# Шанхай

|  |
| --- |
| Шанхай |
| Населены пункт |
|  |
| * Кароткая назва: 滬 і 沪
 |
|  Краіна  |  Кітай
 |
|  Дата заснаваньня  | 1292 |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
| мэр Шанхаю[d] | Гун Чжэн[d] |
|  Выканаўчая ўлада  | Shanghai Municipal People's Government[d] |
|  Заканадаўчы орган  | Shanghai People's Congress[d] |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  |  6340,5 км²
 |
|  Вышыня НУМ  |  4 м
 |
|  Часавы пас  | * UTC+8
 |
|  Каардынаты  | 31°12′ пн. ш. 121°30′ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  |  23 019 148 чал. (2010)

  |
|  Этнахаронімы  | Shanghaïen і Shanghaïenne |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 21 |
|  Паштовы індэкс  | 200000 |
|  Нумарны знак  | 沪A |
|  |
|  Сайт  | shanghai.gov.cn |
| Шанхай на мапе Кітаю
Шанхай
 |

**Шанха́й** (па-кітайску: 上海市) — найбуйнейшы горад Кітаю й адзін з самых буйных гарадоў сьвету, разьмешчаны ў дэльце ракі Янцзы. Адзін з чатырох гарадоў цэнтральнага падначаленьня КНР, важны фінансавы й культурны цэнтар краіны, а таксама найбуйнейшы ў сьвеце марскі порт. Да пачатку XX стагодзьдзя Шанхай пераўтварыўся з маленькага рыбацкага мястэчка ў найважнейшы горад Кітаю й адзін зь вядучых сусьветных фінансавых цэнтраў. Акрамя гэтага горад стаў цэнтрам масавай культуры, інтэлектуальных спрэчак і палітычных інтрыгаў у рэспубліканскім Кітаі. Пасьля перамогі КПК у грамадзянскай вайне ў 1949 годзе ўрад абклаў Шанхай высокімі падаткамі, буржуазія падвергнулася перасьледам, і ягоные былое багацьце хутка сышло на не.

Пасьля таго як улады ў 1992 годзе санкцыянавалі аднаўленьне рынкавага разьвіцьця эканомікі Шанхаю, ён хутка абыйшоў Шэньчжэнь і Гуанчжоў, у якіх пачыналіся рынкавыя рэформы ў Кітаі. У пачатку XXI стагодзьдзя Шанхай прэтэндуе на то, каб вярнуць сабе званьне гораду сусьветнага ўзроўню й стаць асноўным эканамічным цэнтрам Усходняй Азіі.

## Гісторыя

Выява старога гораду ў часы панаваньня дынастыі Мін.
Падчас панаваньня дынастыі Сун Шанхай быў павышаны ў статусе зь вёскі ў гандлёвы горад у 1074 годзе, а ў 1172 годзе ля горада дзеля стабілізацыі берагавой лініі акіяна была пабудавана другая марская сьцяна, якая дапаўняла сыстэму з раней узьведзеных дамбаў. Падчас панаваньня дынастыі Юань з 1292 году да 1927 году, калі паселішча афіцыйна стала горадам, тэрыторыя Шанхаю была пазначана як цэнтральнае месца прэфэктуры Сангджанг.

Дзьве важныя падзеі садзейнічалі разьвіцьцю Шанхаю падчас панаваньня дынастыі Мін. Гарадзкая сьцяна была пабудавана ў першы раз у 1554 годзе для абароны гораду ад набегаў японскіх піратаў. Яна вымяралася вышынёй 10 мэтраў і была 5 км у акружнасьці. У часы панаваньня Ванлі Шанхай атрымаў важны псыхалягічны імпульс ад узьвядзеньня ў горадзе даоскага храму Чэнхуанмяо ў 1602 годзе. Гэтая ўзнагарода, як правіла, рабілася толькі для месцаў са статусам гораду — сталіцаў прэфэктураў, а ня проста павятовым гарадам, якім быў Шанхай. Гэтая падзея, верагодна, адлюстроўвае важнае эканамічнае значэньне гораду, у адрозьненьне ад ягонага нізкага палітычнага статусу.

