Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Freedom House

|  |
| --- |
| Freedom House |
| Дата ўтварэньня |
1941 |
| Тып |
дасьледніцкі інстытут, дасьледчы цэнтар |
| Штаб-кватэра |
Вашынгтон, ЗША |
| Асноўныя асобы |
Ўільям Ховард Тафт IV, старшыня Рады давераных асобаў Джэніфэр Ўіндзар, выканаўчы дырэктар |
| Колькасьць супрацоўнікаў |
прыкладна 120 |
| Сайт |
www.freedomhouse.org |

**Freedom House** — міжнародная грамадзкая арганізацыя (НДА), якая праводзіць дасьледваньні і падтрымку дэмакратыі, палітычных вольнасьцяў і правоў чалавека. Штогод арганізацыя публікуе справаздачу з ацэнкай ступені дэмакратычных вольнасьцяў у кожнай краіне сьвету, якая выкарыстоўваецца ў палітычных дасьледваньнях.

Мапа вынікаў дасьледваньня па стане свабоды ў сьвеце. Зялёным пазначаныя свабодныя краіны, жоўтым — часткова свабодныя, бэзавым — несвабодныя
Арганізацыя паўстала ў 1941 годзе праз Вэндэла Ўілкі і Элеанор Рузвэльт. Каля 80% яе бюджэту забясьпечвае Фэдэральны ўрад ЗША, за што крытыкі арганізацыі абвінавачваюць яе ў прасоўваньні інтарэсаў амэрыканскага ўраду.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
# Курбан-байрам

**Сьвята ахвярапрынашэньня** (*Ід аль-Адха*; па-арабску: عيد الأضحى‎ ‘Īdu l-’Aḍḥā, па-азэрбайджанску: *Qurban Bayramı*, па-басьнійску: *Kurban bajram*, па-пэрсыдзку: عید قربان‎‎ Eydê Qurban / Eid-e Gorbān, па-інданэзійску: *Idul Adha*, па-яванску: *Idul Adha*, па-казаску: *Құрбан айт*, па-кыргыску: *Kурман айт*, па-курдзку: Cejna Boraqê, Cejna Kûrbanê‎, па-малайску: *Hari Raya Aidiladha, Hari Raya Haji*, па-альбанску: *Kurban Bajrami*, па-таджыцку: *Иди Қурбон*, па-туркмэнску: *Gurban baýram*, па-турэцку: *Kurban Bayramı*, па-татарску: *Корбан бәйрәме / Qorban bäyräme, Ğäyd-äl-Ädxä*, па-ўйгурску: قۇربان ھېيت, урду: بقرعید, па-ўзбэцку: *Qurbon Xayit*) — ісламскае сьвята заканчэньня хаджу, якое адзначаецца ў 10-ы дзень дванаццатага месяца ісламскага месяцовага календара (зуль-хідж) у памяць ахвярапрынашэньня прарока Ібрахіма і праз 70 дзён пасьля сьвята Рамазан.

## Вонкавыя спасылкі

 **Курбан-байрам** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Мэзаліт

**Мэзалі́т** (сярэдні каменны век, ад стар.-грэц. μέσος — сярэдні і *λίθος* — камень) — пэрыяд паміж палеалітам і нэалітам, з варыянтамі датаваньня ад 15 да 6 тыс. гадоў да н. э.

Пачатак мэзаліту (канец плейстацэну) зьвязаны са сканчэньнем Ледавіковага пэрыяду ў Эўропе і зьнікненьнем мэгафаўны, што закранула большасьць культураў эўрапейскага рэгіёну і, у сваю чаргу, падштурхнула разьвіцьцё мікралітычнае тэхнікі праз патрэбу паляваньня на драбнейшую жывёлу. Скончыўся з распаўсюджаньнем земляробства ў розных мясцовасьцях.

Найважнейшыя дасягненьні мэзаліту — вынаходніцтва луку і стрэл і прыручэньне жывёлаў. Зьявіліся першыя мэдыцынскія навыкі. У мастацтве — пачатак тэндэнцыі да схематычнага выяўленьня антрапаморфных ды зааморфных матываў. Зь іншага боку, шэраг рэгіёнаў сьвету (у прыватнасьці, Левант) існуюць рысы практычна імгненнага пераходу да нэаліту бяз стадыі мэзаліту.

