# Рэджэп Таіп Эрдаган

|  |
| --- |
| Рэджэп Таіп Эрдаган |
| па-турэцку: *Recep Tayyip Erdoğan* |
|  |
| Прэзыдэнт Турэччыны |
|  28 жніўня 2014 — цяперашні час
  |
|  Папярэднік  |  Абдула Гюль
 |
|  прэм’ер-міністар Турэччыны  |
|  14 сакавіка 2003 — цяперашні час
  |
|  Прэзыдэнт  | * Ахмет Недждэт Сезер
* Абдула Гюль
 |
|  Папярэднік  |  Абдула Гюль
 |
|  Мэр Стамбулу  |
|  27 сакавіка 1994 — 6 лістапада 1998
  |
|  Папярэднік  |  Нурэцін Сёзен
 |
|  Наступнік  |  Алі Мюфіт Гуртуна
 |
|  Асабістыя зьвесткі  |
| Нарадзіўся | 26 лютага 1954(1954-02-26) (72 гады)* Стамбул, Турэччына
 |
| Партыя | Партыя справядлівасьці і разьвіцьця |
| Адукацыя | Унівэрсытэт Мармара |
|  Сужэнец  | Эмінэ Эрдаган |
|  Дзеці  | **сыны:** Ахмет Бурак і Неджмедзін Білал **дочкі:** Эсра і Сюмэе |
|  Бацька  | Ахмет Эрдаган |
|  Маці  | Tenzile Erdoğan[d] |
|  Узнагароды  |                          міжнародная прэмія ў галіне правоў чалавека імя Кадафі[d] прэмія Штайгер[d] Міжнародная прэмія караля Фэйсала за служэньне ісламу[d] (2010) залатая таблічка Амэрыканскай акадэміі дасягненьняў[d] (13 чэрвеня 2004)   ганаровы доктар Шанхайскага ўнівэрсытэту міжнародных дасьледаваньняў[d] (2012) ганаровы доктар Маскоўскага дзяржаўнага інстытуту міжнародных дачыненьняў[d]  honorary doctor of Marmara University[d] Ігнобэлеўская прэмія[d] (верасень 2020)     Order "For contribution to the development of cooperation"[d]  прэмія Аміра Аманулы-хана[d]   Khoja Ahmed Yasawi Order[d]  |
|  Подпіс  |  |
|  Сайт  | tccb.gov.tr (тур.) |

**Рэджэ́п Таі́п Эрдага́н** (па-турэцку: *Recep Tayyip Erdoğan*, вымаўл. [reˈdʒep taːˈjip ˈerdoː.an]; нар. 26 лютага 1954, Стамбул, Турэччына) — турэцкі палітычны і дзяржаўны дзяяч. Прэм’ер-міністар Турэччыны (з 2003), прэзыдэнт Турэччыны (з 28 жніўня 2014). Лідэр умерана-ісламісцкай Партыі справядлівасьці і разьвіцьця.

## Жыцьцяпіс

### Маладыя гады

Рэджэп Таіп Эрдаган нарадзіўся 26 лютага 1954 году ў квартале Касымпаша стамбульскага раёну Бэёглу ў сям’і працаўніка берагавой аховы на чарнаморскім узьбярэжжы. Паводле інфармацыі турэцкай газэты «Міліет», у адным са сваіх інтэрвію Эрдаган выказаўся пра тое, што ягоная сям’я — гэта выхадцы з Аджарыі (Грузія), якія перасяліліся ў Рызэ. Падлеткам ён гандляваў ліманадам і булачкамі на небясьпечных вуліцах гораду. У 1965 годзе Эрдаган скончыў пачатковую школу Піяле Паша, а ў 1973 — рэлігійны ліцэй імамаў-хатыбаў у Стамбуле. Дыплём атрымаў, здаўшы выпускныя экзамэны ў ліцэі Эюп.

