Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Мэльбурн

|  |
| --- |
| Мэльбурн |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг | Герб |

 |
|  Краіна  |  Аўстралія
 |
|  Штат  |  Вікторыя
 |
|  Першыя згадкі  | 1835 |
|  Дата заснаваньня  | 30 жніўня 1835 |
|  Горад з  |  1847
  |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  |  9992,5 км²
 |
|  Тып клімату  | марскі клімат |
|  Вышыня НУМ  | 31 м |
|  Часавы пас  | * UTC+10
* UTC+11 (летні час)
 |
|  Каардынаты  | 37°49′14″ пд. ш. 144°57′41″ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  |  4 900 000 чал. (2018)

  |
|  Афіцыйная мова  | аўстралійская ангельская мова[d] |
|  Этнахаронімы  | Melburnian, Melburnians і Melburniani |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 0370, 0371, 0372, 0374, 0376, 0377, 0378, 0379, 0383, 0385, 0386, 0390, 0391, 0392, 0393, 0394, 0395, 0396, 0398 і 0399 |
|  Паштовы індэкс  | 3000–3207 |
|  |
|  Сайт  | melbourne.vic.gov.au |
| Мэльбурн на мапе Аўстраліі
Мэльбурн
 |

**Мэльбурн** (па-ангельску: *Melbourne* [ˈmɛlbə(r)n], мясцовае вымаўленьне таксама [ˈmælbən, -bn̩]) — другі паводле велічыні горад у Аўстраліі, цэнтар штату Вікторыя, разьмешчаны вакол заліва Порт-Філіп. Колькасьць насельніцтва з прыгарадамі складае каля 3,8 мільёну чалавек (паводле ацэнак на 2007 год).

Горад лічыцца адным з асноўных камэрцыйных, прамысловых і культурных цэнтраў Аўстраліі. Мэльбурн таксама часта завуць «спартовай і культурнай сталіцай» краіны, бо ў ім праходзяць шматлікія спартовыя і культурныя падзеі ў жыцьці Аўстраліі. Горад знакаміты сваім спалучэньнем віктарыянскай і сучаснай архітэктуры, шматлікімі паркамі і садамі, шматаблічным і шматнацыянальным насельніцтвам. У 1956 годзе Мэльбурн прымаў у сябе летнія Алімпійскія гульні, а ў 2006 годзе — Гульні Садружнасьці. Тут жа ў 1981 годзе праходзіла сустрэча кіраўнікоў дзяржаваў Брытанскай Садружнасьці нацыяў, а ў 2006 годзе — саміт «Групы дваццаці», у якім прынялі ўдзел кіраўнікі дзевятнаццаці найбольш разьвітых краінаў.

Мэльбурн быў заснаваны вольнымі пасяленцамі ў 1835 годзе як сельскагаспадарчае паселішча на беразе ракі Яры (гэта адбылося праз 47 гадоў пасьля зьяўленьня першага эўрапейскага паселішча ў Аўстраліі). Дзякуючы залатой ліхаманцы ў Вікторыі горад хутка ператварыўся ў мэтраполію і стаў да 1865 году самым буйным і найважнейшым горадам Аўстраліі. Але ўжо ў пачатку XX стагодзьдзя ён саступіў пальму першынства Сыднэю.

У пэрыяд з 1901 году, калі была ўтворана Фэдэрацыя Аўстраліі, і да 1927 году, калі сталіцай дзяржавы стаў горад Канбэра, у Мэльбурне разьмяшчаліся аўстралійскія ўрадавыя ўстановы.

## Глядзіце таксама

* Плошча Фэдэрацыі
* Плян Годла — праект забудовы Мэльбурну
* Мэльбурнскі музэй

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Мэльбурн** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Экспрэсіянізм

**Экспрэсіяні́зм** (па-лацінску: *expressio* — "выражэньне") — плынь у эўрапейскім мастацтве.

Экспрэсіянізм аб'яднаў першым чынам творчыя групы мастакоў, якія працавалі ў Нямеччыне й Аўстраліі перад Першай сусьветнай вайной. З канца XIX стагодзьдзя ў нямецкай культуры склаўся адмысловы погляд на твор мастацтва. Лічылася, што ён павінен несьці ў сабе толькі волю мастака, стварацца «па ўнутранай неабходнасьці», якая ў камэнтарах і апраўданьнях ня мае патрэбы. Адначасова адбывалася пераацэнка эстэтычных каштоўнасьцяў. Зьявілася цікавасьць да творчасьці гатычных майстроў — Эль Грэка, Пітэра Брэйгеля Старэйшага. Зноўку адкрываліся мастацкія вартасьці экзатычнага мастацтва Афрыкі, далёкага Ўсходу, Акіяніі. Усё гэта адбілася на фармаваньні новай плыні ў мастацтве.

## Выяўленчае мастацтва

Экспрэсіянізм — гэта спроба паказаць унутраны сьвет чалавека, яго перажываньні звычайна ў момант лімітавай духоўнай напругі. У экспрэсіянізьме было шмат супярэчнасьцяў. З аднаго боку — крайні індывідуалізм; зь іншага — культ індывідуалізму спалучаўся з сталым імкненьнем аб'ядноўвацца. Экспрэсіяністы адмовіліся ад сьветлаценю, перадачы прасторы. Паверхня іхных палотнаў здаецца апрацаванай грубым пэндзьлем без усялякага клопату аб вытанчанасьці. Мастакі шукалі новыя, агрэсіўныя выявы, імкнуліся выказаць сродкамі жывапісу трывогу, дыскамфорт. Колер, лічылі экспрэсіяністы, валодае ўласным сэнсам, ён здольны выклікаць пэўныя эмоцыі, яму прыпісвалі сымбалічнае значэньне.
# Постімпрэсіянізм

Зорная ноч над Ронаю. *Вінцэнт ван Гог*
**Постімпрэсіянізм** (па-француску: *postimpressionisme*) — кірунак у выяўленчым мастацтве, які ўзьнік у 1880-х гадох. Мастакі гэтага кірунку не прытрымліваліся выключна зрокавых уражаньняў, а прагнулі вольна й абагульнена перадаваць матэрыяльнасьць сьвету, зьвярталіся да дэкаратыўнай стылізацыі. Да выбітных прадстаўнікоў постімпрэсіянізму ў жывапісу ставяцца Вінцэнт ван Гог, Поль Гаген, Поль Сэзан, Анры Тулюз-Лятрэк.

Пачатак постімпрэсіянізму прыпадае на крызіс імпрэсіянізму канца XIX стагодзьдзя. Тады адбылася апошняя выстава імпрэсіяністаў і быў апублікаваны «Маніфэст сымбалізму» (1886) францускага паэта Жана Марэаса. Постімпрэсіяністы, шматлікія зь якіх раней належалі да імпрэсіянізму, пачалі шукаць мэтады выказваньня ня толькі імгненьня, яны сталі асэнсоўваць працягласьць стану навакольнага сьвету.

Для постімпрэсіянізму ўласьцівы розныя творчыя сыстэмы й тэхнічныя сродкі, якія паўплывалі на далейшае разьвіцьцё выяўленчага мастацтва. Працы Ван Гога прадугледжвалі зьяўленьне экспрэсіянізму, Гаген праклаў шлях да сымбалізму й мадэрну.

## Паўтоны дзьвюх плыняў

Позьнія творы некаторых прадстаўнікоў францускага імпрэсіянізму, якія жылі й працавалі пасьля апошняй іх выставы ў 1886 годзе, адносяць да постімпрэсіянізму. Але выразнай, ясна вызначанай мяжы 1886 году выраблена не было. Гэта значыць мяжа паміж імпрэсіянізмам і постімпрэсіянізм — невыразная, размытая. І некаторыя творы мастакоў мелі ўсе прыкметы папярэдняй майстэрскай плыні й пасьля 1886 году. Таму ў пералік постімпрэсіяністаў адносяць і былых імпрэсіяністаў, і новыя імёны новага пакаленьня мастакоў.

## Прадстаўнікі

* Каміль Пісаро (1830—1903)
* Поль Сэзан (1839—1906)
* Анры Тулюз-Лятрэк (1864—1901)
* Поль Гаген (1848—1903)
* Вінцэнт ван Гог (1853—1890)
* Жорж Сьёра (1859—1891)
* П'ер Банар (1867—1947)
* Марыс Дэні (1870—1943)
* Поль Сэр’юзье (1864—1927)
* Эдуард Вюяр (1868—1940)
* Кер-Ксав’е Русэль (1867—1944)
* Жорж Дюфрэнуа (1870—1943)
* Анры Русо (1844—1910)
* Поль Баўм (1859—1932)
* Поль Сыньяк (1863—1935)

## Галерэя

* **Поль Сэзан Хата павешанага ў Авэрэ, 1873
* Гара Сьвятога Віктора, 1888-1890
* Натурморт з цукарніцаю, 1888-1890
* Гульцы ў карты, 1894-1895

* **Поль Гаген Бэз, натурморт, 1885
* Малюнкі Гагена, альбом, 1900
* Брэтань. Пэйзаж, 1889
* Ева, 1889

* **Вінцэнт ван Гог Стары млын, 1888
* Шпіталь у Сэн Рэмі, 1889
* Мастак на пленэры, 1888
* Пеўнікі ў белае вазе, 1890

* **Каміль Пісаро Гаўр, порт, 1903
* Півоні
* У Норвудзе
* Мост Понт Нэф, Париж, 1902

## Глядзіце таксама

* Акадэмізм
* Імпрэсіянізм
* Экспрэсіянізм
* Кубізм
# Вялікая дэпрэсія

Сям’я абяздоленых зборшчыкаў гароху Каліфорніі ў пэрыяд крызісу.
**Вялікая дэпрэсія** (па-ангельску: *Great Depression*) — рэцэсія сусьветнай эканомікі, якая пачалася ў большасьці месцаў у 1929 і скончылася ў пачатку 1933 году.

