Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Драматург

Францішка Ўршуля Радзівіл. Стваральніца вядомага нясьвіжскага тэатра. Выбітны драматург Рэчы Паспалітай.
**Драмату́рг** — пісьменьнік, які стварае драматычныя творы (драмы, трагедыі, камэдыі, трагікамэдыі, вадэвілі, містэрыі, інтэрмэдыі ды драматычныя паэмы), прызначаныя для пастановы на тэатральнай сцэне альбо чытаньня. Аўтар п’есаў.

## Вонкавыя спасылкі

 **Драматург** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Клімэнт XII

Клімэнт XII | па-лацінску: *Clemens PP. XII* |
|  |
| Пасьвечаньні |
| Кансэкрацыя |  Флявіё Кіджы[d], Francesco De Marini[d] і Francesco Martelli[d] |
| Асабістыя зьвесткі |
| Імя пры нараджэньні | па-італьянску: *Lorenzo Corsini* |
| Нарадзіўся | 7 красавіка 1652(1652-04-07)* Флярэнцыя, Вялікае герцагства Тасканскае[d]
 |
| Памёр | 6 лютага 1740(1740-02-06) (87 гадоў)* Рым, Папская дзяржава
 |
| Пахаваны | * Лятэранская базыліка[d]
 |
| Дэнамінацыя | Каталіцкая царква |
| Бацькі | Барталамеа Карсіні[d] Lisabetta Strozzi[d] |
| Адукацыя | * Пізанскі ўнівэрсытэт[d]
* Папскі Грыгарыянскі ўнівэрсытэт[d]
 |
| Заняткі | каталіцкі сьвятар, каталіцкі біскуп, губэрнатар, архібіскуп |
| Дэвіз | Dabis discernere inter malum et bonum |
| Подпіс |  |
| Герб |  |
|  **Клімэнт XII** у Вікісховішчы
 |

**Клімэнт XII** (па-лацінску: *Clemens PP. XII*), сьвецкае імя **Лярэнца Карсыні** (па-італьянску: *Lorenzo Corsini*; 7 красавіка 1652, Флярэнцыя, Вялікае герцагства Тасканскае — 6 лютага 1740, Рым, Папская вобласьць) — папа рымскі з 12 ліпеня 1730 да 6 лютага 1740 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Клімэнт XII. Catholic Encyclopedia
# Бэт Дэвіс

|  |
| --- |
| Бэт Дэвіс |
| па-ангельску: *Bette Davis* |
|  |
|  Імя пры нараджэньні  |  Рут Элізабэт Дэвіс
  |
|  Дата нараджэньня  | 5 красавіка 1908 |
|  Месца нараджэньня  | Лоўэл, Масачусэтс, ЗША |
|  Дата сьмерці  | 6 кастрычніка 1989 (81 год) |
|  Месца сьмерці  | Нёі-сюр-Сэн, Францыя |
|  Прычына сьмерці  | рак малочнай залозы |
|  Месца пахаваньня  | * мэмарыяльны парк «Форэст-Лоўн»[d]
 |
|  Месца вучобы  | * Cushing Academy[d]
 |
|  Занятак  | акторка |
|  Месца працы  | * Warner Brothers[d]
 |
|  Гады дзейнасьці  | 1929—1989 |
|  Бацька  | Harlow Morrell Davis[d] |
|  Маці  | Ruth Augusta 'Ruthie' Favor[d] |
|  Дзеці  | B. D. Hyman[d] |
|  Узнагароды  |  Laurel Awards[d] Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка[d] Прэмія «Сатурн» найлепшай кінаактрысе другога плана[d] (15 студзеня 1977) кубак Вольпі за найлепшую жаночую ролю[d] прэмія «Даностыя»[d] (1989)      прэмія АКІ за жыцьцёвыя дасягненьні[d] (1977) прэмія «Крышталь»[d] (1983) Срэбны кубак Жанчыне году Лос-Анджэлескіх Таймз[d] прайм-таймавая прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю ў мінісэрыяле ці фільме[d] (1979) зорка на галівудзкай «Алеі славы»[d] |
|  IMDb  | 0000012 |
|  Сайт  | Афіцыйны сайт |
|  Подпіс  |  |
| **Бэт Дэвіс** у Вікісховішчы |

**Рут Элізаэбт «Бэт» Дэвіс** (па-ангельску: *Ruth Elizabeth «Bette» Davis*; 5 красавіка 1908 — 6 кастрычніка 1989) — амэрыканская акторка, якая нароўні з Кэтрын Гэпбэрн была прызнана Амэрыканскім інстытутам кіно найвялікшай у гісторыі Галівуду. Першы чалавек у гісторыі сусьветнага кінэматографу, намінаваны на 10 «Оскараў». Ляўрэатка прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю (1935, 1938).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Бэт Дэвіс
* Бэт Дэвіс (анг.) на сайце IMDb
# Інфаркт міякарда

**Інфа́ркт міяка́рда** (сардэчны прыступ) — адна з клінічных формаў ішэмічнай хваробы сэрца, якая парцякае з разьвіцьцём ішэмічнага нэкроза ўчастка міякарда, абумоўленага абсалютнай ці адноснай няздатнасьцю яго крывезабесьпячэньня.

## Папярэджаньне

Для прадухіленьня сардэчнага прыступу карысна стымуляваць сэрца праз выкарыстаньне вэлятрэнажору і штодзённыя прагулкі зранку і ўвечары. Таксама варта замяніць патэльні на параварку ў гатаваньні. У харчаваньні варта перайсьці на нятлустае мяса, прыгатаванае на пары, а таксама адварное і запечанае. Урэшце дапамагае спажываньне рыбы прынамсі тройчы на тыдзень і штодзённае шматразовае харчаваньне гароднінай, садавінай і кашамі, бо тыя ўтрымліваюць вітаміны групы Б, што ўмацоўваюць сардэчную цягліцу. Карысна перастаць ужываць салёную, смажаную і тлустую ежу, у тым ліку вострыя прыправы, кетчуп, сала, саленьні ў слоіках і соўсы.

## Этыялёгіі

Інфаркт міякарда разьвіваецца ў выніку абтурацыі прасьвету судзіны крывезабесьпячэньня міякарда ці каранарных артэрыяў). Чыньнікамі могуць стаць па частасьці сустракаемасьці:

1. Атэрасклероз каранарных артэрыяў
2. Хірургічная абтурацыя
3. Эмбалізацыя каранарнай артэрыі
4. Спазма каранарных артэрыяў

## Патагенэз

Адрозьніваюць наступныя стадыі:

1. Ішэмія
2. Пашкоджаньні нэкрабіёзу
3. Нэкроз
4. Рубцаваньне

Ішэмія можа зьяўляцца прэдыктам інфаркту й доўжыцца калі заўгодна доўга. Пры вычарпаньні кампэнсатарных мэханізмаў кажуць аб пашкоджаньні, калі пакутуе мэтабалізм і функцыя міякарда, аднак зьмены носяць зваротны характар. Стадыя пашкоджаньня доўжыцца ад 4 да 7 гадзінаў. Нэкроз характарызуецца незваротнасьцю пашкоджаньняў. Праз адзін альбо два тыдні пасьля інфаркту некрытычны вучастак пачынае замяшчацца рубцова тканінай. Канчатковае фармаваньне рубца адбываецца праз 1-2 месяцы.

## Клінічная карціна

Болевыя зоны пры міякардзе
Асноўная клінічная прыкмета — інтэнсіўны боль за грудавінай. Аднак болевыя адчуваньні могуць мець варыябельны характар. Спалечнік можа скардзіцца на пачуцьцё дыскамфорту ў грудзёх, боль ў жываце, горле, руцэ, лапатцы і гэтак далей. Нярэдка захворваньне мае бязболевы характар, што характэрна для хворых на цукровы дыябэт. Болевы сындром захоўваецца больш за 15 хвілінаў і можа цягнуцца нават гадзіну й купуецца празь некалькі гадзінаў, альбо пасьля ўжываньня наркатычных анальгетыкаў, нітраты ў гэтай сытуацыі неэфэктыўныя. Часам бывае прафузны пот.

У 20-30% выпадкаў пры буйнаасяроджаных паразах разьвіваюцца прыкметы сардэчнай недастатковасьці. Спалечнікі адзначаюць дыхавіцу, непрадуктыўны кашаль. Нярэдка сустракаюцца арытміі. Як правіла гэта розныя формы экстрасісталіі альбо фібрыляцыі перадсэрдзяў. Нярэдка адзіным сымптомам інфаркту міякарда зьяўляецца раптоўны прыпынак працы сэрца. Фактарамі, якія прыводзяць да міякарда, зьяўляюцца фізычная нагрузка, псыхаэмацыйнае напружаньне, стан стомы, гіпэртанічны крыз.

