Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Тыха Брагэ

|  |
| --- |
| Тыха Брагэ |
| па-дацку: *Tyge Ottesen Brahe‎* |
|  |
|  Дата нараджэньня  | 14 сьнежня 1546 |
|  Месца нараджэньня  | Замак Кнутсторп, Сконэ, Данія, Данія-Нарвэгія |
|  Дата сьмерці  | 24 кастрычніка 1601(1601-10-24)[…] (54 гады) |
|  Месца сьмерці  | * Прага, Багемія, Сьвятая Рымская імпэрыя
 |
|  Прычына сьмерці  | ныркавая няздатнасьць[d] |
|  Месца пахаваньня  | * Тынскі храм
 |
|  Месца вучобы  | * Капэнгагенскі ўнівэрсытэт[d] (1562)
* Ляйпцыскі ўнівэрсытэт[d] (1565)
* Ростацкі ўнівэрсытэт[d] (1567)
 |
|  Занятак  | астраном, аўтабіёграф, паэт, астроляг, алхімік, пісьменьнік, друкар |
|  Навуковая сфэра  | астраномія |
|  Месца працы  | * Ураніборг
 |
|  Вядомы як  |  стваральнік Геа-геліяцэнтрычнай сыстэмы сьвету укладальнік «Рудольфінскіх табліцаў»
  |
|  Навуковы кіраўнік  | * Валянтын Таў
* Каспар Пойцэр
 |
|  Вучні  |  Ёган Кеплер  |
|  Бацька  | Otte Brahe[d] |
|  Маці  | Beate Clausdatter Bille[d] |
|  Дзеці  | Sidsel Brahe[d] і Elisabeth Brahe[d] |
|  Узнагароды  |  |
|  Подпіс  |  |
| **Тыха Брагэ** ў Вікісховішчы |

**Туге Одэсэн Брагэ** (па-дацку: *Tyge Ottesen Brahe‎*, [ˈtˢyːə ˈɒtəsn̩ ˈpʁaːa]), больш вядомы пад латынізаваным імем **Ты́ха Бра́гэ** (дац. *Tycho Brahe ‎*; 14 сьнежня 1546 — 24 кастрычніка 1601) — дацкі шляхціч, астраном. Сёньня найбольш вядомы як адзін зь першых астраномаў у Эўропе. Быў таксама астролягам і альхімікам. Вызнаваў пратэстантызм.

Тыха Брагэ паходзіў са Сконэ (цяпер — тэрыторыя Швэцыі), валодаў маёнткам на востраве Вен, дзе пабудаваў адзін з самых раньніх дасьледчыцкіх інстытутаў — Ураніборг. Назва Ўраніборг пайшла ад музы астраноміі — Ураніі. Каля Ўраніборгу была пабудаваная падземная абсэрваторыя Шэрнэборг зь некалькімі буйнымі астранамічнымі інструмэнтамі. Там ён правёў шэраг дакладных вымярэньняў. Успрыняў геамэтрычныя ідэі сыстэмы Каперніка і філязофію сыстэмы Пталемэя і сфармуляваў сваю ўласную мадэль Сусьвету — Тыханічную мадэль. Ягоная сыстэма была ўспрынятая нямецкім астраномам Атанасыюсам Кірхэрам. Напрыканцы жыцьця Тыха Брагэ працаваў у Празе па запрашэньні імпэратара Рудольфа II Габсбурга. Ад 1600 і да сьмерці Тыха ў 1601 годзе яму дапамагаў Ёган Кеплер. Гэты ня менш выбітны навукоўца ў далейшым з дапамогай вынікаў назіраньняў Брагэ распрацаваў сваю ўласную астранамічную тэорыю. Спрабаваў вымяраць кутавыя памеры зорак.

Тыха Брагэ лічыцца адным з самых дбайных астраномаў-практыкаў свайго часу. Ягоныя назіраньні былі настолькі дакладнымі, што Кеплер здолеў з дапамогай вынікаў гэтых назіраньняў сфармуляваць законы руху плянэтаў. Тыха склаў адзін зь першых зорных каталёгаў. У канечным выніку з дапамогай назіраньняў Тыха Брагэ было выяўлена, якая ж тэорыя мае права лічыцца праўдзівай — Капэрніканская ці тэорыя Пталемэя.

Тыха Брагэ пахаваны ў Тынскім храме ў Празе (Чэхія).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
# Карляс Кастанэда

|  |
| --- |
| Карляс Кастанэда |
|  Асабістыя зьвесткі  |
|  Нарадзіўся  | 25 сьнежня 1925(1925-12-25)* Кахамарка, Пэру
 |
|  Памёр  | 27 красавіка 1998(1998-04-27)[…] (72 гады)* Лос-Анджэлес, ЗША
 |
|  Сужэнец  | Флярында Донэр[d] |
|  Літаратурная дзейнасьць  |
|  Род дзейнасьці  | антраполяг, пісьменьнік, навэліст, эсэіст, этнограф, паэт |
|  Гады творчасьці  |  з 1968 |
|  Жанр  | эсэ |
|  Мова  | ангельская, партугальская і гішпанская мова |
|  Подпіс  |  |
| **Карляс Кастанэда** ў Вікісховішчы
 |
|  |

**Ка́рляс Сэ́сар Сальвадор Аранія Кастанэ́да** (па-гішпанску: *Carlos César Salvador Araña Castaneda*; 25 сьнежня 1925 (альбо 1931, альбо 1935), Кахамарка, Пэру — 27 красавіка 1998, Лос-Анджэлес, ЗША) — амэрыканскі пісьменьнік і антраполяг (доктар філязофіі па антрапалёгіі), этнограф, мысьляр эзатэрычнай накіраванасьці і містык, аўтар кніг-бэстсэлераў, прысьвечаных шаманізму і выкладу незвычайнага для заходняга чалавека сьветапогляду. Сам Кастанэда карыстаўся тэрмінам магія, аднак, паводле яго словаў, гэты панятак ня цалкам перадае сутнасьць вучэньня, заснаванага на традыцыях старажытных і новых «відушчых» — талтэкаў, — «Шляхі воіна».

## Крыніцы
# Варта (рака)

**Ва́рта** (па-польску: *Warta*) — рака ў Польшчы, правы прыток Одры (Одэру).

Даўжыня — 808 км, плошча басэйну — 53 700 км². На працягу 350 км зарэгуляваная шлюзамі. Суднаходная да гораду Познань.

На Варце разьмешчаныя гарады Чанстахова, Познань, Гораў Велікапольскі.

## Прытокі

* Нотэць,
* Обра,
* Просна,
* Лісварта,
* Вэлна.

## Літаратура

* Варта, река // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб, 1890—1907.

## Вонкавыя спасылкі
# Славянскія плямёны

Славяне ў 8—11 стст.
## Усходнеславянскія аб’яднаньні

* Бужане
* Валыняне
* Вяцічы
* Драўляне
* Дрыгавічы
* Крывічы

Полацкія крывічы
Смаленскія крывічы
Пскоўскія крывічы
* Паляне
* Радзімічы
* Севяране
* Славене
* Улічы
* Харваты
* Ціверцы

## Заходнеславянскія аб’яднаньні

* Памаране
* Мазаўшане
* Паляне
* Вісляне
* Люцічы
* Бодрычы
* Маравы
* Славене
* Велеты
* Палабы
* Зьлічане
* Лучане
* Дрэване
* Руяне
* Сорбы
* Лужычане

## Паўднёваславянскія аб’яднаньні

* Берзіты
* Велегезіты
* Другавіты
* Дукляне
* Езерыты
* Захумляне
* Мараване
* Мілінгі
* Нератвяне
* Сагудаты
* Севяране
* Сем славянскіх плямёнаў
* Сэрбы
* Смаляне
* Струменцы
* Харваты
* Харутане
* Цімачане

## Гл. таксама

* Анты
* Вянеды
* Дулебы

## Спасылкі

* УЛАДЗІМІР ЛОБАЧ, ЭТНАГРАФІЯ БЕЛАРУСІ (ЛЕКЦЫЙНЫ КУРС)
* Славяне в Византии
* Сергей Алексеев, Славянская Европа V—VIII веков
* Florin Curta, The Making of the Slavs: History and Archaeology of the Lower Danube Region
* Вячеслав Носевич, Славяне и субстрат (фрагмент доработанной версии, касающийся гаплогруппы I2a1)