Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Тамільская мова

|  |
| --- |
| Тамільская |
| தமிழ் |
|  |
|  |
|  Ужываецца ў  | Індыя, Шры-Ланка |
|  Рэгіён  | Паўднёвая Азія |
|  Колькасьць карыстальнікаў  | к. 70 млн |
|  Клясыфікацыя  |  Дравідыйская
 Паўднёвадравідыйская
  Тамільска-каннадзкая
   **Тамільская** |
|  Афіцыйны статус  |
|  Афіцыйная мова ў  |  Індыя, Шры-Ланка
 |
|  Статус:  | 2 Правінцыйны[d] |
|  Пісьмо  | тамільская пісьменнасць[d], Vatteluttu[d], Koleluttu[d] і арабскае пісьмо |
|  Коды мовы  |
|  ISO 639-1  | ta |
|  ISO 639-2(Б)  |  tam
  |
|  ISO 639-2(Т)  |  tam
  |
|  ISO 639-3  | tam |

**Тамі́льская мова** (па-тамільску: தமிழ்) — самая паўднёвая з дравідыйскіх моваў. Раней называлася малабарскай. Роднасныя ёй мовы: тэлугу, малайям, каннада, брагуі і інш.

На ёй размаўляе насельніцтва паўднёвай Індыі, пачынаючы ад паўночнай памежнай рысы (дзе сканчаецца тэлугу), якая праходзіць на некалькі крыху паўночней Чэнаі, і заканчваючы мысам Комарынам на поўдні, гэта значыць амаль увесь паўднёвы ўскраек Індыі, за выключэньнем нешырокай паласы на заходнім яе беразе, занятай роднаснай дравідыйскай мовай малаялам. Акрамя таго на тамільскай мове размаўляе насельніцтва паўночнай паловы Цэйлону.

Тамільская мова мае ўласную тамільскую пісьмовасьць. Кірунак пісьма — зьлева направа.

Папулярнасьць тамільскай узрасла за часы руху Бхакці. Стыль «маніправалам», які зьявіўся ў выніку некаторага зьмешваньня тамільскай і санскрыту, справакаваў рэакцыю ў форме руху ў абарону чыстай тамільшчыны пад кіраўніцтвам дравідзкіх партыяў у 1940-м годзе. У выніку ў індыйскім штаце Таміл Наду слоўнікавы запас тамільскай мовы быў «вычышчаны» ад большасьці некалі ўласьцівых ёй індаарыйскіх запазычаньняў і адрозьніваецца гэтым ад астатніх дравідыйскіх моваў.

Тамільская мова мае багатую 2300-гадовую літаратурную гісторыю і лічыцца клясычнай мовай.

Тамільская зьяўляецца афіцыйнай мовай у:

* Індыі, перш за ўсё ў штаце Таміл-Наду, дзе на ёй размаўляе большасьць насельніцтва. 92% тых, хто гаворыць па-тамільску жывуць у Таміл Наду.
* Шры-Ланцы (другая афіцыйная мова, разам з сынгальскай)
* Сынгапуры, дзе на ёй размаўляе большасьць індускага насельніцтва.

У Малайзіі на тамільскай размаўляе частка індускага насельніцтва. Таксама на ёй размаўляюць на поўдні Кеніі.

У тамільскай мове вылучаюць: усходні, заходні, паўночны, паўднёвы, цэнтральны і шры-ланкійскі дыялекты. На Шры-Ланцы тамільская мова — адносна кансэрватыўная, тады як іншыя дыялекты моцна адрозьніваюцца ад першапачатковай тамільшчыны. Існуюць сацыяльныя дыялекты, у тым ліку брахманаў, шэрагу іншых кастаў і плямёнаў.

## Запазычаньні ў беларускай мове

У беларускай мове запазычаньнем з тамільскай зьяўляецца «катамаран» (கட்டு மரம), што ў даслоўным перакладзе азначае «зьвязаныя бярвёны».

