# Кіеў

|  |
| --- |
| Кіеў лац. Kijeŭ |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг | Герб |

 |
|  Гімн  | Yak tebe ne liubyty, Kyieve mii![d] |
|  Краіна  |  Украіна
 |
|  Унутраны падзел  |  10 раёнаў
 |
|  Першыя згадкі  | 482 |
|  Дата заснаваньня  | 482 |
|  Магдэбурскае права  |  1494

  |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
| Кіраўнік мескай дзяржаўнай адміністрацыі | Віталь Клічко |
|  Заканадаўчы орган  | Кіеўская гарадзкая рада |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  |  835,58 км²
 |
|  Вышыня НУМ  |  179 м
 |
|  Часавы пас  | * UTC+2
* UTC+3 (летні час)
 |
|  Каардынаты  | 50°27′ пн. ш. 30°30′ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  | ▲ 3 000 000 чал. (2025)
 |
|  Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі  |  ~ 3700000

  |
|  Нацыянальны склад насельніцтва  |  украінцы — 82,2%, расейцы — 13,1%, жыды — 0,7%, беларусы — 0,6%, палякі — 0,3% (2001)

  |
|  Афіцыйная мова  | украінская мова |
|  Этнахаронімы  | Kiévien, Kiévienne, Kyivan, Kievan, Kyjevan, Kyjevanka, kiovalainen і kijivano |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | +380-44 |
|  Паштовыя індэксы  | 01000–06999 |
|  КОАТУУ  |  8000000000

  |
|  Нумарны знак  | 11, АА |
|  |
|  Узнагароды  |       Горад-герой Украіны (6 сакавіка 2022) горад-герой (8 траўня 1965) |
|  Сайт  | Кіеўская меская рада (укр.) |
| Кіеў на мапе Ўкраіны
Кіеў
 |

Лягатып Кіева
**Кі́еў** (укр. *Київ*;  Uk-Київ2.oga ) — сталіца і найбуйнейшае места Ўкраіны, цэнтар Кіеўскай вобласьці. Насельніцтва Кіева складае каля 3 млн жыхароў, што робіць гэтае места адным з найбуйнейшых у Эўропе.

Кіеў — культурны, палітычны, навуковы, прамысловы і транспартны цэнтар Украіны.

## Назва

Назва места паходзіць ад імя Кыя — старэйшага з трох братоў, які паводле легенды, стаў заснавальнікам Кіева. Адна з тых легендаў дайшла да нас у летапісе ХІІ стагодзьдзя «Аповесьць мінулых часоў»: «*Быша три братья — единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Боричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовется Щековица, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хоревица, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня*».

## Гісторыя

### Заснаваньне места

Кіеў быў заснаваны, згодна са сьцьвярджэньнямі археолягаў, у канцы V стагодзьдзя — першай палове VI стагодзьдзя. Аднак гэтыя дадзеныя ўсё часьцей аспрэчваюцца.

Заснаваньне Кіева, як і шматлікіх іншых местаў, абвеянае паэтычнымі легендамі. Археялягічныя дасьледваньні высьветлілі, што першае гарадзкое пасяленьне на тэрыторыі Падолу зьявілася не раней за 880-я рокі.

Залатыя Вароты
Згодна з традыцыйным гледзішчам, з 882 року Кіеў быў сталіцай Кіеўскае Русі. Бізайнтыйскі імпэратар Канстанцін Багранародны, які пісаў у сярэдзіне X стагодзьдзя, адзначаў, што Кіеў меў іншую назву — Самватас. Імаверна, яна была або старажытнай назвай места, або ягоным пазначэньнем у неславянскім асяродку. Гэтае слова, магчыма, паходзіць з хазарскай мовы і азначае «верхнія ўмацаваньні». Вынікі некаторых археалягічных раскопак даюць падставу меркаваць, што ўжо ў VI—VII стагодзьдзях пасяленьні на правым беразе Дняпра можна разглядаць гарадзкімі. Гэтая канцэпцыя, якая падмацоўвалася сьвяткаваньнямі ў 1982 року 1500-годзьдзя Кіева, разглядалася як агульна прынятая. Але, ў супрацьлегласьць да «юбілейной канцэпцыі» частка гісторыкаў ды археолягаў мяркуе, што заснаваньне Кіева як места адбылося VIII—Х стагодзьдзях. Толькі ў канцы гэтага пэрыяду навакольныя пасяленьні зьліліся ў адзінае пасяленьне гарадзкога характару.

