# Галакост

**Галако́ст** (Халакост; стар.-грэц. holokaustós — усёспаленьне, зьнішчэньне агнём; ахвярапрынашэньне; у Ізраіле ды габрэйскім асяродзьдзі ў карыстаньні назва Шоа (іўр. שואה) — катастрофа) — палітыка генацыду нацысцкай Нямеччыны, якая прывяла да вынішчэньня 5 820 960 габрэяў у 1933—1945 гадох. Нацысты называлі гэта «канчатковым вырашэньнем жыдоўскага пытаньня» (ням. *die Endlösung der Judenfrage*). Апрача габрэяў на фізычнае зьнішчэньне асуджаліся цыганы, славяне, гомасэксуалы.

Тэрмін упершыню выкарыстаў будучы ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру пісьменьнік Элі Вэзэль — выкарыстаў як сымбаль газавых камэраў і крэматорыяў. Галакост быў мэтанакіраваным зьнішчэньнем людзей на падставе іх нацыянальнасьці. На 1942 год немцы заяўлялі, што зьнішчылі 60% усіх габрэяў Эўропы (35% ад усіх габрэяў сьвету). Увогуле, немцы цягам Другой сусьветнай вайны зьнішчылі больш як палову ўсіх габрэяў у сьвеце: 6 мільёнаў з 11. У якасьці «тлумачэньня» нацысты казалі, што габрэі належаць да *Untermenschen* (недачалавекаў), якія стаяць на эвалюцыйнай прыступцы ніжэй за «арыйцаў».

Забойства праводзілася як мага больш эфэктыўна і сыстэматычна. Была пабудаваная, фактычна, індустрыя па зьнішчэньні людзей — канцэнтрацыйныя лягеры. Пры паступленьні ў канцлягер немцы забіралі ў людзей усю асабістую маёмасьць. Апісаньне кожнай рэчы заносілася ў спэцыяльныя кнігі. Нацысты трацілі шмат высілкаў на пошук найбольш эфэктыўных сродкаў масавага забойства людзей. Напрыклад, пасьля захопу Беларусі ў 1941 годзе, немцы выкарыстоўвалі хворых зь беларускіх псыхбальніц у якасьці «марскіх сьвінак» для пошуку найбольш таннага спосабу забойства. У Менску яны паспрабавалі ставіць некалькіх людзей аднаго за адным (як часам рабілі і НКВД), каб адной куляй забіваць некалькіх чалавек, але гэты мэтад аказаўся неэфэктыўным і дарагім. Тады немцы паспрабавалі выкарыстаць дынаміт, але гэта дало яшчэ горшыя вынікі. Псыхічна хворыя людзі з шматлікімі ранамі і адарванымі канечнасьцямі крычалі ў перадсьмяротнай агоніі, а немцы дабівалі іх з аўтаматаў. Нарэшце, упершыню ў гісторыі быў ужыты «Gaswagen» — машына, у якой выхлапная труба была накіраваная ўнутр. Упершыню гэтая машына сьмерці была выкарастаная на тэрыторыі Беларусі, у Магілёве. Спачатку немцы ўжывалі легкавік, але тады беларускія пацыенты з псыхічнай лякарні каналі больш як 30 хвілінаў. Тады немцы вырашылі выкарастаць грузавік. Атрутныя выхлапы забілі ўсіх унутры грузавіка за 8 хвілінаў.

Акрамя Gaswagen’аў у канцэнтрацыйных лягерах пачалі ўжывацца газавыя камэры. Калі людзей адпраўлялі ў газавыя камэры, ім давалі талёнчыкі на вопратку. Ім казалі: вы проста пойдзеце памыцца ў душ, потым атрымаеце адзеньне. Людзі з гэтымі талёнчыкамі ішлі ў газавую камэру. І немцы запускалі ў гермэтычную камэру атрутны газ. Ужываліся розныя газы. Найбольш вядомы Zyklon B (Цыклён Б). Ён ужываўся ў Майданку і ў Асьвенціме (Аўшвіц-Біркенаў).

## Канцэнтрацыйныя лягеры сьмерці

* Асьвенцім (Auschwitz-Birkenau)
* Бронная гара (Bronnaja Gora)
* Бухэнвальд (Buchenwald)
* Белжэц (Bełżec)
* Хелмно (Chełmno)
* Майданэк (Majdanek, KZ Lublin)
* Трасьцянец, каля Менску
* Сабібар (Sobibór)
* Трэблінка (Treblinka)

## Глядзіце таксама

* Галакост на Беларусі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Ружанскі Галакост. Уладзімер Крукоўскі
* Галакост і Беларусь
* Жалобная цырымонія ў Асьвенціме на 60-годзьдзе вызваленьня
* Беларускія вязьні Асьвенціму згадваюць пра тое, як выжылі ў канцлягеры
* Пра Галакост школьныя праграмы па гісторыі Беларусі не апавядаюць
* Ці памятаюць пра Асьвенцім у Беларусі?
* Што ведаюць беларусы пра Асьвенцім?
* Апытаньне на менскіх вуліцах: «Што такое Галакост?»
* Квасьнеўскі ўручыў Кавалерскі крыж беларускаму вэтэрану, які ўдзельнічаў у вызваленьні Асьвенціму
* Dean, Martin: *Robbing the Jews — The Cofiscation of Jewish Property in the Holocaust, 1935—1945*, Cambridge University Press, 2008.  (анг.)