## Глядзіце таксама

* Тамільская літаратура

## Літаратура

* «Тамильский язык» // Большая Советская Энциклопедия
* Андронов М. С., Разговорный тамильский язык и его диалекты, М., 1962

## Вонкавыя спасылкі

 **Тамільская мова** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Tamil Nation
# Rotten Tomatoes

|  |
| --- |
| Rotten Tomatoes |
|  |
|  Тып  | агрэгатар водгукаў на кіно і тэлевізійныя творы |
|  Даступныя мовы  | амэрыканскі варыянт ангельскай мовы[d] |
|  Уладальнік  | Flixster[d] |
|  Пачатак працы  | 1998 |
|  Камэрцыйны?  |  так
  |
|  Рэйтынг Alexa  | 405 |
| www.rottentomatoes.com |

**Rotten Tomatoes** (бел. *Гнілыя таматы*) — амэрыканскі інтэрнэт-сайт і агрэгатар, створаны дзеля ўтрыманьня аглядаў фільмаў і прадуктаў тэлебачаньня. Кампанія была заснаваная ў жніўні 1998 году трыма студэнтамі Каліфарнійскага ўнівэрсітэту ў Бэрклі, як то Сэнам Дуонгам, Патрыкам Ю. Лі і Стывэнам Ўанам. Зважаючы на тое, што гнілыя таматы ёсьць адсыланьнем да практыкі, калі гледачы кідаюць гнільлё, калі не ўхваляюць дрэнны сцэнічны спэктакль, першапачатковае натхненьне да аўтараў прыйшло праз сцэну з таматамі ў канадзкім фільме *«Леалё»* (1992).

Пачынаючы з студзеня 2010 году кампанія Rotten Tomatoes належыць кампаніі Flixster, якая, у сваю чаргу, была набыта кампаніяй Warner Bros. у 2011 годзе. У лютым 2016 году Rotten Tomatoes і ягоны мацярынскі сайт Flixster былі прададзеныя кампаніі Fandango. Тым ня менш, Warner Bros. захавала мінарытарную долю ў аб’яднаных структурах, у тым ліку Fandango.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
# Тамілнад

|  |
| --- |
| Тамілнад |
| Герб  |
|  Агульныя зьвесткі  |
|  Краіна  | * Індыя
 |
|  Статус  | штат Індыі[d] |
|  Уваходзіць у  | Паўднёвая Індыя[d] |
|  Адміністрацыйны цэнтар  | Чэнаі |
|  Дата ўтварэньня  | 26 студзеня 1950 |
|  Кіраўнік  | Чандрасэхар Джозэф Віджай[d] |
|  Афіцыйныя мовы  | тамільская мова і ангельская |
|  Насельніцтва  | * 72 147 030 чал. (2011)
 |
|  Плошча  | * 130 058 ± 1 км²
 |
|  Месцазнаходжаньне  |
|  |
|  Мэдыя-зьвесткі  |
|  Часавы пас  |  стандартны індыйскі час
  |
|  Код ISO 3166-2  | IN-TN |
|  Афіцыйны сайт |
|    Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы  |

**Тамілнад** (па-ангельску: *Tamil Nadu*) — штат на поўдні Індыі, на ўзьбярэжжы Бэнгальскай затокі, гранічыць са штатамі Андхра-Прадэш, Карнатака, Керала, саюзнай тэрыторыяй Пандышэры. На ўзьбярэжжы алювіяльная раўніна, на захадзе — частка Дэканскага пласкагор’я. Клімат трапічны мусонны. Займае 11-е месца сярод штатаў па плошчы (130 058 км², параўнальна з плошчай Грэцыі) і 6-е паводле насельніцтва (67 млн чалавек, 2008). Асноўнае насельніцтва — тамілы. Адміністрацыйны цэнтар — Чэнаі (да 1996 году меў назву Мадрас).