У 1976 годзе ён стаў старшынём моладзевай ячэйкі Партыі нацыянальнага выратаваньня ў стамбульскім раёне Бэёглу, а затым у тым жа годзе і моладзевага аддзяленьня партыі ў Стамбуле. У 1978 ажаніўся з Эмінэ Гюльбаран. Да 1980 году Эрдаган працаваў у стамбульскіх транспартных арганізацыях. 12 верасьня 1980 году ў краіне адбыўся вайсковы пераварот, і ўсе палітычныя партыі былі забаронены. Начальнік Эрдагана ў гарадзкой радзе транспарту, палкоўнік у адстаўцы, загадаў яму згаліць вусы, але Рэджэп адмовіўся гэта зрабіць і быў у выніку звольнены з працы. Пасьля вайсковага перавароту Эрдаган працаваў мэнэджарам у прыватным сэктары. У 1981 годзе ён скончыў факультэт эканомікі і камэрцыйных навук Унівэрсытэту Мармара.

У 1984 годзе Рэджэп Таіп Эрдаган стаў старшынём аддзяленьня Партыі дастатку ў Бэёглу, а ў 1985 годзе — старшынём стамбульскага аддзяленьня партыі, а таксама сябрам вышэйшай кіруючай рады партыі. На ягоныя палітычныя погляды аказаў вялізны ўплыў заснавальнік «палітычнага ісламу» Нэджмэтын Эрбакан.

### Палітычная кар’ера

У 1994 годзе быў абраны мэрам Стамбулу. У 1996 годзе Партыя дастатку ўдзельнічала ў кіруючай ісламскай кааліцыі, але пасьля ваеннага перавароту 1997 году была забароненая, а сам Эрдаган за прапаганду поглядаў, якія распальваюць нацыянальную варажнечу, быў асуджаны на 4 месяцы турэмнага зьняволеньня.

У ліпені 2001 году Эрдаган заснаваў Партыю справядлівасьці і разьвіцьця, якая перамагла на парлямэнцкіх выбарах у лістападзе 2002 году. Наяўнасьць судзімасьці перашкодзіла Эрдагану стаць прэм’ер-міністрам, але пасьля пачатку апэрацыі супраць Іраку турэцкая эліта, арыентаваная на ЗША, дала згоду на зьмену законаў, і Эрдаган узначаліў урад (у 2002—2003 урад узначальваў стаўленік Эрдагана Абдула Гюль). Турэччына прыняла рашэньне ўвесьці войскі на поўнач Іраку, дзе пражываюць курды.

Эрдаган зьяўляецца прыхільнікам уваходжаньня Турэччыны ў Эўразьвяз. У 2005 годзе падтрымаў Альянс цывілізацыяў, ініцыятыву прэм’ер-міністра Гішпаніі Хасэ Люіса Радрыгеса Сапатэры, накіраваную на памяншэньне трэньняў паміж заходнім і ісламскім сьветамі.

У 2009 годзе ўдзельнічаў у Сусьветным эканамічным форуме ў Давосе, дзе падверг рэзкай крытыцы прэзыдэнта Шымона Пэрэса, які бараніў пазыцыю Ізраілю пры правядзеньні ў Сэктары Газа апэрацыі «Адліванае волава».

У ліпені 2009 году падчас удзелу ў саміце вялікай васьмёркі ў Аквіле рэзка асудзіў Кітай за здушэньне ўйгурскай дэманстрацыі ў г. Урумчы, выкарыстоўваючы моцныя выразы:

>  «*Супраць уйгураў быў практычна зьдзейсьнены генацыд*»
>
>
>

30 верасьня 2012 быў пераабраны лідэрам кіроўнае партыі.

10 жніўня 2014 перамог на першых у краіне непасрэдных выбарах прэзыдэнта, пасаду зойме 28 жніўня 2014.

## Узнагароды

* Ганаровы грамадзянін Тэгерану
* У гонар Эрдагана названы мультыспартыўны стадыён у Касымпашы — раёне Стамбулу.
* Ордэн Залатога руна (Грузія, 18 траўня 2010)
* Ордэн «Данакер» (Кыргыстан, 2011)
* Ордэн Залатога арла (Казахстан, 11 кастрычніка 2012)
* Прэмія «Квадрыга» (2004) з фармулёўкай «Мост павагі»
* Ганаровы доктар МДІМЗ (2011)

## Глядзіце таксама

* Абдула Гюль

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
* Лентапэдыя  (рас.)
* Палітычныя погляды Рэджэпа Таіпа Эрдагана на ўладу, грамадзтва і культуру
* WikiLeaks: «Амбасадар Ізраілю ў Анкары лічыць, што Эрдаган адчувае рэлігійную нянавісьць да жыдоў і Ізраілю» 26.08.2011