## Беларусь

У 2019 годзе сардэчны прыступ здараўся ў мужчынаў Беларусі 20-кратна часьцей, чым у жанчынаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* *Сьвятлана Барысенка.* Інфаркт можа прыходзіць і без болю (часткі: 1-2) // *Зьвязда* : газэта. — 15-16 красавіка 2010. — ISSN 2071-9647.
# Стэчцы

|  |
| --- |
| Славутасьць |
| **Стэчцы** |
|  |
| Краіна | * Босьнія і Герцагавіна
* Харватыя
* Сэрбія
* Чарнагорыя
 |
| Статус | National Monuments of Bosnia and Herzegovina[d] |
|  **Стэчцы** на Вікісховішчы |

**Стэчцы** (па-басьнійску: *Stećci*, па-сэрбску: *Stećci*, па-харвацку: *Stećci*, па-сэрбску (кірыліцай): *Стећци*) — манумэнтальныя Сярэднявечныя надмагільлі (датуюцца ў інтэрвале ад 12 ст. да 16 ст. а), якія сустракаюцца ў Босьніі і Герцагавіне (каля 60 000), Харватыі, Чарнагорыі і Сэрбіі (каля 10000). У 2009 годзе ўсе чатыры краіны падалі заяўкі на ўключэньне стэчцаў ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЕСКА. У 2016 годзе заяўка была прынятая: у сьпіс Сусьветнай спадчыны ўключаны 30 нэкропаляў, 22 зь якіх у Босьніі і Герцагавіне, 2 — у Харватыі, і па 3 — з Чарнагорыі і Сэрбіі.

## Галерэя

* Стэчцы ў Плеўля, Чарнагорыя
* Нэкропаль у Нікшыч
* Нікшыч
* У Цэціне
* У нацыянальным музэі Босьніі і Герцагавіны
* Нэкропаль Мрамар’е ў Сэрбіі
* Найстарэйшы са знойдзеных надпісаў

## Крыніцы
# 24 лістапада

|  |
| --- |
| ← **лістапад** → |
| Пн | Аў | Ср | Чц | Пт | Сб | Нд |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 |   |   |   |   |   |   |
| 2026 год Усе дні |

**24 лістапа́да** — 328-ы дзень году (329-ы ў высакосным годзе) паводле Грыгарыянскага календару. Да канца году застаецца 37 дзён.

## Падзеі

* 1729 — езуіты заснавалі Пінскую друкарню
* 1793 — Марсэльеза абраная гімнам Францыі
* 1934 — прэзыдэнту Турэцкай Рэспублікі Мустафа Кемаль-паша нададзенае прозьвішча «Ататурк» («бацька туркаў»)
* 1963 — Лі Гарві Освальд забіты Джэкам Рубі ў будынку паліцыі Даласа
* 1969 — Праграма «Апалён»: спускальны апарат Апалён-12 пасьпяхова прывадніўся ў Ціхім акіяне
* 1996 — Рэфэрэндум у Беларусі, што скасаваў падзяленьне ўлады
* 1997 — зьліквідаваная газэта «Свабода»
* 2006 — Расея разьмясьціла ў Беларусі на мяжы з Польшчай 4 дывізіёны сыстэмы С-300

## Нараджэньні

* 1632 — Бэнэдыкт Сьпіноза, нідэрляндзкі філёзаф
* 1713 — Лоўрэнс Стэрн, выбітны ангельскі пісьменьнік XVIII ст.
* 1729 — Аляксандар Сувораў, расейскі палкаводзец
* 1826 — Карлё Калёды, італьянскі пісьменьнік
* 1864 — Анры Тулюз-Лятрэк, францускі мастак
* 1888 — Дэйл Карнэгі, амэрыканскі псыхоляг
* 1889 — Нагамічы Курода, японскі арнітоляг
* 1889 — Зальман Шазар, ізраільскі грамадзкі дзеяч, трэці прэзыдэнт Ізраілю
* 1954 — Эмір Кустурыца, басьнійскі рэжысэр
* 1955 — Эйнар Карасан, ісьляндзкі пісьменьнік
* 1956 — Сяргей Абламейка, беларускі матэматык, акадэмік, доктар тэхнічных навук, прафэсар, рэктар БДУ
* 1965 — Андрэй Мельнікаў, беларускі бард і літаратар
* 1973 — Гамлет Мхітаран, армянскі футбаліст

## Сьмерці

* 1943 — Мікалай Азбукін, беларускі географ, краязнавец, публіцыст, дзеяч беларускага нацыянальнага руху
* 1963 — Лі Гарві Освальд, адзіны афіцыйны падазраваны ў забойстве амэрыканскага прэзыдэнта Джона Кенэдзі
* 1991 — Фрэдзі Мэрк’юры, брытанскі сьпявак, саліст гурту «Queen»
* 2004 — Артур Гэйлі, амэрыканскі пісьменьнік
* 2006 — Аляксандар Літвіненка, былы падпалкоўнік ФСБ Расеі, дысыдэнт
* 2006 — Філіп Нуарэ, францускі актор

## Сьвяты