Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Школа

**Шко́ла** (па-старажытнагрэцку: *σχολή*, *σχολά* — вольны час, вучэбны занятак, школа) — навучальная ўстанова для атрыманьня агульнай адукацыі. У шырокім сэнсе слова можа ўжывацца для назвы любой адукацыйнай установы (музычная школа, мастацкая школа, спартыўная школа — ДзЮСШ, школа баявых майстэрстваў і да т. п.)

## Паходжаньне тэрміну

Спачатку грэцкае *σχολή* азначала «вольны час, вольнае баўленьне часу», потым стала ўжывацца як «заняткі ў вольны час» (напр. Плятонам, ён зьбіраў людзей у вольны час і перадаваў ім свае досьвед і веды), потым — «вучэбныя заняткі», «гутарка філёзафаў» (напр. у Плютарха). У беларускую мову слова прыйшло не наўпрост, а праз польск.: *szkoła* ад лац.: *schola*.

## Тыпы школ

Служаць для атрыманьня:

* пачатковай адукацыі (пачатковая школа) (у Беларусі з 1 па 4 класы)
* асноўнай агульнай адукацыі (асноўная школа) (у Беларусі з 5 па 9 класы)
* сярэдняй агульнай адукацыі (сярэдняя школа) (у Беларусі з 10 па 11 класы)
* прафэсыйнай адукацыі (ПТВ, тэхнікумы, вучэльні й г.д.)
* спэцыяльнай адукацыі, у тым ліку вышэйшай (рэлігійнай, эканамічнай, юрыдычнай і інш.)
# Вэб-форум

Скрыншот экрана форумнага рухавіка phpBB
**Вэб-фо́рум** — кляса вэб-праграмаў для арганізацыі зносінаў наведнікаў вэб-сайта у сеціве.

## Канцэпцыя

Форум зьмяшчае набор разьдзелаў для абмеркаваньня. Праца форума складаецца ў стварэньні карыстальнікамі тэм у разьдзелах з далейшым абмеркаваньнем гэтых тэмаў. Асобна ўзятая тэма, па сутнасьці, уяўляе сабой тэматычную гасьцёўню.

Распаўсюджанае дзяленьне вэб-форума: Разьдзелы > тэмы > паведамленьні.

Адхіленьне ад пачатковай тэмы абмеркаваньня часта забароненае правіламі форума. За захаваньнем правіл сочаць мадэратары і адміністратары — удзельнікі, якія маюць магчымасьць рэдагаваць, перамяшчаць і выдаляць чужыя паведамленьні ў вызначаным разьдзеле або тэме, а таксама кантраляваць да іх доступ асобных удзельнікаў.
# Шыва

Статуя Шывы ў Мурудэшвары вышынёй 37,5 м
**Шыва** (санскрыт: शिव — «прыхільны», «міласьцівы», «дабрадзейны») — у індуізьме ўвасабленьне разбуральнай сілы сусьвету і трансфармацыі (стваральнае разбурэньне); адным з бостваў вярхоўнай трыяды (трымутры), у шэрагу з творцам Брагмам і падтрымацелем Вішну. Згодна з Шыва-пуране, зьяўляецца стваральнікам і Вішну, і Брагмы. Увасабляе адначасова разбуральны і стваральны пачаткі. Зьяўляецца адной з найстаражытнейшых існасьцей чалавецтва; захаваліся згадкі пра яго ў даарыйскай (дравідыйскай) міталёгіі. Традыцыя пакланеньня Шыву называецца шайвізм. Вядомы пад імёнамі Рудра, Шанкара, Шамбгу, Магадзеў. Таксама зьяўляецца заснавальнікам Ёгі.