## Глядзіце таксама

* Мэзаліт на Беларусі
# JSTOR

|  |
| --- |
| JSTOR |
|  |
|  Тып  | арганізацыя і электронная бібліятэка[d] |
|  Даступныя мовы  | ангельская |
|  Уладальнік  | Ithaka Harbors[d] |
|  Пачатак працы  | 1995 |
|  Рэйтынг Alexa  | 1138 |
| jstor.org |

**JSTOR** (скарачэньне, па-ангельску: *Journal STORage*) — лічбавая бібліятэка акадэмічных часопісаў, кніг і першакрыніц, заснаваная ў 1994 годзе.

Першапачаткова бібліятэка зьмяшчала алічбаваныя выпускі акадэмічных часопісаў, цяпер яна ўлучае кнігі й іншыя першакрыніцы, а таксама бягучыя выпускі часопісаў па гуманітарных і сацыяльных навуках.

Сайт забясьпечвае паўнатэкставы пошук амаль у 2000 часопісах. Большая частка доступу ажыцьцяўляецца па падпісцы, але некаторыя з сайтаў зьяўляюцца грамадзкім здабыткам, а кантэнт у вадкрытым доступе даступны бясплатна.

## Гл. таксама

* Электроннае архіваваньне(ru)
* Рэзэрвовае капіяваньне(ru)
* Цэласнасць інфармацыі(ru)

## Крыніцы

## Спасылкі

* Сьпіс даступных навуковых часопісаў
* Паслуга бясплатнага абмежаванага доступу «Register and read» (апісаньне)
* Сьпіс даступных кніг (рэгулярна абнаўляецца)
* Аб частковым доступе да JSTOR у ВШЭ
# Мамбаса

|  |
| --- |
| Мамбаса |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг | Герб |

 |
|  Краіна  |  Кенія
 |
|  Правінцыя  |  Прыбярэжная
 |
|  Акруга  |  Мамбаса
 |
|  Дата заснаваньня  | 1593 |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
|  Кіраўнік адміністрацыі  | Abdulsamad Shariff Nassir[d] |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  | * 294,7 км²
 |
|  Вышыня НУМ  | 50 м |
|  Часавы пас  | UTC+03:00 |
|  Каардынаты  | 4°03′ пд. ш. 39°40′ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  | * ▲1 208 333 чал. (2019)
 |
|  Афіцыйная мова  | суахілі і ангельская |
|  Этнахаронімы  | مُنْبَاسِيٌّ |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 041 |
|  Паштовы індэкс  | 80100 |
|  |
|  Сайт  | mombasa.go.ke |
| Мамбаса на мапе Кеніі
Мамбаса
 |

**Мамба́са** (па-ангельску: *Mombasa*) — узьбярэжны горад у Кеніі ля Індыйскага акіяну. Гэта была першая сталіца Брытанскай Усходняй Афрыкі, перш чым Найробі атрымала такі статус. Цяпер горад ёсьць цэнтрам Прыбярэжнай правінцыі і акругі Мамбаса. Гэта найстарэйшы горад у краіне і другі паводле колькасьці насельніцтва горад Кеніі пасьля Найробі. У той час як паводле стану на 2019 год жыхароў у Мамбасе налічвалася каля 1,2 млн чалавек, аглямэрацыя места з улікам прадмесьцяў сягала 3,5 млн чалавек. Выгаднае разьмяшчэньне гораду спрыяла ягонаму важнаму статусу яшчэ ў старажытнасьці. У XII стагодзьдзі Мамбаса была квітнеючым гандлёвым горадам. Яго ў 1151 годзе згадвае ў сваіх працах арабскі географ Аль-Ідрысі. Найстарэйшы каменны мячэт у Мамбасе быў пабудаваны каля 1300 году. У канцы дакаляніяльнага пэрыяду Мамбаса сталася залежнай ад рабскай працы. А на працягу раньняга сучаснага пэрыяду гарадзкі порт быў ключовым вузлом у складаных гандлёвых сетках Індыйскага акіяну. На сёньня горад зарабляе на турызьме, але гандаль працягвае гуляць значную ролю. Маецца ўласны аэрапорт.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
# Дзяржаўны дэпартамэнт ЗША

|  |
| --- |
| Дзяржаўны дэпартамэнт ЗША |
| The United States Department of State |
|  |
| Дата ўтварэньня |
1789 |
| Тып |
дзяржаўная |
| Юрыдычны статус |
міністэрства замежных справаў |
| Месцазнаходжаньне |
ЗША |

**Дзяржаўны дэпартамэнт ЗША** (анг. *The United States Department of State*) — міністэрства замежных справаў Злучаных Штатаў Амэрыкі, якое ўзначальвае Дзяржаўны сакратар. Утварылася ў 1789 годзе, першым Дзяржаўным сакратаром быў Томас Джэфэрсан.

Юрыдычна гэта дарадчы орган (Канстытуцыя ЗША ускладвае ажыцьцяўленьне замежнай палітыкі на прэзыдэнта). Фактычна плянуе і, па ўхваленьні прэзыдэнтам і кангрэсам, ажыцьцяўляе замежнапалітычны курс, нясе адказнасьць за яго выкананьне. Каардынуе таксама дзеяньні іншых выканаўчых дэпартамэнтаў, які датычаць замежнай палітыкі, спрыяе грамадзкаму яе разуменьню шляхам інфармацыйных паслугаў і публікацыяў.

Улучае падразьдзелы Бюро з дэмакратыі, правоў чалавека і працы, які публікуе штогадовы даклад пра падтрымку Злучанымі Штатамі правоў чалавека і дэмакратыі ў сьвеце, і Інстытут замежнай службы, які займаецца падрыхтоўкай дыпляматычных работнікаў.

## Крыніцы

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6: Дадаізм — Застава. — 576 с. — ISBN 985-11-0106-0
# Алі

|  |
| --- |
| Алі |
| амір аль-Мумінін[d] |
|  |
| Асабістыя зьвесткі |
| Нарадзіўся | 17 сакавіка 599, * Мэка, Гіджаз[d]
 |
| Памёр | 661, * Куфа[d], Праведны халіфат[d]
 |
| Пахаваны | * мячэт імама Алі[d]
 |
| Нашчадкі | Гасан ібн Алі[d], Гусэйн ібн Алі[d], Абас ібн Алі[d], Джафар ібн Алі[d], Мугамад ібн эль-Ганафія[d], Зайнаб бінт Алі[d], Ум Культум бінт Алі[d], Гілал ібн Алі[d], Umar ibn Alí[d], Усман ібн Алі[d], Мугсін ібн Алі[d], Abdullah ibn Ali ibn Abi Talib[d], Abu Bakr ibn Ali[d], Abdullah Al-Asghar bin Ali[d], Ubayd Allah ibn Ali ibn Abdullah[d], Хадыджа бінт Алі[d], Maymouna bint Ali[d], Fatima bint Ali[d], Umama bint Ali[d], Ramla bint Ali[d], Рукая бінт Алі[d], Aoun bin Ali[d], Muhammad al-Asghar ibn Ali[d] і Yahya ibn Ali ibn Abi Talib[d] |
| Дынастыя | Бану Гашым[d] і Alids[d] |
| Сужэнец | Фатыма Загра[d], Ум аль-Банін[d], Умама бінт Зайнаб[d], Асма бінт Умайс[d], Хаўла бінт Джафар[d], Layla bint Mas'ud[d], Al-Sahba bint Rabi'a[d] і Umm Sa'id bint Urwah[d] |
| Бацька | Абу Таліб ібн Абд аль-Муталіб[d] |
| Маці | Фатыма бінт Асад[d] |

**Алі ібн Абі Таліб** (па-арабску: علي بن أﺑﻲ طالب‎; нарадзіўся каля 600 году ў Мэцы, памёр ад ранаў, атрыманых у выніку замаху, арганізаванага харыджытамі, 28 лютага 661 году ў Куфе) — найбліжэйшы сябра і адначасова стрыечны брат прарока Мухамада, муж яго дачкі Фатымы. Паводле суніцкае трактоўкі належыць да чатырох так званых «справядлівых халіфаў» (рашыдун). Яго асоба і дзеньні ёсьць цэнтральным аспэктам шыіцкае плыні ў ісламе.

У 656 годзе стаў халіфам. Але супраць яго выступіла жонка Мухамада Айша, з ваяром Амэядаў Муавія. Алі быў забіты ў выніку замаху харыджытаў, якія асуджалі яго за празьмерную, на іх думку, гатовасьць да кампрамісу. Магіла зь целам Алі ў ірацкім месьце Куфа зьяўляецца месцам рэлігійных паломніцтваў, перадусім шыітаў.

## Крыніцы
# Цьвёрдыя часьцінкі

На анімацыі выяўленая аптычная шчыльнасьць выкінутых і разьнесеных ключавых трапасфэрных аэразоляў за пэрыяд 17 эніўня 2006 — 10 красавіка 2007

\* зялёным: чорны і арганічны вуглярод

\* чырвоным/аранжавым: пыл

\* белым: сульфаты

\* сінім: марская соль
Відэамапа распаўсюджваньня аэразольных часьцінак, заснаваная на зьвестках Візуалізуючага спэктрарадыёмэтра ўмеранага разрозьненьня (ВіСУР) на спадарожніку НАСА «Тэра».

\* Зялёныя зоны — аэразольныя выкіды зь пераважна вялікімі часьцінкамі.

\* Чырвоныя зоны — аэразольныя выкіды зь пераважна дробнымі часьцінкамі.

\* Жоўтыя зоны — зьмяшаныя вялікія і дробныя часьцінкі.

\* Шэрыя пазначаныя мясьціны, дзе адсутнічаюць зьвесткі спэктрарадыёмэтра.
**Цьвёрдыя часьці́нкі**, **атмасфэ́рны аэразо́ль**, **атмасфэрныя часьцінкі**, **каламу́тныя часьцінкі** або **за́віслае рэ́чыва** — мікраскапічныя часьцінкі цьвёрдай ці вадкай матэрыі, завіслыя ў паветры. Крыніцамі такіх часьцінак могуць быць прыродныя ці антрапагенныя чыньнікі. Яны ўплываюць на клімат і атмасфэрныя ападкі, што адмоўна ўплывае на чалавечае здароўе, ня лічачы самога іхняга ўдыханьня.

Падвіды атмасфэрных часьцінак уключаюць завіслыя рэчывы, таракальныя і альвэльныя часьцінкі, інгаляльныя буйныя часьцінкі (вялікія дыямэтрам ад 2,5 да 10 мікрамэтраў (мкм, PM10)), дробныя часьцінкі дыямэтрам да 2,5 мкм (PM2.5), ультрадыспэрсныя часьцінкі ды сажа.

МАДП і СААЗ вызначаюць аэразольныя часьцінкі канцэрагенамі 1-й групы. Часьцінкі — найшкаднейшая форма забруджваньня атмасфэры праз сваю здольнасьць пранікаць глыбока ў лёгкія і крывяносныя сасуды нефільтраванымі, выклікаючы сэрцавыя абморы, захворваньні органаў дыханьня і заўчасную сьмерць. У 2013 дасьледаваньне з удзелам 312 944 чалавек зь дзевяці эўрапейскіх краінаў паказала, што бясьпечнага ўзроўню цьвёрдых часьцінак не існуе, а пры кожным павелічэньні 10 мкг/м³ у PM10 захворваньне на рак лёгкіх вырастае на 22%. Меншыя PM2.5 былі асабліва сьмяротна небясьпечныя: рост захворваньня на рак лёгкіх на 36% пры кожным павелічэньні 10 мкг/м³ — бо яны могуць пранікаць у лёгкія глыбей. Сусьветная ўразьлівасьць да PM2.5 Паводле стану на 2016  складала 4,1 мільёна сьмерцяў ад захворваньняў ды інфарктаў сэрца, раку лёгкіх, хранічных захворваньняў лёгкіх і рэсьпіраторных інфэкцыяў. У цэлым завіслыя цьвёрдыя часьцінкі займаюць шостае месца ў сусьветным рэйтынгу фактараў рызыкі да заўчаснай сьмерці.

## Глядзіце таксама

* Індэкс якасьці паветра
* Глябальнае зацямненьне
* Мікраплястык

## Крыніцы
# IBM

|  |
| --- |
| International Business Machines Corporation |
|  |
|  |
|  Тып  | Публічная кампанія |
|  Лістынг на біржы  | NYSE: **IBM** NASDAQ: **IBM** Складнік Dow Jones Складнік S&P 500 |
|  Заснаваная  | Эндыкот, Нью-Ёрк, ЗША 16 чэрвеня 2011 году |
|  Заснавальнікі  |  Томас Джон Ўотсан
 |
|  Уласьнікі  | Berkshire Hathaway[d], The Vanguard Group[d] і State Street Corporation[d] |
|  Краіна  | * ЗША
 |
|  Разьмяшчэньне  | Арманк, Нью-Ёрк, ЗША |
|  Ключавыя фігуры  |  Джыні Ромэці (прэзыдэнт і CEO) Самуэль Пальмізана (старшыня савету)
  |
|  Галіна  | Кампутарная тэхніка, Апраграмаваньне, ІТ-паслугі, ІТ-кансалтынг |
|  Апэрацыйны прыбытак  | * ▼5,8 млрд $ (2024)
 |
|  Чысты прыбытак  | * ▼6,02 млрд $ (2024)
 |
|  Лік супрацоўнікаў  | * ▲352 600 чал. (2019)
 |
|  Даччыныя кампаніі  | SoftLayer[d], IBM India Private Limited[d], Internet Security Systems[d], Lotus Software[d], Rational Software[d], IBM Denmark[d], IBM France[d], Companhia IBM Portuguesa[d], IBM Nederland[d], IBM Deutschland[d], IBM Egypt Business Support Services[d], IBM Canada[d], Bluemix, IBM Research[d], The Weather Company[d], Object Technology International[d], Red Hat[d], IBM Česká republika[d], IBM Israel[d] і IBM Norge[d] |
| **IBM.com** |
|  **International Business Machines Corporation** у Вікісховішчы |

**International Business Machines Corporation** (NYSE: **IBM**) ці **IBM** — амэрыканская транснацыянальная тэхналягічная і кансалтынгавая карпарацыя з штаб-кватэрай у Арманку, Нью-Ёрк, ЗША. IBM распрацоўвае і робіць разнастайную кампутарную тэхніку і апраграмаваньне. Апроч таго, IBM аказвае інфраструктурныя, хостынгавыя і кансалтынгавыя паслугі ў абласьцёх ад мэйнфрэймаўскіх кампутараў да нанатэхналёгіяў. На сьнежань 2011 году IBM была 3-й найбуйнешай публічнай тэхналягічнай кампаніяй у сьвеце паводле рынкавай капіталізацыі.

Кампанія была заснаваная ў 1911 годзе як Computing Tabulating Recording Corporation празь зьліцьцё трох кампаніяў: Tabulating Machine Company, International Time Recording Company і Computing Scale Corporation. Назву International Business Machines кампанія атрымала ў 1924 годзе ад уласнай даччынай кампаніі ў Канадзе і, пазьней, Паўднёвай Амэрыцы. За ўнікальную карпаратыўную культуру і брэндынг кампанія атрымала мянушку *Big Blue* (ад ангельскага *«Сіні волат»*).

IBM мае найбольшую колькасьць патэнтаў сярод тэхналягічных кампаніяў ЗША. Па ўсім сьвеце разьмешчана 9 дасьледчых лябараторыяў. Супрацоўнікі кампаніі 5 разоў былі ляўрэатамі Нобэлеўскай прэміі, чатыры разы атрымлівалі Прэмію Т’юрынга, 9 разоў — Нацыянальны мэдаль у вобласьці тэхналёгіяў і інавацыяў, і 5 разоў — Нацыянальны навуковы мэдаль. Сярод вынаходніцтваў IBM: банкамат, дыскета, цьвёрды дыск, картка з магнітнай паласой, рэляцыйная база зьвестак, Universal Product Code, фінансавы своп, кампутарная сыстэма SABRE, DRAM, сыстэма штучнага інтэлекту Watson і іншыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт  (анг.)
# Прэторыя

|  |
| --- |
| Прэторыя |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг | Герб |

 |
|  Краіна  | * Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка
 |
|  Дата заснаваньня  | 16 лістапада 1855 |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
|  Кіраўнік адміністрацыі  | Сылье Брынк[d] |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  | * 687,54 км²
 |
|  Вышыня НУМ  | 1339 ± 0 м і 1332 м |
|  Часавы пас  | UTC+2 |
|  Каардынаты  | 25°44′46″ пд. ш. 28°11′17″ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  | * 741 651 чал. (2011)
 |
|  Этнахаронімы  | Prétorien і Prétorienne |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 012 |
|  Паштовы індэкс  | 0001 • 0002 |
|  |
|  Сайт  | tshwane.gov.za |
| Прэторыя на мапе Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі
Прэторыя
 |

**Прэторыя** (па-ангельску: *Pretoria*) — горад у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы, адна з трох сталіц краіны, у якой знаходзіцца выканаўчая ўлада, дэ-факта зьяўляецца нацыянальнай сталіцай. Насельніцтва складае 2 345 908 чалавек (2007).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт.
# SGML

**SGML** (па-ангельску: *Standard Generalized Markup Language* — узорная агульная мова разьметкі) — мова праграмаваньня, на якой можна азначаць мову разьметкі для дакумэнтаў.

Зьяўляецца спадкаемцам створанага ў 1969 годзе ў IBM мовы GML, спачатку быў распрацаваны для стварэньня дакумэнтаў, якія чыталі ЭВМ. Яны знаходзіліся ва ўрадовых і вайсковых установах ЗША. Шырока выкарыстоўваліся ў друку й выдавецтве. У 1986 годзе мова займела стандарт ISO. Мовы HTML і XML створаныя на аснове SGML: HTML да вэрсыі 4 быў прыкладаньнем SGML, а XML — гэта падмноства SGML, распрацаванае для спрашчэньня работы ЭВМ. Іншымі прыкладаньнямі SGML зьяўляюцца DocBook і «Z Format».

## Крыніцы
# Mazda

|  |
| --- |
| Mazda Motor Corporation Matsuda Kabushiki-gaisha マツダ株式会社 |
|  |
|  |
|  Тып  | кабусікі-гайся[d] |
|  Лістынг на біржы  | TYO: 7261 |
|  Заснаваная  | 1920 |
|  Заснавальнікі  |  Аўгуст Хорш
 |
|  Уласьнікі  | Japan Trustee Services Bank[d], Toyota Motor Corporation, The Master Trust Bank of Japan[d] і Sumitomo Mitsui Banking Corporation[d] |
|  Краіна  | * Японія
 |
|  Разьмяшчэньне  | Хірасіма, Японія |
|  Ключавыя фігуры  |  Джуджыра Матсуда
 |
|  Галіна  | аўтамабільная |
|  Прадукцыя  | рухавік і легкавік |
|  Апэрацыйны прыбытак  | * 142 млрд ¥ (2023)
 |
|  Чысты прыбытак  | * 143 млрд ¥ (2023)
 |
|  Лік супрацоўнікаў  | 39 364 (2008) |
|  Даччыныя кампаніі  | Mazda (United States)[d] |
| **www.mazda.com** |
|  **Mazda Motor Corporation Matsuda Kabushiki-gaisha マツダ株式会社** у Вікісховішчы |

**Mazda Motor Corporation** (па-японску: マツダ株式会社, *Мацуда кабусікі-ґайся*), коратка: **Mazda** (бел. *«Ма́зда»*) — японская аўтамабілебудаўнічая кампанія, якая выпускае аўтамабілі Mazda. Штаб-кватэра разьмешчана ў Хірасіме.

## Гісторыя

Сваю гісторыю фірма вядзе з 1960 году, калі быў выпушчаны першы сэрыйны легкавы аўтамабіль Mazda R360 Coupe (2-дзьверны пасажырскі аўтамабіль), раней фірма, заснаваная ў 1920 годзе, займалася вытворчасьцю станкоў. Свой назоў «Мазда» (*Mazda*) фірма атрымала ў гонар зораастрыйскага бога Жыцьця па імі Ахура-Мазда (ён жа Армазд).

## Аўтамабілі

* Mazda RX7

## Вонкавыя спасылкі

* Кампанія «Mazda» // Беларускія рэфэраты Праверана 16 ліпеня 2013 г.
* Афіцыйны сайт  (анг.)
# DNS

Схема працы DNS.
**Domain Name System** (**DNS**; па-беларуску: *сыстэма дамэнных імёнаў*) — герархічная разьмеркаваная сыстэма найменьня кампутараў, службаў і іншых рэсурсаў, далучаных да Інтэрнэту ці прыватнай сеткі. DNS захоўвае зьвесткі пра дамэнныя імёны і злучае іх з удзельнікамі сеткі. Служба DNS займаецца апрацоўкай запытаў ад іншых удзельнікаў на разьвязаньне сувязі паміж дамэнным імем і ўдзельнікам сеткі і вяртае крыніцы запыту выніковы адрас. Такім чынам, DNS зьяўляецца адной з найістотнейшых частак Інтэрнэту, безь якой ён ня можа функцыянаваць.

Асноўнай задачай DNS зьяўляецца пераўтварэньне імя хоста, зразумелага для чалавека, у IP-адрас, зразумелы для кампутара. Для ўзору: www.example.com будзе пераўтвораны ў адрасы `192.0.43.10` (IPv4) і `2620:0:2d0:200::10` (IPv6). У гэтым служба DNS цалкам падобная да тэлефоннай кнігі, але зьвесткі ў DNS бесьперапынна зьмяняюцца і абнаўляюцца, што дазваляе зьмяняць фактычны адрас рэсурса (IP-адрас), не зьмяняючы зручнае ў карыстаньні дамэннае імя ў адрасах электроннай пошты і URL.

## Вонкавыя спасылкі

 **DNS** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Гэле Торнінг-Шміт

|  |
| --- |
| Гэле Торнінг-Шміт |
| дац. *Helle Thorning-Schmidt‎* |
|  |
| Прэм’ер-міністар Даніі |
|  16 верасьня 2011 — цяперашні час
  |
|  Папярэднік  |  Лярс Лёке Расмусэн
 |
|  Асабістыя зьвесткі  |
| Нарадзілася | 14 сьнежня 1966(1966-12-14)[…] (59 гадоў)* Рэдаўрэ[d], Sokkelund Hundred[d], Капенгаген[d], Данія
 |
| Партыя | * Сацыял-дэмакраты[d]
 |
| Адукацыя | * Капэнгагенскі ўнівэрсытэт[d] (1994)
* Коледж Эўропы[d] (1993)
* Ishøj Gymnasium[d] (1985)
 |
|  Сужэнец  | Стывэн Кінак[d] |
|  Дзеці  | Johanna Kinnock[d] і Milo Kinnock[d] |
|  Бацька  | Holger Thorning-Schmidt[d] |
|  Узнагароды  | прэмія «Тынг»[d] (2005) |
|  Подпіс  |  |
|  Сайт  | s-dialog.dk/defau… (дацк.) |

**Гэ́ле То́рнінг-Шміт** (па-дацку: *Helle Thorning-Schmidt‎*; нарадзілася 14 сьнежня 1966 году ў горадзе Rødovre, Данія) — дацкі палітык, старшыня Сацыяльна-дэмакратычнай партыі Даніі. З 16 верасьня 2011 году зьяўляецца прэм’ер-міністрам Даніі (першай жанчынай на гэтай пасадзе ў гэтай краіне).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Гэле Торнінг-Шміт** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Хатняя старонка Гэле Торнінг-Шміт
# Сем вольных мастацтваў

Алегарычная выява 7 вольных мастацтваў
Сем гуманітарных навук — ілюстрацыя з энцыкляпэдыі «Сад весялосьці», Герада Ландзбэргская (12 ст.)
**«Сем вольных мастацтваў»** (па-лацінску: *Septem artes liberales, ingenuae, bonae*): навучальныя прадметы («навукі») у сярэднявечнай школе і на падрыхтоўчых («артыстычных») факультэтах унівэрсытэтаў.

У лік сямі вольных мастацтваў уваходзілі: граматыка, рыторыка, дыялектыка (1-ы цыкл, трывіюм) і арытмэтыка, геамэтрыя, астраномія, музыка (2-і цыкл, квадрывіюм).

Як сыстэма ведаў, «сем мастацтваў» склаліся ў антычны пэрыяд. Такія заняткі лічыліся вартымі таго, каб іх практыкаваў свабодны чалавек (у адрозьненьне ад іншых, якія павінны выконваць рабы). У Сярэднявеччы выкладаньне сямі вольных мастацтваў мела багаслоўскі ўхіл, у канцы Сярэднявечча і ў эпоху Адраджэньня — сьвецкі. Сыстэму сямі вольных мастацтваў замяніла сыстэма клясычнай адукацыі.

Мнэманічны лацінскі вершык пералічвае і апісвае вольныя мастацтвы:

Gramm, loquitur, Dial. vera docet, Rhet. verba colorat.

Mus. canit, numerat Arith., Geom. ponderat, Ast. colit astra.

## Літаратура

* Беларуская савецкая энцыкляпэдыя. У 12 т. / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1973. — Т. 9. Рабкор — Сочы. — 640 с. С.479,480.
* *Самусік А.Ф.* Паміж “septem artes liberalis” і “studia humanitatis” : трансфармацыя еўрапейскай адукацыі ў XІV – XVI стст. // Studia Historica Europae Orientalis : Исследования по истории Восточной Европы: сб. научн. ст. Вып. 4 / под ред. А.В. Мартынюка. Минск : РИВШ, 2011. С. 108-126.
* Сем вольных мастацтваў // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб., 1890—1907.
# DevOps

Этапы ў ланцужку інструмэнтаў DevOps
**DevOps** (акронім ад анг. *development & operations*) — мэтадалёгія аўтаматызацыі тэхналягічных працэсаў распрацоўкі, зборкі, налады й разгортваньня апраграмаваньня. Мэтадалёгія прадугледжвае актыўнае ўзаемадзеяньне спэцыялістаў па распрацоўцы (Dev) са спэцыялістамі па інфармацыйна-тэхналягічнаму абслугоўваньню (Ops), ды й узаемную інтэграцыю іх тэхналягічных працэсаў з мэтай паляпшэньня й скарачэньня жыцьцёвага цыкла распрацоўкі сыстэм.

## Крыніцы
# Сусьветны кніжны кірмаш у Нью-Дэлі

|  |
| --- |
| Нова-Дэлійскі сусьветны кніжны кірмаш |
| анг. *New Delhi World Book Fair* |
|
Выстава 2006 г. на Пляцоўцы поступу  |
|  Гады  |  з 1972 году
  |
|  Краіна  | Індыя |
|  Горад  | Нью-Дэлі |
|  Мова(-ы)  | ангельская |
|  Псэўданім  |  НДСКК
  |
|  Тэматыка  |  кнігі
 |
|  Лэйбл  |  Нацыянальны кніжны фонд Індыі
  |
|  Склад  | 886 удзельнікаў, зь іх 30 замежных |
|  Ганаровыя госьці  |  Кітай
  |
| **newdelhiworldbookfair.gov.in** |
|  **Галерэя здымкаў** у Вікісховішчы |

**Сусьветны кніжны кірмаш у Нью-Дэлі** — найстарэйшы кніжны кірмаш Індыі, які штогод праводзіцца ў Нью-Дэлі з 1972 году. Нацыянальным кніжным фондам Індыі. Першы кірмаш, які прайшоў з 18 сакавіка па 4 красавіка з удзелам 200 выдаўцоў, адкрыў 4-ы прэзыдэнт Індыі Варахагіры Гіры (1969—1974). У 2006 г. Індыя стала 3-м у сьвеце рынкам ангельскамоўных кніг. У выніку кірмаш наведалі 1294 выдаўцы, якія занялі стэндамі 3,8 га плошчы. Выставу наведалі больш за 1 млн чалавек, у тым ліку госьці з 16 краінаў.

## Беларусь

25 лютага — 4 сакавіка 2012 г. выдавецтвы Беларусі ўпершыню паўдзельнічалі ў 20-м Сусьветным кніжным кірмашы. Выстава прайшла з удзелам 1297 прадстаўнікоў выдавецтваў з 27 краінаў. Чатыры дзяржаўныя выдавецтвы Беларусі — «Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі», «Беларусь», «Літаратура і мастацтва» і «Мастацкая літаратура» разам з прыватным выдавецтвам «Харвест» прадставілі на кірмашы перакладныя дзіцячыя выданьні і кнігі аб гісторыі і падарожжах па Беларусі на ангельскай мове. Выдавецтва «Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі» паказала 25 ангельскамоўных кніг, выдадзеных за тры апошнія гады. Раней попытам карысталіся перакладныя дзіцячыя кнігі на ангельскай мове, выпушчаныя беларускім выдавецтвам «Юнацтва» (1981—2002).

## Крыніцы