Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Спадарожнікі Юпітэра

Галілеевы спадарожнікі: Іа, Эўропа, Ганімед, Кальліста
**Спадарожнікі Юпітэра** — натуральныя спадарожнікі плянэты Юпітэр. На сёньняшні дзень навукоўцам вядомыя 63 спадарожнікі Юпітэра; гэты найбольшы лік адкрытых спадарожнікаў сярод усіх плянэт Сонечнай сыстэмы. Акрамя таго, у Юпітэра ёсьць сыстэма кольцаў.

У 1610 годзе Ґалілео Ґалілей, назіраючы Юпітэр у тэлескоп, адкрыў чатыры найболей буйныя спадарожнікі — Іа, Эўропа, Ганімэд і Кальліста, якія цяпер носяць назву «ґалілеевых». Яны яркія і круцяцца па досыць аддаленых ад плянэты арбітах, так што іх лёгка адрозьніць нават у палявы бінокль. Першынство ў адкрыцьці спадарожнікаў аспрэчваў таксама нямецкі астраном Сымон Марыўс, які пазьней даў ім назвы, узяўшы імёны са старажытнагрэцкіх мітаў.

Дзякуючы наземным назіраньням сыстэмы Юпітэра да канца 1970-х гадоў было вядома ўжо 13 спадарожнікаў. У 1979 годзе, зьдзяйсьняючы пралёт міма Юпітэра, касьмічны апарат «Вояджэр-1» выявіў яшчэ тры спадарожнікі.

Пачынаючы з 1999 году пры дапамозе наземных тэлескопаў новага пакаленьня былі адкрытыя яшчэ 47 спадарожнікаў Юпітэра, пераважная большасьць зь якіх маюць дыямэтар у 2-4 кілямэтры.

**Парамэтры некаторых спадарожнікаў**| Назва | Дыямэтар ™ | Маса (кг) | Радыюс арбіты ™ | Пэрыяд (д) | Нахіл (°) да экватара Юпітэра | Эксцэнтрысытэт | Ґрупа |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Метыда | 47 | 1,2×1017 | 127 690 | 0,294780
 || 0,000° || 0,0012 | Група Амальтэі |
| Адрастэя | 26×20×16 | 7,5×1015 | 128690 | 0,29826 | 0,000° | 0,0018 |
| Амальтэя | 262×146×134 | 2,1×1018 | 181 170 | 0,49817905 | 0,360° | 0,0031 |
| Тэба | 110×90 | 1,5×1018 | 221 700 | 0,6745 | 0,901° | 0,0177 |
| Іа | 3660.0×3637,4×3630,6 | 8,9×1022 | 421 700 | 1,769137786 | 0,050° | 0,0041 | Галілеевы спадарожнікі |
| Эўропа | 3121,6 | 4,8×1022 | 671 034 | 3,551181041 | 0,471° | 0,0094 |
| Ґанімэд | 5262,4 | 1.5×1023 | 1 070 412 | 7,15455296 | 0,204° | 0,0011 |
| Кальліста | 4820,6 | 1,1×1023 | 1 882 709 | 16,6890184 | 0,205° | 0,0074 |
| Фэміста | 8 | 6,9×1014 | 7 391 645 | 129,827611 | 15,346° | 0,2006 |
| Леда | 20 | 1,1×1016 | 11 097 245 | 238,824159 | 27,210° | 0,1854 | Група Гімаліі |
| Гімалія | 170 | 6.7×1018 | 11 432 435 | 249,726305 | 29,590° | 0,1443 |
| Лісытэя | 36 | 6.3×1016 | 11 653 225 | 256,995413 | 25,771° | 0,1132 |
| Элара | 86 | 8,7×1017 | 11 683 115 | 257,984888 | 30,663° | 0,1723 |
| Ананке | 28 | 3.0×1016 | 20 815 225 | 613,518491 | 149,526° | 0,3963 | Група Пасыфэ |
| Кармэ | 46 | 1.3×1017 | 23 734 465 | 747,008062 | 120,659° | 0,3122 |
| Пасыфэ | 60 | 3.0×1017 | 24 094 770 | 764,082032 | 143,037° | 0,2953 |
| Сынопэ | 38 | 7.5×1016 | 24 214 390 | 769,779665 | 146,657° | 0,2468 |

* Кальлірое
* Іокастэ
* Гарпаліке
* Праксідыке
* Каліке
* Тайгетэ
* Ісаное
* Эрыноме
* Мегаклітэ
* Автоное
* Тыоне
* Герміпэ
* Этнэ
* Эврыдоме
* Эвантэ
* Эвпорые
* Артозые
* Спондэ
* Кале
* Пазітэ
* Кальліхорэ
* Халдэнэ
* Карпа
* Мнэме
* Тэльксіное
* Геліке
* Геґемоне
* Кільлене
* Архе
* Эвкеладэ
* Аойдэ
* Кора

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Спадарожнікі Юпітэра
* Jupiter’s Known Satellites
# Кіраўнік дзяржавы

**Кіраўнік дзяржавы** — службовая асоба, якое валодае выключным правам прадстаўляць дзяржаву ўнутры краіны і ў міжнародных адносінах.

Паводле формы кіраўнік дзяржавы можа быць *індывідуальным* (фізычнай асобай) або *калектыўным* (органам публічнай улады). Форма кіраўніка дзяржавы ў розных краінах ёсьць вынікам мноства фактараў, уключаючы форму дзяржаўнага кіраваньня, форму дзяржаўнага ладу, палітычныя традыцыі, палітычную філязофію кіруючага клясу і інш.

У манархіях кіраўніком дзяржавы зьяўляецца манарх. У прэзыдэнцкай рэспубліцы або паўпрэзыдэнцкай рэспубліцы -- прэзыдэнт.

У адных краінах (напрыклад, ЗША) прэзыдэнт зьяўляецца кіраўніком выканаўчай улады з прадстаўніцкімі функцыямі, у іншых (напрыклад, Нямеччына) прэзыдэнт мае некаторыя паўнамоцтвы выканаўчай улады з прадстаўніцкімі функцыямі. У абодвух выпадках канстытуцыя не называе прэзыдэнта кіраўніком дзяржавы. Фактычна, кіраўніком дзяржавы ў рэспубліцы зьяўляецца народ, які дэлегуе прэзыдэнту некаторыя функцыі кіраваньня дзяржавай на абмежаваны тэрмін.

## Глядзіце таксама

* Сьпісы кіраўнікоў дзяржаў
* Генэральны сакратар
* Тытул
# 14 чэрвеня

|  |
| --- |
| ← **чэрвень** → |
| Пн | Аў | Ср | Чц | Пт | Сб | Нд |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| 2026 год Усе дні |

**14 чэ́рвеня** — 165-ы дзень году (166-ы ў высакосным годзе) паводле Грыгарыянскага календару. Да канца году застаецца 200 дзён.

## Падзеі

* 1596 — кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза выдаў дазвол мітрапаліту кіеўскаму Міхалу Рагозе на скліканьне Берасьцейскага сабору
* 1634 — складаньне Палянаўскага міру паміж Рэччу Паспалітаю і Маскоўскаю дзяржаваю
* 1777 — на Кантынэнтальным Кангрэсе ў Філадэлфіі зацьверджаны нацыянальны сьцяг ЗША з 13 белымі зоркамі на сінім фоне й 13 чырвона-белымі чаргаваных між сабой палосамі па колькасьці наяўных тады штатаў. З тых часоў колькасьць палосаў засталася нязьменнай, а зоркі паступова дадаваліся з уваходжаньнем новых штатаў у склад краіны. Цяпер сьцяг ЗША зьмяшчае 50 зорак
* 1792 — Барысаў атрымаў герб
* 1834 — Ісаак Фішэр з Спрынгфілду (штат Вэрмонт, ЗША) атрымаў патэнт на наждачную паперу
* 1846 — Каліфорнія паўстала супраць Мэксыкі; абвяшчэньне Каліфарнійскае рэспублікі
* 1919 — пачатак антысавецкага паўстанmня на Браслаўшчыне і Дзісненшчыне.
* 1941 — савецкія войскі распачалі масавую дэпартацыю грамадзян Латвіі, Летувы й Эстоніі ў аддаленыя расейскія рэгіёны
* 1982 — перамога Брытаніі над Аргентынаю ў вайне за Фолклэнды
* 1997 — у Карэлічах прайшлі міжнародныя чытаньні, прысьвечаныя Ігнату Дамейку ; заснаваньне музэю І. Дамейкі ў Мядзьведцы
* 2015 — Катастрофа Іл-103 пад Берасьцем, у выніку якой загінула два чалавекі.

## Нараджэньні

* 1798 — Францішак Палацкі, чэскі гісторык, літаратар, палітык і грамадзкі дзяяч
* 1837 — Ўільям Чатэртан Дыкс, ангельскі паэт
* 1867 — Мітрафан Доўнар-Запольскі, беларускі гісторык, этнограф, фальклярыст і літаратуразнавец, адзін з заснавальнікаў нацыянальнай гістарыяграфіі
* 1900 — Міхась Забэйда-Суміцкі, беларускі сьпявак
* 1928 — Чэ Гевара, арґентынскі рэвалюцыянэр, адна з цэнтральных фігур Кубінскае рэвалюцыі
* 1931 — Ігар Сарокін, беларускі опэрны сьпявак (барытон), народны артыст Беларусі
* 1935 — Рыгор Паўтарак, украінскі мовазнаўца, доктар філялягічных навук, прафэсар, акадэмік НАН Украіны
* 1939 — Арнольд Памазан, беларускі актор і народны артыст Беларусі
* 1944 — Жанна Бічэўская, расейская нацыяналістычная сьпявачка, народная артыстка Расеі
* 1946 — Дональд Трамп, амэрыканскі бізнэсовец
* 1954 — Юры Курненін, беларускі футбаліст і трэнэр
* 1956 — Джана Наніні, італьянская сьпявачка і аўтарка песьняў

## Сьмерці

* 1903 — Ян Карловіч, лінгвіст, этнограф, фальклярыст, музыказнаўца
* 1920 — Макс Вэбэр, нямецкі сацыёляг, эканаміст, юрыст
* 1936 — Гільбэрт Кійт Чэстэртан, брытанскі пісьменьнік, журналіст ды літаратуразнаўца
* 1986 — Хорхэ Люіс Борхэс, аргентынскі празаік, паэт, публіцыст

## Сьвяты

* ЗША — Дзень нацыянальнага сьцяга (з 1916 году)
* Сусьветны дзень донара крыві

### Мэмарыяльныя дні

* Латвія — Дзень памяці ахвяраў камуністычнага тэрору

## Вонкавыя спасылкі

 **14 чэрвеня** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў