# Сьера-Леонэ

|  |
| --- |
| **Сьера-Леонэ** Republic of Sierra Leone |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг | Герб |

 |
| **Нацыянальны дэвіз**: *«Unity, Freedom, Justice» («Адзінства, свабода, справядлівасьць»)* |
| **Дзяржаўны гімн**: «*«High We Exalt Thee, Realm of the Free»*» |
|  |
| **Афіцыйная мова** | ангельская |
| **Сталіца** | Фрытаўн |
| **Найбуйнейшы горад** | Фрытаўн |
| **Форма кіраваньня** прэзыдэнт віцэ-прэзыдэнт | канстытуцыйная рэспубліка Эрнэст Баі Карома Альхаджы Самуэль Сэм-Сумана |
| **Плошча**  • агульная  • адсотак вады | 119-е месца ў сьвеце 71 740 км² 1,1 |
| **Насельніцтва**  • агульнае (2009)  • шчыльнасьць | 103-е месца ў сьвеце 6 440 053 79,4/км² |
| **СУП**  • агульны (2008)  • на душу насельніцтва | 151 месца ў сьвеце $4,268 млрд $725 |
| **Валюта** | Леонэ (SLL) |
| **Часавы пас** | GMT (UTC+0) |
| **Незалежнасьць** — ад Вялікабрытаніі |  27 красавіка 1961 |
| **Дамэн верхняга ўзроўню** | .sl |
| **Тэлефонны код** | +232 |
| Мапа Сьера-Леонэ |

**Сьера-Леонэ** (па-ангельску: *Sierra Leone*) — краіна ў Заходняй Афрыцы, мае выхад да Атлянтычнага акіяна. Мяжуе з Гвінэяй (652 км) і Лібэрыяй (306 км).

## Гісторыя

* ХV стагодзьдзе — партугальцы заснавалі на тэрыторыі Сьера-Леонэ першыя факторыі.
* 1787 год — заснаваньне Фрытаўну вызваленымі рабамі.
* 1808 год — узьбярэжныя раёны Сьера-Леонэ сталі брытанскай калёніяй.
* 1961 год — Сьера-Леонэ атрымала незалежнасьць, да ўлады прыйшла Народная партыя.
* 1967 год — зьдзейсьнены пераварот, мэтай якога было спыненьне выбараў, у выніку якіх да ўлады мог прыйсьці Ўсенародны кангрэс.
* 1968—1971 — адбылося некалькі пераваротаў і путчаў, вынікам якіх стаў прыход да ўлады Ўсенароднага кангрэсу, які ў 1970—1980-я гады быў кіруючай партыяй, а з 1977 да 1989 — адзінай дазволенай.
* 1991—2002 — грамадзянская этнічная вайна, распачатая Аб’яднаным рэвалюцыйным фронтам, пры падтрымцы Лібэрыі. Вызначыліся супярэчнасьці паміж мусульманскай і хрысьціянскай абшчынамі.
* 1996 — прэзыдэнцкія выбары, якія выйграў Ахмат Каба.
* 1997 — пераварот, у выніку якога да ўлады прыйшоў маёр Джоні Пол Карома.
* 1998 — вайсковая інтэрвэнцыя міжнародных вайсковых сілаў на чале зь Нігерыяй, якія падтрымлівалі зьвергнутага прэзыдэнта Кабы.
* 1999 — паўстанцы з Аб’яднанага рэвалюцыйнага фронту штурмуюць сталіцу. Мірныя перамовы прывялі да вяртаньня прэзыдэнта Кабы, прадстаўнікі паўстанцаў увайшлі ва ўрад, іх лідэр Фодэ Санко стаў віцэ-прэзыдэнтам.

У 2007 годзе віцэ-прэзыдэнтам стаў Альхаджы Самуэль Сэм-Сумана.

## Палітыка

Сьера-Леонэ — гэта рэспубліка з шматпартыйнай палітычнай сыстэмай, выканаўчая ўлада належыць прэзыдэнту, які выбіраецца на пяцігадовы тэрмін. Ён назначае Кабінэт міністраў. Аднапалатны парлямэнт складаецца з 124 дэпутатаў. 112 зь іх выбіраюцца разам з прэзыдэнтам, астатнія — гэта самыя выбітныя прадстаўнікі грамадзтва.

## Адміністрацыйны падзел

Сьера-Леонэ дзеліцца на 3 правінцыі і Заходнюю вобласьць (сталічную), якія ў сваю чаргу дзеляцца на 15 акругаў:

Правінцыі Сьера-Леонэ

| № | Правінцыя  | па-ангельску  | Насельніцтва (2004), тыс. чал. | Плошча, тыс. км² | Шчыльнасьць, чал./км² | Колькасьць акругаў | Цэнтар |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Заходняя вобласьць | Western Area | 950,9 | 0,56 | 1698 | 2 | Фрытаўн |
| 2 | Усходняя правінцыя | Eastern Province | 1187,5 | 15,6 | 76 | 3 | Кенема |
| 3 | Паўночная правінцыя | Northern Province | 1718,2 | 35,9 | 48 | 5 | Макені |
| 4 | Паўднёвая правінцыя | Southern Province | 1106,6 | 19,7 | 56 | 5 | Бо |

## Геаграфія

За выключэньнем сталіцы, тэрыторыя краіны прадстаўляе сабой багнавую нізіну, на якой растуць мангравыя зарасьлі, і саванная расьліннасьць з баабабамі. Далей ад узьбярэжжа пачынаюцца пласкагор’е (да 300 м), пакрытае лясамі, ва ўсходняй частцы краіны горы дасягаюць вышыні 1948 м (гара Лома Манса).

Клімат — экватарыяльны, вільготны. Дажджавая пара цягнецца з траўня да кастрычніка. Ападкі складаюць 3400 мм за год.

Тэмпэратура складае ад +21° С да +31° С.

## Эканоміка

Сьера-Леонэ адна з самых бедных краінаў у сьвеце. Гаспадарка амаль цалкам заснаваная на здабычы дыямэнтаў. Існуюць запасы і іншым карысных выкапняў: тытану, баксытаў.

65% насельніцтва занятыя ў сельскай гаспадарцы, але ўзровень гаспаданьня застаецца вельмі нізкім.

Бюджэт краіны ў значнай частцы складаецца зь міжнароднай дапамогі.

## Дэмаграфія

У Сьера-Леонэ жыве 20 плямёнаў, якія складаюць 90% насельніцтва. Самыя вялікія зь іх гэта тэмнэ на поўначы і мэндэ ў цэнтры і на поўдні краіны. Астатняе насельніцтва складаецца з крэолаў, азіятаў і патомкаў ангельскіх калянізатараў.

Ангельская мова зьяўляецца дзяржаўнай, але ёй валодае адукаваная меншасьць, асноўная частка насельніцтва ўжывае мясцовыя мовы.

Асноўнай рэлігіяй зьяўляецца іслам (60%), 30% мясцовыя веры, 10% — хрысьціяне.

Сярэдняя працягласьць жыцьця складае 37 гадоў.

## Культура

Сучасная сыстэма адукацыі ў Сьера-Леонэ вядзе паходжаньне ад першых ангельскіх паселішчаў у гэтых раёнаў XVIII — пачатку XIX стагодзьдзяў. Для падрыхтоўкі настаўнікаў і сьвятароў зь ліку афрыканцаў у 1827 годзе было адчынена першая вышэйшая навучальная ўстанова — каледж Фуа-Бэй. Да канца Першай сусьветнай вайны ўсе навучальныя ўстановы разьмяшчаліся на ўзьбярэжжы. Да Другой сусьветнай вайны сыстэма адукацыі пранікла ва ўнутраныя раёны краіны.

У 1991 годзе ў Сьера-Леонэ было каля 2000 пачатковых школаў (414 тыс. навучэнцаў), 227 сярэдніх школаў (116 тыс. навучэнцаў).

Ва ўнівэрсытэце Сьера-Леонэ, заснаваным на базе каледжу Фуа-Бэй і ўнівэрсытэцкага каледжу Нджала, вывучаліся 2,3 тыс. студэнтаў. Акрамя таго ў краіне існавалі 16 пэдагагічных і тэхнічных каледжаў.

Пасьля грамадзянскай вайны шмат навучальных установаў было зруйнавана.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі