# Боб Марлі

|  |
| --- |
| Боб Марлі |
| па-ангельску: *Bob Marley* |
|  |
|  Дата нараджэньня  | 6 лютага 1945(1945-02-06)[…] |
|  Месца нараджэньня  | * Nine Mile[d], Брытанская Вест-Індыя[d], Брытанская імпэрыя
 |
|  Дата сьмерці  | 11 траўня 1981(1981-05-11)[…] (36 гадоў) |
|  Месца сьмерці  | * Маямі, Флорыда, ЗША
 |
|  Прычына сьмерці  | мэлянома, рак мозгу[d] і рак лёгкіх |
|  Месца пахаваньня  | * Nine Mile[d]
 |
|  Месца вучобы  | * Stepney Primary and Junior High School[d]
 |
|  Занятак  | аўтар-выканаўца, сьпявак, гітарыст, кампазытар |
|  Сябра ў  | The Upsetters[d] і Bob Marley & The Wailers[d] |
|  Жанры  | рэгі, ска[d] і rocksteady[d] |
|  Вакал  | тэнар[d] |
|  Інструмэнты  | гітара і голас |
|  Лэйблы  | Studio One[d], Beverley's Records[d], Wail N Soul M[d], Upsetter Records[d], Island Records[d], Trojan Records[d] і Tuff Gong[d] |
|  Бацька  | Norval Marley[d] |
|  Маці  | Cedella Booker[d] |
|  Дзеці  | Ziggy Marley[d], Cedella Marley[d], Stephen Marley[d], Rohan Marley[d], Julian Marley[d], Ky-Mani Marley[d], Damian Marley[d] і Sharon Marley[d] |
|  Узнагароды  |     Заля славы рок-н-ролу (1994) зорка на галівудзкай «Алеі славы»[d] |
|  Сайт  | bobmarley.com (анг.) |
| **Боб Марлі** ў Вікісховішчы |

Боб Марлі на канцэрце ў Цюрыху, Швайцарыя 30 траўня 1980 году
**Ро́бэрт Нэста Ма́рлі** (па-ангельску: *Robert Nesta Marley*; 6 лютага 1945 — 11 траўня 1981), больш вядомы як **Боб Ма́рлі** (*Bob Marley*) — ямайскі сьпявак, гітарыст, песеньнік і актывіст. Ён зьяўляецца найбольш вядомым выканаўцам у стылі рэгі, славуты сваёй папулярызацыяй гэтага жанру па-за межамі Ямайкі. Значная частка ягоных песень прысьвечаныя барацьбе супраць расавага і сацыяльнага прыгнёту. Таксама Марлі вядомы як песеньнік-прапаведнік.

Ён быў мужам Рыты Андэрсан Марлі, якая часта выступала на падпеўках на яго канцэртах. Ад яе ён меў 4 зь вядомых 9 яго дзяцей, уключаючы Зіґі Марлі і Стывэна Марлі, якія працягнулі музычную дынастыю ў сваёй групе Melody Makers. Яго іншы сын, Дэміян Марлі (aka *Jr Gong*), таксама распачаў музычную кар’еру.

## Палітычныя і рэлігійныя погляды

Марлі быў вядомы сваёй прыналежнасьцю да рэлігіі растафарыянства, да якой ён прыйшоў праз сваю жонку Рыту. Боб Марлі быў вучням прапаведніка Мортымэра Плянэра, і сам дэ-факта стаўся місіянэрам растафарыйскай веры, прыцягнуўшы да яе сусьветную ўвагу. Праз сваю музыку ён прапаведаваў братэрства і мір паміж усімі людзьмі. Напрыканцы свайго жыцьця Боб Марлі быў кананізаваны Этыёпскай праваслаўнай царквой пад іменем Бэрганэ Сэлясы.

Як раста, Боб Марлі быў актыўным абаронцам ідэі легалізацыі марыхуаны, якая ў растафарыянстве ўжываецца для сакральных мэтаў. На вокладцы альбому *Catch a Fire* Марлі паліць вялікую цыгарэту з марыхуаны, сьпірытуальнае ўжываньне марыхуаны згадваецца ў многіх яго песьнях.

## Раньнія гады жыцьця

Боб Марлі нарадзіўся 6 лютага 1945 году ў мястэчку Найн Майл, Ямайка. Яго бацька, Норвал Марлі, быў белым, ангельскага паходжаньня, наглядальнікам за плянтацыямі, маці — Сыдыла Букер, чорная дзяўчына з поўначы краіны. Сыдыл і Норвал павінны былі пабрацца шлюбам у 1944 годзе, аднак за тыдзень перад вясельлем Норвал кінуў цяжарную маладую, сказаўшы, што цяжкасьці са здароўем вымушаюць яго зьмяніць працу і зьехаць у Кінгстан. Норвал як сьлед так і ня ведаў свайго сына праз пагардлівае стаўленьне белае вышэйшае клясы да сваіх дзяцей ад чорных.

## Музычная кар’ера

### Пачатак

Боб Марлі пачаў свае музычныя пошукі ў жанры ска і пазьней перамясьціўся да рэгі. Больш за ўсё Марлі вядомы сваёй творчасьцю з калектывам «*The Wailers*», у які ўваходзілі два іншыя славутыя рэгі-музыкі, Бані Ўэйлер (aka *Bunny Livingston*) і Пітэр Тош, якія потым абодва пакінулі гурт і сталі пасьпяховымі сола-выканаўцамі.

Творчасьць Марлі прывяла да акцэптацыі культурным мэйнстрымам па-за межамі Ямайкі рэгі як музычнага стылю. У 1971 годзе ён падпісаў кантракт з на той час уплывовай і прагрэсіўнай гуказапісвальнай кампаніяй *Island Records*. У 1975 годзе выйшаў першы сапраўдны гіт аўтарства Марлі — песьня «*No Woman, No Cry*».

У 1976 годзе, за два дні да заплянаванага бясплатнага канцэрту, арганізаванага Бобам Марлі і будучым прэм’ер-міністрам Ямайкі Майклам Мэнлі ў рамках выбарчае кампаніі, сьпявак, яго жонка і мэнэджар Дон Тэйлар былі абстраляныя.

### Пазьнейшая кар’ера

Боб Марлі пакінуў Ямайку напрыканцы 1976 году і пераехаў у Вялікабрытанію, дзе запісаў альбомы *Exodus* і *Kaya*, і дзе быў скандальна арыштаваны з джойнтам марыхуаны. У альбоме *Survival* (1979) ён выдаў песьню «*Africa Unite*» («Афрыка, яднайся!»), пасьля чаго быў запрошаны выступіць на сьвяткаваньні Дня незалежнасьці Зымбабвэ 17 красавіка 1980 году.

Альбом «*Rastaman Vibration*» набыў вялікую папулярнасьць у гіт-парадах ЗША. Посьпех ягонае музыкі, а таксама дзейнасьць на ніве міратворчасьці зрабілі Марлі сапраўднай зоркаю. Стыві Вандэр у сваім альбоме *Hotter than July* запісаў вядомы трыб’ют на песьню Боба Марлі — «*Master Blaster (Jammin)*».

## Змаганьне з ракам

### Дыягназ

У ліпені 1977 году ў Марлі знайшлі ранку на вялікім пальцы правае нагі, якую спачатку палічылі футбольнаю траўмай. У далейшым выявілася, што Марлі хварэў на разнавіднасьць раку скуры. Марлі рэкамэндавалі ампутаваць палец, але ён адмовіўся праз растафарыйскі пастулят, што ўсе лекары — *самфаі*, махляры, якія выдаюць сябе за варажбітоў. Таксама яго непакоіў уплыў апэрацыі на яго здольнасьць танцаваць, ампутацыя магла адбіцца на яго кар’еры ў той час, калі сапраўдны посьпех, мажліва, быў яшчэ наперадзе. Тым ня меней, Марлі абгрунтаваў сваю адмову ад лячэньня растафарыйскай верай, сказаўшы ў песьні, «*Rasta no abide amputation. I don't allow a man to be dismantled.*» («Раста ня вытрывае ампутацыі. Я не дазволю чалавеку пазбавіцца»), «*Catch a Fire*», Тыматы Вайт) Яму правялі апэрацыю па выразаньні ракавых клетак, публіцы аб хваробе не паведамлялі.

### Пагаршэньне хваробы

Ракавая пухліна паразіла галаўны мозаг сьпевака, яго ныркі і страўнік. Падчас туру ў ЗША ўлетку 1980 году, на прабежцы ў Цэнтральным Парку Нью-Ёрку Марлі губляе прытомнасьць. Хвароба не дазволіла яму працягнуць турнэ, ён быў вымушаны зьехаць у Мюнхэн на лячэньне.

