балівію разам узятыя. Маючы больш чым 46 мільёнаў жыхароў паводле зьвестак на 2019 год, Сан-Паўлу зьяўляецца самым густанаселеным бразыльскім штатам і самай густанаселенай тэрытарыяльнай адзінкай у Амэрыцы. Галоўным горадам штату ёсьць Сан-Паўлу, які разам зь іншымі прылеглымі гарадамі Кампінас, Сантус, Саракаба і Сан-Жазэ-дус-Кампус, фармуе вялікую мэтраполію.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт