# Флорыда

|  |
| --- |
| Флорыда |
| Герб  |
|  Гімн  | Old Folks at Home[d] і Florida, Where the Sawgrass Meets the Sky[d] |
|  Агульныя зьвесткі  |
|  Краіна  | * ЗША
 |
|  Статус  | штат ЗША |
|  Уваходзіць у  | Кантынэнтальныя ЗША[d] і South Atlantic states[d] |
|  Адміністрацыйны цэнтар  | Талагасі |
|  Дата ўтварэньня  | 3 сакавіка 1845 |
|  Афіцыйныя мовы  | ангельская |
|  Насельніцтва  | * ▲21 538 187 чал. (1 красавіка 2020)
 |
|  Плошча  | * 170 304 км²
 |
|  Вышыня па-над узр. м.  **·** сярэдняя вышыня  |  30 м |
|  Месцазнаходжаньне  |
|  |
|  Мэдыя-зьвесткі  |
|  Часавы пас  |  усходні час
  |
|  Код ISO 3166-2  | US-FL |
|  Афіцыйны сайт |
|    Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы  |

**Фло́рыда** (таксама Флары́да, па-ангельску: *Florida, FL*) — штат ЗША з сталіцай у Талагасі, разьмешчаны на аднайменным паўвостраве паміж Мэксыканскай затокай і Атлянтычным акіянам. Мяжуе з штатамі Алабамай і Джорджыяй. Флорыда мае найдаўжэйшую берагавую лініі сярод штатаў ЗША, якія роўная 2170 км. Гэта таксама адзіны штат, які мае выхад і да Мэксыканскай затокі, і да Атлянтычнага акіяна.

З насельніцтвам большым за 23 мільёны чалавек Флорыда ёсьць трэцім паводле насельніцтва штатам ЗША, займаючы сёмае месца паводле шчыльнасьці насельніцтва. Плошча штату складае 170 310 км², што ставіць яго на 22-е месца ў краіне. Найбуйнейшай ёсьць Маямская аглямэрацыя, якая ўлучае Маямі, Форт-Лодэрдэйл і Ўэст-Палм-Біч, з насельніцтвам у 6,138 млн чалавек, а найбольшым горадам уважаецца Джэксанвіл. Іншыя буйныя месты Тампа і Арланда.

## Гісторыя

Да прыбыцьця ў Амэрыку эўрапейцаў паўвостраў быў цягам тысячагодзьдзяў населены індзейскімі плямёнамі.

Мапа Флорыда, верагодна складзеная ў выніку экспэдыцыі Эрнанда дэ Сота.
Флорыда была першым рэгіёнам сучасных ЗША, які быў наведаны і заселены эўрапейцамі. Першымі вядомымі эўрапейскімі дасьледнікамі, што дасягнулі Флорыду, былі гішпанцы на чале з Хуанам Понсэ дэ Леонам, які заўважыў паўвостраў 2 красавіка 1513 году і высадзіўся на бераг на наступны дзень. Ён назваў яго Ля-Флярыда ў гонар велікоднага часу і багатай мясцовай флёры. На наступны дзень гішпанцы высадзіліся тут ізноў, каб атрымаць зьвесткі і абвесьціць уладарыньне на гэтай зямлі. У XVI стагодзьдзі Гішпанія заснавала некалькі паселішчаў у Флорыдзе, гэтак у 1559 годзе дон Трыстан дэ Люна-і-Арэяна заснаваў паселішча на тэрыторыі сучаснай Пэнсаколы, але яно было амаль цалкам закінутае да 1561 году. Рэгіён часта рабіўся аб’ектам нападаў з боку ангельскіх каляністаў. Гэтак неаднаразова быў атакаваны Сэнт-Огастын у XVII і XVIII стагодзьдзях. Каб абараніць сталіцу Флорыды, Гішпанія пабудавала некалькі фортаў, якія таксама мелі стратэгічнае значэньне дзеля абароны Генэральнага капітанства Кубы і Гішпанскай Вэст-Індыі. У 1763 годзе, у адпаведнасьці з Парыскай дамовай, якая завяршыла Сямігадовую вайну, Гішпанія абмяняла Флорыду на Гавану, якую раней захапілі брытанцы. Як кампэнсацыю Гішпанія таксама атрымала Луізыяну ад Францыі. Многія жыхары, разам з большасьцю карэннага насельніцтва, перасяліліся на Кубу. Ані Ўсходняя, ані Заходняя Флорыда не накіравалі дэлегатаў на распрацоўку Дэклярацыі незалежнасьці, і абедзьве тэрыторыі засталіся апірышчам ляялістаў падчас Амэрыканскай рэвалюцыі. У 1783 годзе Гішпанія зноў атрымала пад уладу Ўсходнюю і Заходнюю Флорыду пасьля паразы Вялікабрытаніі ў рэвалюцыйнай вайне і складаньня Вэрсальскай дамовы, і захоўвала гэтыя правінцыі да 1821 году.

Эпізод зь бітвы пры Аласьці, якая адбылася ў Флорыдзе ў час грамадзянскай вайны ў ЗША.
ЗША набылі Флорыду ў Гішпаніі паводле дамовы Адамза—Аніса (1819) і занялі яе ў 1821 годзе. Новыя ўлады выселілі сэмінолаў зь іхных урадлівых земляў на поўначы Флорыды і перасялілі ў вялікую рэзэрвацыю ў цэнтры паўвострава паводле дамовы Моўлтры-Крык, але крыху пазьней выцісную і адтуль. 3 сакавіка 1845 году, за дзень да заканчэньня паўнамоцтваў прэзыдэнта Джона Тайлера, Флорыда стала 27-м штатам, прынятым у склад зьвязу як рабскі штат, таму паўвостраў больш ня быў прыстанішчам для рабоў-уцекачоў. Амэрыканскія пасяленцы пачалі ствараць бавоўнавыя плянтацыі ў паўночнай Флорыдзе, якія патрабавалі вялікай колькасьці працоўнай сілы, што забясьпечвалася праз куплю рабоў на ўнутраным рынку. Да 1860 году насельніцтва Флорыды складала толькі 140 424 чалавекі, зь якіх 44% былі рабамі. Вольных афраамэрыканцаў перад грамадзянскай вайной у ЗША было менш за тысячу. Канфэдэрацыя атрымала мала вайсковай дапамогі ад Флорыды, а залучаныя да войска 15 тысяч жаўнераў звычайна накіроўваліся ў іншыя месцы апроч фронту. Замест войска і прамысловых тавараў Флорыда пастаўляла соль і, што яшчэ важней, ялавічыну, якой кармілася канфэдэрацкая армія. Гэта стала асабліва важным пасьля 1864 году, калі Канфэдэрацыя страціла кантроль над Місысыпі і дасяг да ялавічыны з Тэхасу.

Эканоміка Флорыды традыцыйна грунтавалася на сельскай гаспадарцы, а галоўнай прадукцыяй з флорыдзкіх угодзьдзяў былі цытрусавыя, клубніцы, гарэхі, цукровы трысьнёг, а таксама была разьвітаая жывёлагадоўля. У пачатку XX стагодзьдзя бавоўнавыя пасевы былі спустошаныя вусякамі, што зрабіла цяжкі ўдар па сельскай гаспадарцы. Эканамічны ўздым 1920-х гадоў стымуляваў турызм і разьвіцьцё гатэляў і курортных супольнасьцяў. Адначасна назіраўся зямельны бум 1920-х гадоў, які прывёў да кароткага, але інтэнсіўнага пэрыяду забудовы. Да сярэдзіны XX стагодзьдзя Флорыда была найменш населеным штатам Поўдня. Пазбаўленьне выбарчых правоў для большасьці афраамэрыканцаў захоўвалася да руху за грамадзянскія правы ў 1960-я гады, калі ў 1965 годзе былі ўхваленыя законы, якія гарантавалі абарону канстытуцыйнага права голасу мурынаў. У 1960-я гады ў штаце, а асабліва ў Маямі, зьявілася шмат уцекачоў з Кубы, якія ратаваліся ад камуністычнага рэжыму Фідэля Кастра.

## Геаграфія

Тапаграфічная мапа Флорыды.
Вялікая частка Флорыды разьмешчаная на паўвостраве паміж Мэксыканскай затокай, Атлянтычным акіянам і Флорыдзкай пратокай. Штат ахоплівае два часавыя пасы. На поўначы Флорыда мяжуе з Джорджыяй і Алабамай, а з апошняй зь іх яшчэ часткова на захадзе. Флорыда ёсьць самым паўднёвым штатам ЗША з улікам толькі кантынэнтальнай часткі краіны, але далей на поўдзень ляжаць толькі Гаваі. Флорыда знаходзіцца на захад ад Багамаў і за 140 км на поўнач ад Кубы. Гэта адзін з найбуйнейшых штатаў усходу ЗША.

Вялікая частка штату знаходзіцца на адным узроўні з морам або блізкім да яго. У некаторых месцах, напрыклад у Клірўотэры, узвышшы сягаюць да 15—30 мэтраў над узроўнем вады. У цэнтральнай і паўночнай Флорыдзе, звычайна крыху далей ад узьбярэжжа сустракаюцца хвалістыя ўзвышшы вышынёю 30 да 76 мэтраў.

### Клімат

Клімат Флорыды часткова зьмякчаецца блізкасьцю да акіяна. На большай частцы тэрыторыі клімат вільготны субтрапічны, на поўдні — трапічны. Улетку і ўвосень існуе сталая рызыка ўраганаў.

Сярэднія максымальныя тэмпэратуры ў канцы ліпеня звычайна сягаюць 32—34 °C. Сярэднія мінімальныя тэмпэратуры ў пачатку і сярэдзіне студзеня вагаюцца ад 4—7 °C у паўночнай Флорыдзе да 16 °C і вышэй у Маямі і на поўдзень ад яго. Зь сярэдняй штодзённай тэмпэратурай 21,5 °C Флорыда ёсьць найцяплейшым штатам ЗША. Улетку тэмпэратуры ў штаце рэдка перавышаюць 37,8 °C.

## Адміністрацыйнае ўладкаваньне

У заканадаўчым сходзе штату маюцца дзьве палаты — сэнат з 40 сябраў і палата прадстаўнікоў, якая налічвае 120 сябраў.

Традыцыйна ў штаце былі моцныя пазыцыі дэмакратаў, але ў апошні час у сувязі з наплывам прыезджых вырас уплыў рэспубліканцаў.

## Гарады

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка штату