# Паўднёва-Кітайскае мора

|  |
| --- |
| Паўднёва-Кітайскае мора |
| Паўднёва-Кітайскае мора  |
|  Краіны вадазбору  | * Віетнам
* Рэспубліка Кітай
* Малайзія
* Камбоджа
* Кітайская народная рэспубліка
* Філіпіны
* Брунэй
* Інданэзія
 |
|  Плошча паверхні  | * 3 500 000 км²
 |
|  Найб. глыбіня  | 5559 м |
|  **Паўднёва-Кітайскае мора** ў Вікісховішчы
 |

**Паўднёва-Кіта́йскае мо́ра** (па-малайску: *Laut China Selatan*, па-віетнамску: *Biển Đông*, па-кітайску: 南海, па-тагальску: *Dagat Luzon*, па-інданэзійску: *Laut Cina Selatan*) — паўзамкнутае мора ля берагоў Паўднёва-Ўсходняй Азіі, паміж паўвостравам Індакітай, астравамі Калімантан, Палаван, Лусон і Тайвань. Уваходзіць у склад марскіх басэйнаў Аўстралія-Азіяцкага Міжземнага мора, паміж Ціхім і Індыйскім акіянамі. Плошча — 3 537 289 км², максымальная глыбіня — 5560 м, Тэмпэратура вады на паверхні ў лютым ад 20°С на поўначы да 27°С на поўдні, у жніўні дасягае 28—29°С па ўсёй плошчы. Салонасьць вады — 32—34‰. Улетку і ўвосень частыя тайфуны. Прылівы няправільныя, сутачныя і паўсуткавыя, да 4 м.

У 2016 годзе праз Паўднёва-Кітайскае мора было транспартавана грузаў на 3,4 трыльёнаў даляраў з 16 трыльёнаў даляраў агульнага сусьветнага марскога суднаходзтва. У гэтым раёне былі знойдзеныя радовішчы нафты і прыроднага газу. У 2010 годзе на заходне-цэнтральную частку Ціхага акіяна прыпадала 14% сусьветнага камэрцыйнага рыбацтва. Астравы Паўднёва-Кітайскага мора, якія разам фармуюць некалькі архіпэлягаў, перавожаная колькасьць зь іх уважаюцца незаселенымі. Гэтыя астравы, астраўкі, рыфы, водмелі, атолы і падводныя горы, якіх налічваюцца сотні, ёсьць прадметам сутыкненьня некалькіх краінаў. Спрэчкі наконт прыналежнасьці таксама адлюстроўваюцца ў разнастайнасьці назваў, якія выкарыстоўваюцца дзеля астравоў і самога мора.

## Геалёгія

Захад сонца ў Паўднёва-Кітайскім моры ля паўднёва-ўсходняга ўзьбярэжжа Віетнаму.
Мора ляжыць над затопленым кантынэнтальным шэльфам. За часам нядаўніх ледавіковых пэрыядаў узровень сусьветнага мора быў на сотні мэтраў ніжэйшы, і Калімантан быў часткай азіяцкага мацерыка. Паўднёва-Кітайскае мора ўтварылася блізу 45 мільёнаў гадоў таму, а пашырэньне завяршылася расьцяжэньнем марскога дна блізу 30 мільёнаў гадоў таму. Гэты працэс распаўсюдзіўся на паўднёвы захад, у выніку чаго ўтварыўся V-падобны басэйн, які існуе дасюль. Пашырэньне спынілася блізу 17 мільёнаў гадоў таму.

Спрэчкі пра ролю тэктанічнай экструзіі ў фармаваньні басэйну працягваюцца. Францускі геоляг Поль Тапанье і ягоныя калегі сьцьвярджалі, што пры сутыкненьні Індыі з Азіяй сучасны Індакітай быў пасунуты на паўднёвы ўсход. Адносны зрух паміж Індакітаем і Кітаем прывёў да зьяўленьня Паўднёва-Кітайскага мора. Гэты пункт гледжаньня аспрэчваецца іншымі геолягамі, якія ня лічаць, што Індакітай значна зрушыўся адносна мацерыковай Азіі. Марскія геафізычныя дасьледаваньні ў Танкінскай затоцы, якія ладзіліся Пітэрам Кліфтам, выявілі, што разлом Чырвонай ракі быў актыўным і выклікаў утварэньне басэйну прынамсі 37 мільёнаў гадоў таму, што адпавядае ролі экструзіі ў фармаваньні мора. З моманту стварэньня Паўднёва-Кітайскае мора стала сховішчам вялікіх аб’ёмаў асадкавых пародаў, якія выносяцца сюды рэкамі Мэконг, Хангха і Чжуцзян. Некалькі з гэтых дэльтаў багатыя радовішчамі нафты і прыроднага газу.

## Крыніцы