# Ёган Готфрыд Гэрдэр

|  |
| --- |
| Ёган Готфрыд Гэрдэр |
| па-нямецку: *Johann Gottfried Herder* |
|  |
|  Дата нараджэньня  | 25 жніўня 1744 |
|  Месца нараджэньня  | Марунгэн, Каралеўства Прусія |
|  Дата сьмерці  | 18 сьнежня 1803 |
|  Месца сьмерці  | Ваймар, Сьвяшчэнная Рымская імпэрыя |
|  Месца пахаваньня  | * Царква Святых Пятра і Паўла ў Веймары[d]
 |
|  Месца вучобы  | * Кёнігсбэрскі ўнівэрсытэт[d]
 |
|  Занятак  | філёзаф, тэоляг, паэт, перакладнік, пісьменьнік, літаратурны крытык, літаратуразнаўца, публіцыст, эстэтык, дырэктар школы, суперінтэндант |
|  Навуковая сфэра  | філязофія сьвядомасьці[d], філязофія мовы[d] і палітычная філязофія[d] |
|  Папярэднік  | Ёган Георг Гаман, Імануіл Кант |
|  Наступнік  |  Людавіт Штур, Г. В. Ф. Гэгель, Ёган Вольфганг фон Гётэ
 |
|  Сябра ў  | Пруская акадэмія навук[d] і ілюмінаты[d] |
|  Школа/традыцыя  |  Рамантычны нацыяналізм  |
|  Пэрыяд  |  эпоха Асьветніцтва  |
|  Кірунак  | нямецкая філязофія |
|  Значныя ідэі  | Плястыка[d], Stimmen der Völker in Liedern[d], Трактат пра паходжаньне моваў[d] і Der Cid. Nach Spanischen Romanzen besungen durch Johann Gottfried Herder[d] |
|  Бацька  | Gottfried Herder[d] |
|  Маці  | Anna Elisabeth Herder[d] |
|  Дзеці  | Siegmund August Wolfgang von Herder[d], Carl Adelbert von Herder[d], Luise Stichling[d], Emil Gottfried von Herder[d], Gottfried von Herder[d], Rinaldo von Herder[d] і Wilhelm Ludwig Ernst von Herder[d] |
| **Ёган Готфрыд Гэрдэр** у Вікісховішчы |

**Ёган Го́тфрыд Гэ́рдэр** (па-нямецку: *Johann Gottfried von Herder*; 25 жніўня 1744 — 18 сьнежня 1803) — нямецкі паэт, літаратурны крытык, багаслоў, філёзаф. Ён быў эстэтыкам і гісторыкам культуры.

## Біяграфія

Нарадзіўся ў Марунгэне, невялікім мястэчку ва Ўсходняй Прусіі, у сям’і школьнага настаўніка. Па заканчэньні школы, знаёмы расейскі вайсковы хірург пераканаў яго заняцца мэдыцынай і адвёз у Кёнігсбэрг. Але Гэрдэр прыняў іншае рашэньне і ў 1762 паступіў на багаслоўскі факультэт Кёнігсбэрскага ўнівэрсытэту. Там ён слухаў лекцыі магістра філязофіі Імануіла Канта. Кант меў вялікі ўплыў на Гэрдэра, аднак іхнія погляды на філязофію і культуру не супадалі.

Пасьля Кёнігсбэргу Гэрдэр пераязджае ў Рыгу, спалучаючы дзейнасьць сьвятара з пэдагагічнай працай і літаратурнымі заняткамі. Празь пяць гадоў ён пераязджае ў Парыж, дзе знаёміцца з ідэямі Шарля дэ Мантэск’ё, Жана Д’Алямбэра і Дэні Дыдро. У 1770-я гады ён вяртаецца ў Нямеччыну, стварае трактат «Пра паходжаньне мовы», атрымоўвае прэмію ў Бэрлінскай Акадэміі навук.

З 1784 па 1791 Гэрдэр выдае сваю асноўную працу па культуралёгіі — «Ідэі да філязофіі гісторыі чалавецтва».

Гэрдэр памёр у 1803 у Ваймары.

## Ідэі

Яго асноўная праца называецца «Ідэі да філязофіі гісторыі чалавецтва». У ёй Гэрдэр ставіць пытаньне: што такое культура, у чым яе сэнс і ці спрыяе яна шчасьцю чалавецтва. Як асьветнік ён лічыць галоўнай асаблівасьцю чалавека яго разумнасьць, якая адрозьнівае людзей ад жывёльнага сьвету. Розум — не прынароджаная якасьць, але ён разьвіваецца ў працэсе жыцьцядзейнасьці; разумнасьць дасягаецца. Разьвіцьцё розуму адбываецца ў грамадзтве, а сувязі чалавека зь іншымі людзьмі забясьпечвае слова, якое ён лічыў найважнейшай асновай культуры.

Увогуле, ён выдзяляе тры фундамэнты культуры: розум, грамадзтва і мову. Да гэтага дадаюцца мастацтва, рамёствы, сям’я, дзяржава, рэлігія. Гэрдэр разумеў культуру вельмі шырока. Ён падкрэсьлівае значэньне нацыянальных культураў і мовы як паказальніка нацыянальнай спэцыфікі культуры.

Сэнс культуры ён бачыць у тым, што яна «мусіць спрыяць разьвіцьцю рэлігіі і гуманнасьці».

Гэрдэр адным зь першых назваў чалавека царом прыроды. У разуменьні культуры ён надаваў вялікае значэньне духоўным фактарам, прыцягваў увагу да неабходнасьці вывучэньня нацыянальных культураў.