Да 1939 году сьвет выходзіў з дэпрэсіі, таму 1930-я ўвогуле лічацца пэрыядам Вялікай дэпрэсіі. У вузкім сэнсе гэты тэрмін прымяняецца толькі ў дачыненьні да ЗША, а ў дачыненьні да ўсяго сьвету гавораць пра сусьветны эканамічны крызіс. Спад найбольш закрануў разьвітыя краіны Захаду: ЗША, Канаду, Вялікабрытанію, Нямеччыну й Францыю. Моцна пацярпелі прамысловыя гарады, у шэрагу краін практычна спынілася будаўніцтва, цэны на сельскагаспадарчую прадукцыю з-за адсутнасьці плацежаздольнага попыту ўпалі на 40—60%.

Прычынай эканамічнага крызісу, верагодна, стала сукупнасьць фактараў: недахоп грашовай масы, крызіс перавытворчасьці, імклівы прырост насельніцтва, скарачэньне міжнароднага гандлю, біржавыя спэкуляцыі, зьмяншэньне ваенных заказаў па заканчэньні Першай сусьветнай вайны. Пад канец пэрыяду рэцэсіі ўзровень прамысловай вытворчасьці быў адкінуты да ўзроўню пачатку XX стагодзьдзя. Колькасьць беспрацоўных у краінах Захаду дасягнула 30 млн чалавек, моцна пагоршыўся стан рабочых, фэрмэраў, дробных гандляроў, прадстаўнікоў сярэдняй клясы, многія зь іх апынуліся за рысай беднасьці. Вырасла колькасьць прыхільнікаў радыкальных ідэалёгіяў.

Як вынік Вялікай дэпрэсіі, кейнсіянскія падыходы ў эканоміцы пацясьнілі клясычны эканамічны лібэралізм і дамінавалі да 1970-х. Вялікая дэпрэсія стала асноўным фактарам усталяваньня сацыял-дэмакратыі й плянаванай эканомікі ў эўрапейскіх краінах пасьля Другой сусьветнай вайны.

## Пачатак

Прамысловы індэкс Доў Джонз у 1928—1930 гадох
Эканамічныя гісторыкі звычайна зьвязваюць пачатак Вялікай дэпрэсіі з раптоўным разбуральным крахам коштаў на фондавым рынку ЗША 29 кастрычніка 1929 году, які вядомы як Чорны аўторак. Не зважаючы на гэта, некаторыя гісторыкі прыходзяць да высновы, што фондавы крах быў толькі сымптомам, а ня чыньнікам Вялікай дэпрэсіі.

Нават пасьля крызісу на Ўол-Стрыт у 1929 годзе аптымізм працягваў захоўвацца на працягу некаторага часу сярод некаторых бізнэсоўцаў і фінансістаў, гэтак Джон Ракфэлер прыгадаў, што дэпрэсіі прыходзяць і сыходзяць, а росквіт заўсёды вяртаецца ізноў. Фондавы рынак напачатку 1930 году пачаў павольны рост, нават вярнуўшыся да паказчыку красавіка 1929 году. Аднак пачазчык амаль на 30% быў ніжэйшым у параўнаньні зь пікавым значэньнем у верасьні 1929 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Фатаздымкі пэрыяду Вялікай дэпрэсіі. The Huffington Post
* Дэмаграфія ЗША ў пэрыяд Вялікай дэпрэсіі
* Discontinuance of M3 ФРС спыняе публікацыю статыстыкі шырокай грашовай масы М3.
* Графік прамысловага індэксу Доў Джонз ад 1928 году
# Мадэрнізм

**Мадэрні́зм** (ад анг. *modern*, франц. *moderne* — «сучасны», ня блытаць з мадэрнам) — агульная назва шматлікіх нерэалістычных стыляў і кірункаў у мастацтве першай паловы XX стагодзьдзя, такіх, як фавізм, экспрэсіянізм, кубізм, футурызм, прымітывізм, абстракцыянізм, сюррэалізм ды шмат іншых. Агульныя ўласьцівасьці ўсіх гэтых стыляў — адмова ад выяўленьньня рэчаіснасьці, фармалізм, індывідуалізм. Творы мадэрністаў звычайна ў большай ступені адлюстроўваюць унутраны сьвет аўтара, чым навакольную рэальнасьць, і разьлічаныя на эмацыянальнае, падсьвядомае ўспрыманьне. Тэарэтычнай базай мадэрнізму зьяўляюцца філязофскія ідэі Ф. Ніцшэ, З. Фройда, М. Гайдэгера ды іншых прадстаўнікоў неклясычнае філязофіі.

## Вонкавыя спасылкі

* Расейскі авангард