Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Папа

Папская эмблема
**Па́па Ры́мскі** (па-лацінску: *papa* — тата, бацька; па-грэцку: *παπάς* — патрыярх, сьвятар ад грэц. *πατήρ* — бацька) або **Пантыфік** — зьверхнік Каталіцкай Царквы, біскуп Рыму і кіраўнік дзяржавы Ватыкан.

У каталіцтве — намесьнік Хрыста і наступнік апостала Пятра; абіраецца з кардыналаў на канклаве.

## Улада

У Каталіцкай Царкве ўлада Папы Рымскага мае выключны характар. Канстытуцыя *Pastor aeternus* 1870 году надае папу «найвышэйшую і поўную юрысдыкцыю над Рыма-Каталіцкаю Царквою як у пытаньнях веры й маралі, так і ў пытаньнях дысцыпліны і кіраваньня», а таксама ўладаю «над кожнаю з Цэркваў, што знаходзяцца ў стасунках з папаю і над кожным без вынятку сьвятаром і вернікам, незалежна ад усялякіх правоў зямное ўлады» (канон 218, № 1-2).

Адміністратыўны корпус, што кіруе справамі папы, называецца Рымская курыя, зборная назва для курыі і папы ў сукупнасьці — Апостальскі пасад (Сьвятая сталіца).

У пытаньнях веры і маралі Папа Рымскі сочыць за чысьцінёю веравучэньня, то бок адкідае псэўдавучэньні, кіруе місіянэрскаю дзейнасьцю, склікае Сусьветныя саборы Каталіцкай Царквы, вядзе іхнія паседжаньні (асабіста або з дапамогаю ўпаўнаважаных ім асобаў), зацьвярджае іхнія рашэньні, пераносіць або распускае саборы (у выпадку сьмерці папы пад час сабору ягоныя паседжаньні прыпыняюцца да выбараў новага папы). На Першым Ватыканскім саборы 1870 году было абвешчана, што вучэньне ў справах веры або маралі, якія Папа Рымскі абвяшчае ўрачыста *ex cathedra*, то бок як Пастыр і Настаўнік усіх хрысьціянаў, сілаю сваёй найвышэйшай апостальскай улады, — уважаюцца беспамылковымі і абавязваюць ва ўсёй Царкве (дагмат пра беспамылковасьць Папы Рымскага).

Папа Рымскі надзелены найвышэйшаю судоваю ўладаю ў Царкве. Любая судовая справа можа быць пададзеная яму як першай інстанцыі. Толькі яму падсудныя кардыналы, нунцыі й біскупы, якіх абвінавачваюць у крымінальных злачынствах. Папа вырашае справы ў трэцяй інстанцыі па апэляцыях у царкоўных працэсах. Зварот у сьвецкія суды дзеля абскаржаньня выраку, вынесенага папаю, забараняецца.

Папу Рымскаму належыць найвышэйшая выканаўчая ўлада ў Царкве: ён засноўвае, зьмяняе й ліквідуе япархіі (дыяцэзіі); прызначае, зацьвярджае на пасадзе, пераводзіць і здымае біскупаў; запаўняе вакансіі, распараджаецца на найвышэйшым узроўні царкоўным скарбам, зьдзяйсьняе права абвяшчаць блаславёнымі і сьвятымі.

Папа Рымскі  — гарант усеагульнасьці й еднасьці Каталіцкай Царквы. Пакольку Папа Рымскі — гарант еднасьці Царквы, то й ягоная ўлада — сувэрэнная. Праз папу дзейнічаюць на поўную сілу й часткі Царквы. Адзінаўладзьдзе Папы Рымскага неабходнае для захаваньня законнасьці і падтрымкі парадку ўнутры Царквы.

Таксама Папа Рымскі зьяўляецца кіраўніком сьвецкае дзяржавы Ватыкан, што займае 44 гектары. У 756—1870 гадах папа кіраваў гэтак званаю Папскаю дзяржаваю, што займала значную частку поўначы Італіі.

## Глядзіце таксама

* Сьпіс рымскіх папаў
* Прароцтва пра Папаў

## Вонкавыя спасылкі

 **Папа** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Афіцыйны сайт  (анг.)
* Неафіцыйны блог пра Папу  (анг.)
# Кніга прарока Эздры