## Вонкавыя спасылкі

 **Шыва** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Джайнізм

Скульптура, якая люструе двух заснавальнікаў джайнізму: леваруч — Рышабганатга, першы з 24 тыртганкараў, герой легендаў, чыё існаваньне не было пацьверджанае гісторыкамі; праваруч — Магавіра, апошні з 24 тыртганкараў, які сыстэматызаваў і рэфармаваў рэлігію і філязофію джайнізму. Палажэньне фігураў характэрна для джайнійскага мастацтва. Іхныя целы ідэалізаваныя, амаль пазбаўленыя рэльефнасьці, што абумоўлена практыкаваньнямі ёгі, пакоем і вызваленьне ад плоці (яны знаходзяцца ў позе *каётсарга*)
**Джайнізм** (санскрыт: जैन, ад санскр. जिन — «*пераможца*») — старажытная дгармічная рэлігія, якая зьявілася ў Індыі прыблізна ў VI стагодзьдзі да н. э. Заснавальнікам вучэньня лічыцца кшатры Вардгамана ці Джына Магавіра. Джайны прасочваюць сваю гісторыю праз пасьлядоўнасьць з дваццаці чатырох пераможных выратавальнікаў і настаўнікаў, вядомых як тыртганкары, першым зь якіх быў Рышабганатга, які, як мяркуецца, жыў мільёны гадоў таму паводле джайнійскай традыцыі. Апошнім тыртганкарам быў Магавіра, які жыў каля 500 году да н. э. Джайны вераць, што джайнізм ёсьць адвечная дгармы, дзе тыртганкары накіроўваюць кожны цыкль касмалёгіі джайнаў.

Джайнізм прапаведуе ненанясеньне шкоды ўсім жывым істотам у гэтым сьвеце. Філязофія і практыка джайнізму заснаваныя, у першую чаргу, на самаздасканаленьне душы для дасягненьня ўсябачаньня, усемагутнасьці і вечнай асалоды. Усялякая душа, якая пераадолела цялесную абалонку ад ранейшых жыцьцяў і дасягнула нірваны, называецца джынай. У старажытных тэкстах джайнізм часта прыраўноўваецца да *джайн дгармы* і *шраман дгармы*.

Да асноўных рэлігійных слупоў джайнізму ставяцца прынцыпы негвалтоўнасьці, шматграннасьці, непрывязанасьці і аскетызму. Джайнійскія манахі і вернікі прымаюць пяць асноўных абяцаньняў, вядомых як *вратас*, выкладзеных у найстарэйшым тэксце «Акаранга Сутра», як то абыходзіцца бяз гвалту, трымацца ісьціны, не красьці, трымаць цэлібат або цноту і не прывязвацца да анікога і анічога. Гэтыя прынцыпы шырока паўплывалі на джайнійскую культуру, як то прыхільнікі гэтае рэлігіі вядуць пераважна вэгетарыянскі лад жыцьця, які пазьбягае нанясеньня шкоды жывёлам і іхным жыцьцёвым цыклям.

У сучасным сьвеце джайнізм прадстаўлены невялікай, але ўплывовай рэлігіёзнай грамадой, якая налічвае 4,9 мільёну прыхільнікаў у Індыі, а таксама пасьпяхова растучымі таварыствамі з эмігрантаў у Паўночнай Амэрыцы, Заходняй Эўропе, на Далёкім Усходзе, у Аўстраліі і іншых частках сьвету.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Jainism. Encyclopædia Britannica.  (анг.)
* Jainism. Curlie.  (анг.)
# Нэаліт

Рэшткі нэалітычнага посуду (Музэй старажытнабеларускай культуры, Менск).
**Нэалі́т** ці «Новы» Каменны век (з стар.-грэц. νέος — новы + *λίθος* — камень) — пэрыяд разьвіцьця чалавецтва, які завяршае Каменны век. У розных частках Зямлі нэаліт пачаўся ў розны час. На Блізкім Усходзе нэаліт пачаўся каля 9500 году да н. э. Асаблівай рысай наэліту стала зьяўленьне каменных прылад, апрацаваных шліфоўкай ды паліраваньнем. Пэрыяд характарызуецца пераходам да расьлінаводзтва, пераважна вырошчваньнем злакаў (гэтак званая «Нэалітычная рэвалюцыя», якая ў шэрагу рэгіёнаў сьвету не адбылася або нават наступала бяз стадыі мэзаліту). Такі пераход спрыяў пераходу ад качавога да аседлага жыцьця і зьяўленьня вёсак. У 5-3 тысячагодзьдзях да н. э. на Зямлі ўсталяваўся цёплы і вільготны клімат (эпоха галяцэну). Археалягічныя знаходкі сьведчаць пра тое, што пераход ад зьбіральніцтва да вырошчваньня прадуктаў харчаваньня пачаўся на тэрыторыі Урадлівага паўмесяца і адбываўся пасьлядоўна ў рэгіёнах Паўднёва-Усходняй Эўропы, астатняй Эўропы. У Кітаі на поўдзень ад хрыбта Цыньлін земляробства было заснавана на рысе. Колькасьць насельніцтва Зямлі ў эпоху нэаліту ацэньваецца ў 30-50 млн чалавек. Асноўным інстумантам для вытворчасьці вырабаў застаецца крэмень. У нэаліце для яго здабычы пачынаюць выкарыстоўваць шахтны мэтад. Падчас нэаліту зарадзілася ганчарства, узьнікла ткацтва, чалавецтва вынайшла хлеб, гаршчок, човен, пачалася здабыча золата, карова стала хатняй жывёлай. У канцы нэаліту чалавек пачаў займацца жывёлагадоўляй, што дазволіла паменшыць залежнасьць ад паляваньня. Таксама паменшыліся ролі рыбалоўства і зьбіральніцтва. Такім чынам, адбыўся адыход ад эканомікі, заснаванай на паляваньні і зьбіральніцтве, і зьявілася больш часу на спэцыяльныя рамёствы.