### VIII—XIII стагодзьдзі

Помнік княгіні Вользе
Усьпенскі сабор
Напрацягу VIII—XII стагодзьдзяў Кіеў быў сталіцай старажытнаславянскай дзяржавы Русь (гістарычны тэрмін Кіеўская Русь), якая з IX стагодзьдзя распасьціралася ад Балтыйскага да Чорнага мораў.

Выгоднае геаграфічнае становішча Кіева на водным гандлёвым шляху «з варагаў у грэкі» па Дняпры спрыяла ягонаму хуткаму разьвіцьцю. У ІХ ст. і першай палове Х стагодзьдзя Кіеў ужо лічыўся найбуйнейшым гандлёвым і культурным местам тагачаснай Усходняй Эўропы, празь яго праходзіў транзытны гандаль паміж Захадам ды Ўсходам. Ужо ў IX стагодзьдзі тут пражывала больш за 50 000 жыхароў, было каля 400 цэркваў, 8 кірмашоў, адна з найвялікшых бібліятэк хрысьціянскага сьвету. Дзякуючы дынастычным шлюбам Кіеў меў сувязь з рознымі краінамі Эўропы.

* 988 рок — князь Уладзімер увёў хрысьціянства на Русі, пасьля чаго Кіеў стаў адным з найбуйнейшых цэнтраў хрысьціянства.
* 8 сакавіка (12 сакавіка) 1169 року Кіеў быў зруйнаваны войскам растова-суздальскага князя Андрэем Багалюбскім.
* 2 студзеня 1203 року Кіеў быў разрабаваны князямі Рурыкам Расьціслававічам ды Алегавічамі разам з полаўцамі.
* 6 сьнежня 1240 року Кіеў захапілі ды зруйнавалі войскі Батыя.

Пасьля татарскае навалы места было адбудаванае.

### XIV—XVII стагодзьдзі

* 1363 рок — Кіеў быў далучаны да Вялікага Княства Літоўскага;
* 1416 рок — крымскія татары абрабавалі ды зруйнавалі Кіеў;
* 1471 рок — Кіеў зрабіўся сталіцай Кіеўскага ваяводзтва ВКЛ;
* 1494—1497 рокі — Кіеў атрымаў мескае права (Магдэбурскае права);
* 1569 рок — паводле Люблінскае вуніі Кіеў далучаны да Польскае кароны;
* 1596 рок — утварэньне Кіеўскай грэка-каталіцкай мітраполіі;
* 1615 рок — заснаваньне друкарні пры Кіева-Пячэрскай лаўры;
* 1615 рок — адкрыцьцё Кіева-Магілянскай акадэміі;
* 1634—1644 рокі — адбудаваны Кіеўскі Сафійскі сабор, а ў 1635—1636 рокі — Выдубіцкі манастыр;
* 1647 рок — адкрыцьцё Кіеўскага езуіцкага калегіюма;
* 1667 рок — згодна з Андрусаўскім замірэньнем, Рэч Паспалітая згадзілася на часовую перадачу Масковіі Кіева і яго прадмесьцяў у радыюсе 1 мілі да 15 красавіка 1669 року, аднак маскоўскі цар не палічыў патрэбным трымацца гэтай дамовы. Кіеў зрабіўся рэзыдэнцыяй маскоўскага ваяводы, месцам дысьлякацыі расейскага гарнізону (для якога на пачатку XVIII стагодзьдзя пабудаваная Пячэрская фартэцыю), адначасова застаючыся цэнтрам казацкага Кіеўскага палку ды казацкае Кіеўскае сотні.

## Геаграфія

### Разьмяшчэньне

Выгляд на левабярэжны Кіеў
Места разьмешчанае на поўначы Ўкраіны, паабапал Дняпра (даўжыня ўздоўж берага — больш за 20 км), ніжэй вусьця ракі Дзясна на мяжы Палесься ды лесастэпу. Большая частка места ляжыць на высокім правым беразе Дняпра, які вельмі парэзаны густой сеткай яраў і лагчынаў, меншая частка («Нове місто») — на нізкім левым беразе ракі.

### Клімат

Клімат лагодна-кантынэнтальны. Сярэднемесяцовыя тэмпэратуры студзеня складаюць −5,5 °C, ліпеня +19,2 °C. Абсалютны мінімум  — −32.2 °C (люты 1929), абсалютны максымум — +39,9 °C (жнівень 1898). Сярэднегадавая колькасьць ападкаў  — 649 мм, максымум ападкаў прыпадае на ліпень (88 мм), мінімум — на кастрычнік (35 мм). Узімку ў Кіеве ўтвараецца сьнежны покрыў, сярэдняя вышыня покрыву ў лютым — 20 см, максымальная — 440 см.

## Адміністрацыйны падзел

Горад падзяляецца на 10 раёнаў

* На левым беразе Дняпра:
	+ Дзясьнянскі раён
	+ Дняпроўскі раён
	+ Дарніцкі раён
* На правым беразе Дняпра:
	+ Абалонскі раён
	+ Падольскі раён
	+ Шаўчэнкаўскі раён
	+ Галасееўскі раён
	+ Сьвятошынскі раён
	+ Пячэрскі раён
	+ Саламянскі раён

## Гістарычныя назвы частак гораду

### На левым беразе Дняпра

* Выгураўшчына-Траешчына
* Вясёлкавы
* Кібальчыча
* Васкрасенка
* Кулікова
* Паўночна-Броварскі масіў
* Мікольская слабада
* Лясны
* Дарніца
* Левабярэжны
* Русанаўка
* Беразьнякі
* ДВРЗ
* Асакаркі
* Пазьнякі
* Харкаўскі
* Чырвоны хутар

### На правым беразе Дняпра

* Абалонь
* Рыбальскі востраў
* Менскі масіў
* Дзяміеўка
* Вінаградар
* Сіняе возера
* Куранёўка

## Насельніцтва

### Колькасьць

Насельніцтва (чал.)| 1897 | 1926 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2001 | 2015 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 247 723 | 493 873 | 846 724 | 1 104 334 | 1 631 908 | 2 143 855 | 2 587 945 | 2 611 327 | 2 887 974 |

### Мова

Моўны склад насельніцтва (2001)| ўкраінская мова | расейская | беларуская | армянская |
| --- | --- | --- | --- |
| 72,15% | 25,27% | 0,12% | 0,08% |

## Эканоміка

У X—XIII стагодзьдзях аснову эканомікі Кіева складалі сельская гаспадарка, рамяство і гандаль. У горадзе працавалі рамесьнікі больш за 60 спэцыяльнасьцяў, як то ганчары, кавалі, ліцейшчыкі, вытворцы шкла, апрацоўшчыкі косьці, дрэва і каменьня. На XI стагодзьдзе ў горадзе дзейнічалі 8 рынкаў, найбуйнейшымі зь якіх былі «Бабін таржок» у княжым горадзе і «Тарговішча» на Падоле. З Кіеву імпартавалі сыравіну, як то мех, мёд, воск, скуры і хлеб, і рамесныя вырабы, як то зброя, упрыгожваньні. У горадзе стала пражывалі славяне, бізантыйцы, габрэйскія і эўрапейскія купцы.

На 2005 год ВРП склаў 32 мільярдаў даляраў, што было шостым месцам сярод гарадоў цэнтральна-ўсходняй Эўропы пасьля Масквы, Прагі, Будапэшту, Варшавы і Бухарэсту. ВРП на душу насельніцтва склаў 12 тысячаў даляраў. Рост ВРП за 2006 год склаў 5,3%. На Кіеў прыходзіцца 5,6% насельніцтва Ўкраіны, 20% СУП, 30% прамых замежных інвэстыцыяў. СУП на душу насельніцтва на 75% вышэй за сярэдні паказчык у краіне.

Сэктары сфэры паслуг, якія робяць асноўны ўнёсак ў эканоміку Кіеву — транспарт і камунікацыі, дробны і аптовы гандаль, нерухомасьць, юрыдычныя і фінансавыя паслугі. Ключавымі сэктарамі эканомікі, якія зьведваюць рост у апошні час, ёсьць розьнічны гандаль, інфармацыйныя тэхналёгіі і фінансы.

У Галасееўскім раёне Кіева на Сталічнай шашы месьцілася галаўная сядзіба «Новай пошты», якая ў 2023 годзе ўвайшла ў 20-ку найбольшых падаткаплатнікаў Украіны.

## Галерэя

* Міхайлаўскі Залатаверхі сабор
* Вялікая званіца Кіева-Пячэрскай лаўры
* Сафійскі сабор
* Андрэеўская царква
* Марыінскі палац
* Вул. Хрэшчацік
* Дом з хімэрамі

## Глядзіце таксама

* Кіеўскае ваяводзтва
* Кіеўскі мэтрапалітэн
* Акадэммястэчка (жылы масіў)
* Першы канал Украінскага радыё
* Радыё «Прамень»
* Украінскае радыё «Культура»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Ніка Вялічка (27 красавіка 2012) Кіеў. Мультымэдыя-часопіс «34». Праверана  28 красавіка 2012 г.
* Кіеўская меская рада (укр.)