# Ангела Мэркель

|  |
| --- |
| Ангела Мэркель |
| Angela Merkel |
|  |
| 34-ы канцлер Нямеччыны 8-ы Канцлер ФРН |
|  22 лістапада 2005 — цяперашні час
  |
|  Папярэднік  |  Гергард Шрэдэр
 |
|  Асабістыя зьвесткі  |
| Нарадзілася | 17 ліпеня 1954 (71 год) Гамбург, ФРН |
| Партыя | ХДС |
| Адукацыя | * Політэхнічная сярэдняя школа Тэмпліну[d]
* Extended Secondary School Templin[d] (1973)
* Ляйпцыскі ўнівэрсытэт[d] (1978)[…]
* Акадэмія навук НДР[d]
 |
|  Сужэнец  | Ulrich Merkel[d] і Ёахім Заўэр[d] |
|  Дзеці  | няма |
|  Бацька  | Горст Каснэр |
|  Маці  | Герлінда Каснэр |
|  Узнагароды  |         Дзяржаўная прэмія зямлі Паўночнага Райну-Вэстфаліі[d] (16 траўня 2023)                     прэмія Эрыка Варбурга[d] (25 чэрвеня 2009) Нямецкая мэдыяпрэмія[d] (2009) медаль Леа Бека[d] (21 верасьня 2010) прэмія Гайнца Галінскага[d] (28 лістапада 2012) прэмія Леа Бека[d] (2007) прэмія імя Джавагарлала Нэру[d] (2009) прэмія Індыры Гандзі[d] (2013) мэдаль Робэрта Шумана[d] (2007) прэмія Абрагама Гайгера[d] (2015) асоба году паводле часопіса Time[d] (2015) ганаровы доктар Нанкінскага ўніверсітэта[d] (чэрвень 2016)  ганаровы доктар Ляйпцыскага ўнівэрсытэту[d] (3 чэрвеня 2008) ганаровы доктар Габрэйскага ўнівэрсытэту ў Ерусаліме[d] (2007) ганаровы доктар Лёвенскага каталіцкага ўніверсітэта[d] (12 студзеня 2017) ганаровы доктар Генцкага ўніверсітэта[d] (12 студзеня 2017) ганаровы доктар Тэль-Авіўскага ўнівэрсытэту[d] (1 лютага 2011) ганаровы доктар Унівэрсытэту Бабэшу — Баяі[d] (12 кастрычніка 2010) ганаровы доктар Бернскага ўніверсітэта[d] (2009) ганаровы доктар Гарвардзкага ўнівэрсытэту[d] (30 траўня 2019) Lucius D. Clay Medal[d] (2009) Henry A. Kissinger Prize[d] (21 студзеня 2020) ганаровы доктар унівэрсытэту Коменскага[d] (20 кастрычніка 2014) ганаровы доктар Расейскага хіміка-тэхналягічнага ўнівэрсытэту[d] honorary doctor of Wrocław University of Science and Technology[d] (24 верасьня 2008)  Ehrenplakette des Bundes der Vertriebenen[d] (2014) медаль Вільгельма Лёйшнера[d] (28 лістапада 2014) Чалавек року паводле Financial Times[d] (2015) прэмія Чатырох свабодаў — мэдаль Свабоды[d] (2016) Eugen Bolz Prize[d] (2017) honorary citizen of Templin[d] (8 лютага 2019) Q114457507? (31 жніўня 2019) мэдаль Бубэра-Розэнцвайга[d] (2020) honorary doctor of Johns Hopkins University[d] (15 ліпеня 2021) прэмія міру імя Фэлікса Уфуэ-Буаньі[d] (2022) Прэмія Нансэна[d] (4 кастрычніка 2022)  European Civil Rights Prize of the Sinti and Roma[d] (28 красавіка 2021) Q17353958? (24 кастрычніка 2011) Vision for Europe Award[d] Charles V European Award[d] honorary doctorate from Sciences Po[d] (2023) ганаровы доктар Інстытуту Вайцмана[d] (2025) Q1688688? (1973)  |
|  Подпіс  |  |
|  Сайт  | buero-bundeskanzlerin-ad.de (ням.) |

**А́нгела Даратэ́я Мэ́ркель** (па-нямецку: *Angela Dorothea Merkel*, народжаная **Каснэр**, *Kasner*; нарадзілася 17 ліпеня 1954 году, Гамбург, ФРН) — нямецкая палітыкіня, лідэрка ХДС, з 21 лістапада 2005 году фэдэральная канцлерка Нямеччыны ад Хрысьціянска-дэмакратычнага саюзу, які атрымаў перамогу на датэрміновых парлямэнцкіх выбарах у верасьні 2005 году.

## Біяграфія

Мэркель — трэцяе дзіця ў сям’і лютэранскага пастара Горста Каснэра і настаўніцы Герлінды Каснэр, нарадзілася ў Гамбургу. Неўзабаве пасьля яе нараджэньня сям’я пераехала ў НДР, дзе яе бацька ўзначаліў прыход у мястэчку Тэмплін. У юнацкасьці Мэркель уваходзіла ў піянэрскую арганізацыю, Зьвязе вольнай нямецкай моладзі, і адначасова была сябрам моладзевай арганізацыі лютэранскай царквы. У школе добра авалодала расейскай мовай. Пазьней вывучыла ангельскую.

У 1978 годзе скончыла Ляйпцыскі ўнівэрсытэт па спэцыяльнасьці фізыка. Падчас вучобы ва ўнівэрсытэце была сябрам раённага камітэту FDJ Зьвязу вольнай нямецкай моладзі, у 1986 годзе абараніла дысэртацыю па квантавай хіміі. З 1978 па 1990 год працавала ў Цэнтральным інстытуце фізычнай хіміі Акадэміі навук НДР. Адначасова курыравала Агітпрап Акадэміі навук НДР.

## Палітычная кар'ера

У 1989 пасьля падзеньня Бэрлінскага муру стала актыўнай удзельніцай дэмакратычнага руху — актывісткай Партыі дэмакратычнага абнаўленьня (ДА). Лётар дэ Мэзьер, апошні глава кабінэта міністраў НДР, даверыў ёй пост намесьніка прэс-сакратара ўраду.

У жніўні 1989 г. партыя ДА ўступіла ў Хрысьціянска-дэмакратычны саюз (ХДС), які тады знаходзіўся ва ўладзе. У сьнежні таго жа году Мэркель абраная дэпутаткай у Нямецкі Бундэстаг, бліскуча правёўшы перадвыбарную кампанію.

Ва ўрадзе Гэльмута Коля (які заўсёды называў яе «дзяўчынкай») стала міністаркай па справах жанчын і моладзі.

З 1991 г. — віцэ-старшыня Хрысьціянска-дэмакратычнага саюзу.

У 1994 г. перайшла на пасаду міністаркі навакольнага асяродзьдзя.

У 1998 г. ХДС быў змушаны сысьці ў апазыцыю, а вакол Гэльмута Коля выліўся скандал з нагоды незаконных вонкавых ахвяраваньняў на рахункі ХДС. Скандал крануў таксама і старшыню ХДС Вольфганга Шойблэ, які ў выніку сышоў у адстаўку.

Ангела Мэркель зраклася ад Коля і запатрабавала ад партыйнага актыву зьмяніць кіраўніцтва ХДЗ і пачаць партыйнае «абнаўленьне». У красавіку 2000 96 % сяброў партыі абралі яе пераемніцай Шойбле на пасту старшыні ХДЗ. Гэты посьпех быў асабліва характэрны на фоне таго, што Мэркель, быўшы жанчынай, усходняй немкай і пратэстанткай, вельмі нетыповая для гэтай партыі.

У 2002 г. Мэркель пагадзілася на выстаўленьне ў якасьці адзінай кандыдатуры на пост фэдэральнага канцлера ад ХДС/ХСС прэм’ер-міністра Баварыі Эдмунда Штойбэра. Штойбэр выбары прайграў, што ўзмацніла нутрапартыйныя пазыцыі Мэркель. Пасьля яна атрымала посьпех ва ўмелым ухіленьні асноўных палітычных супернікаў у партыі і ўмацаваньні сваёй вядучай пазыцыі.

У 2003 г. Мэркель дэманстратыўна падтрымала амэрыканскае ўварваньне ў Ірак, паехаўшы ў ЗША. У 2004 яна здолела дамагчыся абраньні яе кандыдата Хорста Келера на пасаду прэзыдэнта Нямеччыны.

Пасьля нечаканай ініцыятывы Герхарда Шрэдэра па датэрміновых выбарах у 2005 г., Ангела Мэркель была абраная ХДС у якасьці кандыдата на пасаду фэдэральнага канцлера Нямеччыны.

Калі Шродэр вырашыўся пайсьці на датэрміновыя выбары, адрыў ХДС ад сацыял-дэмакратаў складаў амаль 30 %. Аднак няўдала праведзеная Ангелай Мэркель выбарчая кампанія прывяла да таго, што на выбарах іх падзялілі ўсяго 300 тыс. галасоў — меней 1 %.

Па выніках выбараў у бундэстаг блёк ХДС/ХСС і вольных дэмакратаў апярэдзіў СДПН з «зялёнымі» ўсяго на тры галасы. У сувязі зь няздольнасьцю сфармаваць устойлівую парлямэнцкую большасьць хрысьціянскім дэмакратам прыйшлося пайсьці на стварэньне «вялікай» кааліцыі з СДПН — у другі раз у гісторыі ФРН.

## «Вялікая кааліцыя»

10 кастрычніка 2005 году старшыня Хрысьціянска-сацыяльнага саюзу, прэм’ер-міністар Баварыі Эдмунд Штойбэр паведаміў, што на перамовах аб фармаваньні «вялікай» кіравальнай кааліцыі, якую вялі А. Мэркель, дзейсны канцлер Нямеччыны Герхард Шрэдэр і старшыня СДПН Франц Мюнтэфэрынг, было вырашанае, што Ангела Мэркель стане новым канцлерам Нямеччыны.

У абмен на згоду на канцлерства А. Мэркель СДПН атрымае ў будучым кабінэце 8 міністэрскіх партфэляў: замежных справаў, фінансаў, юстыцыі, працы, па пытаньнях аховы навакольнага асяродзьдзя, аховы здароўя, транспарту, а таксама эканамічнага супрацоўніцтва і разьвіцьця.

Да ХДС/ХСС — нароўні з кіраўніком ведамства фэдэральнага канцлера ў рангу міністра — адыходзяць пасады міністраў абароны, унутраных справаў, эканомікі, сям’і, адукацыі, а таксама сельскай гаспадаркі.

Паміж тым, Герхард Шродэр заявіў аб сваім сыходзе з урада ФРН. Раней не выняткоўвалася, што ён можа заняць у новым урадзе пост віцэ-канцлера і міністра замежных справаў.

Гл. Урад Ангелы Мэркель (2005)

## Пазыцыі

У вонкавай палітыцы Ангела Мэркель вядомая сваёй безумоўнай падтрымкай амэрыканскага курсу, выступаючы за збліжэньне з ЗША. Яна неаднаразова крытыкавала Герхарда Шродэра за «празьмернае» сяброўства з Уладзімерам Пуціным і заяўляла аб тым, што зойме больш цьвёрдую пазыцыю ў стаўленьні Расеі ў выпадку яе абраньня на пост канцлера. Тым ня менш, пасьля таго, як Мэркель узначаліла ўрад ФРН, расейска-нямецкія адносіны не зьведалі ніякіх адмысловых зьмен.

Мэркель зьяўляецца пасьлядоўным супернікам прыняцьця Турцыі ў Эўрапейскі зьвяз. Самае большае, што яна гатовая падаць Турцыі, гэта «прывілеяванае партнёрства».

Ва ўнутранай палітыцы яна намерваецца працягнуць курс рэформаў Герхарда Шродэра, аднак «іншымі спосабамі». Яе галоўная абвешчаная мэта — стварэньне працоўных месцаў і падтрымка эканомікі за рахунак памяншэньня сацыяльных дапаможнікаў. У той жа час першыя гады яе знаходжаньня ў пасады супалі з масавымі звальненьнямі супрацоўнікаў нямецкіх падпадзяленьняў такіх карпарацыяў, як Airbus, «Нокія» і Siemens.

## Сямейнае жыцьцё

Ангела Мэркель другасна замужам, дзяцей ня мае. Першым яе мужам, за якога яна выйшла замуж яшчэ ў Ляйпцыгу, быў Ульрых Мэркель (разьвяліся пасьля пераезду ў Бэрлін пасьля ўнівэрсытэту). Пасьля разводу пакінула яго прозьвішча. Другім мужам з 30 сьнежня 1998 году зьяўляецца Ёахім Заўэр, прафэсар бэрлінскага ўнівэрсытэту Гумбальта.

## Узнагароды

1 траўня 2008 году Ангеле Мэркель была ўручаная прэмія імя Карла Вялікага за ўнёсак у пераадоленьне крызісу Эўразьвязу, які стаў вынікам правалу праекту адзінай эўрапейскай канстытуцыі на рэфэрэндумах у Нідэрляндах і Францыі.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік **Гергард Шрэдэр** | **Фэдэральны канцлер Нямеччыны 2005—**  | Наступнік ' |

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт Ангелы Мэркель (ням.)
* Ангела Мэркель у Лентапэдыі (рас.)
* Відэа-падкаст Ангела Мэркель
*