Нэаліт закончыўся з шырокім распаўсюджаньнем мэталічных інструмэнтаў у медным веку ці бронзавым веку ці адразу ў жалезным веку ў залежнасьці ад геаграфічнага рэгіёну (энэаліт).

Тэрмін «нэаліт» упершыню ўведзены ва ўжваньне Джонам Лебакам (анг. *John Lubbock*) у 1865 годзе.

## Глядзіце таксама

* Першабытнае грамадзтва
* Каменны век
* Палеаліт
* Мэзаліт
* Бронзавы век

## Крыніцы
# XVII стагодзьдзе

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *1590-я* | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 |
| *1600-я* | 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 |
| *1610-я* | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 |
| *1620-я* | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 |
| *1630-я* | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 |
| *1640-я* | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 |
| *1650-я* | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 |
| *1660-я* | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 |
| *1670-я* | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 |
| *1680-я* | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 |
| *1690-я* | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 |
| *1700-я* | 1700 | 1701 | 1702 | 1703 | 1704 | 1705 | 1706 | 1707 | 1708 | 1709 |
| **16 стагодзьдзе — 17 стагодзьдзе — 18 стагодзьдзе** |

**17 стаго́дзьдзе** (**XVII стаго́дзьдзе**) доўжылася з 1601 па 1700 год па Грыгарыянскім календары.

## Асобы

### Палітыкі

#### Каралі Рэчы Паспалітай

* 1587—1632: Жыгімонт Ваза
* 1632—1648: Уладзіслаў Ваза
* 1648—1668: Ян Казімер
* 1669—1673: Міхал Вішнявецкі
* 1674—1696: Ян Сабескі
* 1697—1706: Аўгуст Моцны

## Вонкавыя спасылкі

 **XVII стагодзьдзе** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Сьвяты Хрыстафор

|  |
| --- |
| Сьвяты Хрыстафор |
| Выява 1486 г., дзе намаляваны сьв. Крыштап і дзіцё.  |
|  Сьвяты  |
|  Нарадзіўся  | III стагодзьдзе |
|  Памёр  | каля 251 |
|  Дзень памяці  | 25 ліпеня, 24 ліпеня і 22 траўня |
| **Сьвяты Хрыстафор** у Вікісховішчы |

**Сьвяты́ Хрыстафо́р** — сьвяты пакутнік, шанаваны заходняй каталіцкай і праваслаўнай цэрквамі. Імя да хрышчэньня — **Рэпрэў**.

Жыў у III стагодзьдзі і пацярпеў за распаўсюджваньне хрысьціянства ў Лікіі каля 250 году, пры рымскім імпэратару Дэцыі Траяне (249—251). Па паданьні быў высокага росту, незвычайнай сілы і з зьверападобным тварам. На абразах і фрэсках паказваўся з ваўчынай або сабачай галавой. Імя («Нясучы Хрыста») і іканаграфія, якая паказвае Хрыстафора волатам, нясучым праз струмень бласлаўляючага немаўля, матывуецца адной з легенд. Паводле ёй, волат неймавернай сілы згодзен быў служыць самому магутнаму зямному ўладару, але не мог знайсьці годнага. Пасяліўшыся на беразе ракі, на плячах пераносіў падарожнікаў на іншы бераг. Аднойчы яго папрасіў перанесьці праз раку маленькі хлопчык. Пасярод ракі хлопчык стаў настолькі цяжкі, што Хрыстафор спалохаўся, як бы яны абодва не патанулі. Хлопчык сказаў яму, што ён — Хрыстос і нясе з сабою ўвесь цяжару сьвету.

