Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ківу (возера)

Возера Ківу
**Ківу** — возера ў Цэнтральнай Афрыцы, на мяжы паміж Руанды і Дэмакратычнай Рэспублікай Конга ў Вялікай рыфтавай даліне, адно з Вялікіх афрыканскіх азёраў. Возера Ківу мае сьцёк праз раку Рузізі, якая цячэ ў паўднёвым кірунку і ўпадае ў Танганьіку.

## Геаграфія

Плошча паверхні возера роўная прыкладна 2700 км ², зрэзу вады знаходзіцца на адзнаке 1460 мэтраў на узроўнем мора. Азёрная катлавіны разьмешчана ў рыфтавай даліне, якая паступова пашыраецца, выклікаючы вульканічную актыўнасьць у рэгіёне і заглыблены возера, максымальная глыбіня якога складае 480 мэтраў (16 месца па глыбіні ў сьвеце). Возера акружана гарамі.
# Хазарскі каганат

Мапа Хараскага каганату
**Хаза́рскі каганат** — сярэднявечная дзяржава, створаная качавым цюркамоўным народам хазараў. Дзяржаўнае ўтварэньне вылучылася з Заходне-Цюрскага каганату. Кантралявала тэрыторыю Паўночнага Каўказу, Ніжняга і Сярэдняга Паволжа, сучаснага паўночна-заходняга Казахстану, Прыазоўя, паўночную частку Крыму, а таксама стэпы і лесастэпы Ўсходняй Эўропы да Дняпра.

Цэнтар дзяржавы першапачаткова знаходзіўся ў паўночнай частцы сучаснага Дагестану, пазьней перамясьціўся ў нізоўі Волгі. Частка кіруючай эліты прыняла юдаізм. У палітычнай залежнасьці ад хазараў некаторы час знаходзілася частка ўсходнеславянскіх племянных зьвязаў.

## Вонкавыя спасылкі

* Хазарскі інфармацыйны цэнтар Кевіна А. Брука
* Мапы Хазарыі Рычарда Бурда
* Толочко, Петр Петрович. Миф о хазаро-иудейском основании Киева // Российская археология. — 2001. — № 2.
# Урадлівы паўмесяц

Урадлівы паўмесяц
**Урадлівы паўмесяц** — умоўная назва рэгіёна на Блізкім Усходзе, у якім у зімовыя месяцы назіраецца павышаная колькасьць ападкаў. Тэрмін зьяўляецца перакладам анг. *Fertile Crescent*, уведзенага ў навуковы абарот амэрыканскім археолягам Джэймсам Брэстэдам каля 1900.

Рэгіён мае выгнутую форму. З поўдня абмежаваны Сырыйскай і паўночна-арабійскімі пустынямі, з паўднёвага захаду — Сынайскай паўвыспай, з захаду — Міжземным морам, з поўначы — хрыбтом Таўр і Армянскім нагор’ем, з усходу — гарамі Заграс.

Урадлівы паўмесяц лічыцца першым з цэнтраў, дзе зарадзілася земляробства і жывёлагадоўля. Тут зьявіліся самыя старажытныя гарадзкія культуры сьвету (Ерыхон, Чатал-Хуюк).

## Вонкавыя спасылкі

* Ancient Fertile Crescent Almost Gone. National Geographic  (анг.)
# Параіба

|  |
| --- |
| Параіба |
| парт.  Paraíba |
| Герб  |
|  Гімн  | Anthem of Paraíba[d] |
|  Агульныя зьвесткі  |
|  Краіна  | * Бразылія
 |
|  Статус  | Штат |
|  Уваходзіць у  | Паўночна-Ўсходні рэгіён[d] |
|  Адміністрацыйны цэнтар  | Жуан-Пэсоа[d] |
|  Дата ўтварэньня  | 1889 |
|  Кіраўнік  | João Azevêdo[d] |
|  Насельніцтва (2012)  | 3815171 (13-е месца)
  |
|  Плошча  |  56584.6 км² (21-е месца)
  |
|  Вышыня па-над узр. м.  **·** сярэдняя вышыня  |  496 м |
|  Месцазнаходжаньне Параібы  |
|  |
|  Мэдыя-зьвесткі  |
|  Часавы пас  |  UTC-3, America/Fortaleza
  |
|  Летні час  |  UTC-2
  |
|  Код ISO 3166-2  | BR-PB |
|  Афіцыйны сайт |
|    Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы  |

**Параіба** (па-партугальску: *Paraíba*) — штат на ўсходзе Бразыліі. Мяжуе са штатамі Рыю-Грандзі-ду-Норці на поўначы, Сэара на захадзе, Пэрнамбуку на поўдні; усход штату абмывае Атлянтычны акіян. Адміністрацыйны цэнтар — Жуан-Пэсоа.

Параіба зьяўляецца самым усходнім штатам Бразыліі, мыс Кабу-Бранка ў Жуан-Пэсоа зьяўляецца самай усходняй кропкай ня толькі Бразыліі, але й усёй Паўднёвай Амэрыкі.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
# Кітайскі каляндар

**Кіта́йскі калянда́р** — месяцова-сонечны каляндар, заснаваны адначасова на фазах Месяца і вярчэньні сонца і аб’ядноўвае ў сабе элемэнты як месячнага, так і сонечнага календароў. У Кітаі ў шырокі ўжытак увайшоў Грэгарыянскі каляндар, але месяцовы каляндар, як і раней, выкарыстоўваецца для вызначэньня датаў традыцыйных сьвятаў, як, напрыклад, «Сьвята вясны» («*Аджэ*»), «Сьвята сярэдзіны восені» ды іншых.