|  |
| --- |
| Кніга Старога Запавету
**Кніга прарока Эздры**
 |
| **Пяцікніжжа Майсеева** |
| * Кніга Роду
* Кніга Выхаду
* Сьвятарская кніга
* Кніга Лічбаў
* Паўтораны Закон
 |
| **Прарокі** |
| * Першыя прарокі
	+ Кніга Ісуса сына Нава
	+ Кніга Судзьдзяў
	+ Першая кніга Царстваў
	+ Другая кніга Царстваў
	+ Трэцяя кніга Царстваў
	+ Чацьвертая кніга Царстваў
* Пазьнейшыя прарокі
	+ Кніга прарока Ісаі
	+ Кніга прарока Ераміі
	+ Кніга прарока Езэкііля
	+ Меншыя прарокі
		- Кніга прарока Асіі
		- Кніга прарока Ёіля
		- Кніга прарока Амоса
		- Кніга прарока Аўдзея
		- Кніга прарока Ёны
		- Кніга прарока Міхея
		- Кніга прарока Навума
		- Кніга прарока Абакума
		- Кніга прарока Сафона
		- Кніга прарока Агея
		- Кніга прарока Захарыі
		- Кніга прарока Малахіі
 |
| **Пісаньні** |
| * Паэтычныя
	+ Псальмы
	+ Выслоўі Саламонавы
	+ Кніга Ёва
* Пяць скруткаў
	+ Найвышэйшая песьня Саламонава
	+ Кніга Рут
	+ Ераміін плач
	+ Эклезіяст
	+ Кніга Эстэр
* Гістарычныя
	+ Кніга прарока Данііла
	+ Кніга прарока Эздры
	+ Кніга прарока Нээміі
	+ Першая кніга летапісаў
	+ Другая кніга летапісаў
 |
| * п
* а
* р
 |

Ілюстрацыя да 10 разьдзелу кнігі Эзры
**Кні́га Э́здры** (Эзры) — пятнаццатая кніга Старога Запавету, 36-я частка Танаху, 10-я кніга Кетувім. Напісаная Эздрам прыкладна да 460 да н. э. ў Ерусаліме. Ахоплівае пэрыяд ад 537 да ~ 467 да н. э.

Першая частка (разьдзелы 1—6) распавядае пра аднаўленьне Ерусалімскага храму, другая частка (разьдзелы 7—10) — пра паход у Ерусалім і стварэньне жыдоўскай грамады.

## Вонкавыя спасылкі

* Кніга Эздры ў перакладзе Васіля Сёмухі
# Лібійска-эгіпецкая вайна

| Лібійска-эгіпецкая вайна |
| --- |
|  |
| Мапа Лібіі і Эгіпту ў 1977 року |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Дата: | 21—24 ліпеня 1977 |
| Месца: | лібійска-эгіпецкая граніца |
| Вынік: | спыненьне вагню |

 |
| Супернікі |
|  Эгіпет |  Сацыялістычная народная лібійская арабская джамахірыя |
| Камандуючыя |
| Анвар Садат Адыль Насэр | Муамар Кадафі Магдзі Салег аль-Фірджані |
| Колькасьць |
| к. 5000 вайскоўцаў | >40 000 вайскоўцаў |
| Страты |
| к. 100 забітыя к. 4 самалётаў | 400 забітыя 12 паланёныя 30 танкаў 40 бронемашынаў |
|  |

**Лібі́йска-эгі́пецкая вайна́**, інакш вядомая як **чатырохдзённая вайна** (па-арабску: حرب الأربعة أيام‎) — кароткі збройны канфлікт між Лібіяй і Эгіптам 21-24 ліпеня 1977 року. Прычынай стала згаршэньне стасункаў між дзяржавамі пасьля таго, як прэзыдэнт Эгіпту Анвар Садат адхіліў заклікі лібійскага лідэра Муамара Кадафі аб’яднацца і навязаў мірныя стасункі з Ізраілем. Тады Лібія пачала спансараваць дысыдэнтаў і замахоўцаў на Садата; Эгіпет у сваю чаргу адказаў спробамі паслабіць уладу Кадафі. У пачатку 1976 року Кадафі выслаў да эгіпецкай граніцы войскі, якія пачалі напады на пагранічнікаў. У адказ Садат перадысьлякаваў да граніцы значныя падмацаваньні і пачаў падрыхтоўку да ўварваньня і зрынаньня Кадафі.

У ліпені 1977 року сутычкі на граніцы пачасьціліся. 21 ліпеня лібійскі танкавы батальён атакаваў места Салум. Пасьля таго, як ён трапіў у засаду, эгіпецкія войскі пачалі сваю контратаку авіяўдарамі па авіябазе імя Гамаля Абдэля Насэра і прасунуліся ўглыб лібійскай тэрыторыі на 15 км, пасьля чаго адступілі.

Наступныя два дні адбываліся артылерыйскія абстрэлы з абодвух бакоў. Эгіпецкія летакі і камандасы працягвалі атакаваць лібійскія паселішчы. 24 ліпеня яны зьнішчылі авіябазу Насэра і сховішчы ўзбраеньня. Пад націскам ЗША, прэзыдэнта Альжыру Хуары Бумэдзьена і кіраўніка Арганізацыі вызваленьня Палестыны Ясіра Арафата пасьля гэтага Садат раптоўна абвясьціў пра спыненьне вагню. Яшчэ некалькі дзён на мяжы падчас адыходу эгіпецкіх войскаў здараліся сутычкі. Заключэньня мірнай дамовы не было, але абодва бакі пагадзіліся на замірэньне і адвялі войскі ад мяжы. Кадафі зьмякчыў сваю рыторыку што да эгіпецкіх уладаў, але актыўна падбухторваў іншыя арабскія дзяржавы да ізаляцыі краіны.

