# Малаяльская мова

|  |
| --- |
| Малаяльская мова |
| മലയാളം |
|  |
|  |
|  Ужываецца ў  | Індыя |
|  Рэгіён  | Карнатака, Керала, Лакшадвіп[d], Пандышэры[d] і Тамілнад |
|  Колькасьць карыстальнікаў  | 35,7 млн |
|  Клясыфікацыя  |  Дравідыйская
 Паўднёвадравідыйская
  Тамільска-каннадзкая
   **Тамільская** |
|  Афіцыйны статус  |
|  Афіцыйная мова ў  |  Індыя (Керала)
  |
|  Статус:  | 2 Правінцыйны[d] |
|  Пісьмо  | малаяльскае пісьмо[d] |
|  Коды мовы  |
|  ISO 639-1  | ml |
|  ISO 639-2(Б)  |  mal
  |
|  ISO 639-2(Т)  |  mal
  |
|  ISO 639-3  | mal |

**Малая́льская мова** (малаял. *മലയാളം* — трансьліт. малая́лам) — дравідыйская мова паўднёвай групы, распаўсюджаная на паўднёвым захадзе Індыі ў асноўным сярод народу малаялаў у штаце Керала.

Знаходзіцца ў цесным сваяцтве з тамільскай мовай. Адна з 23 афіцыйных моваў Індыі. На малаяльскай размаўляюць звыш 35 мільёнаў чалавек, у тым ліку на Лякадыўскіх астравах саюзнай тэрыторыі Лякшадвіп і на прылеглых да Кералы землях.

Налічвала каля 10 краёвых гаворак, якія аб'ядноўваліся ў 4 групы: паўднёвую, сярэднюю, паўночную і астраўную. Таксама існавалі каставыя, грамадавыя і племянныя гаворкі. Існавалі значныя адрозьненьні між літаратурнай і гутарковай мовай.

## Гукі і часьціны мовы

У малаяльскай мове выяўляецца сынгарманічнасьць галосных пярэдняга і сярэдняга шэрагу. Звонкія выбухныя ўтваралі асобныя фанэмы. Захоўваецца зубна-лункавы (пярэднеязычна-дзяснавы) змычны «Т» і нёбны насавы «Н». Разьвіліся сьвісьцячыя: зубны «С», зубна-лункавы «Сь» і адваротна-загінальны «С».

Род клясыфікацыйны ў назоўнікаў, займеньнікаў і лічэбнікаў. Таксама род дапасавальны ў прыметнікаў і незакончаных дзеепрыметнікавых імёнах. Страціліся асабовыя імёны ў ролі іменнай часткі выказьніка, якія мелі асабовыя канчаткі. Супрацьпастаўляюцца ўлучальныя і вынятковыя асабовыя займеньнікі 1-й асобы множнага ліку. Закончаныя дзеясловы ня маюць паказьнікаў роду, ліку і асобы. Станоўчаму спражэньню дзеяслова ўласьцівы адмысловы павіннасны лад. Злучнікі адсутнічаюць як часьціна мовы.

## Словазлучэньні і слоўнік

Парадак словаў у сказе: дзейнік-дапаўненьне-выказьнік (ДзДВ). У азначальнай будове: азначэньне — паясьнёнае слова.

У малаяльскай шмат запазычаньняў з санскрыту.

## Пісьмовасьць і граматыка

З канца ІХ стагодзьдзя малаяльская мова існуе на літарна-складовай азбуцы, якая паходзіць ад паўднёваіндыйскага «кніжнага пісьма» грантга (з санскрыту: вузел). Першы з захаваных пісьмовых помнікаў на малаяльскай датуецца 830-м годам. Першы буйны літаратурны помнік — паэма «Жыцьцё Рамы» ХІІІ стагодзьдзя (трансьліт. з мал. «Рамачарытам») паводле адной з кніг эпасу «Вандраваньне Рамы» (трансьліт. «Рамаяна»). Стваральнікам сучаснага пісьма і адзінай малаяльскай літаратурнай мовы лічыцца пісьменьнік XVI стагодзьдзя Тунджату Эжутачан (1495—1575).

У XIV стагодзьдзі на санскрыце напісалі першую граматыку малаяльскай мовы. У 1851 годзе тубінгенскі доктар мовазнаўства Герман Гундэрт (1814—1893) стаў першым эўрапейцам, які выдаў «Граматыку малаяльскай мовы» (трансьліт. з мал. «Малаяла бхаша вякаранам»). У 1896 годзе трывандрумскі прафэсар усходніх моваў А. Раджараджа-Варма (1863—1918) выдаў граматыку «Керальскі Паніні» (трасьліт. з мал. «Кералапанініям»).

## Этымалёгія назвы

Малаяльскае вымаўленьне
Назва мовы «малаялам» складаецца з словаў «мала», што азначае «гара», і «аалам» — «месца».

## Прыклад тэксту

മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടുംകൂടി ജനിച്ചവരാണ്. അന്യോന്യം ഭ്രാത്രുഭാവത്തോടെ പെരുമാറുവാനാണ് മനുഷ്യന്നു വിവേകബുദ്ധിയും മനസ്സാക്ഷിയും സിദ്ധമായിരിക്കുന്നത്.

**Трансьлітарацыя:**

Manuṣyarellāvarum tulyāvakāśan̄n̄aḷōṭum antassōṭum svātantryattōtumkūṭi janiccavarāṇ. Anyōnyam bhrātrubāvattoṭe perumāṛuvānāṇa manuṣyannu vivēkabuddhiyum manaṣṣākṣiyum siddhamāyirikkunnat.

**Пераклад:**

Усе людзі нараджаюцца свабоднымі і роўнымі ў сваёй годнасьці і ў сваіх правах. Яны надзеленыя розумам і сумленьнем і павінны ставіцца адзін да аднаго ў духу брацтва.

## Літаратура

* Grierson, Linguistic Survey of India, vol. IV, Calc., 1906.
* Trilingual dictionary. English-Hindi-Malayalam. Kottayam, Kerala state. 1975.
* Moag R., Moag R. Course in Colloquial Malayalam
* Moag R.F. Malayalam: A University Course and Reference Grammar.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Information on Malayalam language at Department of Public Relations, Government of Kerala
* Unicode Code Chart for Malayalam (PDF Format)
* Ethnologue report for Malayalam
* Malayalam Online Dictionary
* Malayalam Internet Radio
* Indian Language Converter