Набярэжная Вайтань у 1928 годзе.
У часы панаваньня дынастыі Цын, Шанхай стаў адным з найбольш важных марскіх партоў у рэгіёне дэльты Янцзы, у выніку чаго адбыліся дзьве важныя палітычныя зьмены: па-першае, імпэратар Кансі ў 1684 годзе адмяніў папярэднія забароны дынастыі Мін, якія дзейнічалі з 1525 году, на выхад суднаў у акіян. Па-другое, у 1732 годзе імпэратар Юнчжэн перанес мытню ў правінцыю Цзянсу й ейную сталіцу горад Шанхай, і надаў яму эксклюзіўныя правы на кантроль над зьнешнім гандлем. У выніку гэтых двух важных рашэньняў да 1735 году Шанхай стаў асноўным гандлёвым портам усёй ніжняй вобласьці ракі Янцзы, нягледзячы на ўсё яшчэ нізкі адміністрацыйны ўзровень у палітычнай герархіі.

Міжнародная ўвага да Шанхаю ўзрасла ў XIX стагодзьдзі з-за ягонага эканамічнага й гандлёвага патэнцыялу. У часы Першай опіюмнай вайны ў 1839—1842 гадох брытанскія войскі часова захапілі горад. Вайна скончылася ў 1842 годзе ў выніку падпісаньня Нанкінскай дамовы, паводле якой Кітай абавязваўся адчыніць для міжнароднага гандлю свае асноўныя порты, у сьпіс якіх увайшоў і Шанхай. Разам з тым з Брытаніяй была падпісана яшчэ адна асобная Хумэнская дамова ў 1843 годзе, якая дазволіла брытанцам займацца гандлем на кітайскай зямлі. Праз год пабодная дамова была падпісана й з ЗША, якая атрымала назоў Вансяская дамова. У выніку Брытанія, Францыя й Злучаныя Штаты Амэрыкі атрымалі значныя саступкі й па-за сьценамі горада, якім па-ранейшаму кіравалі кітайцы.

У 1855 годзе горад быў захоплены паўстанцамі з таварыства малых шабляў, але быў вернуты пад імпэратарскую ўладу ў лютым 1855 году. У 1854 годзе быў створаны Шанхайскі муніцыпальны савет дзеля кіраваньня замежнымі паселішчамі. У пэрыяд з 1860 па 1862 гады тайпінскія паўстанцы двойчы напалі на Шанхай і зьнішчылі ўсходнія й паўднёвыя прыгарады горада, але ня здолелі захапіць яго самаго. У 1863 годзе брытанскае паселішча на поўдзень ад ракі Суджоў і амэрыканскае паселішча на поўначы ўзьядналіся з мэтай фармаваньня Шанхайскага інтэрнацыянальнага паселішча. Францускае паселішча адмовіліся ад Шанхайскага гарадзкога савета й захавала сваю канцэсію на поўдні й паўднёвым захадзе.

Месца правядзеньня першага Ўсекітайскага зьезду Камуністычнай партыі Кітаю.
Грамадзяне многіх краінаў з усіх кантынэнтаў прыехаў у Шанхай, каб жыць і працаваць на працягу наступных дзесяцігодзьдзяў. Тыя, хто жылі ў горадзе працягу доўгага часу — некалькі пакаленьняў — называлі сябе «шанхайлэндцы». У 1920-х і 1930-х гадох амаль 20 тысячаў расейцаў пераехала сюды, большая частка якіх былі прадстаўнікамі белага руху падчас грамадзянскай вайны ў Расеі. Расейцы ў Шанхаі на той час складалі другую па велічыні замежную супольнасьць. Да 1932 году Шанхай стаў пятым у сьвеце горадам паводле велічыні й быў домам для 70 тысячаў замежнікаў. У 1930-х гадох 30 тысячаў габрэйскіх уцекачоў з Эўропы прыбылі ў горад.

Кітайска-японская вайна скончылася падпісаньнем сіманасэскай дамовай, якая дала магчымасьць Японіі стаць яшчэ адной замежнай дзяржавай у сфэры эканомікі Шанхаю. Японцы пабудавалі завод у горадзе, які неўзабаве былі скапіяваны іншымі замежнымі дзяржавамі. Шанхай быў тады самым важным фінансавым цэнтрам на Далёкім Усходзе, у выніку чаго горад атрымаў мянушку «Вялікія Атэны Кітаю».

Падчас кіраваньня гэтай тэрыторыяй Кітайскай рэспублікай ў 1911—1949 гадох, палітычны статус Шанхаю, нарэшце, быў павышаны да статусу муніцыпалітэту ад 14 ліпеня 1927 году. Нягледзячы на тое, што тэрыторыі замежных канцэсіяў не былі ўключаны ў сфэру іхняга кантролю, новы кітайскі муніцыпалітэт меў плошчу ў 828,8 км², у тым ліку ў ягоны склад уваходзілі сучасныя раёны Баошан, Янгпу, Жабэй, Нансі й Пудун. 28 студзеня 1932 году японскія войскі высадзіліся ў гораде й захапілі яго, нягледзячы на кітайскі супраціў, які быў скончаны ў траўні таго ж году. У выніку бітвы за Шанхай у 1937 годзе кітайскія гарадзкія зоны былі акупаваны японскімі жаўнерамі ў той час, калі міжнародная зона й француская канцэсія заставаліся вольнымі. Аднак і гэтыя тэрыторыі таксама былі акупаваныя 8 сьнежня 1941 году й заставаліся пад кантролем Японіі да ейнай капітуляцыі ў 1945 годзе. Падчас акупацыі назіраліся шматлікія вайсковыя злачынствы.

## Геаграфія

Дэльта ракі Янцзы.
Шанхай разьмешчаны ў дэльце ракі Янцзы на ўсходнім узьбярэжжы Кітая на прыкладна роўнай адлегласьці ад Пэкіна й Ганконга. Муніцыпалітэт у цэлым складаецца з паўвострава паміж Янцзы й Ханчжоў Бэй, а таксама шэрагу дробных астравоў. Гарадзкі муніцыпалітэт мяжуе на поўначы й захадзе з правінцыямі Цзянсу, на поўдні з правінцыяй Чжэцзян, а на ўсходзе з Усходне-кітайскім морам. Уласна горад дзеліцца напалову ракой Хуанпу, якая зьяўляецца адным з прытокаў Янцзы. Гістарычны цэнтар горада, раён Пусі, разьмешчаны на заходнім беразе Хуанпу, у той час як нядаўна распрацаваны раён Пудонг, які зьмяшчае цэнтральны фінансавы рэгіён, быў пабудаваны на ўсходнім беразе.

Пераважная большасьць гарадзкой плошчы зьяўляецца плоскай па тыпу ляндшафта, за выключэньнем некалькіх пагоркаў у паўднёва-заходнім рэгіёне, зь сярэдняй вышынёй 4 мэтры. Разьмяшчэньне горада на плоскай алювіяльнай раўніне азначае, што новыя хмарачосы павінны быць пабудаваны з глыбокім бэтонным мурам, каб спыніць іхняе апусканьне ў мяккі грунт. Самая высокая кропка знаходзіцца на высьпе Дадзінсян і мае 103 мэтраў у вышыню. У горадзе месьцяцца шмат рэк, каналаў і азёр, ён, таксама, вядомы сваімі багатымі воднымі рэсурсамі як частка вадазборнага басэйна Тайху.

### Клімат

Шанхай мае вільготны субтрапічны клімат, згодна з кліматычнай клясыфікацыяй Кёпэна, і мае чатыры розных сэзонаў. Зімы халодныя й вільготныя, у гэты пэрыяд назіраюцца халодныя паўночна-заходнія вятры з Сыбіры, якія могуць стаць чыньнікам паніжэньня тэмпэратуры ніжэй за нуль, аднак у большасьці дзён зімы назіраюцца толькі адзін альбо два сьнегапады. Лета гарачае й вільготнае, у сярэднім каля 8 дзён трымаецца тэмпэратура, вышэйшая за 35 °C; у гэты сэзон магчымы выпадковыя ліўні альбо навальніцы. Горад таксама ўспрымальны да тайфунаў у летні пэрыяд і напачатку восені, ні адзін зь якіх у апошнія гады не прынёс значных стратаў. Самы прыемны сэзон ёсьць вясна, хоць яна часьцяком бывае зьменлівай і дажджлівай, і восень, якая, як правіла, зьяўляецца сонечнай і сухой. Горад у сярэднім мае тэмпэратуру 4,2 °C у студзені й 27,9 °C у ліпені, гадавы паказчык складае 16,1 °C. Шанхай атрымоўвае ў сярэднім 1878 гадзінаў сонечнага сьвятла ў год, самая высокая тэмпэратура за ўсю гісторыю складала 40,2 °C, а самая нізкая была роўная -12,1 °C.

|  **Кліматычныя зьвесткі для Шанхаю**  |
| --- |
| Паказьнік
  | Сту
 | Лют
 | Сак
 | Кра
 | Тра
 | Чэр
 | Ліп
 | Жні
 | Вер
 | Кас
 | Ліс
 | Сьн | Год |
| Сярэдні максымум t, °C | 8,1 | 9,2 | 12,8 | 19,1 | 24,1 | 27,6 | 31,8 | 31,3 | 27,2 | 22,6 | 17,0 | 11,1 | 20,2 |
| Сярэдні мінімум t, °C | 1,1 | 2,2 | 5,6 | 10,9 | 16,1 | 20,8 | 25,0 | 24,9 | 20,6 | 15,1 | 9,0 | 3,0 | 12,9 |
| Норма ападкаў, мм | 50,6 | 56,8 | 98,8 | 89,3 | 102,3 | 169,6 | 156,3 | 157,9 | 137,3 | 62,5 | 46,2 | 31,7 | 1164,7 |
| Вільготнасьць, % | 75 | 74 | 76 | 76 | 76 | 82 | 82 | 81 | 78 | 75 | 74 | 73 | 76,8 |
| Крыніца: China Meteorological Administration |

## Эканоміка

Адзін з раёнаў Шанхаю.
Шанхай зьяўляецца камэрцыйным і фінансавым цэнтрам мацерыковага Кітая й займае пятае месца ў сьпісе глябальных фінансавых цэнтраў за 2011 год. Гэта быў самы вялікі й квітнеючы горад на Далёкім Усходзе ў 1930-х гадох, і ягонае хуткае паўторнае разьвіцьцё пачалося ў 1990-х гадох. Прыкладам гэтага можа служыць раён Пудун, які стаў пілётнай тэрыторыяй інтэграваных эканамічных рэформаў. Да канца 2009 году ў горадзе налічвалася 787 фінансавых інстытутаў, 710 зь якіх былі з замежнымі інвэстыцыямі. У 2009 годзе Шанхайская фондавая біржа займала трэцяе месца сярод біржаў сьвету па аб'ёму гандлю й шосты радок з пункту гледжаньня агульнай капіталізацыі пералічаных кампаніяў. А па аб'ёмах таргоў такіх тавараў як каўчук, медзь і цынк Шанхайская біржа ф’ючэрсаў займала першае месца ў сьвеце.

У апошнія два дзесяцігодзьдзі Шанхай зьяўляецца адным з самых хутка разьвіваючыхся гарадоў сьвету. З 1992 году Шанхай меў двухзначны паказчык росту амаль кожны год, за выключэньнем пэрыяду глябальнага эканамічнага спаду 2008 і 2009 гадоў. У 2010 годзе агульным аб'ём СУП Шанхаю ўзрос да 1,687 трыльёнаў юаняў ($256,3 мільёнаў), а СУП на душу насельніцтва склаў 76 тысячаў юаняў ($ 11540). Трыма найбуйнейшымі галінамі сфэры паслугаў у эканоміцы горада ёсьць фінансавыя паслугі, розьнічны гандаль і нерухомасьць. Вытворчасьць й сельская гаспадарка склала 39,9 адсотка й 0,7 адсотка ад агульнага аб'ёму адпаведна. Сярэдні гадавы прыбытак жыхароў Шанхаю, на выснове першых трох кварталаў 2009 году склаў 21871 юаняў. Разьмешчаны ў самым сэрцы дэльты ракі Янцзы, Шанхай мае ажыўлены порт. Шанхай імкнецца стаць міжнародным цэнтрам суднаходства ў найбліжэйшай будучыні.

Шанхай зьяўляецца адным з асноўных прамысловых цэнтраў Кітая, гуляючы адну з галоўных роляў у цяжкай прамысловасьці Кітая. Вялікая колькасьць прамысловых зонаў, у тым ліку Шанхайскай зоны эканамічнага й тэхналягічнага разьвіцьця й іншых, зьяўляецца асновай другаснага сэктара эканомікі Шанхаю. На цяжкія галіны прыпадае 78% СУП прамысловасьці ў 2009 годзе. Найбуйнейшы сталеліцейны завод Кітая Baosteel Group і суднабудаўнічы завод Jiangnan, адзін з найстарэйшых суднабудаўнікоў Кітая, разьмешчаны ў Шанхаі. Аўтавытворчасьць зьяўляецца яшчэ адной важнай галіной. Shanghai Automotive Industry Corporation («SAIC») зьяўляецца адным з трох найбуйнейшых аўтамабільных карпарацыяў у Кітаі. Кампанія мае стратэгічнае партнэрства з Volkswagen і General Motors.

## Транспарт

У Шанхаі маецца разгалінаваная сыстэма грамадзкага транспарту, якая ўлучае мэтро, лініі гарадзкіх аўтобусаў, паромы й таксі. Ува ўсіх памянёных сыстэмах можна скарыстацца картку грамадзкага транспарту Шанхаю.

Цягнік на 9-й лініі Шанхайскага мэтрапалітэну.
Сыстэма хуткага транспарту гораду, як то Шанхайскі мэтрапалітэн, улучае лініі мэтро й лёгкага мэтро. Яны лучаць між сабою кожны з асноўных раёнаў места, а таксама сягаюць суседніх прадмесьцяў. На 2021 год налічвалася 19 лініяў мэтро, за выключэньнем шанхайскага цягніка маглеў і Цзіньшанскай чыгункі, на якіх месьцяцца 515 станцыаў, а дзейныя лінія агулам сягаюць 803 км, што робіць шанхайскую сетку найдаўжэйшай у сьвеце. 8 сакавіка 2019 году мясцовае мэтро ўсталявала рэкорд штодзённай колькасьці пасажыраў, калі ім скарысталася 13,3 мільёнаў чалавек. Сярэдні тарыф вагаецца ад 3 да 9 юанаў у залежнасьці ад адлегласьці падарожжа.

Цягнік маглеву выпраўляецца з аэрапорту Пудун.
Адкрыты ў 2004 годзе, Шанхайскі маглеў ёсьць першым і найхутчэйшым камэрцыйным высакахуткасным маглевам у сьвеце з максымальнай хуткасьцю руху 430 км/г. Цягнік можа праехаць 30-кілямэтровы адрэзак шляху паміж станцыяй Ланян і міжнародным аэрапортам Пудун за 7 хвілінаў 20 сэкундаў, у той час як цягнік мэтрапалітэну робіць гэты шлях за 32 хвіліны, а аўтам гэтая дарога зойме 30 хвілінаў. Квіток у адзін бок каштуе 50 або 40 юаняў, у залежнасьці ад наяўнасьці авіяквітка або карты грамадзкага транспарту. Кошт білету туды й назад каштуе 80 юаняў, а VIP-білеты каштуюць удвая больш за стандартны тарыф.

Шанхайскі тралейбус.
Першая трамвайная лінія пачала эксплюатавацца ў 1908 годзе. Калісьці трамваі былі шалёна папулярныя ў Шанхаі на пачатку XX стагодзьдзя. Да 1925 году налічвалася 328 трамваяў і 14 маршрутаў, якія сумесна эксплюатаваліся кітайскімі, францускімі й брытанскімі кампаніямі. У 1949 годзе ўсе яны былі нацыяналізаваныя пасьля прыходу да ўлады камуністычнай партыі. З 1960-х гадоў многія трамвайныя лініі былі альбо дэмантаваныя, альбо замененыя на тралейбусныя або аўтобусныя маршруты. Апошняя трамвайная лінія была закрытая ў 1975 годзе. Шанхай аднавіў трамвайную сетку ў 2010 годзе, пабудаваўшы сучасную сыстэму з гумовымі коламі ў раёне Чжанцзян ва Ўсходнім Шанхаі. У 2018 годзе ў раёне Сунцзян пачаў працаваць трамвай на сталёвых колах. Шанхай мае самую шырокую ў сьвеце аўтобусную сетку, а таксама найстарэйшую ў сьвеце бесьперапынна дзейную тралейбусную сыстэму з 1575 лініямі агульнай працягласьцю 8997 км на 2019 год. Сыстэма кіруецца некалькімі кампаніямі. Праезд у аўтобусе звычайна каштуе 2 юані. У Шанхаі таксама ёсьць тры сыстэмы хуткага аўтобуснага транспарту, а менавіта сыстэма аўтобуснага транспарту сярэдняй ёмістасьці Yan’an Road, Fengpu Express і Nantuan Express.

На 2019 год у Шанхаі працавала ў агульнай складанасьці 40 тысяч таксовак. Базавы тарыф на таксі складае 14 юані, які ахоплівае першыя 3 км і ўлучае паліўны збор. Кожны дадатковы кілямэтар каштуе 2,7 юані.

### Дарогі й аўтатрасы

Транспартная разьвязка ў Шанхаі.
Шанхай уважаецца буйным вузлом сеткі хуткасных дарогаў Кітаю. Многія нацыянальныя хуткасныя магістралі, якія маюць прэфікс G, цягнуцца праз Шанхай або заканчваюцца ў ім, у тым ліку хуткасныя аўтадарогі Пэкін—Шанхай, Шэньян—Хайкоў, Шанхай—Сіянь ды многія іншыя. Маюцца таксама мноства гарадзкіх хуткасных дарогаў з прэфіксам S. На 2019 год у Шанхаі было ў агульнай складанасьці 12 мастоў і 14 тунэляў, якія перасякаюць раку Хуанпу. Сетка хуткасных дарог у цэнтры гораду складаецца з надземнай дарогі Поўнач—Поўдзень, надземнай дарогі Яньань і ўнутранай колцавай дарогі. Іншыя колцавыя дарогі ў Шанхаі ўлучаюць Сярэднюю колцавую дарогу, Вонкавую колцавую хуткасную аўтастраду й Шанхайскую колцавую хуткасную аўтастраду.

Адная з станцыяў пракатных ровараў.
Наяўнасьць роварных дарогаў ёсьць звычайнай зьявай у Шанхаі. Яны аддзяляюць нематарызаваны рух ад аўтамабільнага. Аднак на некаторых галоўных дарогах, у тым ліку на ўсіх хуткасных, рух ровараў і матацыклаў забаронены. У апошнія гады папулярнасьць ровараў аднавілася дзякуючы зьяўленьню вялікай колькасьці сыстэмаў абмену роварамі на грунце распрацоўцы й укараненьню мабільных дадаткаў. На сьнежань 2018 году сыстэмы сумеснага выкарыстаньня ровараў мелі ў сярэднім 1,15 мільёнаў карыстальнікаў штодня ў горадзе.

У горадзе хутка расьце прыватнае валоданьне аўтамабілямі. Гэтак у 2019 годзе ў горадзе налічвалася блізу 3,4 мільёнаў прыватных самаходаў, што было на 12,5% больш чым у леташнім годзе. Стаіць забарона на рух без нумарнога знака на новых прыватных аўтамабілях, а такія знакі прадаюцца на штомесячных аўкцыёнах нумароў. Блізу 9500 нумарных знакаў выстаўляюцца на аўкцыён кожны месяц, а сярэдняя цана ў 2019 годзе сягала 89 тысяч юаняў. Згодна з распрацаванымі ў чэрвені 2016 году правіламі карыстаньня гарадзкім транспартным сродкам, браць удзел у аўкцыёне могуць толькі жыхары, зарэгістраваныя ў горадзе й тыя, хто рабіў выплаты ў сацыяльны страхавальны фонд або адлічаў падаходны падатак у Шанхаі больш за тры гады запар. Такая палітыка ставіла за мэту абмежаваньне росту аўтамабільнага руху й памяншэньне колькасьці коркаў. Грамадзкі транспарт, роварная інфраструктура й пешаходныя зоны агулам дазваляюць жыць у горадзе без аўтамабіля. Нумарныя знакі для электрамабіляў або гібрыдных транспартных сродкаў, якія падлучаюцца да сеткі, цалкам дармовыя.

### Паветраны й марскі транспарт

Інтэр’ер тэрміналу міжнароднага аэрапорту Пудун.
Шанхай ёсьць адным з найбуйнейшых вузлоў паветранага транспарту ў Азіі. У горадзе ёсьць два камэрцыйныя аэрапорты, як то шанхайскі міжнародны аэрапорт Пудун і шанхайскі міжнародны аэрапорт Хунцяо. Пудун уважаецца галоўным міжнародным аэрапортам, у той час з Хунцяо выконваюцца перадусім унутраныя рэйсы з абмежаванымі міжнароднымі рэйсамі на кароткія адлегласьці. У 2018 годзе аэрапорт Пудун абслужыў 74,0 мільёны пасажыраў і апрацаваў 3,8 мільёнаў тон грузаў, што робіць яго дзевятым паводле колькасьці пасажыраў і трэцім паводле аб’ёму грузаў аэрапортам у сьвеце. У тым жа годзе міжнародны аэрапорт Хунцяо абслужыў 43,6 мільёны пасажыраў, што робіць яго 19-м аэрапортам паводле колькасьці пасажыраў.

Порт Яншань.
З моманту сваёй працы Шанхайскі порт хутка пашырыўся й стаў найбуйнейшым портам Кітаю. У 2005 годзе быў пабудаваны новы порт Яншань, які здольны прымаць вялікія кантэйнэравозы. Гэты порт злучаны з мацерыком праз 32-кілямэтровы мост Дунхай. Зважаючы на тое, што порт знаходзіцца ў падпарадкаваньні Шанхайскай міжнароднай партовай групы пры ўрадзе Шанхаю, адміністрацыйна ён належыць акрузе Шэньсі правінцыі Чжэцзян. Абышоўшы порт Сынгапуру ў 2010 годзе, порт Шанхаю стаў самым загружаным портам у сьвеце паводле кантэйнэрных перавозак. Акрамя грузаў, шанхайскі порт абслугоўвае круізныя лайнэры.

Шанхай уважаецца часткай Марскога шаўковага шляху XXI стагодзьдзя, які праходзіць ад кітайскага ўзьбярэжжа на поўдзень ускрайкам Індыі да Мамбасы, а адтуль у Міжземнае мора, дзе злучаецца з паўночнаітальянскім вузлом у Трыесьце й чыгуначкай з Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропай.

## Культура

Культура Шанхаю сфармавалася шляхам спалучэньня культуры Ўюэ й культуры Хайпай. Уплыў культуры Ўюэ выяўляецца ў мове Шанхаю, якая ўлучае дыялектныя элемэнты Цзясіна, Сучжоў і Нінбо, і шанхайскай кухні, на якую паўплывалі кухні Цзянсу й Чжэцзяну. Культура Хайпай узьнікла пасьля таго, як Шанхай расквітнеў у пачатку XX стагодзьдзя, калі ў горадзе зьявіліся замежнікі з Эўропы, Амэрыкі, Японіі й Індыі. Гэтая культура спалучае элемэнты заходніх культураў у спалучэньні зь мясцовай культурай Уюэ, і ейны ўплыў распаўсюджваецца на літаратуру, моду, архітэктуру, музыку й кухню. Тэрмін Хайпай быў прасунуты пэкінскімі пісьменьнікамі ў 1920 годзе, каб раскрытыкаваць шанхайскіх навукоўцаў за захапленьне капіталізмам і заходняй культурай. У пачатку XXI стагодзьдзя Шанхай апынуўся пад уплывам культуры кібэрпанку.