Дзень памяці пакутніка Хрыстафора ў праваслаўным календары 9 (22) траўня, у каталіцкім календары 24 ліпеня (Нямеччына, Летува), 25 ліпеня (Італія), у эвангелічным — 24 ліпеня. Асабліва паважаецца ў Гішпаніі, дзе да яго малітвамі зьвяртаюцца пры заразных хваробах. Лічыцца апякуном вандроўнікаў. Апякун Вільні, яго выява на гербе горада.
# Атавіё Леоні

|  |
| --- |
| Атавіё Леоні |
|  |
|  Дата нараджэньня  | 1578[…] або 1578 |
|  Месца нараджэньня  | * Рым, Папская дзяржава
 |
|  Дата сьмерці  | 4 верасьня 1630(1630-09-04) |
|  Месца сьмерці  | * Рым, Папская дзяржава
 |
|  Занятак  | маляр, малявальнік, мэдальер, плястычны артыст |
|  Сябра ў  | Акадэмія Святога Лукі[d] |
|  Жанры  | партрэт |
|  Плынь  | барока |
| **Атавіё Леоні** ў Вікісховішчы |

**Атавіё Леоні** (па-італьянску: *Ottavio Leoni*) — італьянскі мастак, майстар алоўкавых партрэтаў, гравёр, вучань свайго бацькі, лепніка з воску Лёдовіка Леоні (памёр у 1606 г.), падобна яму празваны Падаваніна. Пісаў гістарычныя карціны, пераважна партрэты, цэлы шэраг якіх уноўлены ім у гравюрах. У гэтых апошніх ён выявіў вялікі густ, прычым асобы і целавыя часткі выконваў пункцірам, а валасы і драпіроўкі рыскамі, з дапамогай бюрэня і іголкі. Лепшыя зь яго гравюраў — партрэты Франчэска Бракаліні-дэль-Апі, жывапісца Антоніё Тэмпэсты і папы Урбана VII.

## Галерея

* Партрэт Караваджа
* Партрэт Галілео Галілея

## Вонкавыя спасылкі

 **Атавіё Леоні** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Аповесьць пра Даўмонта

**Аповесьць пра Даўмонта** — гістарычна-літаратурны твор, складзены ў 2-й чвэрці XIV ст. ў Пскове як жыцьцяпіс пскоўскага князя Даўмонта.

## Зьмест

Першасная рэдакцыя складаецца зь некалькіх апавяданьняў. У іх паведамляецца, як у 1266 годзе альшанскі князь Даўмонт з дружынай прыбыў у Пскоў, бо «*побишася Литва межи собой*» (маецца на ўвазе забойства вялікага князя ВКЛ Міндоўга), тутака хрысьціўся й быў пасаджаны на пскоўскі пасад. Хутка Даўмонт зладзіў паход у землі літоўскага князя Гердзеня, паланіў яго жонку й двух дзяцей. Пасьля апісаныя паходы Даўмонта на м. Ракавор і ў Памор’е, яго бітвы зь літоўцамі і лівонскімі рыцарамі, абарона Пскова ад ворагаў. У аповесьці зьмешчаная пахвала Даўмонту, паведамляецца пра яго хваробу, сьмерць і пахаваньне. Твор пазбаўлены павучальнасьці й абстрактнасьці, яго аўтар імкнуўся да канкрэтнасьці й дакладнасьці.

## Літаратурны лёс аповесьці

«Аповесць пра Даўмонта» была ўключаная ў першы й другі зводы Пскоўскіх летапісаў, у пазьнейшыя агульнарускія летапісныя зводы, наўгародзкія летапісы XV—XVI стагодзьдзяў. Да XVII ст. аповесьць неаднаразова перараблялася й дапаўнялася; дасьледчыкі вылучаюць 8 ейных рэдакцыяў. Так званая сярэдняя рэдакцыя XVI ст. дапоўненая падрабязнасьцямі пра літоўскі пэрыяд жыцьця Даўмонта і сказаньнем пра ягонага «брата» Войшалка.

## Літаратура

* Охотникова В. И. Повесть о Довмонте: Исслед и тексты. Л., 1985.
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.
# Канструктывізм (мастацтва)

**Канструктывізм** — кірунак у мастацтве й архітэктуры першай паловы ХХ стагодзьдзя.

## Канструктывізм у архітэктуры

Прадстаўнікі канструктывізму ў дойлідзтве імкнуліся да абсалютызацыі тэхнічных сродкаў падобна функцыяналістам, аднак у адрозьненьне ад апошніх абапіраліся на якасьці матэрыялаў і гармонію канструкцыі (падобна да готыкі).

На тэрыторыі Беларусі, як усходняй так і заходняй канструктывізм набыў распаўсюджаньне ў міжваенны пэрыяд.

## Вонкавыя спасылкі

 **Канструктывізм (мастацтва)** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Сяргей Харэўскі. Іосіф Лянгбард. Менская Опэра
# П’ер Агюстэн Карон дэ Бамаршэ

|  |
| --- |
| П’ер Агюстэн Карон дэ Бамаршэ |
|  |
|  Асабістыя зьвесткі  |
|  Нарадзіўся  | 24 студзеня 1732(1732-01-24)[…]* rue Saint-Denis[d], Парыж
 |
|  Памёр  | 18 траўня 1799(1799-05-18)[…] (67 гадоў)* былая 8-я акруга Парыжа[d], Парыж, Францыя
 |
|  Пахаваны  | * Пэр-Ляшэз
 |
|  Бацькі  | André-Charles Caron[d] |
|  Сужэнец  | Madeleine-Catherine Franquet[d], Geneviève-Madeleine Lévêque[d] і Marie-Thérèse-Amélie Caron de Beaumarchais[d] |
|  Дзеці  | Amélie-Eugénie Caron de Beaumarchais[d] |
|  Літаратурная дзейнасьць  |
|  Род дзейнасьці  | музыка, паэт, бізнэсмэн, выдавец, драматург, дыплямат, фінансіст, публіцыст, гандляр зброяй, шпіён, гадзіншчык, пісьменьнік, палітык |
|  Мова  | француская мова |
|  Подпіс  |  |
| **П’ер Агюстэн Карон дэ Бамаршэ** ў Вікісховішчы
 |

**П’ер-Агюстэн Карон дэ Бамаршэ** (па-француску: *Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais*; 24 студзеня 1732, Парыж — 18 траўня 1799, Парыж) — францускі драматург і публіцыст. Аўтар *«Сэвільскага цырульніка»*, *«Жаніцьбы Фігаро»*.

## Пераклады на беларускую мову

* *П’ер Агюстэн Карон дэ Бамаршэ.* Жаніцьба Фігаро: камедыя ў 5 дзеях = Pierre-Augustin Caron de-Beaumarchais. Le mariage de Figaro / пераклад з французскай мовы Алеся Дудара; прадмова: А. Джывілегаў. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1932. — 156 с. — 5185 ас.

## Крыніцы
# XII стагодзьдзе

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *1090-я* | 1090 | 1091 | 1092 | 1093 | 1094 | 1095 | 1096 | 1097 | 1098 | 1099 |
| *1100-я* | 1100 | 1101 | 1102 | 1103 | 1104 | 1105 | 1106 | 1107 | 1108 | 1109 |
| *1110-я* | 1110 | 1111 | 1112 | 1113 | 1114 | 1115 | 1116 | 1117 | 1118 | 1119 |
| *1120-я* | 1120 | 1121 | 1122 | 1123 | 1124 | 1125 | 1126 | 1127 | 1128 | 1129 |
| *1130-я* | 1130 | 1131 | 1132 | 1133 | 1134 | 1135 | 1136 | 1137 | 1138 | 1139 |
| *1140-я* | 1140 | 1141 | 1142 | 1143 | 1144 | 1145 | 1146 | 1147 | 1148 | 1149 |
| *1150-я* | 1150 | 1151 | 1152 | 1153 | 1154 | 1155 | 1156 | 1157 | 1158 | 1159 |
| *1160-я* | 1160 | 1161 | 1162 | 1163 | 1164 | 1165 | 1166 | 1167 | 1168 | 1169 |
| *1170-я* | 1170 | 1171 | 1172 | 1173 | 1174 | 1175 | 1176 | 1177 | 1178 | 1179 |
| *1180-я* | 1180 | 1181 | 1182 | 1183 | 1184 | 1185 | 1186 | 1187 | 1188 | 1189 |
| *1190-я* | 1190 | 1191 | 1192 | 1193 | 1194 | 1195 | 1196 | 1197 | 1198 | 1199 |
| *1200-я* | 1200 | 1201 | 1202 | 1203 | 1204 | 1205 | 1206 | 1207 | 1208 | 1209 |
| **11 стагодзьдзе — 12 стагодзьдзе — 13 стагодзьдзе** |

