Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Леччэ

|  |
| --- |
| Леччэ |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг | Герб |

 |
|  Краіна  | * Італія
 |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
|  Кіраўнік адміністрацыі  | Маўра Гаціноні[d] |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  | * 241 км² (9 кастрычніка 2011)
 |
|  Вышыня НУМ  | 49 ± 0 м |
|  Каардынаты  | 40°21′ пн. ш. 18°10′ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  | * ▼94 783 чал. (1 студзеня 2023)
 |
|  Этнахаронімы  | leccesi |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 0832 |
|  Паштовы індэкс  | 73100 |
|  Нумарны знак  | LE |
|  |
|  Сайт  | comune.lecce.it |
| Леччэ на мапе Італіі
Леччэ
 |

**Леччэ** (па-італьянску: *Lecce*) — горад у Італіі, які месьціцца ў рэгіёне Апуліі, адміністрацыйны цэнтар аднайменнай правінцыі. У месьце працуе Салентыйскі ўнівэрсытэт. Дзякуючы сваёй багатай архітэктуры ў стылі барока Леччэ часам называюць «Паўднёвай Флярэнцыяй».

## Гісторыя

Трыюмфальная арка Леччэ.
Паводле легенды, у часы Траянскай вайны існаваў горад пад назвай Сыбар, заснаваны мэсапамі. Ён быў заваяваны рымлянамі ў III стагодзьдзі да н. э., атрымаўшы назву Люпія. Пры імпэратары Адрыяне, то бок у II стагодзьдзі, горад быў перанесены на 3 кілямэытры на паўночны ўсход, атрымаўшы назву Ліцэя або Ліцыюм. Леччэ займеў тэатар і амфітэатар і быў зьвязаны з Адрыянавым портам. Сьвяты Аронцыюс, які сам паходзіць зь Леччэ, некалі быў першым хрысьціянскім біскупам гораду. Сёньня ён зважаецца сьвятым заступнікам гораду.

Пасьля зьнікненьня Заходняй Рымскай імпэрыі Леччэ быў разрабаваны каралём остготаў Татылам за часам Гатычных войнаў. Рымскае панаваньне над горада было адноўленае ў 549 годзе і заставаўся часткай Усходняй Рымскай імпэрыі цягам V стагодзьдзяў з кароткімі часамі ўлады сарацынаў і лянгабардаў. Пасьля нармандзкай заваёвы ў XI стагодзьдзі Леччэ аднавіў сваю гандлёвую і палітычную значнасьць. Граф Танкрэд зь Леччэ быў апошнім нармандзкім каралём Сіцыліі. Графства Леччэ было адным з найбуйнейшых і найважнейшых фэодаў у каралеўстве Сыцыліі з 1053 па 1463 гады, калі яно было беспасярэдне далучанае да каронных земляў. З XV стагодзьдзя Леччэ зважаўся адным з найважнейшых гарадоў паўднёвай Італіі, і, пачынаючы з 1630 году, разьвіцьцё ў месьце атрымаў стыль барока. Каб прадухіліць уварваньне асманаў, у першай палове XVI стагодзьдзя Карл V, які таксама быў імпэратарам Сьвятой Рымскай імпэрыі, узьвёў новыя муры і замак. У сярэдзіне XVII стагодзьдзя горад пакутваў ад пошасьці чумы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт. (італ.)
# Орду

|  |
| --- |
| Орду |
| Населены пункт |
|  |
|  Краіна  |  Турэччына
 |
|  Правінцыя  |  Орду
 |
|  Геаграфія  |
|  Вышыня НУМ  | 5 ± 1 м |
|  Часавы пас  | TRS[d] і UTC+03:00 |
|  Каардынаты  | 40°59′ пн. ш. 37°53′ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  | * ▲229 214 чал. (2020)
 |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 0452 |
|  Паштовы індэкс  | 52100–52200 |
|  |
|  Сайт  | ordu.bel.tr (тур.) |
| Орду на мапе Турэччыны
Орду
 |

**Орду** (па-турэцку: *Ordu*) — горад у паўночнай Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Орду, порт на Чорным моры. 147 тыс. жыхароў (2012).

«Орду» па-турэцку азначае «армія» (адсюль: *арда* ў беларускай мове, *horde* — у ангельскай) і паходзіць ад таго ж цюркскага кораня, што і урду (першапачаткова *Zaban-e-Urdu-e-Mualla* — «мова ўзьнёслай арміі» — афіцыйная мова Пакістана). Такое імя горад атрымаў у 15 стагодзьдзі з-за таго, што быў штаб-кватэрай арміі Асманскай імпэрыі.

Сучасны Орду — эканамічна разьвіты горад, цэнтар прамысловасьці па перапрацоўцы ляснога арэха.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
# Аб’яднаньне мностваў

**Аб’яднаньне мностваў** — бінарная апэрацыя над мноствамі, вынікам якой ёсьць мноства, якое складаецца з элемэнтаў, што ўваходзяць хаця б у адно з гэтых мностваў. Аб’яднаньнем мностваў называюць як саму апэрацыю, так і мноства, што зьяўляецца яе вынікам.

Апэрацыя аб’яднаньня мностваў абазначаецца знакам WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 .

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2

## Уласьцівасьці аб’яднаньня мностваў

* камутатыўнасьць: WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
* асацыятыўнасьць: WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
* аб’яднаньнем мноства са сваім падмноствам ёсьць гэтае мноства: WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 .

У прыватнасці,

* аб’яднаньнем мноства з самім сабой ёсьць самое гэтае мноства: WIKINIUM\_MATH\_PH\_10
* аб’яднаньнем мноства з пустым мноствам ёсьць самое гэтае мноства: WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
* аб’яднаньнем мноства з унівэрсальным мноствам ёсьць самое ўнівэрсальнае мноства: WIKINIUM\_MATH\_PH\_14

Асацыятыўнасьць апэрацыі аб’яднаньня мностваў дае магчымасьць разглядаць аб’яднаньне больш чым двух мностваў як адзіную апэрацыю:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_16
# OpenSolaris

|  |
| --- |
| OpenSolaris |
|  |
|
Вонкавы выгляд OpenSolaris 2009.06 |
| Распрацоўнік |
| **OpenSolaris Community, Sun Microsystems** |
| Выпускі |
| Сямейства АС |
System V, OpenSolaris |
| Апошні стабільны рэліз | 2010.05 (snv\_134b) (12 лістапада 2010 г.) |
| Мовы праграмаваньня |
C |
| Плятформы |
x86, x86-64, SPARC, ARM, PowerPC, System z |
| Тып ядра |
Маналытнае ядро |
| Стандартны інтэрфэйс |
OpenSolaris Desktop, GNOME |
| Ліцэнзія |
CDDL |
| Вэб-сайт |
  |
| Бягучы стан |
|
Не падтрымліваецца |

**OpenSolaris** — UNIX-падобная свабодная апэрацыйная сыстэма фірмы Sun Microsystems на аснове Solaris з адкрытымі выточнымі кодамі. Працуе на сыстэмах, сумяшчальных з Sun: UltraSPARC, Fujitsu SPARC64, «Інтэл» x86 i x86 64, AMD64, PowerPC, ARM і IBM System z архітэктурах.

## Вэрсіі OpenSolaris

* OpenSolaris 2008.05
* OpenSolaris 2008.11
* OpenSolaris 2009.06 (падтрымка скончаная 1 чэрвеня 2014 г.)

## Дыстрыбутывы

* BeleniX
* Nexenta OS
* MilaX
* marTux
* StormOS
* Polaris
* OpenSolaris for System z

## Глядзіце таксама

* Solaris

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка OpenSolaris
# Дастасунак

Дастасунак GIMP 2.4.3 — графічны рэдактар
**Дастасу́нак**, **дастасо́ўнае апраграмава́ньне** (па-ангельску: *application, application software*) — кампутарная праграма для рашэньня дастасоўных задачаў непасрэдна карыстачом. У адрозьненьне ад сыстэмнага апраграмаваньня ды утылітаў дастасунак не празначаны для падтрыманьня працаздольнасьці самой кампутарнай сыстэмы.

## Глядзіце таксама

* Дадатак
* Мабільны дастасунак
* Вэб-дастасунак

Іншыя клясы апраграмаваньня
* Сыстэмнае апраграмаваньне
* Інструмэнтальнае апраграмаваньне

## Крыніцы
# Сэрбы

|  |
| --- |
| Сэрбы |
| Срби |
|  Агульная колькасьць  |  каля 12—13 мільёнаў
  |
|  Рэгіёны пражываньня  | Сэрбія, Чарнагорыя, Босьнія і Герцагавіна, Харватыя, Славенія, Паўночная Македонія, Аўстрыя, Нямеччына, ЗША, Канада і іншыя |
|  Мовы  |  сэрбская мова
 |
|  Рэлігіі  |  Пераважна праваслаўныя.
  |
|  Блізкія этнасы  |  славяне, асабліва баўгары харваты, чарнагорцы, македонцы, славенцы
 |
| **Сэрбы** ў Вікісховішчы |

**Сэрбы** (па-сэрбску: *Срби*) — паўднёваславянскі народ, прадстаўнікі якога пражываюць у Сэрбіі, Чарнагорыі, Босьніі і Герцагавіне, Харватыі й іншых краінах. Агульная колькасьць каля 12-13 млн чалавек. Асноўная рэлігія — праваслаўе. Мова — сэрбская.

## Гісторыя

Этнічная гісторыя народу зьвязваецца зь перасяленьнем славянскіх плямёнаў на Балканы, як лічыцца, у VI-VII стагодзьдзях н. э. У IX стагодзьдзі ствараецца Сэрбскае княства, з тых часоў сэрбы імкнуцца да цэнтралізацыі дзяржавы.

Гэтыя працэсы былі перапыненыя паразай на Косавым полі ў 1389. Гэтую гістарычную падзею сэрбы справядліва лічаць нацыянальнай трагедыяй, бо з тых часоў сэрбскія землі трапляюць пад акупацыю Асманскай імпэрыі. «Асманскае ярмо» працягвалася амаль пяць стагодзьдзяў. Толькі ў пачатку 19-га стагодзьдзя ўзмацняецца вызваленчая барацьба сэрбаў, якая прыводзіць да аўтаноміі сэрбскіх зямель (1833), пасьля, у 1878 ствараецца незалежная Сэрбская дзяржава. У 1918 року ствараецца Каралеўства сэрбаў, харватаў і славенцаў (з 1929 — Югаславія).

*
*
*
*
# Барбарызм

**Барбары́зм** — іншамоўнае слова ці выраз, які поўнасьцю не засвоены моваю і ўспрымаецца як чужароднае, як парушэньне агульнапрынятае маўленчае нормы. З часам гэтае слова (выраз) можа ці выйсьці з ужытку й забыцца (да прыкладу «камільфо»), ці застацца ўжываным у абмежаваных асяродках (прафэсіяналізмы, слэнг) — як цяперашнія «пэйджар» ці «хакер», ці распаўсюдзіцца ў шырокім ужытку — як, да прыкладу, «інфармацыя». У паэзіі барбарызмы маюць рознае прызначэньне — ад псыхалягічнай і сацыяльнай характарыстыкі чалавека да сатырычнага высьмейваньня яго.

## Віды барбарызмаў

У залежнасьці ад таго, зь якой мовы словы і словазлучэньні запазычаныя, адрозьніваюць:

* русізмы (з расейскай мовы),
* украінізмы (з украінскай мовы)
* палянізмы (з польскай мовы),
* англіцызмы (з ангельскай мовы),
* галіцызмы (з францускай мовы),
* германізмы (зь нямецкай мовы),
* гебраізмы (з іўрыту) і г. д.

## Літаратура

* *Галіна Андарала, Віктар Бекіш, Сяргей Берднік* Беларуская мова. Вучэбны дапаможнік для пед. ВНУ / Пад рэд. Ларысы Грыгор’евай. — Менск: Вышэйшая школа, 1994. — 366 с. — 20 000 ас. — ISBN 5-339-00950-5
# Шматнацыянальная дзяржава

**Шматнацыянальная дзяржава** — дзяржава, на тэрыторыі якой пражываюць розныя народы. Гэтае паняьцце антанімічна паняцьцю «монаэтнічная дзяржава». У прынцыпе пераважная большасьць сучасных дзяржаваў адносяцца да шматнацыянальных — гаворка ідзе аб тым, наколькі вялікія дзелі розных этнасаў, ці засяляюць розныя этнасы выразна вызначаныя геаграфічныя рэгіёны і наколькі далёка зайшоў працэс зьмешваньня этнасаў у адзіную нацыю (амэрыканцы, бразыльцы, аўстралійцы).

## Прыклады шматнацыянальных дзяржаваў

* Расея
* Кітай («Кітайская Народная Рэспубліка зьяўляецца ўнітарнай шматнацыянальнай дзяржавай, створанай сумесна ўсімі народамі, якія насяляюць краіну»)
* шматлікія краіны Афрыкі
* Бразылія
* Канада
* Індыя
* Іран (Напрыклад)
* Інданэзія
* Швэйцарыя
* ЗША

З-за актыўнай міграцыі ў Эўропу, краіны заходняй Эўропы паступова ператвараюцца ў шматнацыянальныя дзяржавы.

## Шматнацыянальныя дзяржавы ў мінулым

* Аўстра-Вугоршчына
* Бізантыйская імпэрыя
* Асманская імпэрыя
* Рымская імпэрыя
* Савецкі Саюз
* Чэхаславаччына
* Югаславія
# Зімовыя Алімпійскія гульні 1952 году

|  |
| --- |
| VI Зімовыя Алімпійскія гульні |
| Горад-арганізатар |
Осла, Нарвэгія |
| Краіны-ўдзельніцы |
30 |
| Колькасьць атлетаў |
694 |
| Узнагароды |
22 |
| Цырымонія адкрыцьця |
14 лютага |
| Цырымонія закрыцьця |
25 лютага |
| Афіцыйна адкрыў |
Рагнільд |
| Стадыён |
Бісьлет |

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1952 году** (па-ангельску: *1952 Winter Olympics*), афіцыйна вядомыя як **Гульні VI Алімпіяды**, праходзілі ў Осла з 14 лютага па 25 лютага 1952 году.

## Вонкавыя спасылкі

 **Зімовыя Алімпійскія гульні 1952 году** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Даўжыня

|  |
| --- |
| Даўжыня |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
|  Вымернасьць  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  |
|  Адзінкі вымярэньня  |
|  СІ  | м |
|  СГС  |  см
 |

Даўжыня
**Даўжыня** — гэта памер прадмету ў падоўжным кірунку (звычайна, гэты кірунак найбольшага памеру), г. зн. адлегласьць паміж яго двума найболей аддаленымі пунктамі, вымераны гарызантальна, у адрозьненьне ад вышыні, якая вымяраецца ў вэртыкальным кірунку, а таксама шырыні або таўшчыні, якая вымераюцца папярок аб’екта (пад прамым кутом да даўжыні). У фізыцы тэрмін «даўжыня» звычайна выкарыстоўваецца як сынонім «адлегласьці» і пазначаецца WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 або WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 .

Даўжыня — гэта мера адзінкавай памернасьці, тады як плошча — двухмерная, аб’ём — трохмерная. У большасьці сыстэм вымярэньняў адзінка даўжыні — фундамэнтальная адзінка вымярэньня, на аснове якой утвораюцца іншыя адзінкі.

## Глядзіце таксама

* Даўжыня крывой
* Адзінкі вымярэньня даўжыні

## Крыніцы
# Эрык Клэптан

Эрык Клэптан на канцэрце на стадыёне Millennium у Кардыфе (2005)
**Э́рык Па́трык Клэ́птан** (па-ангельску: *Eric Patrick Clapton*; 30 сакавіка 1945, Рыплі, Сурэй, Ангельшчына) — брытанскі рок-музыка, кампазытар, гітарыст, вакаліст. Камандор Ордэна Брытанскае імпэрыі. Стыль Клэптана з часам зьмяняўся, але ён заўсёды трымаўся блюзавых каранёў. Граў з блюз-фатальнымі камандамі (John Mayall’s Bluesbreakers, The Yardbirds), з гард-рокавымі (Cream), шмат працаваў сольна й як сэсійны музыка.

## Спадчына

Клэптана называюць адным з самых важных ды ўплывовых гітарыстаў усіх часоў. Клэптан — адзіны чалавек, які быў тройчы ўключаны ў Залю славы рок-н-ролу: першы раз як сола-выканаўца, потым асобна як удзельнік The Yardbirds ды Cream. Ён займае другое месца ў сьпісе «100 Найбуйнейшых гітарыстаў усіх часоў», складзеным часопісам Rolling Stone і чацьвёртым у сьпісе Gibson’s Top 50 Guitarists of All Time.

Клэптан паўплываў на такіх гітарыстаў, як Slash, Allen Collins, Richie Sambora, Stevie Ray Vaughan, Гэры Мур, Duane Allman, Derek Trucks, Eddie Van Halen, Браян Мэй, Тоні Аёмі, Лені Кравіц, Ted Nugent, Orianthi, Vince Gill, Brad Paisley, Jonny Buckland, Joe Don Rooney, Alex Lifeson, Jonny Lang, John Mayer, Джо Сатрыяні, Джо Банамаса, Davy Knowles, Lindsay Ell, Neal Schon ды Mark Knopfler.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына Эрыка Клэптана
# Паперня (збудаваньне)

Міжнародная паперня цэлюлёзна-папяровага камбіната ў Джорджтаўне, штат Паўднёвая Караліна. Калі яе пабудавалі, гэта была найбуйнейшая фабрыка ў сьвеце
**Папе́рня** — вытворчая пабудова прызначаная для вырабу грубай паперы, якая працавала па прынцыпе вадзянога млына. У шырэйшым сэнсе гэта любая фабрыка, якая займаецца вырабам паперы.

