Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Гіт-парад

**Гіт-пара́д** ці **чарт** — апублікаваны сьпіс найбольш папулярных у пэўны пэрыяд мэдыяпрадуктаў (музыка, кнігі, кіно, гульні). Як правіла, сьпісы гіт-парадаў складаюцца ня больш, чым з 10—20 пунктаў, якія разьмяшчаюцца па меры зьмяншэньня паказчыкаў. Парамэтры гіт-параду вызначаюцца інфармацыяй аб продажах; таксама існуюць крытэрыі пройгрышу музычных кампазыцый на радыё (у музычных гіт-парадах), зьвестак па відэа- і кінапракаце (у кінаіндустрыі). Часавы пэрыяд звычайна складае тыдзень, радзей месяц. Літаральна «хіт-парад» азначае сьпіс хітоў — гэта значыць найбольш папулярных мэдыяпрадуктаў.
# Прэсьбітэрыянства

**Прэзьбітэрыянства** (па-грэцку: *πρεσβύτερoς* — старэйшы) — адна з галінаў пратэстанцкага хрысьціянства, якая звычайна прытрымліваецца кальвінісцкай багаслоўскай традыцыі й чые кангрэгацыі арганізаваны ў адпаведнасьці з прэзьбітэрыянскай палітыкай. Прэзьбітэрыянская тэалёгія звычайна падкрэслівае сувэрэнітэт Бога, аўтарытэт Сьвятога Пісаньня, і патрэбнасьць мілаты празь веру ў Хрыста. Прэзьбітэрыянства зарадзілася ў Шатляндыі, дзе было зацьверджана ў 1707 годзе, дзякуючы падпісаньню Актаў зьвязу, паводле якога было створана каралеўства Вялікабрытанія. На самай рэчы, большасьць прэзьбітэрыянаў ў Ангельшчыне маюць шатляндзкае паходжаньне, то бок гэтак жа як і ў Паўночнай Амэрыцы, дзе ў асноўным прэзьбітэрыянства пашырана сярод людзей шатляндзкага й ірляндзка-шатляндзкага паходжаньня. Прэзьбітэрыянскія дэнамінацыі ў Шатляндыі прытрымліваюцца багаслоўя Кальвіна й ягоных бліжэйшых пераемнікаў, не зважаючы на тое, што ёсьць шэраг багаслоўваў у сучасным прэзьбітэрыянстве.

## Гісторыя

### Шатляндыя

Прэзьбітэрыянства зарадзілася ў пэрыяд пратэстанцкай рэвалюцыі ў Шатляндыі ў 1559—1560 гады. Ягонае ўзьнікненьне зьвязана зь дзейнасьцю Джона Нокса, радыкальнага пратэстанта й вучня Жана Кальвіна. Перамога пратэстантаў у 1560 годзе дазволіла ім прыступіць да стварэньня новай царкоўнай арганізацыі, заснаванай на адмове ад патрэбнасьці пасярэдніцтва духавенства ў адносінах чалавека з Богам. Дактрына прэзьбітэрыянства («прэзьбітэрыянскі сымбаль веры») была зацьверджана ў 1560 годзе шатляндзкім парлямэнтам.

У цяперашні час найбуйнейшая шатлянзская прэзьбітэрыянская арганізацыя носіць назву Царква Шатляндыі й налічвае больш за 1 мільёна чальцоў. Таксама існуе шэраг іншых, напрыклад Свабодная прэзьбітэрыянская царква Шатляндыі.

### Ірляндыя

У пэрыяд панаваньня Якаба I значная частка шатляндцаў перасялілася ў Ірляндыю, перш за ўсё ў Ольстэр, дзе заснавала ў 1642 годзе прэсьбітэрыянскую царкву ў Ірляндыі, якая ў цяперашні час зьяўляецца другой па колькасьці рэлігійнай арганізацыяй Паўночнай Ірляндыі, налічваючы больш за 130 тысяч чальцоў.

### Беларусь

Зараз у Беларусі існуе адна суполка, ў м. Магілёў. (гл. Рэлігія ў Беларусі)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Presbyterian Heritage and History Center  (анг.)
* Presbyterian & Reformed Publishing  (анг.)
# Пакаленьне Z

Пакаленьне Z
**Пакаленьне Z** (па-ангельску: *Generation Z*) (таксама «**зу́меры**», «**зэ́ты**», «**цэнтэнія́лы**») — тэрмін, якім называюць маладых людзей, па розных клясыфікацыям, існуючым на сёньняшні дзень, у пэрыяд прыкладна зь сярэдзіны 1990-х да пачатку 2010-х гадоў. Часьцяком тэрмін «пакаленьне Z» разглядаецца ў якасьці сыноніма тэрміна «лічбавы чалавек». Сам тэрмін адпавядае тэорыі пакаленьняў, створанай Ўільямам Штраўсам і Нілам Хоўвам у 1990-я.

## Адрозьненьні ад папярэдніх пакаленьняў

Зумеры больш пісьменныя ў пляне электронікі, чым іх папярэднікі. Пакаленьне расло паралельна з разьвіцьцём лічбавых тэхналёгіяў, адсюль такая залежнасьць да Інтэрнэту, смартфонаў, сацыяльных сетак. Людзі гэтага пакаленьня аддаюць перавагу кнігам і ґазэтам электронны кантэнт — кнігі ў электронным выглядзе й лічбавыя фатаздымкі, навіны ў стужцы сацыяльных мэдыя, відэа на YouTube, а жывым зносінам — у большасьці камунікацыі праз Інтэрнэт і сучасныя сродкі сувязі.

Прадстаўнікі гэтага пакаленьня ня схільныя да таго, каб займацца нялюбай справай усё жыцьцё, тым больш перарабляць да выгараньня, ахвяраваць сваім камфортам ці ж выпрабоўваць прыніжэньня з боку начальства.. Сярод іх распаўсюджана праца на даму, асабіста на гэту тэндэцыю паўплывала пандэмія каранавірусу, дзякуючы якой, стала зразумела, што больш бесьпечна зарабляць фінансы праз Інтэрнэт-працу.

## Статыстыка па Беларусі

Агульная колькасьць пакаленьня Z у Беларусі — крыху больш за 1,5 млн чалавек. Мужчынскай плоці — 51,5 %, жаночай — 48,5 %. Абсалютна ва ўсіх рэгіёнах і ва ўсіх узроставых інтэрвалах Z-пакаленьня хлопчыкаў больш, чым дзяўчынак.

У гарадах жыве 77,6 % прадстаўнікоў пакаленьня Z.

## Крыніцы
# Айдага

|  |
| --- |
| Айдага |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг Айдага | Герб Айдага |

 |
|  |
| Мянушка | *«Штат-самацьвет»* |
| Сталіца |
Бойсэ |
| Найбуйнейшы горад |
Бойсэ |
| Плошча |
|
14-я па ЗША |
| - агулам |
216 632 км² |
| - сушы |
214 509 км² |
| - вады |
2123 км² |
| - % вады |
0,98 |
| - шырыня |
491 км |
| - даўжыня |
771 км |
| - шырата |
42° пн. ш. па 49° пн. ш. |
| - даўгата |
111° з. д. па 117° з. д. |
| Вышыня |
| - найвышэйшы пункт |
3861,2 м |
| - сярэдняя |
1520 м |
| - найніжэйшы пункт |
217 м |
| Насельніцтва |
| - агулам |
1 499 402 |
| - шчыльнасьць |
6/км² |
| Дата заснаваньня |
3 ліпеня 1890 |
| Губэрнатар |
Брэд Літл |
| Часавы пас |
Ціхаакіянскі час: ЧГМ-7/-6 |
| Афіцыйная старонка  |

**Айда́га** (па-ангельску: *Idaho*) — 43-і памерам штат ЗША, знаходзіцца на ціхаакіянскім паўночным захадзе ў групе Горных штатаў. 14-ы па плошчы (з улікам тэрытарыяльных водаў штатаў) і 39-ы па насельніцтве (1,49 млн чалавек). Каля паловы насельніцтва жыве ў гарадох. Этнічны склад: немцы — 18,9 %, ангельцы — 18,1 %, ірляндцы — 10 %, амэрыканцы — 8,4 %, нарвэжцы — 3,6 %, швэды — 3,5 %. Сталіца і найбуйнейшы горад — Бойсэ. Буйных гарадоў няма.

Ад студзеня 2019 году пасаду губэрнатара штата займае Брэд Літл, сябра рэспубліканскай партыі ЗША.

## Асобы

* Сара Луіз Пэйлін

## Крыніцы
# Саміца

Ручное люстэрка багіні — сымбаль Вэнэры, а таксама жаночага роду ў навуцы
**Самі́ца**, са́мка — у заалёгіі, біялёгіі альбо наогул самкі ўтвараюць сукупнасьць жаночых жывёлаў усіх існуючых відаў.

Самкі сысуноў паводле памеру звычайна некалькі меншыя за самцоў.
# Кіты

Гарбаты кіт
**Кіты́** (па-старажытнагрэцку: κῆτος — *марская пачвара*) — марскія млекакормячыя з атраду кітападобных, якія не адносяцца ні да дэльфінаў, ні да марскіх свіньняў.

Касаткі («кіты-забойцы») і грынды маюць слова «кіт» у сваіх неафіцыйных назвах, хоць яны зьяўляюцца дэльфінамі паводле строгай клясыфікацыі.

## Вонкавыя спасылкі

 **Кіты** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Сыкім

|  |
| --- |
| Сыкім |
| Герб  |
|  Агульныя зьвесткі  |
|  Краіна  | * Індыя
 |
|  Статус  | штат Індыі[d] |
|  Адміністрацыйны цэнтар  | Гангток[d] |
|  Дата ўтварэньня  | 16 траўня 1975 |
|  Кіраўнік  | Prem Singh Tamang[d] |
|  Насельніцтва  | * ▼657 876 чал. (2011)
 |
|  Плошча  | * 7096 км²
 |
|  Месцазнаходжаньне  |
|  |
|  Мэдыя-зьвесткі  |
|  Часавы пас  |  UTC+5:30
  |
|  Код ISO 3166-2  | IN-SK |
|  Афіцыйны сайт |
|    Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы  |

**Сікім** (па-ангельску: *Sikkim*) — штат на паўночным усходзе Індыі ў прадгор’ях Гімалаяў, гранічыць з КНР, Бутанам і Нэпалам, а таксама са штатам Заходняя Бэнгалія. Займае 27-е месца сярод штатаў па плошчы (7096 км²) і 28-е паводле насельніцтва (0,5 млн чалавек, 2001). Адміністрацыйны цэнтар — Гангток.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Урад штата
# Джон Мэйджар

|  |
| --- |
| Джон Мэйджар |
| па-ангельску: *John Major* |
|  |
|  |
| прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі[d] |
| 28 лістапада 1990 — 2 траўня 1997 |
| Папярэднік | Маргарэт Тэтчэр |
| Наступнік | Тоні Блэр |
| Лідэр апазыцыі[d] |
| 2 траўня 1997 — 19 чэрвеня 1997 |
| Папярэднік | Тоні Блэр |
| Наступнік | William Hague[d] |
| лідэр Кансэрватыўнай партыі Вялікабрытаніі[d] |
| 28 лістапада 1990 — 19 чэрвеня 1997 |
| Папярэднік | Маргарэт Тэтчэр |
| Наступнік | William Hague[d] |
| канцлер скарбніцы[d] |
| 26 кастрычніка 1989 — 28 лістапада 1990 |
| Папярэднік | Nigel Lawson[d] |
| Наступнік | Norman Lamont[d] |
| канцлер скарбніцы Вялікабрытаніі[d] |
| 13 чэрвеня 1987 — 24 ліпеня 1989 |
| Папярэднік | John MacGregor[d] |
| Наступнік | Norman Lamont[d] |
| міністар замежных справаў Вялікабрытаніі[d] |
| 24 ліпеня 1989 — 26 кастрычніка 1989 |
| Папярэднік | Geoffrey Howe[d] |
| Наступнік | Дуглас Хёрд[d] |
| ценявы міністр замежных спраў Вялікабрытаніі[d] |
| 7 траўня 1997 — 11 чэрвеня 1997 |
| Папярэднік | Robin Cook[d] |
| Наступнік | Майкл Гаўард[d] |
| Першы лорд скарбу[d] |
| 28 лістапада 1990 — 2 траўня 1997 |
| Папярэднік | Маргарэт Тэтчэр |
| Міністар грамадзянскай службы Вялікабрытаніі[d] |
| 28 лістапада 1990 — 2 траўня 1997 |
| сябра таемнай рады Вялікабрытаніі[d] |
| з 1987 |
| сябра 52-га парлямэнту Вялікабрытаніі[d] |
| 1 траўня 1997 — 14 траўня 2001 |
| сябра 51-га парлямэнту Вялікабрытаніі[d] |
| 9 красавіка 1992 — 8 красавіка 1997 |
| сябра 50-га парлямэнту Вялікабрытаніі[d] |
| 11 чэрвеня 1987 — 16 сакавіка 1992 |
| сябра 49-га парлямэнту Вялікабрытаніі[d] |
| 9 чэрвеня 1983 — 18 траўня 1987 |
| сябра 48-га парлямэнту Вялікабрытаніі[d] |
| 3 траўня 1979 — 13 траўня 1983 |
| ценявы міністр абароны Вялікабрытаніі[d] |
| 2 траўня 1997 — 11 чэрвеня 1997 |
| Папярэднік | David Clark, Baron Clark of Windermere[d] |
| Наступнік | George Young[d] |
| Assistant Whip[d] |
| 17 студзеня 1983 — 3 кастрычніка 1984 |
| Lord Commissioner of the Treasury[d] |
| 3 кастрычніка 1984 — 2 верасьня 1985 |
|  Асабістыя зьвесткі  |
| Нарадзіўся | 29 сакавіка 1943(1943-03-29)[…] (83 гады)* Лёндан, Вялікабрытанія
 |
| Партыя | * Кансэрватыўная партыя
 |
| Адукацыя | * Rutlish School[d]
 |
|  Сужэнец  | Norma Major[d] |
|  Дзеці  | Elizabeth Major[d] і James Major[d] |
|  Бацька  | Tom Major-Ball[d] |
|  Маці  | Gwendolyn Minny Coates[d] |
|  Узнагароды  |    British Sports Book Awards[d] |
|  Сайт  | johnmajorarchive.org.uk (анг.) |

**Сэр Джон Мэйджар** (па-ангельску: *John Major*; нар. 29 сакавіка 1943 году) — брытанскі былы палітык, які займаў пасаду прэм’ер-міністра Вялікабрытаніі і лідэра Кансэрватыўнай партыі з 1990 па 1997 гады, а таксама быў дэпутатам парлямэнту з 1979 году па 2001 год. Да таго, як стаць прэм’ер-міністрам, Мэйджар займаў пасаду міністра замежных справаў і канцлера скарбніцы ў трэцім урадзе Тэтчэр.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Партрэты Мэджара. Нацыянальная партрэтная галерэя.
# Джгаркганд

|  |
| --- |
| Джгаркганд |
| анг.  Jharkhand, гіндз.  झारखण्ड |
|  Агульныя зьвесткі  |
|  Краіна  | Індыя |
|  Статус  | штат |
|  Уваходзіць у  | Усходняя Індыя[d] |
|  Адміністрацыйны цэнтар  |  Ранчы
 |
|  Улучае  |  24 акругі
  |
|  Дата ўтварэньня  | 15 лістапада 2000 |
|  Губэрнатар  | Сіед Агмэд |
|  Галоўны міністар  |  Геман Сарэн
  |
|  Афіцыйныя мовы  | гіндзі, санталі[d], урду, Panchpargania[d], Ho[d], Мундары[d], Kurukh[d], Kharia[d], Nagpuri[d], Khortha[d], Kudmali[d], арыя[d], бэнгальская мова і Maithili[d] |
|  Насельніцтва (2011)  | 32 988 134 чал. (13-е месца)
  |
|  Шчыльнасьць  |  414 чал./км²
 |
|  Плошча  |  79 714 км² (15-е месца)
  |
|  Месцазнаходжаньне Джгаркганду  |
|  |
|  Мэдыя-зьвесткі  |
|  Часавы пас  |  +5:30
  |
|  Код ISO 3166-2  | IN-JH |
|  Афіцыйны сайт |
|    Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы  |

**Джгаркганд** (па-ангельску: *Jharkhand*, гіндз. झारखण्ड, вымаўл. [ˈdʒʱaːrkʰəɳɖ]) — штат на ўсходзе Індыі, мяжуе са штатамі Бігар на поўначы, Утар-Прадэш і Чгатысгарг на захадзе, Арыса на поўдні і Заходняя Бэнгалія на ўсходзе. Займае 15-е месца сярод штатаў па плошчы (79 700 км²) і 13-е па насельніцтве (26,9 млн чалавек, 2001). Адміністрацыйны цэнтар — Ранчы.

Большасьць насельніцтва размаўляе на ідыёмах, якія структурна ўяўляюць сабою асобныя мовы дыялектнага кантынуўму, вядомага пад тэрмінам *усходні гіндзі*, аднак традыцыйна яны лічацца дыялектамі мовы гіндзі (шырэй — гіндустані). Гэтыя мовы палеглі ў аснову такіх моваў як фіджыйскі гіндзі, карыбскі гіндустані, сурынамскі гіндустані, што тлумачыцца міграцыяй індусаў на Карыбы й Фіджы менавіта з гэтых рэгіёнаў у якасьці наёмных працоўных. Апрача таго, распаўсюджаныя няроднасныя ўсходняму гіндзі мовы мунда й асобныя дробныя дравідыйскія мовы.

## Вонкавыя спасылкі

 **Джгаркганд** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Урад штату
# Паліцыя

Вадамёт украінскага Міністэрства ўнутраных справаў
**Палі́цыя** (па-француску: *police*, ад па-грэцку: *ἡ πολιτεία* — дзяржава, места, горад) — кіраўніцтва па ахове грамадзкага парадку. Характар службовых абавязкаў розны ў розных краінах. Найболей характэрнай функцыяй зьяўляецца папярэджаньне (прадухіленьне), спыненьне, выяўленьне і раскрыцьцё злачынстваў.

Паліцыя выкарыстоўвае вадамёты (якія звычайна ўсталёўваюцца на адмысловых аўтамабілях) для разгону натоўпу падчас масавых хваляваньняў. Упершыню такія аўтамабілі былі ўжытыя ў Нямеччыне на пачатку 1930-х.

## Крыніцы