### Музэі

Кітайскі мастацкі музэй.
Культурны асяродак у Шанхаі пашырыўся ў 2013 годзе, калі ў горадзе было адкрыта некалькі новых музэяў. Гэта часткова было павязанае з плянамі разьвіцьця гораду на 2018 год, якія былі скіраваныя на тое, каб зрабіць Шанхай глябальным местам. Шанхайскі музэй мае адную з найбуйнейшых калекцыяў кітайскіх артэфактаў у сьвеце, у тым ліку зьмяшчае вялікую калекцыю старажытнакітайскіх бронзавых вырабаў і керамікі. Кітайскі мастацкі музэй уважаецца за адзін з найбуйнейшых музэяў у Азіі, у якім выстаўленая анімаваная копія карціны XII стагодзьдзя *«Ўздоўж ракі падчас сьвята Цынмін»*. Шанхайскі музэй прыродазнаўства й Шанхайскі музэй навукі й тэхналёгіяў адпаведна зьмяшчаюць калекцыі прыродазнаўства й навукі. Таксама маюцца шмат невялікіх спэцыялізаваных музэяў, разьмешчаных у гістарычных месцах, сярод якіх вылучаецца музэй Сунцзэ, Дом-музэй першага зьезда Камуністычнай партыі Кітаю, сядзіба былога Часовага ўраду Рэспублікі Карэя, Шанхайскі музэй габрэйскіх выгнанцаў і Шанхайскі музэй пошты, які месьціцца ў будынку галоўнага паштамту гораду.

### Кухня

Сяоланбао.
Кухня Бэньбан палягае на падыходзе прыгатаваньня ежы, які ўзьнік у XVII стагодзьдзі пад уплывам навакольных правінцыяў. У ім робіцца акцэнт на выкарыстаньні прыправаў, захоўваючы пры гэтым арыгінальныя смакавыя якасьці сырых інгрэдыентаў. Цукар ёсьць важным складнікам у кухні, асабліва ў спалучэньні з соевай падлівай. Сярод фірмовых страваў гэтай кухні вылучаецца сяоланбао, тушаная сьвіная грудзінка ў чырвонай падліве й кітайскі рудавусы краб.

Згодна з хайпайскай традыцыяй таксама выкарыстоўваюцца элемэнты францускай, брытанскай, расейскай, нямецкай і італьянскай кухняў, адаптаваныя да мясцовых смакавых перавагаў і мясцовых інгрэдыентаў. Стравы хайпайскай кухні ўлучаюць боршч па-шанхайску, хрумсткія сьвіныя адбіўныя й шанхайская салата, якая паходзіць ад салаты аліўе. У кухнях Бэньбан і Хайпай выкарыстоўваюцца розныя морапрадукты, у тым ліку прэснаводная рыба, крэвэткі й крабы.

### Выяўленчае мастацтва

Школа Сунцзян, у якую ўваходзіла школа Хуацін, заснаваная Гу Чжэн’і, была невялікай школай жывапісу ў Шанхаі у часы дынастыяў Мін і Цын. Ейным прадстаўніком быў Дун Цічан. Школа лічылася пашырэннем школы У з Сучжоў, культурным цэнтры рэгіёну Цзяннань на той час. Уласна шанхайская школа зьявілася ў XIX стагоддзі, засяроджваючыся на візуальным зьмесьце жывапісу праз выкарыстаньне яскравых колераў і канцэнтруючыся на такіх прадметах у якасьці тэмаў, як то кветкі й птушкі. Заходняе мастацтва зьявілася ў Шанхаі ў 1847 годзе, дзякуючы гішпанскаму місіянэру Хаанэсу Фэрэру. У часы Кітайскай Рэспублікі ў Шанхаі жылі такія мастакі, як то Чжан Дацянь, Лю Хайсу, Сюй Бэйхун, Фэн Цзыкай і Янь Вэньлян, што дазволіла гораду стаць мастацкім цэнтрам Кітаю. У месьце шырыліся й квітнелі такія віды мастацтва, як то фатаграфія, разьба па дрэве, скульптура, маньхуа. Пэрсанаж кітайскіх коміксаў Саньмао быў створаны, каб драматызаваць хаос, выкліканы Другой кітайска-японскай вайной. Вялікая колькасьць аб’ектаў мастацтва выстаўленая ў Кітайскім мастацкім музэі, які месьціцца ў Шанхаі.

З 2001 году ў Шанхаі кожны красавік і кастрычнік ладзіцца Шанхайскі тыдзень моды. Асноўная пляцоўка гэтай імпрэзы знаходзіцца ў парку Фусін, а цырымоніі адкрыцьця й закрыцьця звычайна маюць месца ў Шанхайскім цэнтры моды. Красавіцкая сэсія таксама ёсьць часткай месячнага Шанхайскага міжнароднага фэстывалю моднай культуры.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт гораду