**XII стаго́дзьдзе** (**12 стаго́дзьдзе**) доўжылася з 1101 па 1200 год па Грыгарыянскім календары.
# Эўбэя

|  |
| --- |
| Эўбэя |
|  Агульныя зьвесткі  |
|  Краіна  | * Грэцыя
 |
|  Статус  | востраў |
|  Уваходзіць у  | Эгейскія астравы[d] |
|  Адміністрацыйны цэнтар  | Халькіда |
|  Насельніцтва  | * 191 206 чал. (2011)
 |
|  Плошча  | * 3670 км²
 |
|  Вышыня па-над узр. м.  **·** сярэдняя вышыня  |  1743 м |
|  Месцазнаходжаньне  |
|  |
|  Мэдыя-зьвесткі  |
|  Афіцыйны сайт |
|    Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы  |

**Эўбэя** або **Нэграпонт** (па-грэцку: *Εΰβοια*) — найбольшы з астравоў Грэцыі ў Эгейскім моры, адлучаецца на поўначы ад берагоў Паўднёвай Тэсаліі Трыкерыйскім пралівам, на захадзе ад Атыкі, Бэотыі і Лякрыды — пралівамі Таляктыйскім і Эўрыпам. Мае доўгую і складаную гісторыю.

## Геаграфія

Плошча паверхні востраву — 3.681 км², даўжыня 158 км, шырыня ня больш 40 км. Цягнецца на 170 км уздоўж усходняга ўзьбярэжжа Балканскага паўвостраву, зь якім злучаны мостам.

Берагі абрывістыя, рэльеф горны (вышэй да 1743 м, гара Дырфіс), разьвіты карст. Міжземнаморскія хмызьнякі, лясы.

Вырошчваюць пшаніцу, вінаград, аліўкавыя гаі.

Галоўны горад — Халькіс.

## Літаратура

* Эўбея // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя. — 472 с. — ISBN 985-11-0295-4
# Андора-ля-Вэльля

|  |
| --- |
| Андора-ля-Вэльля |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
| Герб |

 |
|  Краіна  |  Андора
 |
|  Дата заснаваньня  | IX стагодзьдзе |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
| Q5796921? | Olalla Losada Seguin[d] |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  |  30 км²
 |
|  Вышыня НУМ  |  1023 м
 |
|  Часавы пас  | * UTC+1
* UTC+2 (летні час)
 |
|  Каардынаты  | 42°30′ пн. ш. 01°30′ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  |  63 574 чал. (2011)
 |
|  Афіцыйная мова  | каталянская мова |
|  Этнахаронімы  | Andorran, Andorrane, андорац, андорка, андорцы, andorreño, andorreña, andorrana і andorrà |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Паштовы індэкс  | AD500 |
|  Нумарны знак  | C |
|  |
|  Сайт  | andorralavella.ad |
| Андора-ля-Вэльля на мапе Андоры
Андора-ля-Вэльля
 |

**Андо́ра-ля-Вэ́льля** (па-каталянску: *Andorra la Vella*) — сталіца княства Андора. Насельніцтва на 2011 году ацэньваецца ў 63 574 жыхары. Назва *Андора-ля-Вэльля* літаральна значыць «*Старая Андора*». Горад разьмешчаны ў Пірэнэйскіх горах на вышыні 1000 мэтраў у месцы зьліцьця дзьвюх рэчак, якія ўтвараюць раку Валіру.

## Гісторыя

Рэгіён сёньняшняга горад быў заселены яшчэ да пачатку хрысьціянскай эры, у прыватнасьці ў часы позьняга нэаліту. Горад быў заснаваны ў пачатку IX стагодзьдзя. Места стала цэнтрам княства Андора ў 1278 годзе. Пасьля палітычных узрушэньняў ў 1930 годзе й спробы дзяржаўнага перавароту Барыса Скосырава, у княстве неафіцыйна кірунак перайшоў у бок дэмакратыі. З 1993 году, калі была прынятая першая канстытуцыя краіны, якая ўсталявала парлямэнцкую дэмакратыю, тут разьмешчаюцца органы выканаўчай, заканадаўчай і судовай улады. Ад гэтага пэрыяду, Андора таксама зьяўляецца падатковым раем, у выніку чаго ў горадзе маецца некалькі сучасных банкаўскіх офісаў.

## Эканоміка

Андора-ля-Вэльля зьяўляецца камэрцыйным цэнтрам краіны. Асноўнымі крыніцамі прыбыткаў гораду зьяўляецца турызм, гандаль і банкаўская справа. Андора-ля-Вэльля падавала заяўку на правядзеньне зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
# Лягроньнё

|  |
| --- |
| Лягроньнё |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг | Герб |

 |
|  Краіна  |  Гішпанія
 |
|  Аўтаномная супольнасьць  |  Рыёха
 |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  |  79,57 км²
 |
|  Вышыня НУМ  |  384 м
 |
|  Часавы пас  | * UTC+1
* UTC+2 (летні час)
 |
|  Каардынаты  | 42°27′54″ пн. ш. 2°26′44″ з. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  |  153 402 чал. (2012)

  |
|  Этнахаронімы  | logroñés, logroñesa, logronyès і logronyesa |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 941 |
|  Паштовы індэкс  | 26001–26009 |
|  |
|  Сайт  | logro-o.org |
| Лягроньнё на мапе Гішпаніі
Лягроньнё
 |

**Лягроньнё** (па-гішпанску: *Logroño*) — горад на поўначы Гішпаніі на рацэ Эбра. Месьціцца ў аўтаномнай супольнасьці Рыёха, адміністрацыйным цэнтрам якой і зьяўляецца. Колькасьць насельніцтва на 2012 год складала амаль 153,5 тысячаў чалавек. Горад зьяўляецца цэнтрам гандлю віна Рыёха, якім славіцца ўсё навакольле.

## Гісторыя

Лягроньнё зьяўляецца старым паселішчам. Спачатку ён быў мястэчкам, якое кантралявалі рымляне, а затым — кельты. Зь X стагодзьдзя Лягроньнё аспрэчвалася паміж каралямі Навары й Кастыліі, але ў канчатковым выпадку быў далучаны да Кастыліі. Альфонса VI Кастыльскі прадаставіў Лягроньнё ў 1095 годзе Хартыю правоў, якая служыла ў якасьці мадэлі для іншых гішпанскіх гарадоў. У 1609 і 1610 гадоў горад быў галоўнай рэзыдэнцыяй басконскага пагразьдзяленьня гішпанскай інквізыцыі.

## Эканоміка

Лягроньнё зьяўляецца гандлёвым і фінансавым цэнтрам супольнасьці Рыёха. Ейная эканоміка ў значнай ступені залежыць ад гандлю віном.

## Гарады-сябры

* Дармштат, Нямеччына
* Брэшыя, Італія
* Данфэрмлін, Вялікабрытанія
* Дакс-і-Лібурн, Францыя

## Вонкавыя спасылкі

 **Лягроньнё** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Афіцыйны сайт
# Эпір

Мапа старажытнага Эпіру.
**Эпі́р** (па-грэцку: *Ήπειρος*) — геаграфічны і гістарычны рэгіён на паўднёвым усходзе Эўропы, які цяпер падзелены паміж Грэцыяй і Альбаніяй. Знаходзіцца паміж гарамі Пінд і Іянічным морам, цягнецца ад Влёрскай затокі і Акракераўнскіх гораў на поўначы да Амбрацкай затокі і разбуранага рымскага гораду Нікопаль на поўдні. У цяперашні час ёсьць часткай грэцкай пэрыфэрыі Эпір на паўночным захадзе Грэцыі і Гіракастраўскай, Влёрскай і Бэрацкай абласьцямі на поўдні Альбаніі. Найбуйнейшым горадам Эпіру ёсьць Яніна, якая месьцца ў грэцкай частцы, а самым вялікім альбанскім гораду рэгіёну ёсьць Гіракастра.

## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыйны партал.