### Сьмерць

За месяц да сьмерці Боб Марлі атрымаў ямайскі ордэн «За заслугі». Ён хацеў правесьці апошнія дні жыцьця на радзіме, але здароўе не дазваляла гэтага, і ён зь Нямеччыны пераляцеў у Флорыду.

Марлі адышоў у шпіталі *Cedars of Lebanon*, Маямі, 11 траўня 1981 году. Перад сьмерцю ён хрысьціўся ў Копцкую праваслаўную царкву і ўзяў імя Бэрганэ Сэлясы (па-копцку: «Сьвятло Сьвятой Тройцы»). Яго пахаваньне на Ямайцы спалучала ў сабе рытуалы этыёпскага праваслаўя і растафарыянства. Ён пахаваны ў склепе недалёка ад месца свайго нараджэньня, разам з гітарай, Бібліяй і кветкай канапель.

## Спадчына

Музыка Боба Марлі, яго легендарнасьць дагэтуль прыцягвае мільёны прыхільнікаў, ставячы яго ў шэраг культавых музыкаў 20 стагодзьдзя разам з Элвісам Прэсьлі, Джонам Ленанам і Джымам Морысанам. У 1993 годзе імя Боба Марлі было ўнесена ў Залю Славы Рок-н-Ролу. Часопіс *Time* назваў альбом Марлі і The Wailers *Exodus* найлепшым альбомам XX стагодзьдзя.

### Спрэчкі вакол месца пахаваньня

У студзені 2005 году было паведамлена, што Рыта Марлі плянавала перапахаваць прах свайго мужа ў Шашаманэ, Этыёпія. Абвяшчаючы гэтае рашэньне, яна казала: «Усё жыцьцё Боб прысьвяціў Афрыцы, а не Ямайцы». Гэтай прапанове моцна супраціўляліся на самой Ямайцы. 60-я ўгодкі нараджэньня Боба Марлі сьвяткаваліся 6 лютага 2005 году ўпершыню ў Шашаманэ, хаця дагэтуль адзначаліся выключна на Ямайцы.

## Узнагароды

* 1976: музычны гурт году (*Rolling Stone*)
* чэрвень 1978: мэдаль ААН за Мір у трэцім сьвеце
* люты 1981: трэці па важнасьці ямайскі ордэн «За заслугі» (*Order of Merit*)
* 1999: альбом стагодзьдзя (часопіс *Time* за альбом «*Exodus*»)
* люты 2001: зорка на Галівудзкай Алеі славы
* люты 2001: узнагарода за дасягненьні ад *Grammy* (*Grammy Lifetime Achievement Award*)

## Дыскаграфія

* запісы на *Studio One*:
	+ *The Wailing Wailers* (1965)

* запісы на *Leslie Kong*:
	+ *The Best of the Wailers* (1970)

* запісы на *Trojan Records*:
	+ *Soul Rebels* (1970)
	+ *Soul Revolution* (1971)
	+ *Soul Revolution Part II* (1971)
	+ *African Herbsman* (1973)
	+ *Rasta Revolution* (1974)

* запісы на *Island*/*Tuff Gong*:
	+ *Catch a Fire* (1973)
	+ *Burnin'* (1973)
	+ *Natty Dread* (1974)
	+ *Live!*: запісана з канцэрту на *Lyceum Theatre*, Лёндан (1975)
	+ *Rastaman Vibration* (1976)
	+ *Exodus* (1977)
	+ *Kaya* (1978)
	+ *Babylon by Bus* (1978)
	+ *Survival* (1979)
	+ *Uprising* (1980)
	+ *Chances Are* (1981)
	+ *Confrontation* (1983)
	+ *Legend* (1984)

## Крыніцы

## Літаратура

* *Rita Marley, Hettie Jones - No Woman No Cry : My Life with Bob Marley* ISBN 0-7868-6867-8
* *Timothy White - Catch a Fire: The Life of Bob Marley* ISBN 0-8050-6009-X

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка Боба Марлі
* Афіцыйная старонка гурту The Wailers
* Bob Marley Magazine
* ThirdField.com
* Спасылкі на Біблію ў тэкстах Боба Марлі
* Тэксты песень
* Тэксты песень
* Аб валійскіх каранях Боба Марлі (на BBC News)
* Прамова Гайле Сэлясы ў ААН у 1963 годзе, якую Боб Марлі перарабіў у песьню «War»
* Артыкул па тэме на сайце BBC