Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Хор

**Хор** (па-старажытнагрэцку: χορός — натоўп) — пеўчы гурт, прынамсі два сьпевакі якога выконваюць адну й тую ж партыю; сугучча чалавечых галасоў. Працаю сьвецкага хору кіруе дырыжор або хормайстар, а царкоўнага — рэгент. Паводле відаў галасоў харавыя партыі выконваюць сапрана, альты, тэнары ды басы. Сьпеў без інструмэнтальнага суправаджэньня называецца каплічным («як у капліцы»; па-італьянску: *a cappella*). Пры развучваньні харавых твораў у якасьці дапаможнага інструмэнту выкарыстоўваюць фартэпіяна.

## Віды

Паводле роду ды ўзросту:

* *Дзіцячы*. Складаецца з двух партыяў: сапрана (дыскантаў) і альтоў. Прычым сапрана можа падзяляцца на два галасы.
* *Жаночы*. Складаецца з сапрана і альтоў, з падзелам кожнай партыі на два галасы: першыя і другія.
* *Мужчынскі*. Складаецца з тэнараў і басоў, з падзелам кожнай партыі на два галасы: першыя (высокія) і другія (нізкія). У партыю першых тэнараў дапускаюцца контратэнары, якія сьпяваюць фальцэтам, што вышэй за мужчынскі галасавы дыяпазон.
* *Мяшаны*. Складаецца з жаночых і мужчынскіх галасоў. Жаночыя галасы складаюць партыі сапрана ды альтоў, а мужчынскія — партыі тэнароў і басоў. Унутры кожнай партыі больш высокія ды больш нізкія галасы падзяляюцца на першыя ды другія адпаведна.
* *Хлапеча-юнацкі*. Партыю сапрана выконваюць хлопчыкі — дысканты, партыю альтоў — контратэнары — юнакі, якія спяваюць фальцэтам. Партыі тэнараў і басоў ў такім хоры выконваюцца мужчынамі.

Паводле манэры сьпеву:

* *Акадэмічны*. Выкананьне грунтуецца на эўрапейскім опэрна-канцэртным сьпеўным тоне.
* *Народны*. Сьпеў у народнай манеры.

Паводле колькаснага складу:

* *Камэрны*. 12-50 сьпевакоў.
* *Вялікі*. 50-120 удзельнікаў.
* *Зводны*. Налічвае да 1000 удзельнікаў з некалькіх калектываў, што часова зьбіраюцца для выкананьня ў адзін хор.

Паводле статусу:

* *Аматарскі*. Зьяўляецца спосабам супольнага правядзеньня вольнага часу, хобі.
* *Навучальны*. Існуюць пры музычных навучальных установах.
* *Прафэсійны*. Складаецца з прафэсійных сьпевакоў, якія рэгулярна выступаюць з канцэртамі.
* *Царкоўны*. Бяруць удзел у царкоўных службах.
# Лян (Францыя)

|  |
| --- |
| Лян |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
| Герб |

 |
|  Краіна  |  Францыя
 |
|  Рэгіён  |  О-дэ-Франс
 |
|  Дэпартамэнт  |  Эна
 |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
| mayor of Laon[d] | Антуан Лефеўр[d] |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  |  42 км²
 |
|  Вышыня НУМ  |  183 м
 |
|  Часавы пас  | * UTC+1
* UTC+2 (летні час)
 |
|  Каардынаты  | 49°33′50″ пн. ш. 3°37′28″ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  |  25 219 чал. (2013)

  |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Паштовы індэкс  | 02000 |
|  |
|  Сайт  | ville-laon.fr |
| Лян на мапе Францыі
Лян
 |

**Лян** (па-француску: *Laon*) — горад у Францыі, адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнту Эна ў рэгіёне О-дэ-Франсе (да 1 студзеня 2016 — у рэгіёне Пікардыі). Насельніцтва гораду на 2013 год складала 25 219 чалавек. Старая частка гораду разьмешчана на ўзгорку вышынёй 188 мэтраў, ля падножжа разьмешчаны новыя раёны гораду.

## Гісторыя

Разьмяшчэньне гальскага паселішча на вяршыні натуральнага ўзвышэньня заахвоціла рымлянаў умацаваць гэта месца, даўшы яму назву *Laudunum*.

У V стагодзьдзі сьвяты Рэмігіюс, зьяўляючыся мясцовым выхадцам, прызначыў Лян рэзыдэнцыяй аднаго з падначаленых яму біскупаў. Тут нарадзілася Бэртрада, маці Карла Вялікага. Іхныя нашчадкі яшчэ больш ўзьвялічылі горад, зрабіўшы яго адным з галоўных цэнтраў палітычнага жыцьця ў франскай дзяржаве. Тут нарадзіліся каралі Францыі Людовік IV і яго сын Лётар III. Толькі з прыходам да ўлады Гуга Капэта ў 987 годзе францускія каралі канчаткова зацьвердзілі сваю сталіцу ў Парыжы.

Ключавой падзеяй сярэднявечнай гісторыі Ляна было паўстаньне мяшчанаў супраць біскупа Годры, падушанае Людовікам VI. Падчас Стогадовай вайны горад неаднаразова пераходзіў з рук у рукі, аднак у ваеннай гісторыі застаўся дзякуючы бітвы пры Ляне 1814 году паміж хаўрусьнікамі расейска-прускімі войскамі пад камандаваньнем прускага фэльдмаршала Гебгарда Блюхера, і французамі пад правадырствам Напалеона. Французы беспасьпяхова штурмавалі крэпасьць Ляна на высокім пагорку, а потым адкаціліся пад ударамі Блюхера.

Падчас Франка-прускай вайны ў 1870 годзе нейкі інжынэр падарваў парахавы склад, загубіўшы 500 мяшчанаў і пашкодзіўшы сьцяну сабора; ніжні горад моцна пацярпеў ад бамбардзіровак на зыходзе Другой сусьветнай вайны.

## Славутасьці

Галоўнай гарадзкой славутасьцю ва ўсе часы быў сабор Нотр-Дам — адзін з найбольш дасканалых узораў паўночнафранцускага гатычнага стылю. Ён быў пабудаваны ў XII стагодзьдзі, дабудоўваўся ў 1205—1215 гадах. Да таго ж часу належаць будынак суседняга манастыра й царква сьвятога Мартына. Вялікая падземная заля ў гатычным стылі цяпер прыстасавана пад шпіталь. У гарадзкім музэі выстаўлены рэдкія сярэднявечныя рэчы й карціны братоў Ленэн — ураджэнцаў Ляна. У двары музэю месьціцца капліца, выбудаваная ў XII стагодзьдзі тампліерамі. На адной з плошчаў стаіць помнік яшчэ аднаму лянцу — Жаку Маркету, які першым з эўрапейцаў наведаў вярхоўі ракі Місысыпі.

## Гарады-сябры

* Ўінчэстэр, Вялікабрытанія
* Зольтаў, Нямеччына

## Вонкавыя спасылкі

 **Лян (Францыя)** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Сайт гораду
# 24 чэрвеня

|  |
| --- |
| ← **чэрвень** → |
| Пн | Аў | Ср | Чц | Пт | Сб | Нд |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| 2026 год Усе дні |

**24 чэ́рвеня** — 175-ы дзень году (176-ы ў высакосным годзе) паводле Грыгарыянскага календару. Да канца году застаецца 190 дзён.

## Падзеі

* 1314 — перамога шатляндзкага войска караля Робэрта Бруса ў бітве пад Бэнакбэрнам над ангельскім войскам караля Эдуарда II
* 1388 — Вітаўт выдаў прывілей жыдам.
* 1404 — Смаленск вярнуўся ў склад Вялікага Княства Літоўскага
* 1497 — італьянскі мараплавец Джон Кабот адкрыў Ньюфаўндлэнд *(на выяве)*
* 1559 — вялікі князь Жыгімонт Аўгуст надаў Берастэчку (Валынь) Магдэбурскае права
* 1812 — войскі імпэратара Францыі Напалеона перайшлі граніцу Расейскае імпэрыі
* 1863 — Нацыянальна-вызвольнае паўстаньне: за прачытаньне маніфэсту ў мястэчку Ішчална расейскія карнікі расстралялі ксяндза Адама Фалькоўскага
* 1894 — на кангрэсе ў Парыжы, скліканым з ініцыятывы барона дэ Кубэртэна, прынятае рашэньне пра ўтварэньне Міжнароднага алімпійскага камітэту і правядзеньне Алімпійскіх гульняў
* 1924 — пачаў працу «Вугорскі нацыянальны банк»
* 1925 — у Заходняй Беларусі ствараецца Беларуская сялянска-работніцкая грамада
* 1934 — сталіца Ўкраіны перанесеная з Харкаву ў Кіеў
* 1941 — войскі нацысцкай Нямеччыны захапілі Горадню, праз два дні пасьля пачатку нямецка-савецкай вайны
* 1945 — парад Перамогі на Чырвонай плошчы ў Маскве
* 1963 — у студыі BBC у Лёндане ўпершыню прадэманстравалі побытавы відэамагнітафон
* 1964 — у Цімкавічах адкрыўся мэмарыяльны літаратурны музэй Кузьмы Чорнага
* 1989 — у Вільні адбыўся Ўстаноўчы зьезд Беларускага Народнага Фронту «Адраджэньне», на якім прынялі Статут і Праграму руху
* 1996 — у Новай Мышы паставілі помнік Яну Чачоту

## Нараджэньні

* 1542 — Ян ад Крыжа, каталіцкі сьвяты, гішпанскі паэт-містык
* 1772 — Казімер Дмахоўскі, рымска-каталіцкі дзяяч, магілёўскі арцыбіскуп
* 1777 — Ян Ходзька, пісьменьнік, публіцыст, грамадзкі дзяяч
* 1832 — Уладыслаў Бартыноўскі, польскі нумізмат, бібліяфіл і археоляг
* 1838 — Ян Матэйка, польскі мастак
* 1842 — Амбраз Бірс, амэрыканскі пісьменьнік
* 1880 — Іван Краскоўскі, дзяяч беларускага нацыянальнага руху
* 1900 — Кузьма Чорны, беларускі пісьменьнік
* 1907 — Ануфрый Андрушчанка, беларускі навуковец-географ, дэкан геаграфічнага факультэту БДУ
* 1907 — Язэп Зазека, беларускі пісьменьнік, навуковец, пэдагог

- 1927 — Марцін Льюіс Пэрл, амэрыканскі фізык беларускага паходжаньня, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі
	* 1944 — Джэф Бэк, брытанскі рок-музыка, гітарыст
	* 1949 — Уладзімер Тоўсьцік, беларускі мастак## Сьмерці

	* 1106 — Ян Вышаціч, кіеўскі тысяцкі, сын Вышаты, ваяводы вялікага князя Яраслава Мудрага
	* 1497 — Ан Гоф, адзін з правадыраў Корнскага паўстаньня(en) 1497 году
	* 1744 — Багуслаў Корвін-Гасеўскі, рымска-каталіцкі й дзяржаўны дзяяч ВКЛ, біскуп смаленскі ад 1724
	* 1863 — Адам Фалькоўскі, ксёндз, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў
## Сьвяты

	* Нараджэньне Яна Хрысьціцеля паводле грэгарыянскага календара (Купальле)
# Геранім Стрыдонскі

|  |
| --- |
| Геранім |
| Eusebius Sophronius Hieronymus |
| Геранім  |
|  Сьвяты  |
|  Нарадзіўся  |  342 Стрыдон, Далмацыя, Рымская імпэрыя
 |
|  Памёр  |  30 верасьня 420 Бэтлеем, Юдэя, Бізантыйская імпэрыя
 |
|  Шануецца  |  у Праваслаўнай і Каталіцкай цэрквах
  |
|  Дзень памяці  | Праваслаўная царква — 28 чэрвеня [ст. ст. 15 чэрвеня] , Каталіцкая царква — 30 верасьня |
|  Патрон  |  перакладнікаў
 |
|  Працы  |  Вульгата
 |
| **Геранім Стрыдонскі** ў Вікісховішчы |

**Геранім Стрыдонскі** (330, Стрыдон, Далмацыя, Рымская імпэрыя — 30 верасьня 420, Бэтлеем, Юдэя, Бізантыйская імпэрыя) — пісьменьнік-палеміст, філёляг, перакладнік на лацінскую мову тэкстаў Бібліі. Тэкст ягонага перакладу, вядомы пад назваю Вульгата, на Трыенскім царкоўным саборы (1545) быў прызнаны кананічным, а сам Геранім лічыцца адным зь вялікіх айцоў хрысьціянскай царквы, якога каталіцкі касьцёл прылічыў да сьвятых.

Нарадзіўся ў Далмацыі ў 330 годзе ў сям’і грэка або ілірыйца. У Рыме атрымаў выдатную для свайго часу адукацыю, потым наведаў іншыя навуковыя цэнтры. У 373 накіраваўся на Блізкі Усход, папярэдне прыняўшы хрысьціянства. Два гады правёў у Антыёхіі, пасьля накіраваўся ў Халкідонскую пустыню, дзе аддаўся подзьвігам аскетызму, вывучэньню габрэйскай і халдзейскай моў. Наведаўшы Палестыну, Геранім накіраваўся ў Канстанцінопаль, а адтуль зноў у Рым, дзе папа Дамас I зрабіў яго сваім дарадчыкам. Пасьля сьмерці папы (385) назаўсёды пакінуў сталіцу імпэрыі, вярнуўся ў Палестыну і пасяліўся ў Бэтлееме, дзе заснаваў мужчынскі манастыр, вучыў дзяцей і манахаў. Там ён сабраў вялікую бібліятэку, паглыбляў свае веды па старажытных мовах і літаратурах і займаўся перакладам Бібліі на лацінскую мову. Пераклад Гераніма, вядомы пад назвай Вульгаты, пасьля афіцыйна быў прызнаны каталіцкай царквой кананічным. Ён напісаў шэраг палемічных твораў на розныя тэмы, тлумачэньняў да асобных біблейскіх кніг (кніга Роду, Эклезіяст, Эвангельле паводле Мацьвея, Пасланьні апостала Паўла й інш.), якія ў хрысьціянскай літаратуры лічацца аднымі з найлепшых. Ягоныя дагматычныя творы маюць востра палемічны характар, бо іх аўтар быў выдатным майстрам палемікі. За сваё жыцьцё Геранім напісаў каля 180 твораў. Памёр у Бэтлееме каля 419. Праваслаўная царква называе яго блажэнным, а каталіцкая прылічыла да сьвятых.

Апроч таго, Геранім пакінуў некалькі істотных гістарычных працаў, у тым ліку кнігу «Пра знакамітых мужоў» (*De viris illustribus*).

## Крыніцы

## Літаратура

* Скарына Ф. Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт., падрыхт. тэкстаў, камент., слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — 207 с. — 4250 ас. — ISBN 5-343-00151-3

## Вонкавыя спасылкі

 **Геранім Стрыдонскі** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* St. Jerome // Каталіцкая энцыкляпэдыя  (анг.)
* Сьвяты Геранім у жывапісе

### Сачыненьні

* Хроніка (анг.)
* Поўны тэкст Вульгаты з прадмовай Ераніма (лац.)
* Некаторыя лацінскія тэксты
* Ангельскі пераклад прадмоў да біблейскіх кніг і камэнтара на кн. Данііла
# Мытны зьвяз Турэччыны і Эўразьвязу

Мытны зьвяз Турэччыны (блакітным) і Эўразьвязу (сінім; 2013 г.)
**Мытны зьвяз Турэччыны і Эўразьвязу** — мытны зьвяз, заснаваны 31 сьнежня 1995 году між Турэччынай і 15 дзяржавамі-ўдзельніцамі Эўрапейскага зьвязу.

У 2018 годзе Турэччына была 4-м найбольшым рынкам для экспартэраў 28 дзяржаваў Эўразьвязу і 5-м найбольшым імпартэрам у ЭЗ. Эўразьвяз для Турэччыны быў найбольшым гандлёвым партнэрам як па вывазе (44,5%), гэтак і ўвозе тавараў (38%). У экспарце ЭЗ у Турэччыну пераважалі машыны, транспартныя запчасткі, хімічныя вырабы і прамысловыя тавары. Турэччына большасьцю вывозіла ў ЭЗ машыны, сродкі перавозкі і прамысловыя вырабы.