## Крыніцы
# Тыдзень паняволеных народаў

Дэманстрацыя на Тыдзень паняволеных народаў, 1953 г. У цэнтры (у чорным капелюшы) — Юры Сабалеўскі
**Ты́дзень паняво́леных наро́даў**, **Тыдзень прыгнечаных нацый** — масавая імпрэза ў ЗША эмігранцкіх арганізацыяў з краінаў, што калісьці зьняволіў савецкі камунізм, у тым ліку Беларусі.

У 1959 годзе прэзыдэнт ЗША Эйзэнхаўэр падпісаў адпаведны закон № 86-90, які абвесьціў **трэці тыдзень ліпеняТыднем прыгнечаных нацый*, калі амэрыканскі народ пацьвярджае сваю прыхільнасьць разьвіцьцю дэмакратыі, ахове свабод і правоў чалавека ва ўсім сьвеце. Тыдзень праводзяць для прыцягненьня ўвагі амэрыканскага грамадзтва да лёсу народаў, што пакутуюць пад ціскам дыктатуры й таталітарызму.

Найбольш гучная акцыя — **Марш паняволеных народаў** у Нью-Ёрку. Беларуская эміграцыя бярэ чынны ўдзел ва ўсіх маршах.

Напачатку адбывалася імша ў касьцёле Сьвятога Патрыка на Манхэтане, пазьней адбываўся марш па 5-й Авэню — найбольш прэстыжнай вуліцы Нью-Ёрку, а пасьля гэтага — мітынг у Цэнтральным парку. У акцыях бяруць удзел тысячы людзей.

Напачатку большасьць удзельнікаў былі эмігранты з былога СССР і краінаў Варшаўскай дамовы. Пасьля распаду СССР колькасьць паняволеных народаў зьменшылася. Аднак беларуская эміграцыя працягвае браць удзел у штогадовых дэманстрацыях.

## Крыніцы
# 604

|  |
| --- |
| Гады |
| 601 · 602 · 603 — **604** — 605 · 606 · 607 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 580‑я · 590‑я — **600‑я** — 610‑я · 620‑я |
| Стагодзьдзі |
| VI ст. — **VII стагодзьдзе** — VIII ст. |

| 604 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 604 *DCIV* |
| Ад заснаваньня Рыму | 1357 |
| Армянскі каляндар | 53 ԹՎ ԾԳ |
| Каляндар Багаі | -1240 — -1239 |
| Бізантыйскі каляндар | 6112 — 6113 |
| Бірманскі каляндар | -34 |
| Будысцкі каляндар | 1148 |
| Каляндар бэрбэраў | 1554 |
| Габрэйскі каляндар | 4364 — 4365 |
| Галяцэнскі каляндар | 10604 |
| Іранскі каляндар | 18 BP — 17 BP |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 659 — 660 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 526 — 527 |
|  · *Калі-юга* | 3705 — 3706 |
| Карэйскі каляндар | 2937 |
| Кітайскі каляндар | 3300 — 3301 |
| Копцкі каляндар | 320 — 321 |
| Мусульманскі каляндар | 19 BH — 18 BH |
| Тайскі сонечны каляндар | 1147 |
| Этыёпскі каляндар | 596 — 597 |

## Падзеі

* 13 верасьня — Сабініян стаў 65-м Рымскім Папам

## Нараджэньні

## Сьмерці

* Грыгорыюс I, Рымскі Папа

## Вонкавыя спасылкі

 **604** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Папская швайцарская гвардыя

Швайцарскія гвардзейцы
**Швайца́рская гва́рдыя** — адзін з відаў узброеных сіл Ватыкана.

## Гісторыя

Была створана па распараджэньні папы рымскага Юлія II, вядомага заступніка мастацтва. Але ён увайшоў у гісторыю і як адзін з самых ваяўнічых пап — Юлій II вёў бесьперапынныя войны на працягу ўсяго пантыфікату (1503—1513). Маючы патрэбу ў падначаленым яму войску, ён спыніў свой выбар на швайцарскіх салдатах, якія служылі ў той час у шматлікіх эўрапейскіх краінах і якія лічыліся лепшымі салдатамі ў Эўропе. 22 студзеня 1506 г, калі Юлій II зладзіў прыём у гонар першых 150 швайцарскіх гвардзейцаў, лічыцца афіцыйнай датай стварэньня гвардыі.

Гвардзейцам абавязаны сваім выратаваньнем папа Клімэнт VII. Абараняючы яго 6 траўня 1527 году падчас захопу і разрабаваньня Рыму войскамі імпэратара Сьвятой Рымскай імпэрыі Карла V, загінулі 147 гвардзейцаў. З тых часоў у памяць аб гэтай падзеі навабранцы гвардыі прымаюць прысягу 6 траўня — у Дзень швайцарскай гвардыі.

Былі ў гісторыі гвардыі моманты, калі неабходнасьць яе існаваньня ставілася пад сумнеў. У пачатку XIX стагодзьдзя Швайцарская Канфедэрацыя адмяніла наёмную ваенную службу за межамі краіны, а ў 1970 папа Павал VI, імкнучыся падтрымаць міратворчы вобраз Рымска-каталіцкай царквы, абвясьціў аб роспуску ваенных падраздзяленьняў Ватыкана.

## Вонкавыя спасылкі

 **Папская швайцарская гвардыя** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў