Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Плян Шліфэна

Мапа пляну Шліфэна
**Плян Шліфэна** — стратэгічны плян ваеннага камандаваньня Нямецкай імпэрыі, які быў распрацаваны ў пачатку XX стагодзьдзя, каб атрымаць хуткую перамогу ў Першай сусьветнай вайне на Заходнім фронце з Францыяй, і з Расеяй на Усходнім фронце.

У наступнай, зьмененай у 1906 годзе варыяцыі, плян быў прызначаны для перамогі на працягу першага месяца Першай сусьветнай вайны; але няўдалыя зьмены першапачатковага пляну, некаторыя тактычныя (стратэгічныя) пралікі, непрадугледжаная контратака Францыі ўжо на ўскраінах Парыжу (больш вядомая як Бітва на Марне), а таксама на зьдзіва хуткі наступ расейскай арміі спынілі нямецкае прасоўваньне, і прывялі да пазыцыйнай вайны.

Гэты плян зьяўляецца прадметам спрэчак навукоўцаў і ваенных дасюль. Плян Шліфэна быў распрацаваны начальнікам нямецкага Генэральнага штабу Альфрэдам фон Шліфэнам, а пасьля адстаўкі Шліфэна быў мадыфікаваны Гэльмутам фон Мольтке.

## Глядзіце таксама

* Плян XVII
# Эр-Рыф

|  |
| --- |
| Эр-Рыф |
|  |
|  Найвышэйшы пункт  |
| Tidighin[d] |
|  Вышыня  | 2455 м н. у. м.
  |
|  Памеры  |
|  Даўжыня  | * 361 км
 |
|  Шырыня  | 80 км |
|  Геаграфія  |
|  Краіна  | * Марока
 |
|  |
| **Эр-Рыф** у Вікісховішчы |

**Эр-Рыф** або **Рыф** (па-арабску: جبال الريف‎) — горны хрыбет на поўначы Марока, разьмешчаны побач з сыстэмай Атляскіх гор. Найвышэйшая кропка — гара Тыдыгін (2456 м).

## Вонкавыя спасылкі

* Фатаздымкі Рыфа

35°00′ пн. ш. 4°00′ з. д.
# Дарожны затор

Транспартны затор — часовае прыпыненьне або значнае запаволеньне руху на дарозе, якое часьцей за ўсё выклікана аварыяй або надмерным рухам.

Прычыны затораў

Да асноўных прычын вулічных затораў тычацца наступныя працэсы, якія адбываюцца ў мескай прасторы.

● масавыя сэзонныя міграцыі насельніцтва да месцаў адпачынку і назад;

● штодзённыя язда на працу і назад;

● няправільная канструкцыя дарогі: наяўнасьць рэзкіх звужэньняў, адсутнасьць дадатковых палос разгону і гамаваньня транспартавых сродкаў, якія выконваюць павароты і заезд на дарогу, адсутнасць «кішэняў» для спыненьня транспартных сродкаў;

● наяўнасьць на дарогах рэзкіх зломаў, якія вымушаюць кіроўцаў зьніжаць хуткасьць для выкананьня манэўра;

● наяўнасьць скрыжаваньняў з кругавым рухам;

● паркаваньне на правай паласе дарогі;

● дарожна-транспартнае здарэньне;

● неспрыяльныя ўмовы для руху: дождж, туман, сьнег, вобліў, задымленьне і інш.

● рамонт ці пратаньне дарогі;

● дрэнна наладжаныя святлафоры, з-за якіх транспарт вымушаны спыняцца на ўсіх скрыжаваньнях.
# Антвэрпэн (акруга)

|  |
| --- |
| Антвэрпэн |
| Arrondissement Antwerpen |
|  Агульныя зьвесткі  |
|  Краіна  | Бэльгія |
|  Статус  | адміністрацыйная акруга Бэльгіі[d] |
|  Уваходзіць у  | Правінцыя Антвэрпэн |
|  Насельніцтва (2006)  | 954 680 |
|  Плошча  |  1000,31 км²
 |
|  Вышыня па-над узр. м.  **·** сярэдняя вышыня  |  10 м |
|  Месцазнаходжаньне  |
|  |
|  Мэдыя-зьвесткі  |
|  Часавы пас  |  UTC+1
  |
|    Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы  |

