Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Паўднёвая Караліна

**Паўднёвая Караліна** (анг. South Carolina) — штат на паўднёвым усходзе ЗША, адзін з так званых Паўднёва-Атлянтычных штатаў.

* Сталіца: Калюмбія
* Дэвіз: ўсьмешлівыя твары, прыгожыя месцы (анг.: Smiling faces, beautiful places)
* Мянушка: «штат сабаловых пальмаў»

## Вонкавыя спасылкі

 **Паўднёвая Караліна** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# П’емонцкая мова

|  |
| --- |
| П’емонцкая |
| Piemontèis |
|  |
|  Ужываецца ў  | Італія |
|  Рэгіён  | П’емонт |
|  Колькасьць карыстальнікаў  | 2 млн. |
|  Клясыфікацыя  |  Мовы Эўропы
  |
|  Афіцыйны статус  |
|  Статус:  | 7 Нясталы[d] |
|  Пісьмо  | лацінскае пісьмо |
|  Коды мовы  |
|  ISO 639-2(Б)  |  roa
  |
|  ISO 639-2(Т)  |  pms
  |
|  ISO 639-3  | pms |
|  SIL  |  -
 |

**П’емонцкая мова** (па-п’емонцку: *lenga piemontèisa*) — адна з гальска-італійскіх моваў, распаўсюджаная на паўночным-захадзе Італіі ў акрузе П’емонт. Традыцыёна адносіцца да «італійскіх дыялектаў». На гэтай мове размаўляюць каля 2 мільёнаў чалавек.

Многія эўрапейскія і амэрыканскія лінгвісты лічаць п’емонцкую самастойнай мовай, але ў Італіі яна звычайна лічыцца дыялектам. На сёньняшні дзень п’емонцкая мова мае вызначаны афіцыйны статус, прызнаны рэгіянальным урадам П’емонту, але не ўрадам Італіі.

П’емонцкая была роднай мовай эмігрантаў, якія ў пэрыяд з 1850 па 1950 гады зьядзжалі з П’емонту ў Францыю, Бразылію, ЗША, Аргентыну, Уругвай і іншыя краіны.

## Крыніцы
# 1128

|  |
| --- |
| Гады |
| 1125 · 1126 · 1127 — **1128** — 1129 · 1130 · 1131 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1100‑я · 1110‑я — **1120‑я** — 1130‑я · 1140‑я |
| Стагодзьдзі |
| XI ст. — **XII стагодзьдзе** — XIII ст. |

| 1128 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1128 *MCXXVIII* |
| Ад заснаваньня Рыму | 1881 |
| Армянскі каляндар | 577 ԹՎ ՇՀԷ |
| Каляндар Багаі | -716 — -715 |
| Бізантыйскі каляндар | 6636 — 6637 |
| Бірманскі каляндар | 490 |
| Будысцкі каляндар | 1672 |
| Каляндар бэрбэраў | 2078 |
| Габрэйскі каляндар | 4888 — 4889 |
| Галяцэнскі каляндар | 11128 |
| Іранскі каляндар | 506 — 507 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 1183 — 1184 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1050 — 1051 |
|  · *Калі-юга* | 4229 — 4230 |
| Карэйскі каляндар | 3461 |
| Кітайскі каляндар | 3824 — 3825 |
| Копцкі каляндар | 844 — 845 |
| Мусульманскі каляндар | 521 — 523 |
| Тайскі сонечны каляндар | 1671 |
| Этыёпскі каляндар | 1120 — 1121 |

## Падзеі

## Нараджэньні

## Сьмерці

* Рагвалод-Барыс Усяслававіч , Рагвалод II -полацкі князь з 1101 па 1128 (нар. канец 1040-ых)

 **1128** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Генэральная акруга Беларусь

|  |
| --- |
| Генэральная акруга Беларусь |
| Generalbezirk Weißruthenien |
| Герб  |
Сьцяг  |
|  Агульныя зьвесткі  |
|  Краіна  | Трэці Райх |
|  Статус  | адміністрацыйная адзінка[d] |
|  Уваходзіць у  | Райхскамісарыят Остлянд |
|  Адміністрацыйны цэнтар  |  Менск
 |
|  Дата ўтварэньня  | 1 верасьня 1941 |
|  Дата скасаваньня  | 1944 |
|  Кіраўнік  | Вільгельм Кубэ (1941—1943); Курт фон Готбэрг (1943—1944) |
|  Афіцыйныя мовы  | нямецкая і беларуская мова |
|  Насельніцтва  | * 2 411 333 чал.
 |
|  Плошча  |  53 660 км²
 |
|  Час існаваньня  |  1941—1944
  |
|  Месцазнаходжаньне Генэральнай акругі Беларусь  |
|  |
|    Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы  |

**Генэра́льная акру́га «Белару́сь»** (ням. *Generalbezirk Weißruthenien*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Райхскамісарыяту «Остлянд», створана нацысцкай Нямеччынай на акупаванай тэрыторыі СССР і заходнебеларускіх земляў, што да верасьня 1939 году знаходзіліся ў складзе Польскай Рэспублікі. Цэнтар месьціўся ў Менску.

Напачатку акруга ўлучала тэрыторыю Наваградзкага ваяводзтва, часткі Віленскага і Палескага ваяводзтваў Польскай Рэспублікі, а таксама тэрыторыю Беларускай ССР і Смаленшчыну. Была падзеленая на чатыры галоўныя вобласьці (ням. *Hauptgebieten*) з цэнтрамі ў Віцебску, Магілеве, Менску й Смаленску. У 1942 годзе ўлада нямецкае цывільнае адміністрацыі была абмежаваная. Смаленшчына і значная частка Беларускай ССР (акрамя Барысава, Менску і Слуцку) адышлі пад кантроль нямецкіх вайсковых уладаў. Генэральная акруга на той час падзялялася на абласныя камісарыяты (ням. *Gebietskommissariate*) з цэнтрамі ў Баранавічах, Вялейцы, Ганцавічах, Глыбокім, Лідзе, Менску, Наваградку, Слоніме й Слуцку.

У лютым 1944 году ў склад Генэральнай акругі «Беларусь» перадалі Вільню з ваколіцамі, якая была часткай акругі «Летува», а таксама Берасьцейскі, Кобрынскі і Пінскі гебіты, якія раней знаходзіліся ў складзе Генэральнай акругі Валынь-Падольле Райхскамісарыяту Ўкраіна.

## Школа

У 1942—1943 гады ў Генэральнай акрузе Беларусі стварылі 4- і 7-клясныя школы на беларускай мове. Зь іх 600 працавала ў Менскай акрузе і па 400 — у Баранавіцкай, Вялейскай і Глыбоцкай.

## Падпольле

У частцы Генэральнай акругі «Беларусь», створанай з акупаванай тэрыторыі БССР, найбольш моцным падпольлем зьяўлялася савецкая антынямецкая партызанка. У Заходняй Беларусі савецкія партызаны былі нашмат слабейшымі, перш за ўсё з-за недахопу падтрымкі ад мясцовага насельніцтва. Трываў там польска-савецкі канфлікт, які на Наваградчыне ператварыўся ў вайну паміж польскай Арміяй Краёвай і савецкімі партызанамі. Дадатковым фактарам быў беларускі нацыянальны рух. Нямецкая акупацыйная ўлада наўмысна правакавала нацыянальныя канфлікты, у выніку чаго стасункі паміж беларусамі і палякамі пагоршыліся, але не да ступені адкрытага канфлікту.

## Гаўляйтэры

* Вільгельм Кубэ (1 верасьня 1941 — 22 верасьня 1943)
* Курт фон Готбэрг (27 верасьня 1943 — жнівень 1944)

## Глядзіце таксама

* Генэральны камісарыят Беларусь
* Генэральная акруга Валынь-Падольле

## Крыніцы
# Цыклён

Пазатрапічны цыклён каля Ісьляндыі
**Цыклён** (ад стар.-грэц. κυκλῶν) — атмасфэрны віхур велізарнага (ад сотняў да некалькіх тысячаў кілямэтраў) дыямэтру з паніжаным ціскам паветра ў цэнтры.

Паветра ў цыклёне цыркулюе супраць гадзіньнікавай стрэлкі ў паўночным паўшар’і і па гадзіньнікавай стрэлцы ў паўднёвым. Цыклёнічныя вятры рухаюцца амаль па ўсіх рэгіёнах Зямлі, за выключэньнем роўніка, і звычайна зьвязаныя з дажджом ці сьнегам. Акрамя таго, у паветраных пластах на вышыні ад зямной паверхні да некалькіх сотняў мэтраў, вецер мае складнік, накіраваны да цэнтра цыклёна, па барычным градыенце (у бок зьмяншэньня ціску). Велічыня складніку памяншаецца з вышынёй.

Цыклён — ня проста супрацьлегласьць антыцыклёну, у іх адрозьніваецца мэханізм узьнікненьня. Цыклёны пастаянна й натуральным чынам зьяўляюцца з-за кручэньня Зямлі, дзякуючы сіле Карыёліса. Сьледзтвам тэарэмы Браўэра аб нерухомай кропцы зьяўляецца наяўнасьць у атмасфэры прынамсі аднаго цыклёну альбо антыцыклёну.

Адрозьніваюць два асноўных віды цыклёнаў — нетрапічныя й трапічныя.

## Шкала вымярэньняў

* Шкала ўраганаў Сафіра — Сімпсана

## Глядзіце таксама

* Антыцыклён
* Трапічны цыклён
* Пазатрапічны цыклён
* Субтрапічны цыклён
* Сьпіс трапічных цыклёнаў
* Сьпіраль
* Дэпрэсія (мэтэаралёгія)

## Літаратура

* science/cyclone-meteorolog (анг.). Britannica.
# J2000.0

**J2000.0** — назва эпохі ў астраноміі. Эпоха — вызначаны момант часу, у які дакладна вызначаны астранамічныя каардынаты і элемэнты арбіт, і ад якога вылічаны іншыя арбітальныя парамэтры, з мэтай прадказаньня становішча таго ці іншага аб’екта ў будучыні.

Зь цягам часу недакладнасьці і памылкі вымярэньняў накопліваюцца, ствараючы ўсё больш памылак вылічэньняў становішча аб’екта. У мінулым астраномы і групы астраномаў вызначалі эпохі паводле сваіх меркаваньняў, аднак у наш час эпохі вызначаны ў міжнародным пагадненьні. Такім чынам, астраномы па ўсім сьвеце могуць супрацоўнічаць больш эфэктыўна.

Бягучая эпоха, вызначаная міжнародным пагадненьнем — J2000.0.

Дакладнае значэньне па Юліянскаму календару:

* 2451545,0 TT (Зямны час), ці поўдзень 1 студзеня 2000 году.

Гэтыя дата і час эквівалентныя:

* 11:59:27,816 1 студзеня 2000 году па міжнароднаму атамнаму часу (TAI).
* 11:58:55,816 1 студзеня 2000 году па сусьветнаму каардынаванаму часу (UTC).
# Гарызонт

Гарызонт
**Гарызонт** (па-грэцку: *horizo* літар.: абмежавальны) або **пазем** — крывая, якая абмяжоўвае частку паверхні Зямлі, якую бачыць назіральнік на адкрытай мясцовасьці ці на моры.

Адрозьніваюць гарызонт бачны і матэматычны (сапраўдны).

## Крыніцы
# Ахмэд Уях’я

Ахмэд Уях’я
**Ахмэд Уях’я** (па-арабску: أحمدأويحيى‎) (нар. 2 ліпеня 1952) — альжырскі палітычны дзеяч, прэм'ер-міністар Альжыра з 23 чэрвеня 2008. Ён быў раней прэм’ер-міністрам з 31 сьнежня 1995 году па 15 сьнежня 1998 і з 5 траўня 2003 па 24 траўня 2006 ад партыі Дэмакратычнае нацыянальнае аб’яднаньне.

 **Ахмэд Уях’я** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Карляс Мэса

|  |
| --- |
| Карляс Мэса |
|  |
|  |
| віцэ-прэзыдэнт Балівіі[d] |
| 6 жніўня 2002 — 17 кастрычніка 2003 |
| Папярэднік | Jorge Quiroga[d] |
| Наступнік | Álvaro García Linera[d] |
| прэзыдэнт Балівіі |
| 17 кастрычніка 2003 — 9 чэрвеня 2005 |
| Папярэднік | Gonzalo Sánchez de Lozada[d] |
| Наступнік | Эдуарда Радрыгес[d] |
|  Асабістыя зьвесткі  |
| Нарадзіўся | 12 жніўня 1953(1953-08-12) (72 гады)* Ля Пас, Балівія
 |
| Партыя | * Civic Community[d]
 |
| Адукацыя | * Вышэйшы ўнівэрсытэт Сан-Андрэасу[d]
 |
|  Бацька  | José Mesa Figueroa[d] |
|  Маці  | Teresa Gisbert Carbonell[d] |
|  Узнагароды  |         |
|  Подпіс  |  |
|  Сайт  | carlosdmesa.com (гішп.) |

**Ка́рляс Мэ́са-Хізбэ́рт** (па-гішпанску: *Carlos Mesa Gisbert*; нар. 12 жніўня 1953) — балівійскі палітык, былы прэзыдэнт Балівіі.

## Крыніцы
# 1969

|  |
| --- |
| Гады |
| 1966 · 1967 · 1968 — **1969** — 1970 · 1971 · 1972 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1940‑я · 1950‑я — **1960‑я** — 1970‑я · 1980‑я |
| Стагодзьдзі |
| XIX ст. — **XX стагодзьдзе** — XXI ст. |

| 1969 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1969 *MCMLXIX* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2722 |
| Армянскі каляндар | 1418 ԹՎ ՌՆԺԸ |
| Каляндар Багаі | 125 — 126 |
| Бізантыйскі каляндар | 7477 — 7478 |
| Бірманскі каляндар | 1331 |
| Будысцкі каляндар | 2513 |
| Каляндар бэрбэраў | 2919 |
| Габрэйскі каляндар | 5729 — 5730 |
| Галяцэнскі каляндар | 11969 |
| Іранскі каляндар | 1347 — 1348 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 2024 — 2025 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1891 — 1892 |
|  · *Калі-юга* | 5070 — 5071 |
| Карэйскі каляндар | 4302 |
| Кітайскі каляндар | 4665 — 4666 |
| Копцкі каляндар | 1685 — 1686 |
| Мусульманскі каляндар | 1388 — 1389 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2512 |
| Этыёпскі каляндар | 1961 — 1962 |

**1969** (MCMLXIX) — звычайны год Грыгарыянскага календара, які пачынаецца ў сераду; 1969-ы год нашай эры (н. э.) і *ад Нараджэньня Хрыстовага* (Н. Хр.); 969-ы год II тысячагодзьдзя, 69-ы год XX стагодзьдзя і 10-ы і апошні год 1960-га дзесяцігодзьдзя.

## Падзеі

* 26 лютага — заснаваны Навукова-дасьледчы інстытут сродкаў аўтаматызацыі
* 3 чэрвеня — заснаваны Прыпяцкі запаведнік
* 21 ліпеня — чалавек (Ніл Армстранг) упершыню ступіў на паверхню Месяца

## Нараджэньні

* 4 сакавіка — Кіт Флінт, вакаліст брытанскага электроннага гурту The Prodigy
* 18 красавіка — Уладзімер Цыплакоў, беларускі выбітны хакеіст
* 28 сьнежня — Лінус Торвальдс, фінскі праграміст, заснавальнік апэрацыйнай сыстэмы Linux

## Сьмерці

* 10 студзеня — Майсей Гітлін, пратэстанцкі прапаведнік, місіянэр
* 31 сакавіка — Мікола Шчаглоў-Куліковіч, беларускі кампазытар, музыколяг
* 12 красавіка — Сяргей Малафееў,беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, доктар
* 3 ліпеня — Браян Джонс, рок-музыка, гітарыст The Rolling Stones
* 27 ліпеня — Яўхім Кіпель, беларускі пэдагог і актывіст дыяспары
* 17 жніўня — Людвіг Міс ван дэр Раэ, нямецкі і амэрыканскі архітэктар
* 18 сьнежня — Пятро Глебка, беларускі паэт, драматург
# 2010-я

**2010-я**
Стагодзьдзі: XX стагодзьдзе - XXI стагодзьдзе - XXII стагодзьдзе
Дзесяцігодзьдзі:
1960-я
1970-я
1980-я
1990-я
2000-я
**2010-я**
2020-я
2030-я
2040-я
2050-я
2060-я

Гады:
2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019

---

## Асноўныя падзеі

 **2010-я** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Парыж гарыць?

|  |
| --- |
| Парыж гарыць? |
| па-француску: *Paris brûle-t-il ?* |
|  Жанр  | драматычны фільм і ваенны фільм |
|  Рэжысэр  | * Рэнэ Клеман[d]
 |
|  Сцэнарыст  | * Гор Відал[d]
* Фрэнсіс Форд Копала
* Jean Aurenche[d]
* Pierre Bost[d]
* Claude Brulé[d]
* Іў Буасэ[d]
 |
|  Прадусар  | * Paul Graetz[d]
 |
|  У ролях  | * Жан-Поль Бэльмандо
* Charles Boyer[d]
* Леслі Каран[d]
* Jean-Pierre Cassel[d]
* George Chakiris[d]
* Бруно Крэмэр
* Claude Dauphin[d]
* Ален Дэлён
* Керк Дуглас
* Глен Форд[d]
* Gert Fröbe[d]
* Даніэль Жэлен[d]
* Hannes Messemer[d]
* Harry Meyen[d]
* Іў Мантан[d]
* Энтані Перкінс[d]
* Мішэль Пікалі[d]
* Wolfgang Preiss[d]
* Клод Рыш[d]
* Сімона Сіньёрэ[d]
* Robert Stack[d]
* Жан-Луі Трэнціньян[d]
* Pierre Vaneck[d]
* Орсан Ўэлз
* Helmuth Schneider[d]
* Pierre Dux[d]
* Billy Frick[d]
* Ernst Fritz Fürbringer[d]
* Konrad Georg[d]
* Joachim Hansen[d]
* Günter Meisner[d]
* Sacha Pitoëff[d]
* Serge Rousseau[d]
* Marie Versini[d]
* Bernard Fresson[d]
* П’ер Калет[d]
* Michael Lonsdale[d]
* Paul Crauchet[d]
* Félix Marten[d]
* Georges Staquet[d]
* Жорж Жэрэ[d]
* Jean Négroni[d]
* Michel Etcheverry[d]
* Э. Г. Маршал[d]
* Billy Kearns[d]
* Claus Holm[d]
* Karl-Otto Alberty[d]
 |
|  Кампазытар  | * Марыс Жар[d]
 |
|  Апэратар  | * Марсэль Грыньён[d]
 |
|  Мантаж  | Robert Lawrence[d] |
|  Мастак  | Willy Holt[d] |
|  Вытворчасьць  | Paramount Pictures |
|  Распаўсюд  | Paramount Pictures і Netflix |
|  Дата выхаду  | 1966 |
|  Працягласьць  | 175 хвіліна |
|  Краіна  | * Францыя
* ЗША
 |
|  Мова  | француская мова і ангельская |
|  Старонка на IMDb
 |

**Парыж гарыць?** (па-француску: *Paris brûle-t-il ?*) — француская стужка , якая выйшла ў пракат у 1966 годзе. Рэжысэры кіно: Рэнэ Кляман.

## Зьмест

Стужка пра Другую Сусьветную Вайну ў Францыі.

## Глядзіце таксама

* Мой пан дэ Люрдэн

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Парыж гарыць?
# Валід Саліман

|  |
| --- |
| Валід Саліман |
|  |
|  Асабістыя зьвесткі  |
|  Нарадзіўся  | 11 красавіка 1975(1975-04-11) (51 год)* Туніс, Туніс
 |
|  Літаратурная дзейнасьць  |
|  Род дзейнасьці  | эсэіст, перакладнік |
|  Мова  | арабская мова |

**Валід Саліман** (па-арабску: وليد سليمان‎ Walid Soliman; нарадзіўся 11 красавіка 1975 году ў Тунісе) — перакладнік і пісьменьнік.

## Жыцьцяпіс

### Адукацыя

Валід Саліман скончыў каледж «Садзікія» (першая сучасная сярэдняя школа ў Тунісе, заснаваная ў 1875 годзе). Па сканчэньні вучобы ва ўнівэрсытэце па спэцыяльнасьці: ангельская мова і літаратура, атрымаў дыплём перакладніка Вышэйшай лінгвістычнай навучальнай установы (Туніскі ўнівэрсытэт І).

### Пераклады на арабскую мову

Валід Саліман зьяўляецца адною з наватарскіх і арыгінальных постацяў у сучаснай туніскай літаратуры. Дзякуючы валоданьню некалькімі мовамі і глыбокімі ведамі крыніцаў літаратуры і сусьветнае думкі, ён змог забясьпечыць для сябе бачнае месца ў туніскім культурным асяродзьдзі, якое ён узбагачае дзякуючы сваім перакладам шматлікіх важных твораў сьвету (Хорхэ Люіс Борхэс, Шарль Бадлер, Габрыель Гарсія Маркес, Андрэ Брэтон, Марыё Варгас Льлёса).

### Пераклады на францускую і ангельскую мовы

Апроч перакладаў на арабскую мову, Валід Саліман перавёў творы шматлікіх туніскіх і арабскіх паэтаў на францускую і ангельскую мовы. У дадзены момант ён рыхтуе кнігу: «Анталёгія туніскай паэзіі» (на францускай мове).

### Грамадзкая дзейнасьць

Акрамя таго, Валід Саліман зьяўляецца экс-прэзыдэнтам Туніскай асацыяцыі кінэматаграфічнае крытыкі, а таксама аўтарам шматлікіх артыкулаў культурнае прэсы ў Тунісе і на міжнародным пляне.

У наш час ён кіруе часопісам «DEDALUS» on-line, які ён і заснаваў.

## Публікацыі

* *Le troubadour des temps modernes*, Tunis, 2004
* *Les griffes des eaux*, éd. SOTEPA, Tunis, 2005
* *La dernière heure d’Einstein* [nouvelles], coll. Dedalus, éd. Walidoff, Tunis, 2008
* *Eros dans le roman* [essais de Mario Vargas Llosa traduits de l’espagnol avec une préface spéciale de l’auteur], 2009
* *The Journey of the Blind* [poésie de Mohamed Ksibet traduit de l’arabe en collaboration avec Jayson Casper], éd. Walidoff, Tunis, 2009
* *La mémoire de Ruben* [roman de Luis de Miranda traduit du français], coll. Dedalus, éd. Walidoff, Tunis, 2010
* *Enfances tunisiennes* [sous la dir. de Sophie Bessis et Leïla Sebbar], éd. Elyzad, Tunis, 2010