## Мінуўшчына

12 верасьня 1963 году ў Анкары (Турэччына) міністар замежных справаў Турэччыны Фэрыдун Эркін(tr) і міністры замежных справаў 6 дзяржаваў Эўрапейскай эканамічнай супольнасьці падпісалі Пагадненьне «Аб стварэньні асацыяцыі між ЭЭС і Турэччынай». Паводле 2-га артыкула Пагадненьня, прадугледжвалася «паступовае заснаваньне мытнага зьвязу» ў 3 ступені: падрыхтоўчую, пераходную і заключную. Згодна з 3-м артыкулам «падрыхтоўчая ступеня мае працягласьць 5 гадоў», цягам якіх «Турэччына ўмацоўвае сваю гаспадарку, ... каб прыняць ускладзеныя на яе абавязкі». У 4-м артыкуле згадвалася, што працягласьць пераходнай ступені «ня можа перавышаць 12 гадоў», цягам якіх забясьпечвалася «набліжэньне гаспадарчай палітыкі Турэччыны да адпаведнай палітыкі Супольнасьці» (ЭЭС). Паводле 10-га артыкула, «мытны зьвяз улучае: 1) забарону між дзяржавамі-ўдзельніцамі Супольнасьці і Турэччынай у імпарце і экспарце мытаў, падаткаў раўнацэннага ўзьдзеяньня і колькасных абмежаваньняў, а таксама ўсіх іншых захадаў раўнацэннага ўзьдзеяньня, накіраваных на апеку айчыннай вытворчасьці насуперак задачам гэтага Пагадненьня; 2) у дачыненьнях Турэччыны з трэцімі краінамі прыняцьцё агульнай мытнай расцэнкі Супольнасьці, гэтак і набліжэньне да іншых пастановаў, якія прымяняюцца Супольнасьцю ў галіне зьнешняга гандлю». Пагадненьне набыло моц 1 сьнежня 1964 году.

22 сьнежня 1995 году ў Брусэлі (Бэльгія) Рада асацыяцыі Турэччыны і ЭЭС зацьвердзіла Рашэньне № 1 «Аб ажыцьцяўленьні заключнай ступені Мытнага зьвязу». Паводле 8-га артыкула Рашэньня, «цягам 5 гадоў з даты набыцьця моцы гэтым Рашэньнем, Турэччына мае ўлучыць у свой унутраны правапарадак прылады Супольнасьці датычна скасаваньня тэхнічных перашкодаў у гандлі». Згодна з 11-м артыкулам «Турэччына можа захоўваць да 1 студзеня 2001 году мыты вышэйшымі за Агульную мытную расцэнку датычна трэціх краінаў на вырабы, узгодненыя з Радай асацыяцыі». У 16-м артыкуле згадвалася, што «Турэччына мае паступова далучыцца да рэжыму мытных перавагаў Супольнасьці цягам 5 гадоў з даты набыцьця моцы гэтым Рашэньнем». Рашэньне набыло моц 31 сьнежня 1995 году.

## Крыніцы
# 1918

|  |
| --- |
| Гады |
| 1915 · 1916 · 1917 — **1918** — 1919 · 1920 · 1921 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1890‑я · 1900‑я — **1910‑я** — 1920‑я · 1930‑я |
| Стагодзьдзі |
| XIX ст. — **XX стагодзьдзе** — XXI ст. |

| 1918 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1918 *MCMXVIII* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2671 |
| Армянскі каляндар | 1367 ԹՎ ՌՅԿԷ |
| Каляндар Багаі | 74 — 75 |
| Бізантыйскі каляндар | 7426 — 7427 |
| Бірманскі каляндар | 1280 |
| Будысцкі каляндар | 2462 |
| Каляндар бэрбэраў | 2868 |
| Габрэйскі каляндар | 5678 — 5679 |
| Галяцэнскі каляндар | 11918 |
| Іранскі каляндар | 1296 — 1297 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 1973 — 1974 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1840 — 1841 |
|  · *Калі-юга* | 5019 — 5020 |
| Карэйскі каляндар | 4251 |
| Кітайскі каляндар | 4614 — 4615 |
| Копцкі каляндар | 1634 — 1635 |
| Мусульманскі каляндар | 1336 — 1337 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2461 |
| Этыёпскі каляндар | 1910 — 1911 |

**1918** (MCMXVIII) — звычайны год Грыгарыянскага календара, які пачынаецца ў аўторак, і звычайны год юліянскага календара, які пачынаецца ў панядзелак; 1918-ы год нашай эры (н. э.) і *ад Нараджэньня Хрыстовага* (Н. Хр.); 918-ы год II тысячагодзьдзя, 18-ы год XX стагодзьдзя і 9-ы год 1910-га дзесяцігодзьдзя. У пачатку 1918 году грыгарыянскі каляндар апярэджваў на 13 дзён юліянскі каляндар, якім дзе-нідзе працягвалі карыстацца да 1923.

## Падзеі

* 16 лютага — абвешчаная Летувіская Рэспубліка
* 21 лютага — прынятая Першая Ўстаўная грамата БНР
* 1 сакавіка — выйшаў у сьвет першы нумар газэты «Дзяньніца» — першай савецкай газэты на беларускай мове
* 25 сакавіка — абвешчаная Беларуская Народная Рэспубліка
* 2 ліпеня — гетман Скарападзкі ўвёў украінскае грамадзянства
* 26 верасьня — распачаўся Мёз-Аргонскі наступ, адна з апошніх апэрацый Першай сусьветнай вайны
* 13 кастрычніка — скончыўся Мёз-Аргонскі наступ
* 30 кастрычніка — падпісаная Марцінская дэклярацыя
* 12 лістапада — заснаваны Віцебскі гістарычны агульнадаступны музэй.
* 18 лістапада — абвешчаная незалежнасьць Латвійскае Рэспублікі
* 1 сьнежня — узьнікненьне Югаславіі
* 3 сьнежня — заснаваная «Заграбская біржа тавараў і каштоўнасьцяў»
* 27 сьнежня — пачатак Велікапольскага паўстаньня ў Познані

## Нараджэньні

* 3 студзеня — Цімафей Кавалёў, савецкі грамадзянскі і вайсковы лётчык, маёр. Герой Савецкага Саюзу (1945)
* 26 студзеня — Філіп Хасэ Фармэр, амэрыканскі пісьменьнік-фантаст
* 26 студзеня — Нікалае Чаўшэску, прэзыдэнт Румыніі
* 20 траўня — Карусь Каганец, беларускі пісьменьнік, мастак, графік, скульптар і мовазнаўца
* 3 ліпеня — Рыгор Бярозкін, беларускі літаратуразнаўца
* 14 ліпеня — Інгмар Бэргман, швэдзкі кінарэжысэр
* 18 ліпеня — Нэльсан Мандэла, паўднёваафрыканскі палітык
* 27 верасьня — Канстанцін Герчык, 2-і начальнік касмадрому Байканур
* 11 сьнежня — Аляксандар Салжаніцын, расейскі пісьменьнік, нобэлеўскі ляўрэат

## Сьмерці

* 24 красавіка — Еўна Азэф, расейскі рэвалюцыянэр-правакатар, падвойны агент
* 3 ліпеня — Мэхмэд V, султан Асманскай імпэрыі
* 9 лістапада — Гіём Апалінэр, францускі паэт
# Тарагона

|  |
| --- |
| Тарагона |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг | Герб |

 |
|  Краіна  | * Гішпанія
 |
|  Аўтаномная супольнасьць  |  Каталёнія
 |
|  Правінцыя  |  Тарагона
 |
|  Дата заснаваньня  | 1165 |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
| mayor of Tarragona[d] | Rubén Viñuales[d] |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  | * 57,9 км² (2016)
 |
|  Вышыня НУМ  | 68 ± 1 м |
|  Часавы пас  | * UTC+1
* UTC+2 (летні час)
 |
|  Каардынаты  | 41°07′03″ пн. ш. 01°15′10″ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  | * ▲143 649 чал. (2025)
 |
|  Афіцыйная мова  | каталянская мова |
|  Этнахаронімы  | tarraconense, tarragoní і tarragonina |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 977 |
|  Паштовы індэкс  | 43001–43008 |
|  Нумарны знак  | T |
|  |
|  Сайт  | tarragona.cat (кат.) |
| Тарагона на мапе Гішпаніі
Тарагона
 |

**Тарагона** (па-гішпанску: *Tarragona*) — горад і муніцыпалітэт у Гішпаніі, уваходзіць у правінцыю Тарагона ў складзе аўтаномнай вобласьці Каталёнія. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёну (камаркі) Тарагонэс. Займае плошчу 61,91 км². Насельніцтва на 2010 год — 140 184 чалавекі. На тэрыторыі гораду знаходзіцца адзін з буйных марскіх партоў, якія граюць важную ролю ў эканоміцы Гішпаніі. Нягледзячы на гэта, пляжы, разьмешчаныя як у самім горадзе, так і прыгарадах, зьяўляюцца эталёнамі чысьціні. Знаходзіцца за 98 км на паўднёвы захад ад Барсэлёны.

## Гісторыя

Першапачаткова гэта было, хутчэй за ўсё, гандлёвае паселішча, заснаванае іянійскімі грэкамі ў пачатку X стагодзьдзя да н. э. Затым ібэрыйцы, якія спрадвечна засялялі гэтую мясцовасьць, а ў канцы V стагодзьдзя да н. э. заснавалі тут сваё паселішча пад назвай Кесэ. У 218 годзе да н. э. падчас Другой Пунічнай вайны яно было захоплена рымскім праконсулам Сцыпіёнам Афрыканскім. Сцыпіён пабудаваў у Кесэ ўмацавальныя збудаваньні, і да 27 году да н. э. горад прыкметна вырас. Таракона зьяўляецца найстарэйшым рымскім паселішчам на Ібэрыйскім паўвостраве.

У часы Рымскай імпэрыі Таракона зьяўлялася сталіцай рымскай правінцыі Бліжняя Гішпанія, а пасьля аб’яднаньня з Галісіяй — сталіцай правінцыі Тараконская Гішпанія. У 45 годзе да н. э. Юліюс Цэзар зрабіў горад цэнтрам рымскай правінцыі, пераназваўшы яго ў Калёнію Юліюса Урбіс Трыюмфаліс Таракан. Пасьля пасьпяховага завяршэньня Кантабрскай вайны ў Тэракане зімаваў Актавіян Аўгуст, які пабудаваў у горадзе шматлікія будынкі ў гонар перамогі. Будучы рымскі імпэратар Сэптыміюс Сэвэр некалькі гадоў жыў тут і выконваў ролю кіраўніка рымскай адміністрацыі.

На працягу чатырох стагодзьдзяў горад знаходзіўся пад уладай маўраў і быў вызвалены ў 1117 годзе. Руіны рымскіх збудаваньняў былі ўключаныя ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Гішпаніі ў 2000 годзе. У Сярэднявеччы горад быў сталіцай каралеўства Арагон.

## Гарады-сябры

* Клягенфурт, Аўстрыя
* Стафард, Вялікабрытанія
* Альгера, Італія
* Пампэі, Італія
* Пушкін, Расея
* Авіньён, Францыя
* Арлеан, Францыя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка
# Гішпанская інквізыцыя

Пячатка «Сьвяшчэннага трыбунала» ў Гішпаніі
**Трыбунал сьвятой канцылярыі інквізыцыі** (па-гішпанску: *Tribunal del Santo Oficio de la Inquisición*, шырока вядомы як Гішпанская інквізыцыя, па-гішпанску: *Inquisición española*) — суд, створаны ў 1478 г. каталіцкім манархам Фэрдынандам II Арагонскім і Ізабэлай I Кастыльскай. Закліканы падтрымліваць чысьціню каталіцкай веры ў іх каралеўстве, а таксама замяніць сабой сярэднявечную інквізыцыю, якая знаходзілася пад папскім кантролем. Інквізыцыя працавала ў значнай ступені для таго, каб забясьпечыць правільнасьць веры нованавернутых, асабліва габрэяў, мусульманаў і іншых, прымус пад страхам сьмерці прыняць хрысьціянства. Рашэньні манархаў стварыць інквізыцыю было прадыктавана некалькімі прычынамі, такімі як ўзмацненьне іх палітычнай улады, паслабленьне апазыцыі, падаўленьне conversos («новазвернутых» з габрэяў), атрыманьне прыбытку ад канфіскацыі маёмасьці асуджаных ерэтыкоў. Новы орган знаходзіўся пад прамым кантролем гішпанскай манархіі. Ён быў канчаткова скасаваны толькі ў 1834 годзе, падчас праўленьня Ізабелы II.
# Краіна Баскаў

|  |
| --- |
| Басконія |
| гішп. *País Vasco*, бас. *Euskadi* |
| Герб  |
|  Гімн  | Eusko Abendaren Ereserkia[d] і Gernikako Arbola[d] |
|  Агульныя зьвесткі  |
|  Краіна  | * Гішпанія
 |
|  Статус  | аўтаномная супольнасьць |
|  Уваходзіць у  | Паўднёвая Краіна Баскаў[d] |
|  Адміністрацыйны цэнтар  | Віторыя |
|  Дата ўтварэньня  | 25 кастрычніка 1979 |
|  Леэндакары  | Іньніга Уркульлю |
|  Афіцыйныя мовы  | басконская, гішпанская |
|  Насельніцтва (2008)  | 2155546 (4.9%, 7-е месца)
  |
|  Плошча  |  7234 км² (1.4%, 14-е месца)
  |
|  Вышыня па-над узр. м.  **·** сярэдняя вышыня  |  876 м |
|  Месцазнаходжаньне Басконіі  |
|  |
|  Мэдыя-зьвесткі  |
|  Часавы пас  |  UTC+1, UTC+2
  |
|  Код ISO 3166-2  | ES-PV |
|  Афіцыйны сайт |
|    Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы  |

Герб Краіны Баскаў

**Краіна Баскаў** ці **Басконія** (па-гішпанску: *País Vasco*, па-басконску: *Euskadi*) — гістарычны рэгіён і аўтаномная супольнасьць на поўначы Гішпаніі. Сталіца — Віторыя-Гастэйс. Рэгіён зьяўляецца часткай аднайменнай гістарычнай вобласьці, тэрыторыя якой распаўсюджваецца таксама на паўднёвую частку Францыі. Аўтаномія Краіне Баскаў была прадастаўлена дзякуючы канстытуцыі 1978 году, то бок супольнасьць грунтуецца на Статуце Аўтаноміі Краіны Баскаў, асноватворнага прававога дакумэнта, які забясьпечвае аснову для разьвіцьця басконскага народу на гішпанскай зямлі. Нягледзячы на гэта, тэрыторыя Навары, дзе каля паловы насельніцтва складаюць этнічныя баскі, не была далучана да супольнасьці і выведзена ў асобную аўтаномную адзінку. Найбуйнейшых горадам супольнасьці зьяўляецца Більбао, што месьціцца ў правінцыі Біская.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
# Дыянісіюс (папа рымскі)

Дыянісіюс (папа рымскі) |  |
| Асабістыя зьвесткі |
| Нарадзіўся | каля 200* Рымская імпэрыя
 |
| Памёр | 26 сьнежня 268* Рым, Рымская імпэрыя
 |
| Дэнамінацыя | Каталіцкая царква |
| Заняткі | каталіцкі сьвятар |
| Дзень памяці | 26 сьнежня |
|  **Дыянісіюс** у Вікісховішчы
 |

**Дыянісіюс II** (па-лацінску: *Dionysius*; ? — 26 сьнежня 268) — біскуп Рыма з 22 ліпеня 259 па 26 сьнежня 268. Нарадзіўся ў Вялікай Грэцыі. Будучы папам, перапісваўся з Дыянісіюсам Александрыйскім, дапамагаў абшчынам на ўсходзе імпэрыі матэрыяльна. Выкрываў савэліянаў. Карыстаўся аўтарытэтам і пасьля сьмерці: згадваецца ў працах Базыль Вялікага, асабліва шануецца ордэнам кармэлітаў.

## Вонкавыя спасылкі

 **Дыянісіюс (папа рымскі)** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Дыянісіюс. Catholic Encyclopedia