**Антвэрпэн** (па-нідэрляндзку: *Arrondissement Antwerpen*) — адна з трох акругаў правінцыі Антвэрпэн (Бэльгія).
# 1825

|  |
| --- |
| Гады |
| 1822 · 1823 · 1824 — **1825** — 1826 · 1827 · 1828 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1800‑я · 1810‑я — **1820‑я** — 1830‑я · 1840‑я |
| Стагодзьдзі |
| XVIII ст. — **XIX стагодзьдзе** — XX ст. |

| 1825 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1825 *MDCCCXXV* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2578 |
| Армянскі каляндар | 1274 ԹՎ ՌՄՀԴ |
| Каляндар Багаі | -19 — -18 |
| Бізантыйскі каляндар | 7333 — 7334 |
| Бірманскі каляндар | 1187 |
| Будысцкі каляндар | 2369 |
| Каляндар бэрбэраў | 2775 |
| Габрэйскі каляндар | 5585 — 5586 |
| Галяцэнскі каляндар | 11825 |
| Іранскі каляндар | 1203 — 1204 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 1880 — 1881 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1747 — 1748 |
|  · *Калі-юга* | 4926 — 4927 |
| Карэйскі каляндар | 4158 |
| Кітайскі каляндар | 4521 — 4522 |
| Копцкі каляндар | 1541 — 1542 |
| Мусульманскі каляндар | 1240 — 1241 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2368 |
| Этыёпскі каляндар | 1817 — 1818 |

**1825** (MDCCCXXV) — звычайны год Грыгарыянскага календара, які пачынаецца ў суботу, і звычайны год юліянскага календара, які пачынаецца ў чацьвер; 1825-ы год нашай эры (н. э.) і *ад Нараджэньня Хрыстовага* (Н. Хр.); 825-ы год II тысячагодзьдзя, 25-ы год XIX стагодзьдзя і 6-ы год 1820-га дзесяцігодзьдзя. У пачатку 1825 году грыгарыянскі каляндар апярэджваў на 12 дзён юліянскі каляндар, якім дзе-нідзе працягвалі карыстацца да 1923.

## Падзеі

* 26 сьнежня [ст. ст. 14 сьнежня]  Паўстаньне дзекабрыстаў

## Нараджэньні

* 11 красавіка — Фэрдынанд Лясаль, нямецкі філёзаф, юрыст, эканаміст, палітычны дзяяч
* 22 кастрычніка — Фрыдрых фон Шміт, архітэктар, прадстаўнік нэаготыкі
* 25 кастрычніка — Ёган Штраўс II, аўстрыйскі кампазытар
* 2 сьнежня — Крыш’яніс Валдэмарс, выбітны латыскі публіцыст, выдавец, грамадзка-палітычны дзеяч
* Апалін Гафмейстар, расейскі памешчык, дзяяч рэвалюцыйнага руху, мэмуарыст
* Францішак Юндзіл, адзін з кіраўнікоў Паўстаньня 1863—1864 гадоў

## Сьмерці

* 7 траўня — Антоніё Сальеры, італьянскі кампазытар, дырыгент і пэдагог
* 16 верасьня — Францішак Карпінскі, польскі паэт-сэнтымэнталіст
* 10 кастрычніка — Зьміцер Бартнянскі, кампазытар Украіны і Расеі, заснавальнік расейскай кампазытарскай школы
* 17 лістапада — Жан Поль, нямецкі пісьменьнік
* 19 лістапада — Аляксандар I Раманаў, Імпэратар усерасейскі з 1801
* 29 лістапада — Зарыян Даленга-Хадакоўскі, беларускі археоляг, фальклярыст, этнограф, дыялектоляг
* 6 сьнежня — Дэніел Коўк, ангельскі барыстэр і чалец парлямэнту
* 20 сьнежня — Тыматэвуш Павал Гажэнскі, рымска-каталіцкі дзяяч, арцыбіскуп познанска-гнезьненскі
* 29 сьнежня — Жак-Люі Давід, францускі мастак
* Гаспар Чыж — маршалак шляхты Віленскай губэрні, пасол Чатырохгадовага Сойма.
# Цэнтар-Валь дэ Люар

|  |
| --- |
| Цэнтар-Валь дэ Люар |
| Centre-Val de Loire |
| Герб  |
|  Агульныя зьвесткі  |
|  Краіна  | Францыя |
|  Статус  | рэгіён |
|  Уваходзіць у  | зона абароны Захад[d] |
|  Адміністрацыйны цэнтар  |  Арлеан
 |
|  Улучае  |  Дэпартамэнты: Шэр (18) Эр і Люар (28) Эндр (36) Эндр і Люара (37) Люар і Шэр (41) Люарэ (45) 20 акругаў 96 кантонаў 1 842 камуны
  |
|  Найбуйнейшыя гарады  |  Тур, Арлеан
 |
|  Дата ўтварэньня  | 4 чэрвеня 1960 |
|  Прэзыдэнт савету  | Франсуа Бано |
|  Мовы ва ўжытку  |  француская
 |
|  Насельніцтва (2012)  | 2 563 586 (12-е месца)
  |
|  Шчыльнасьць  |  65 чал./км²
 |
|  Плошча  |  39 151 км² (7-е месца)
  |
|  Месцазнаходжаньне Цэнтру-Валь дэ Люару  |
|  |
|  Мэдыя-зьвесткі  |
|  Часавы пас  |  +1
  |
|  Код ISO 3166-2  | FR-CVL |
|    Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы  |

**Цэнтар-Валь дэ Люар** (па-француску: *Centre-Val de Loire*, [sɑ̃tʁ val də lwaʁ]) — рэгіён у цэнтры Францыі. Да 17 студзеня 2015 меў назву *Цэнтар*. Мяжуе на паўночы зь Іль-дэ-Франс, на захадзе — з Нармандыяй (да 1 студзеня 2016 — зь Верхняй Нармандыяй і Ніжняй Нармандыяй) і Пэі-дэ-ля-Люар, на поўдні — з Аквітаніяй — Лімузэнам — Пуату-Шарант (да 1 студзеня 2016 — з Пуату-Шарант і Лімузэнам) і з Авэрньню — Ронай-Альпамі (да 1 студзеня 2016 — з Авэрньню), на ўсходзе — з Бургундыяй — Франш-Камтэ (да 1 студзеня 2016 — з Бургундыяй). Плошча 39 151 км². Насельніцтва па стане на 2012 год складала 2 563 586 чалавек. У склад рэгіёну ўваходзяць 6 дэпартамэнтаў: Шэр, Эр і Люар, Эндр, Эндр і Люара, Люар і Шэр і Люарэ. Адміністрацыйны цэнтар — Арлеан (114 375 жыхароў), аднак найбуйнейшым горадам зьяўляецца Тур (134 803 жыхары). У адрозьненьне ад большасьці рэгіёнаў Францыі, адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа 2014 году, якая набыла моц з 1 студзеня 2016, Цэнтар-Валь дэ Люар не закранула, і межы рэгіёну засталіся бязь зьменаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Цэнтар-Валь дэ Люар** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Рэспубліканцы (Францыя)

|  |
| --- |
| Рэспубліканцы |
| па-француску: *Les Républicains* |
|  |
| Лідэр партыі | Bruno Retailleau[d] |
| Заснавальнік | Нікаля Сарказі |
| Дата заснаваньня | 30 траўня 2015 |
| Штаб-кватэра | * rue de Vaugirard[d]
 |
| Ідэалёгія | кансэрватызм і галізм[d] |
| Моладзевая арганізацыя | Маладыя рэспубліканцы[d] |
| Колькасьць | 234 556 |
| Афіцыйны сайт | republicains.fr (фр.) |

**Рэспубліканцы** (па-француску: *Les Republicains*) — француская палітычная правацэнтрысцкая партыя. Створаная 30 траўня 2015 году ў выніку перайменаваньня й зьмены статуту партыі Зьвяз за народны рух. Заснавальнікам і першым старшынём партыі быў прэзыдэнт Францускай рэспублікі ў 2007—2012 гадах Нікаля Сарказі. Стваральнікі партыі былі натхнёны галізмам. У выбарах прэзыдэнта Францыі ў 2017 годзе ад партыі браў удзел Франсуа Фіён. Партыя ёсьць сябрам Цэнтрысцкага дэмакратычнага інтэрнацыяналу і Эўрапейскай народнай партыі, а таксама ўваходзіць у групу Эўрапейскай народнай партыі ў Эўрапейскім парлямэнце.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт.
# Бурж

|  |
| --- |
| Бурж |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг | Герб |

 |
|  Краіна  |  Францыя
 |
|  Рэгіён  |  Цэнтар-Валь дэ Люар
 |
|  Дэпартамэнт  |  Шэр
 |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
| mayor of Bourges[d] | Yann Galut[d] |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  | * 68,74 км²
 |
|  Вышыня НУМ  |  169 м
 |
|  Часавы пас  | * UTC+1
* UTC+2 (летні час)
 |
|  Каардынаты  | 47°04′47″ пн. ш. 2°24′02″ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  |  67 189 чал. (2013)

  |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Паштовы індэкс  | 18000 |
|  |
|  Сайт  | ville-bourges.fr |
| Бурж на мапе Францыі
Бурж
 |

**Бурж** (па-француску: *Bourges*) — горад у Францыі, адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнту Шэр у рэгіёне Цэнтар-Валь дэ Люар. Гістарычная сталіца герцагства Бэрыйскага. Насельніцтва гораду на 2013 год складала 67 189 чалавек.

## Гісторыя

Да прыходу рымлянаў ўмацаваны Аварык быў адным з найважнейшых гарадоў Галіі, цэнтрам кельцкага племені бітурыгаў. Па некаторых ацэнках селішча мела каля 40 тысяч жыхароў. У 52 годзе да н. э. Вэрцынгеторыг мужна абараняў яго ад Юліюса Цэзара, падчас аблогі Аварыка. Дыёклетыян зрабіў Аварык сталіцай правінцыі Аквітанія Першая.

Карл Вялікі меў ласку да Буржа й аднавіў ягонае значэньне як сталіцы Аквітаніі. Горад быў буйным рэлігійным цэнтрам Сярэднявечча; першы бурскі біскуп, сьвяты Урсын, як лічыцца, жыў яшчэ ў III стагодзьдзі. У палітычным дачыненьні сярэднявечны Бурж быў галоўным горадам герцагаў Бэрыйскіх. Такія грамадзяне Буржа, як Жак Кёр, ня мелі ў Францыі супернікаў па багацьцю.

На зыходзе Стогадовай вайны Карл VII трымаў у 1422—1437 гадох у Буржы свой двор; тут жа ў яго нарадзіўся сын, будучы Людовік XI, які заснаваў у Буржы ўнівэрсытэт, які праіснаваў да Францускай рэвалюцыі. У гэтым унівэрсытэце выкладаў знакаміты юрыст Куяцыюс. Менавіта ў Буржы зьвярнуўся да вучэньня Лютэра Жан Кальвін. У 1849 годзе ў Буржы праходзіў палітычны працэс Блянкі, Люі Бляна, Распайля і іншых па справе аб травеньскім замаху 1848 году.

## Славутасьці

У Буржы захавалася шмат помнікаў сярэднявечнага мастацтва. Сусьветнай славай карыстаецца катэдральны сабор сьв. Стэфана — адзін з найчысьцейшых узораў гатычнага стылю, пабудаваны ў XIII стагодзьдзі ўсяго за паўстагодзьдзя, што па тых часах было вельмі сьціснутым тэрмінам. Вітражы сабору — адны з найлепшых па захаванасьці й якасьці выкананьня. У крыпце маецца пахавальня герцагаў Бэрыйскіх. У 1992 годзе Бурскі сабор аб’яўлены помнікам Сусьветнай спадчыны чалавецтва.

Акрамя таго, захаваліся палац арцыбіскупа, будынак прэфэктуры, ратушы, дзьве вартавыя вежы рымскага паходжаньня й палац Жака Кёра — адзін з самых бліскучых помнікаў сярэднявечнага грамадзянскага дойлідства ў Эўропе.

## Гарады-сябры

* Пітэрбаро, Вялікабрытанія
* Паленсія, Гішпанія
* Аўгсбург, Нямеччына
* Авэйру, Партугалія
* Кашалін, Польшча
* Ёшкар-Ала, Расея

## Ураджэнцы

* Аркадзь Бурскі
* Бэрта Марызо
* П’ер Мартэн

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт гораду
# 1 чэрвеня

|  |
| --- |
| ← **чэрвень** → |
| Пн | Аў | Ср | Чц | Пт | Сб | Нд |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| 2026 год Усе дні |

**1 чэ́рвеня** — 152-і дзень году (153-і ў высакосным годзе) паводле Грыгарыянскага календару. Да канца году застаецца 213 дзён.

## Падзеі

* 1676 — у часе Эляндзкае бітвы патануў найбуйнейшы лінейны карабель «Kronan»
* 1793 — у Парыжы ўзялі пад варту Мадам Ралян, дзяячку францускае рэвалюцыі
* 1831 — Джэймзам Росам быў адкрыты паўночны магнітны полюс Зямлі
* 1836 — на месцы зьнішчанага гістарычнага цэнтру Берасьця ўлады Расейскае імпэрыі заклалі першы камень новае фартэцыі
* 1869 — амэрыканскі вынаходнік Томас Эдысан атрымаў свой першы патэнт
* 1910 — у Гомелі зьявілася першая беларуская футбольная каманда ПГФК
* 1916 — у Вільні ўтварыўся Беларускі клюб
* 1935 — у Вялікабрытаніі прайшоў першы тэст на атрыманьне правоў кіроўцы
* 1967 — The Beatles выпусьцілі канцэптуальны альбом Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band
* 1980 — пачатак вяшчаньня CNN, першага 24-гадзіннага навіннага тэлеканалу
* 1990 — Прэзыдэнт ЗША Джордж Буш-старэйшы і савецкі лідэр Міхаіл Гарбачоў падпісваюць дамову аб спыненьні вытворчасьці хімічнай зброі

## Нараджэньні

* 1897 — Павал Батаў, савецкі вайсковец, двойчы Герой Савецкага Саюзу
* 1907 — Ян Патачка, чэскі філёзаф і дысыдэнт, бацька чэскай беларусісткі Францішкі Сокалавай
* 1915 — Ян Твардоўскі, ксёндз, польскі паэт
* 1916 — Алівія дэ Гэвілэнд, амэрыканская акторка
* 1926 — Дамінік Грушаўскі, рымска-каталіцкі й славацкі грамадзка-культурны дзяяч
* 1926 — Мэрылін Манро, амэрыканская кінаакторка, сьпявачка, поп-ідал
* 1928 — Леакадзія Шышэя, удзельніца беларускага пасьляваеннага супраціву, сябра падпольнай слонімскай арганізацыі «Чайка»
* 1931 — Георгі Тарнаўскі, кандыдат юрыдычных навук, ганаровы юрыст РСФСР, Генэральны пракурор БССР, Дзяржаўны дарадца юстыцыі 1-й клясы
* 1940 — Кіп Торн, амэрыканскі фізык-тэарэтык
* 1945 — Аляксей Кузьміч, беларускі мастак
* 1954 — Сяргей Журавель (пам. 2015), беларускі актор, народны артыст Беларусі
* 1963 — Ігар Жалязоўскі, выбітны беларускі канькабежац
* 1973 — Гайдзі Клюм, нямецкая топ-мадэль, акторка і тэлевядучая
* 1986 — Даяна Мэндоза, мадэль, Міс Вэнэсуэла — 2007, Міс Сусьвет — 2008

## Сьмерці

* 1434 — Ягайла, вялікі князь літоўскі, кароль Польшчы
* 1810 — Альжбета Шыдлоўская каханка й марганатычная жонка караля польскага й вялікага князя літоўскага Станіслава Аўгуста Панятоўскага
* 1876 — Хрыста Боцеў, баўгарскі грамадзкі дзяяч, паэт і публіцыст
* 2008 — Іў Сэн Ляран, францускі мадэльер, які панаваў у сьвеце высокай моды у 1960-я і 1970-я гады
* 2009 — Аляксандар Патупа, беларускі бізнэсовец, грамадзкі дзяяч, журналіст, пісьменьнік, публіцыст, фізык, філёзаф, эканаміст
* 2021 — Фёдар Крыванос, беларускі праваслаўны сьвятар, дасьледнік рэпрэсій бальшавікоў супраць духавенства

## Сьвяты

* Міжнародны дзень абароны дзяцей

## Вонкавыя спасылкі

 **1 чэрвеня** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# 1135

|  |
| --- |
| Гады |
| 1132 · 1133 · 1134 — **1135** — 1136 · 1137 · 1138 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1110‑я · 1120‑я — **1130‑я** — 1140‑я · 1150‑я |
| Стагодзьдзі |
| XI ст. — **XII стагодзьдзе** — XIII ст. |

| 1135 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1135 *MCXXXV* |
| Ад заснаваньня Рыму | 1888 |
| Армянскі каляндар | 584 ԹՎ ՇՁԴ |
| Каляндар Багаі | -709 — -708 |
| Бізантыйскі каляндар | 6643 — 6644 |
| Бірманскі каляндар | 497 |
| Будысцкі каляндар | 1679 |
| Каляндар бэрбэраў | 2085 |
| Габрэйскі каляндар | 4895 — 4896 |
| Галяцэнскі каляндар | 11135 |
| Іранскі каляндар | 513 — 514 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 1190 — 1191 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1057 — 1058 |
|  · *Калі-юга* | 4236 — 4237 |
| Карэйскі каляндар | 3468 |
| Кітайскі каляндар | 3831 — 3832 |
| Копцкі каляндар | 851 — 852 |
| Мусульманскі каляндар | 529 — 530 |
| Тайскі сонечны каляндар | 1678 |
| Этыёпскі каляндар | 1127 — 1128 |

## Падзеі

## Нараджэньні

## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі

 **1135** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Бэнджамін Франклін

|  |
| --- |
| Бэнджамін Франклін |
| па-ангельску: *Benjamin Franklin* |
|  |
|  |
| амбасадар ЗША ў Францыі[d] |
| 14 верасьня 1778 — 17 траўня 1785 |
| Наступнік | Томас Джэфэрсан |
| амбасадар ЗША ў Швэцыі[d] |
| 28 верасьня 1782 — 3 красавіка 1783 |
| Наступнік | Jonathan Russell[d] |
| United States Postmaster General[d] |
| 26 ліпеня 1775 — 7 лістапада 1776 |
| Наступнік | Richard Bache[d] |
| Speaker of the Pennsylvania House of Representatives[d] |
| травень 1764 — кастрычнік 1764 |
| Папярэднік | Isaac Norris[d] |
| Наступнік | Isaac Norris[d] |
| President of the Supreme Executive Council of Pennsylvania[d] |
| 18 кастрычніка 1785 — 5 лістапада 1788 |
| Папярэднік | Джон Дыкенсан[d] |
| Наступнік | Thomas Mifflin[d] |
| сябра Палаты прадстаўнікоў Пэнсыльваніі[d] |
| травень 1764 — кастрычнік 1764 |
| Delegate to the United States Constitutional Convention[d] |
| 25 траўня 1787 — 17 верасьня 1787 |
|  Асабістыя зьвесткі  |
| Нарадзіўся | 17 студзеня 1706(1706-01-17)[…]* Бостан, Масачусэтс-Бэй[d]
 |
| Памёр | 17 красавіка 1790(1790-04-17)[…] (84 гады)* Філадэлфія, Пэнсыльванія
 |
| Адукацыя | * Бостанская лацінская школа[d] (1716)
 |
|  Сужэнец  | Дэбара Рыд Франклін[d] |
|  Дзеці  | Уільям Франклін[d], Francis Folger Franklin[d] і Sarah Franklin Bache[d] |
|  Бацька  | Джазая Франклін[d] |
|  Маці  | Абія Фолджэр[d] |
|  Узнагароды  |  ганаровы доктар унівэрсытэту сьвятога Андрэя[d] сябра Амэрыканскай акадэміі мастацтваў і навук[d] (1781) |
|  Подпіс  |  |

**Бэ́нджамін Фра́нклін** (па-ангельску: *Benjamin Franklin*; 17 студзеня 1706 — 17 красавіка 1790) — адзін з бацькоў-заснавальнікаў Злучаных Штатаў Амэрыкі, навуковец, журналіст, выдавец, дыплямат, грамадзкі дзеяч. Зрабіў значны ўнёсак у разьвіцьцё фізыкі. Дасьледаваў і распрацоўваў тэорыі электрычнасьці. Вынайшаў маланкаадвод, біфакальныя лінзы, адмысловую печ.

Выдаваў газэту Pennsylvania Chronicle(en). Выдаваў Альманах Жабрака Рычарда (па-ангельску: *Poor Richard's Almanack*) ды Газэту Пенсыльваніі (па-ангельску: *Pennsylvania Gazette*), стаў багатым чалавекам, што дало яму магчымасьць займацца навуковымі дасьледаваньнямі. Адыграў значную ролю ў заснаваньні Ўнівэрсытэту Пенсыльваніі.

## Крыніцы
# Мэр

**Мэр** (па-француску: *maire*, па-ангельску: *mayor*, гэта значыць *старшына*) — кіраўнік адміністрацыі, выканаўчай улады населенага пункту, часьцей за ўсё гораду, у некаторых краінах — і невялікага рэгіёну, напрыклад у Летуве мэр узначальвае і раённыя самакіраваньні.

Назва пасады паходзіць ад лацінскага слова «*maior*», якое азначае «вялікі». У краінах былога СССР назва пасады прыжылася ў 1990-я гады больш як кароткая замена выразу «гарадзкі галава», «кіраўнік гарадзкой адміністрацыі» або «старшыня гарадзкога выканаўчага камітэту». Пры гэтым пасада «мэра» ўводзілася на афіцыйным узроўні.

Гістарычна існуюць таксама іншыя найменьні кіраўніка гарадзкой улады:

* **бургамістар** (па-нямецку: *Bürgermeister*; тэрмін выкарыстоўваецца ў краінах зь нямецкай прававой традыцыяй, выкарыстоўваўся таксама ў дарэвалюцыйнай Расеі, а таксама на акупаваных тэрыторыях СССР у гады Вялікай Айчыннай вайны і інш.)
* **гарадзкі галава** ва Ўкраіне, у Расеі — у горадзе Калуга
* **алькальд** (у гішпанамоўных краінах),
* **кмет** (у Баўгарыі),
* **прыматар** у Славаччыне і ў буйных гарадах Чэхіі,
* **стараста** — у невялікіх гарады Чэхіі і Летувы
* **прэзыдэнт гораду**, **бурмістар** у Польшчы,
* **прымар** у Румыніі і Малдове,
* **кіраўнік гарадзкой адміністрацыі**,
* **начальнік гарадзкой управы**,
* **кіраўнік мясцовага самакіраваньня**,
* **кіраўнік гарадзкой акругі**,
* **кіраўнік муніцыпальнага ўтварэньня** і іншыя.

## Літаратура

* *Глеб Аляксушын*. Во главе Самары. — Самара: Самарский дом печати, 1999.