Таксама месяцовы каляндар выкарыстоўваюць астролягі, напрыклад, для вызначэньня найспрыяльнейшых дзён для вясельляў альбо для адчыненьня ўстановаў. Фазы Месяца вызначаюцца з дапамогай месяцовага календара, разьбітага на месяцы згодня зь месяцовым цыклем.

У Кітаі месяцовы каляндар атрымаў назву «сельскагаспадарчы» (農曆 nónglì), а грыгарыянскі каляндар называецца «звычайным» (公曆 gōnglì), «заходнім» (西曆 xīlì) альбо «сонечным» (日曆 rìlì). Пасьля ўвядзеньня грэгарыянскага календара яго таксама называлі «новым», а месяцовы каляндар — адпаведна — старым.

## Варыянты

Іншыя падобныя календары альбо цалкам ідэнтычныя кітайскаму (напрыклад, карэйскі), альбо падобныя да кітайскага, але маюць пэўныя адрозьненьні (у віетнамскім календары — Трус у задыякальным цыклі заменены на Ката; у тыбэцкім календары — зьмененыя некалькі задыякальных назваў жывёлаў; у японскім календары — зьменены прынцып падзяленьня, з-за чаго зьяўляюцца адрозьненьні ў гадох зь іншымі календарамі).

Элемэнты кітайскага (кітайска-ўйгурскага) календара дзякуючы мангольскім захопам зрабіліся таксама здабыткам ісламскіх народаў. Назвы жывёлаў, перакладзеныя з мангольскай мовы на турэцкую, выкарыстоўваліся для вядзеньня храналягічных запісаў, чыноўніцкіх і гістарычнах дакумэнтаў на тэрыторыях, дзе былі пашыраныя пэрсыдзкая і турэцкая мовы ад Малой Азіі да Індыі, пачынаючы зь сярэднявечча і на найноўшага часу. У Іране месяцовы каляндар заставаўся ў побыце сялян і зьбіральнікаў падаткаў да часу забароны на ягонае выкарыстаньне ў 1925 годзе.

## Вонкавыя спасылкі

 **Кітайскі каляндар** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Мілард Філмар

|  |
| --- |
| Мілард Філмар |
| па-ангельску: *Millard Fillmore* |
|  |
|  |
| прэзыдэнт ЗША[d] |
| 9 ліпеня 1850 — 4 сакавіка 1853 |
| Папярэднік | Захары Тэйлар |
| Наступнік | Франклін Пірс |
| сябра Палаты прадстаўнікоў ЗША[d] |
| 4 сакавіка 1837 — 3 сакавіка 1843 |
| Папярэднік | Thomas C. Love[d] |
| Наступнік | William A. Moseley[d] |
| віцэ-прэзыдэнт ЗША[d] |
| 4 сакавіка 1849 — 9 ліпеня 1850 |
| Папярэднік | Джордж Міфлін Далас[d] |
| Наступнік | Уільям Руфус Кінг[d] |
| сябра Палаты прадстаўнікоў ЗША[d] |
| 4 сакавіка 1833 — 3 сакавіка 1835 |
| Наступнік | Thomas C. Love[d] |
| member of the New York State Assembly[d] |
| 1829 — 1831 |
| сябра рады дырэктараў[d] |
| 4 сакавіка 1849 — 9 ліпеня 1850 |
|  Асабістыя зьвесткі  |
| Нарадзіўся | 7 студзеня 1800(1800-01-07)[…]* Самерхіл[d], Каюга[d], Нью-Ёрк, ЗША
 |
| Памёр | 8 сакавіка 1874(1874-03-08)[…] (74 гады)* Бафала, Нью-Ёрк, ЗША
 |
| Партыя | * Know Nothing Party[d]
* Партыя вігаў[d]
 |
|  Сужэнец  | Эбігейл Філмар[d] і Caroline C. Fillmore[d] |
|  Дзеці  | Мэры Эбігей Філмар[d] і Мілард Паўэрс Філмар[d] |
|  Бацька  | Натаніэль Філмар[d] |
|  Маці  | Phoebe Millard[d] |
|  Подпіс  |  |

**Мілард Філмар** (1800—1874) — 13-ы прэзыдэнт ЗША, прыхільнік ідэі кампрамісу паміж рабаўладальнікамі і іхнімі праціўнікамі.

## Крыніцы
# Нэбраска

Месцазнаходжаньне штату Нэбраскі
**Нэбраска** (па-ангельску: *Nebraska*) — штат у цэнтральнай частцы ЗША.

## Геаграфія

Нэбраска разьмешчана на Вялікіх Раўнінах, на захад ад ракі Мізуры. Плошча штату — 200 356 км². Небраска мяжуе з наступнымі штатамі: Паўднёвая Дакота, Каларада, Ваёмінг, Канзас, Аёва, Мізуры.

Сталіца штату — горад Лінкальн. Таксама ёсць буйны горад Омага.

## Гісторыя

1 сакавіка 1867 году Нэбраска ўвайшла ў склад ЗША і стала 37-м штатам.

## Асобы

* Гілары Сўонк
* Лафает Рональд Габард