## Гісторыя

Нідэрляндзкая паперня 1654 года ў музэі пад адкрытым небам Арнэма
Гістарычныя дасьледаваньні паходжаньня папяровых камбінатаў ускладняецца рознымі вызначэньнямі і тэрміналёгіяй сучасных аўтараў: многія сучасныя навукоўцы выкарыстоўваюць гэты тэрмін для абазначэньня абсалютна ўсіх відаў фабрык, незалежна ад таго, ці працуе ён з дапамогай чалавечай сілы, жывёл ці вады. З-за іхнай схільнасьці называць любыя прадпрыемствы па вытворчасьці паперы «млынамі», без дадатковага ўказаньня дакладнага прывада, узрасла складанасьць выяўленьня асабліва эфэктыўнай і гістарычна важнай вытворчасьці вадзянога тыпу.

Паперня Forest Fiber Company сярэдзіны 19-га стагодзьдзя ў Бэрліне, Нью-Гэмпшыр
## Літаратура

* Якимович, Ю. А. Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Мн., 1991.
# Тхімпху

|  |
| --- |
| Тхімпху |
| Населены пункт |
|  |
|  Краіна  | * Бутан
 |
|  Дата заснаваньня  | 1955 |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  | * 27 км²
 |
|  Вышыня НУМ  | 2321 ± 1 м |
|  Часавы пас  | UTC+6 |
|  Каардынаты  | 27°28′20″ пн. ш. 89°38′10″ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  | * ▲114 551 чал. (2017)
 |
|  Этнахаронімы  | Thimpovienne і Thimpovien |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 232, 233 і 234 |
|  |
|  Сайт  | thimphucity.bt |
| Тхімпху на мапе Бутану
Тхімпху
 |

**Тхімпху** (дзонг-кэ: *ཐིམ་ཕུག་*) — сталіца і найбуйнейшы горад Бутану. Насельніцтва складае 114 551 чалавек (2017). Месьціцца ў заходне-цэнтральнай частцы краіны. Старажытная сталіца Пунакха была замененая на Тхімпху ў якасьці сталіцы ў 1955 годзе, а ў 1961 годзе Тхімпху быў афіцыйна абвешчаны сталіцай Бутану каралём Джыгмэ Дорджы Вангчукам. Горад раскідваецца ў паўночна-паўднёвым кірунку на заходнім беразе даліны, утворанай ракою Вонг-Чу, якая далей цяэ ў Індыю. Тхімпху ўважаецца шостай паводле вышыні сталіцай у сьвеце, сягаючы ўвысь ад 2248 мэтраў да 2648 мэтраў. У адрозьненьне ад многіх іншых сталіцаў, Тхімпху ня мае ўласнага аэрапорта, а разьлічвае на аэрапорт Паро, да якога можна дабрацца па дарозе, што месьціцца за 52 кілямэтры ад места.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт.
# Юзу

|  |
| --- |
| Юзу |
| Плады (2011 год)  |
| Клясыфікацыя |
| Надцарства | Эўкарыёты
 |
| Царства | Расьліны
 |
| Падцарства | Зялёныя расьліны
 |
| Аддзел | Кветкавыя расьліны
 |
| Кляса | Двухдольныя
 |
| Надатрад | Разіды
 |
| Атрад | Сапіндакветныя
 |
| Сямейства | Рутавыя
 |
| Падсямейства | Памаранцавыя
 |
| Падтрыба | Цытрусавыя
 |
| Род | Цытрус
 |
| Бінамінальная намэнклятура |
| *Citrus junos* Філіп Зібальд |
| **Юзу на ВіківідахЮзу ў Вікісховішчы** |

**Юзу** — гібрыд мандарына і ічанскай папэды.

Плод мае бугрыстую скурку жоўтага або зялёнага адценьня. Таксама плод мае кіслы смак і ўзбуджальны цытрусавы водар. Назву японскі лімон атрымаў, калі ў VII стагодзьдзі будыйскія манахі завезьлі яго ў Японію з мацерыка. Дагэтуль меў пашырэньне ў Карэі і Кітаі.

## Выкарыстаньне

Юзу пераважна выкарыстоўваюць у якасьці аддушкі. Цэдру юзу дадаюць у якасьці заправы ў суп місо і локшыны, мясныя і рыбныя стравы. Таксама на аснове цэдры вырабляць джэм, дэсэрт, напой і сыроп. Кіслы і духмяны сок юзу выкарыстоўваюць замест воцату ў падліве понзу. На зімовае сонцастаяньне ў Японіі прымаюць ванну з пладамі юзу.

## Крыніцы