## Крыніцы
# Крыкет

Крыкет
**Кры́кет** (па-ангельску: *Cricket*) — камандны від спорту, у якім выкарыстоўваюцца біта і мяч. Мэтай гульні ёсьць зарабіць больш пунктаў («прабежак») за каманду праціўніка. Матч складаецца з адной ці некалькіх частак («інінгаў»), у якіх адна каманда адбівае, а другая кідае мяч. Кідаючы гулец, спрабуе патрапіць у «брамку» — тры слупкі зь дзьвюма перакладзінамі на абодвух канцах 20-мэтровай палоскі зямлі ў цэнтры гульнёвай пляцоўкі. Адбіваючы гулец, спрабуе абараніць брамку, выкарыстоўваючы біту. Калі ён здолеў адбіць, ён бяжыць да супрацьлеглай брамкі, а насустрач яму, імкнучыся заняць яго месца бяжыць другі гулец, яго каманды, які дагэтуль знаходзіўся ля другой брамкі. Кожная такая прабежка дае камандзе адзін пункт. Матч можа працягвацца некалькі дзён. Каманда, якая набрала больш пунктаў становіцца пераможцай. У гульні ўдзельнічаюць 22 гульца. Пазыцыі гульцоў — бітны, кідала. Гульня адбываецца на адмысловым полі для крыкету.

Існуюць розныя фарматы правядзеньня крыкетнага матчу, пачынаючы ад Twenty20, дзе гульня доўдыцца на працягу некалькіх гадзінаў, дзе кожная з камандай праводзіць па аднаму інінгу, да тэставых матчаў, дзе гульня доўжыцца на працягу пяці дзён зь неабмежаванай колькасьцю інінгаў. Традыцыйна гульцы ў крыкет гуляюць ў белым камплекце адзеньня, аднак у крыкеце з абмежаванымі овэрамі каманды апранаюцца ў адзеньне клюбнага колеру. У дадатку да базавай камплектацыі, некаторыя гульцы носяць ахоўную амуніцыю, каб прадухіліць пашкоджаньне, выкліканае пападаньнем шарам, які па сутнасьці зьяўляецца цьвёрдым сфэроідам з прэсаванай скуры з шчыльна наматанай струной.

Паходжаньне крыкету зьяўляецца нявызначаным і раньняя пэўная спасылка на гульню была зафіксаваная на паўднёвым усходзе Ангельшчыны ў сярэдзіне XVI стагодзьдзя. Сучасныя правілы зьявіліся ў XVIII стагодзьдзі. Крыкет значна распаўсюдзіўся па ўсім сьвеце з пашырэньнем Брытанскай імпэрыі, што ў выніку прывяло да правядзеньня першых міжнародных матчаў у другой палове XIX стагодзьдзя. Кіруючым органам крыкету зьяўляецца Міжнародная рада па крыкеце (ICC), якая налічвае больш за 100 чальцоў, дванаццаць зь якіх зьяўляюцца паўнапраўнымі чальцамі, якія гуляюць тэставыя матчы. Найбольш папулярны ў Індыі, Аўстраліі, Ангельшчыне і Ўэйлзу, Ірляндыі, Пакістане, Паўднёвай Афрыцы, Новай Зэляндыі, на Карыбскіх астравах. Крыкет уваходзіў у праграму алімпіскіх гульняў толькі аднойчы — у 1910 годзе.

Адно з самых аўтарытэтных выданьняў, якія прысьвечаныя крыкету — Ўіздэн Крыкетэрс Альманак.

## Глядзіце таксама

* Апука

## Вонкавыя спасылкі

* Міжнародная арганізацыя крыкету.  (анг.)
* Крыкет. Encyclopædia Britannica.  (анг.)
# Тэлугу

|  |
| --- |
| Мова тэлугу |
| తెలుగు |
|  |
|  |
|  Ужываецца ў  | Індыя |
|  Рэгіён  | Андгра-Прадэш |
|  Колькасьць карыстальнікаў  | 80 млн |
|  Клясыфікацыя  |  Мовы Эўразіі
* Дравідыйская сям'я
	+ Паўднёва-усходняя група
 |
|  Афіцыйны статус  |
|  Афіцыйная мова ў  |  Андгра-Прадэш
 |
|  Рэгулюецца  | пісьменнасьць тэлугу |
|  Статус:  | 2 Правінцыйны[d] |
|  Пісьмо  | Telugu script[d] |
|  Коды мовы  |
|  ISO 639-1  | te |
|  ISO 639-2(Б)  |  tel
  |
|  ISO 639-2(Т)  |  tel
  |
|  ISO 639-3  | tel |

**Мова тэлугу** (తెలుగు) — адна з дравідыйскіх моваў. Распаўсюджана ў індыйскім штаце Андгра-Прадэш, дзе мае статус афіцыйнай, а таксама дзяржавах з значнай дыяспарай народа тэлугу — краінах Паўднёва-Ўсходняй Азіі, у некаторых дзяржавах Афрыкі і Блізкага Ўсходу, на астравах Фіджы і на Маўрыкіі.

## Вонкавыя спасылкі

* Тэлугу-ангельскі анлайн слоўнік  (анг.)
# Чэнаі

|  |
| --- |
| Чэнаі |
| Населены пункт |
|  |
|  Краіна  |  Індыя
 |
|  Штат  |  Тамілнад
 |
|  Дата заснаваньня  | 1639 |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
|  Кіраўнік адміністрацыі  | M. K. Stalin[d] |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  | * 426 830 040 квадратны мэтар
 |
|  Вышыня НУМ  | 6 м |
|  Часавы пас  | UTC+5:30 |
|  Каардынаты  | 13°04′57″ пн. ш. 80°16′30″ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  | * ▲6 599 000 чал. (2024)
 |
|  Афіцыйная мова  | тамільская мова |
|  Этнахаронімы  | Chennaiite |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 44 |
|  Паштовы індэкс  | 600... |
|  |
|  Сайт  | chennaicorporation.gov.in |
| Чэнаі на мапе Індыі
Чэнаі
 |

**Чэ́наі** (па-тамільску: சென்னை) — места ў Індыі, сталіца штату Тамілнад. Месьціца на беразе Бэнгальскай затокі. Да жніўня 1996 году горад зваўся *Мадрасам*. На поўнач ад гораду разьмешчаны касмадром Шрыгарыкота. Паводле індыйскага перапісу насельніцтва 2011 году, Чэнаі зьяўляецца шостым паводле колькасьці насельніцтва горадам і ўтварае чацьвертую паводле гэтага ж паказчыку гарадзкую аглямэрацыю ў Індыі. Места традыцыйна ёсьць брамай Паўднёвай Індыі, таму горад ёсьць адным з самых наведвальных індыйскіх гарадоў з боку замежных турыстаў. Да таго ж, Чэнаі ўваходзіць у лік пяці самых заможных гарадоў краіны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт.
* Чэнаі на бачыне Curlie
# Утар-Прадэш

|  |
| --- |
| Утар-Прадэш |
| Герб  |
|  Агульныя зьвесткі  |
|  Краіна  | * Індыя
 |
|  Статус  | штат Індыі[d] |
|  Адміністрацыйны цэнтар  | Лакхнаў[d] |
|  Дата ўтварэньня  | 26 студзеня 1950 |
|  Кіраўнік  | Ёгі Адыт’янатг[d] |
|  Афіцыйныя мовы  | гіндзі і урду |
|  Насельніцтва  | * 246 270 000 чал. (2025)
 |
|  Плошча  | * 243 290 км²
 |
|  Месцазнаходжаньне  |
|  |
|  Мэдыя-зьвесткі  |
|  Код ISO 3166-2  | IN-UP |
|  Код аўтам. нумароў  | UP |
|  Афіцыйны сайт |
|    Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы  |

**Утар-Прадэш** (гіндзі: उत्तर प्रदेश, [ˈʊttʌr prʌˈdeːʃ]; урду: اتر پردیش;) — штат на поўначы Індыі, гранічыць з Нэпалам, а таксама са штатамі Мадг’я-Прадэш, Хімачал-Прадэш, Утаракханд, Гар’яна, Чхатысгарх, Джгаркганд, Біхар, Раджастхан, саюзнай тэрыторыяй Дэлі. Займае 5-е месца сярод штатаў па плошчы (238 566 км²) і 1-е па насельніцтве (190 млн чалавек, 2008). Адміністрацыйны цэнтар — Лакхнаў.

Утар-Прадэш займае асобае месца ў індыйскай культуры: тут зарадзіўся індуізм, а таксама існуе мноства месцаў, сьвятых для будыстаў (у тым ліку, месца, дзе памёр Сыдхартха Гаўтама). Дыялекты Ўтар-Прадэша паслужылі асновай для стварэньня ў канцы XIX ст. літаратурнай гіндзі. Утар-Прадэш — радзіма многіх выдатных і ўплывовых індыйцаў (Джавахарлал Нэру, Індыра Гандзі і інш.).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Урад штата
# Інфарматыка

**Інфарма́тыка** (параўн. па-нямецку: *Informatik*, па-француску: *Informatique*, па-ангельску: *computer science - кампутарныя навукі* — у ЗША, па-ангельску: *computing science - вылічальная навука* — у Вялікабрытаніі) — гэта навука пра мэтады атрыманьня, назапашваньня, захоўваньня, пераўтварэньня, перадачы і выкарыстаньня інфармацыі. Яна ўлучае дысцыпліны, якія нейкім чынам датычаць апрацоўкі інфармацыі ў вылічальных машынах і вылічальных сетках: як абстрактныя, накшталт аналізу альгарытмаў, гэтак і даволі пэўныя, напрыклад, распрацоўка моваў праграмаваньня.

Паводле тэзы Чэрча-Т’юрынга, усе вядомыя тыпы вылічальных машынаў якасна эквівалентныя ў сваіх магчымасьцях: любое дзеяньне, выканальнае на адной вылічальнай машыне, таксама выканальна і на іншай. Тэзу часам падаюць як падмуркавы прынцып інфарматыкі, зьвяртаючы адмысловую ўвагу на машыну Т’юрынга і машыну фон-нэйманаўскай архітэктуры, бо яны маюць відавочнае падабенства з большасьцю сучасных кампутараў. У межах сучаснай інфарматыкі навукоўцы вывучаюць таксама і іншыя тыпы машынаў, ня толькі практычна дзейныя, як то паралельныя і квантавыя кампутары, але і адмыслова абстрактныя матэматычныя мадэлі, да прыкладу, РАМ-машына, якая мае бясконцы лік рэгістараў.

Тэрмін інфарматыка зьявіўся у 1960-х гадох у Францыі як назоў галіны, якая займаецца аўтаматызаванай перапрацоўкай інфармацыі, як зьліцьцё францускіх слоў *information* і *automatique*.

Тэмамі дасьледаваньняў у інфарматыцы зьяўляюцца пытаньні: што можна, а што нельга рэалізаваць у праграмах і базах зьвестак (тэорыя вылічальнасьці і штучны інтэлект), якім чынам можна вырашаць спэцыфічныя вылічальныя і інфармацыйныя задачы з максымальнай эфэктыўнасьцю (альгарытмы і базы зьвестак), у якім выглядзе варта захоўваць і аднаўляць інфармацыю адмысловага тыпу (структуры і базы зьвестак), як праграмы і людзі павінны ўзаемадзейнічаць адзін з адным (карыстальніцкі інтэрфейс, мовы праграмаваньня і паданьне ведаў).

## Гісторыя інфарматыкі

Тэрмін інфарматыка быў упершыню ўведзены ў Нямеччыне Карлам Штайбухам у 1957 годзе. У 1962 гэты тэрмін быў уведзены ў францускую мову Філіпам Дрэйфусам, які таксама прапанаваў пераклады на некаторыя іншыя эўрапейскія мовы.

Асобнай навукай інфарматыка была прызнана толькі ў 1970-х гады, а да гэтага яна разьвівалася ў складзе матэматыкі, электронікі і іншых тэхнічных навук. Некаторыя пачаткі інфарматыкі можна выявіць нават у лінгвістыцы. З моманту свайго прызнаньня асобнай навукай інфарматыка распрацавала ўласныя мэтады і тэрміналёгію.

Першы факультэт інфарматыкі быў заснаваны ў 1962 годзе ва ўнівэрсытэце Пэрд’ю. Сёньня факультэты і катэдры інфарматыкі ёсьць у большасьці унівэрсытэтаў сьвету.

Найвышэйшай узнагародай за заслугі ў галіне інфарматыкі зьяўляецца прэмія Т’юрынга.

## Вонкавыя спасылкі

* Артыкулы па інфарматыцы і інфармацыйных тэхналёгіях з навуковых бібліятэкаў
# Амітабг Бачан

|  |
| --- |
| Амітабг Бачан |
| гіндзі: अमिताभ बच्चन |
|  |
|  Імя пры нараджэньні  |  Амітабг Шрывастаў
  |
|  Дата нараджэньня  | 11 кастрычніка 1942 (83 гады) |
|  Месца нараджэньня  | Алагабад, Індыя |
|  Грамадзянства  |  Індыя
 |
|  Месца вучобы  | * Шэрўудзкі каледж[d]
* Каледж Кіроры Мал[d]
* Boys' High School & College[d]
* Post Graduate Government College – 11, Chandigarh[d]
 |
|  Занятак  | актор |
|  Навуковая сфэра  | акторства[d] і кінавытворчасьць[d] |
|  Гады дзейнасьці  | з 1969 |
|  Бацька  | Гарыванш Рай Бачан[d] |
|  Маці  | Тэджы Бачан[d] |
|  Дзеці  | Абгішэк Бачан[d] і Швэта Бачан Нанда[d] |
|  Узнагароды  | Падма Бгушан |
|  IMDb  | 0000821 |
|  Сайт  | srbachchan.tumblr.com |
|  Подпіс  |  |
| **Амітабг Бачан** у Вікісховішчы |

**Амітабг Бачан** (гіндзі: अमिताभ बच्चन, пры нараджэньні: **Амітабг Харыванш Бачан**; 11 кастрычніка 1942, Алахабад, Індыя) — індыйскі кінаактор, палітык, прадусар і тэлевядоўца.

## Біяграфія

Амітабг Баччн нарадзіўся 11 кастрычніка 1942 году ў горадзе Алагабад, штат Утар-Прадэш, у сям’і, якая належыць да адной з вышэйшых саслоўяў Індыі. Ягоны бацька, Харыванш Рай Бачан (псэўданім, сапраўдная прозьвішча — Шрывастаў), быў вядомым у Індыі паэтам. У Амітабга ёсьць малодшы брат, Аджытабг.

З чэрвеня 1973 году Амітабг Бачан жанаты з акторкай Джай Бгадуры. Яны маюць двух дзяцей, то бок дачку Швэту й сына Абхішэка, які таксама зьяўляецца акторам. Сын Амітабга, Абхішэк Бачан, з 2007 году жанаты з акторкай Айшварыяй Рай.

## Кар’ера ў кіно

Амітабг Бачан дэбютаваў у кіно ў 1969 годзе ў фільме «*Сем індыйцаў*» («Saat Hindustani»), дзе ён згуляў адну з галоўных роляў. Хоць фільм ня меў камэрцыйнага посьпеху, за ролю ў ім Бачан атрымаў нацыянальную кінапрэмію як лепшы новы актор. За наступны фільм, «*Любоў ніколі не памрэ*» («Anand»), у якім галоўную ролю гуляў Раджэш Кхан, Бачану была прысуджана ўзнагарода часопіса «Filmfare» лепшага актору другога пляну.

Аднак сапраўдны посьпех прыйшоў да Бачана толькі пасьля выкананьня ў 1973 годзе галоўнай ролі ў фільме «*Зацягнутая адплата*» («Zanjeer»), у якім ён гуляў «злоснага маладога чалавека», паліцэйскага, які самастойна супрацьстаяў злу.