Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Харбін

|  |
| --- |
| Харбін |
| Населены пункт |
|  |
|  Краіна  |  Кітай
 |
|  Першыя згадкі  | 1898 |
|  Дата заснаваньня  | 1898 |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
|  Кіраўнік адміністрацыі  | Wang Hesheng[d] |
|  Заканадаўчы орган  | Q106967276? |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  |  53 068 км²
 |
|  Тып клімату  | dry-winter continental climate[d] |
|  Вышыня НУМ  | 150 ± 1 м і 118 м |
|  Часавы пас  | UTC+8 |
|  Каардынаты  | 45°45′ пн. ш. 126°38′ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  |  10 000 000 чал. (2024)

  |
|  Этнахаронімы  | Harbinite |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 0451 |
|  Паштовы індэкс  | 150000 |
|  Нумарны знак  | 黑A |
|  |
|  Сайт  | harbin.gov.cn (кіт.) |
| Харбін на мапе Кітаю
Харбін
 |

**Харбін** — горад у паўночна-ўсходнім Кітаі, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Хэйлунцьзян. Згодна з сучасным кітайскім адміністрацыйным падзелам Харбін зьяўляецца горадам субправінцыйнага значэньня. Харбін у адміністрацыйна-тэрытарыяльным пляне падзяляецца на: 8 гарадзкіх раёнаў (Даолі, Наньган, Сянфан, Даовай, Пінфан, Сунбэй, Хулань, Ачэн), 3 гарады павятовага ўзроўню (Шанчжы, Шуанчэн, Учан) і 7 паветаў (Фанчжэн, Бінь, Ілань, Баянь, Тунхэ, Мулань, Яньшоў).

Насельніцтва з прыгарадамі — 10,6 мільёну жыхароў.

## Вонкавыя спасылкі

 **Харбін** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Сувэрэнная дзяржава

Сувэрэнныя дзяржавы Эўропы
**Сувэрэнная дзяржава** — дзяржава з вызначанай тэрыторыяй, на якой яна ажыцьцяўляе ўнутраны і вонкавы сувэрэнітэт, нязьменнасьць насельніцтва, урад, незалежнасьць ад іншых дзяржаваў і ўплываў, і магчымасьць уваходзіць у стасункі зь іншымі сувэрэннымі дзяржавамі. Урад сувэрэннай дзяржавы ўтрымлівае прававы тытул па ўсёй нутранай маёмасьці. Таксама гэтае азначэньне разумее пад сабой дзяржаву, якая не зьяўляецца залежнай альбо суб’ектам у дачыненьні іншай дзяржавы. У абстрактных тэрмінах сувэрэнная дзяржава ня можа існаваць без прызнаньня іншымі сувэрэннымі дзяржавамі, непрызнаным дзяржавам часьцяком цяжка ажыцьцяўляць поўнасьцю дыпляматычныя адносіны зь іншымі сувэрэннымі дзяржавамі.

Слова «краіна» часьцяком у побыце выкарыстоўваецца для абазначэньня сувэрэнных дзяржаваў, аднак першапачаткова такія назвы абазначаюць толькі геаграфічны рэгіён, а затым ягонае значэньне стала распаўсюджвацца на сувэрэнную дзяржаву, якая кіруе геаграфічным рэгіёнам.

## Вонкавыя спасылкі

* Opinions of the Badinter Arbitration Committee at the European Journal of International Law
# Славацкая Савецкая Рэспубліка

|  |
| --- |
| **Славацкая Савецкая Рэспубліка** Slovenská republika rád Szlovák Tanácsköztársaság |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←    ←  | **16 чэрвеня—7 ліпеня 1919** |  → |

 |
|

|  |
| --- |
|  |
| Сьцяг |

 |
| **Афіцыйная мова** | славацкая |
| **Сталіца** | Кошыцэ |

**Слава́цкая Саве́цкая Рэспу́бліка** (славац. *Slovenská republika rád*, вуг. *Szlovák Tanácsköztársaság*) — дзяржава ў паўднёвай і ўсходняй Славаччыне са сталіцай у Кошыцэ, якая праіснавала з 16 чэрвеня па 7 ліпеня 1919 году. Дзяржаву ўзначальваў чэскі журналіст Антанін Яноўшэк.

Пасьля стварэньня ў 1918 годзе новай дзяржавы Чэхаславаччына яе армія атрымала прыказ узяць пад кантроль усю тэрыторыю Славаччыны. Але гэтаму супрацьдзейнічала Чырвоная гвардыя (узброеныя сілы Вугорскай Савецкай Рэспублікі), якая заняла паўднёвую частку Славаччыны і садзейнічала стварэньню Славацкай Савецкай Рэспублікі, якая была абвешчаная ў рамках Вугорскай Сацыялістычнай Фэдэратыўнай Савецкай Рэспублікі.

Пасьля таго, як Чырвоная гвардыя была вымушаная павярнуцца ў Вугоршчыну, армія Чэхаславаччыны заняла тэрыторыю Славацкай Савецкай Рэспублікі, тым самым спыніўшы існаваньне гэтай дзяржавы.

## Глядзіце таксама

* Вугорская Савецкая Рэспубліка
* Чэхаславаччына
# Міністар

**Міністар** (па-лацінску: *minister* — слуга) — чалец ураду і галава міністэрства. Міністар, як правіла палітычны дзяяч, які займае пасаду ў нацыянальным ці рэгіянальным урадзе.
# Дзяржаўны лад Азэрбайджану

Герб Азэрбайджану
**Дзяржаўны лад Азэрбайджана** вызначаецца Канстытуцыяй Азербайджанскай Рэспублікі.

Рэспу́бліка Азэрбайджа́н — складана ўнітарная дзяржава з прэзыдэнцкім праўленьнем. Кіраўніком дзяржавы зьяўляецца Прэзыдэнт, які выбіраецца на тэрмін 5 гадоў усеагульным галасаваньнем. Выканаўчая ўлада таксама належыць яму. Кіраўнік урада – прэм'ер-міністр.

Вышэйшы заканадаўчы орган — Нацыянальны сход (азерб. Мілі Меджліс — *Milli Məclis*) Азэрбайджанскай Рэспублікі, 125-ці мясцовы аднапалатны парлямэнт, які выбіраецца на 5 гадоў усеагульным галасаваньнем.

Судовая ўлада належыць незалежным судам: Канстытуцыйнаму Суду, Вярхоўнаму Суду, Вышэйшаму Эканамічнаму Суду.
# Пунктуацыя

**Пунктуа́цыя** (па-лацінску: *punctuatio*: ад *punctum* — «кропка») — унармаваная сыстэма правілаў ужываньня на пісьме знакаў прыпынку дзеля падзяленьня тэксту адпаведна ягоным лягічных, сынтаксічных ды інтанацыйных асаблівасьцяў.

## Табліца знакаў пунктуацыі

| Сымбаль | Назва | Функцыя |
| --- | --- | --- |
| **.** | кропка | Сканчае сказы, пазначае скарачэньні. |
| **,** | коска | Аддзяляе граматычна раўнапраўныя часткі ў складаных сказах, некалькі элемэнтаў у пералічэньні, звароты. |
| **;** | кропка з коскай | Функцыянальна падобная да коскі, аднак аддзяляе складаныя (альбо ўскладненыя) па будове граматычна раўнапраўныя часткі. |
| **:** | дзьвюхкроп’е | Аддзяляе сказ ці ягоную частку, якая разьвівае альбо дапаўняе папярэдні тэкст. Таксама папярэднічае простай мове. |
| **!** | клічнік | Сканчае загадны, пабуджальны ці экспрэсіўны сказ. |
| **?** | пытальнік | Паказвае на сказ, які мае ў сабе пытаньне. |
| **–** | **—** | працяжнік | Аддзяляе галоўныя часткі сказу, параўноўваныя моўныя адзінкі, часткі складанага бяззлучнікавага сказу, частку дыялёгу, паказвае паўзу ў дзеяньні. Аддзяляецца з абодвух бакоў пропустамі. |
| **‐** | злучок | Злучае цесна зьвязаныя словы, у канцы радку азначае перанос слова. Пішацца бяз пропустаў. |
| '*…* | шматкроп’е | Азначае няскончаны, абарваны сказ. |
| **«»** | **„“‘** | **""** | двукосьсе | Азначае простую мову, цытаты і пад. |
| **’** | апостраф |  |
| **()** | **[]** | **{}** | **〈〉** | дужкі | Азначаюць адвольна ўстаўленыя кавалкі тэксту. |
| **/** | касая рыска | Аддзяляе варыянтныя альбо супярэчлівыя выразы. |

Кропка, коска, клічнік, пытальнік, дзьвюхкроп’е, кропка з коскай і шматкроп’е пішуцца адразу пасьля слова, пасьля чаго робіцца пропуст. Тэкст у дужках альбо двукосьсі пішацца неадрыўна ад іх. Калі ў тэксьце адзін за адзін ідуць два знакі прыпынку (напр. кропка і коска альбо клічнік і пытальнік), паміж імі пропусты не ўстаўляюцца.
# Лічбы

**Лічбы** — сымбалі, якія ўжываюцца для напісаньня лікаў. Прыкладам лічбаў ёсьць 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9; у адрозьненьне ад рымскіх лічбаў, якія насамрэч ёсьць літарамі.

На Беларусі раней для запісі лікаў выкарыстоўвалі кірылічныя літары. Каб адрозьніць літары, што мелі лічбавае значэньне, над імі ставілі *цітлу* - надрадковы знак у выглядзе ламанае рыскі. У такім запісы «А» зь цітлам азначала **1**, «И» — **8**, «І» — **10**, адсюль назвы: «і восемковая», «і дзесятковая». (Гл. таксама Альфабэтная сыстэма зьлічэньня).
# З

|  |
| --- |
| Літара кірыліцы З |
| Зз |
|  Выява |
| ◄  Є Ж Ӂ Ѕ З И І Ї Й  ► |
|  Беларускі альфабэт:  |
| ◄ Дз Е Ё Ж **З** І Й К Л ► |
|  У лацінцы  | **Z · z** |
|  Зьвесткі  |
|  Тып  |  асноўная кірыліца, альфабэтны;
  |
|  Гук  |  [z], [ts]
  |
|  Назва ў Юнікодзе  | cyrillic capital letter ze cyrillic small letter ze |
|  Юнікод  |  З: U+0417 з: U+0437
  |
|  HTML  |  З‎: &#1047, &#x417 з‎: &#1079, &#x437
  |
|  UTF-16  |  З‎: 0x417 з‎: 0x437
  |
|  URL-код  |  З: %D0%97 з: %D0%B7
  |
| усе сымбалі · лацінка · кірыліца · грэцкія · дыякрытыкі · валюты · дапамога |

**З**, **з** (**зэ**; курсіў: *З з*) — літара кірылічнага альфабэту. У беларускай мове пазначае зычны гук [z]. Прысутнічае ва ўсіх славянскіх кірылічных альфабэтах (дзявятая ў беларускім, расейскім, сэрбскім і македонскім, восьмая ў баўгарскім, дзясятая ва ўкраінскім).

## Гісторыя

Літара выкарыстоўваецца ў альфабэтах народаў былога СССР. У царкоўнаславянскім альфабэце носіць назву *Зямля*. У глаголіцы мае парадкавую лічбу 7, а ў кірыліцы — 9. Паходзіць ад грэцкай літары **Ζ ζ**, таму ў старых баўгарскіх і славянскіх літарах звычайна мае Z-падобны выгляд.

## Характарыстыка

| З / з, кап.: з лац.: Z / z · бел. араб.: ضْ |
| --- |
| Назва | па-беларуску: *зэ* |
| Пазыцыя | 9 (у беларускім альфабэце) |
| Гук | зычны |
| МФА | [z] |
| Прыклад | **З**аслаўе |

## Крыніцы
# Ѥ

|  |
| --- |
| Літара кірыліцы ётаваная є / е |
| Ѥѥ |
|  Выява |
| ◄  Ꙗ Я̂ Я̨ Ԙ **Ѥ** Ѧ Ꙙ Ѫ Ꙛ  ► |
|  Зьвесткі  |
|  Тып  |  архаічная кірылічная літара, альфабэтны;
  |
|  Назва ў Юнікодзе  | cyrillic capital letter iotated e cyrillic small letter iotated e |
|  Юнікод  |  Ѥ: U+0464 ѥ: U+0465
  |
|  HTML  |  Ѥ: `&#x0464;` ѥ: `&#x0465;` |
|  UTF-16  |  Ѥ: 0x0464 ѥ: 0x0465
  |
|  URL-код  |  Ѥ: %D1%A4 ѥ: %D1%A5
  |
| усе сымбалі · лацінка · кірыліца · грэцкія · дыякрытыкі · валюты · дапамога |

**Ѥ**, **ѥ** (**є / е ётаваная**; курсіў: *Ѥ ѥ*) — літара кірылічнага альфабэту, лігатура літар ⟨І⟩ й ⟨Є⟩. Цяпер выкарыстоўваецца толькі ў царкоўнаславянскай мове.

## Гук

У пачатку словаў і пасьля галосных азначае спалучэньне гукаў [je], пасьля зычных (часьцей за ўсё *л*, *н* або *р*) — іх зьмякчэньне і гук [e]. Уласнага імя ў кірылічнай азбуцы ня мае, апісальная назва «Є ётаваныя» — умоўная.
# Высокі друк

**Высо́кі друк**:

## Гравюры

У вытворчасьці гравюры высокім друкам завецца тэхналёгія, пры якой паверхню друкарскай формы гравіруюць (выразаюць канаўкі). На паверхню валікам альбо тампонам наносіцца фарба, якая не трапляе ў канаўкі. Да формы прыціскаецца папера, на якой атрымоўваецца адбітак паверхні пакрыты незафарбаванымі лініямі.

Па гэткай тэхналёгіі ствараецца дрэварыт, лінагравюра, гравюра на гіпсе, гравюра на кардоне і цынкагравюра.

## Паліграфія

У паліграфіі высокі друк — адзін са спосабаў друку, пры якім адбітак друкуецца з формы, якая мае выступаючыя (друкуючыя) і паглыбленыя (прабельныя) элемэнты. Да пачатку 1990-х найбольш пашыраны спосаб друку кніг, часопісаў і газэт, пры якім тэкст набіраўся зь літар. Разам з афсэтным друкам выкарыстоўваецца для друку паштовых марак з-за сваёй таннасьці.

папера
мэталічныя літары
валак
цэнтар
блёк (фота, малюнак і г. д.)
рамка (форма)
падложка

## Глядзіце таксама

* Глыбокі друк
# Канфэсія

**Канфэсія** (па-лацінску: *confessio* — «*вызнаньне*») — асаблівасьць веравызнаньня ў межах пэўнага рэлігійнага вучэньня, а таксама аб’яднаньне веруючых, якія прытрымліваюцца гэтага веравызнаньня.

Напрыклад, вернікі, выкарыстоўваючыя розныя Сымбалі веры, утвараюць розныя канфэсіі.

## Прыклады канфэсіяў

* Хрысьціянства
	+ Праваслаўе
	+ Каталіцтва
	+ Пратэстантызм
* Юдаізм
* Іслам

## Вонкавыя спасылкі

 **Канфэсія** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Рэлігія ў Расеі

Рэлігія ў Расеі (2015)

  Хрысьціянства (73.3%)  Іслам (10.0%)  Атэізм (16.2%)  Будызм (0.1%)  Юдаізм (0.2%)

**Рэлігія ў Расеі** даволі разнастайная. У адпаведнасьці з законам ад 1997 году хрысьціянства, іслам, будызм і юдаізм адзначаныя як важныя ў расейскай гісторыі. Расея на сёньня вызначае чатыры афіцыйных «традыцыйных» для краіны рэлігіі: праваслаўе, іслам, юдаізм і будызм.

Праваслаўнае хрысьціянства зьяўляецца традыцыйнай і самай распаўсюджанай рэлігіяй у Расеі і лічыцца часткай «гістарычнай спадчыны» краіны згода з законам 1997 году. Каля 95% зарэгістраваных праваслаўных прыходаў належаць да Расейскай праваслаўнай царквы, у той час як існуе цэлы шэраг невялікіх аўтаномных праваслаўных цэркваў, самая распаўсюджанай зь якіх зьяўляецца плынь старавераў. Пасьля распаду Савецкага Саюза ў 1991 годзе было шырока распаўсюджана адраджэньне сыбірскага шаманізму па ўсёй Расеі.

Згодна зь некаторымі дасьледваньнямі павага да свабоды веравызнаньня з боку расейскіх уладаў пагоршчылася з канца 1990-х і пачатку 2000-х гадоў.

Паводле зьвестак дасьледаваньня, апублікаванага ў 2018 годзе, хрысьціянства скарачаецца ў Расеі, гэтак жа як у Заходняй Эўропе. Сярод грамадзянаў ад 16 да 29 гадоў 41% зьяўляюцца хрысьціянамі, 10% маюць іншыя рэлігіі, і 49% не зьяўляюцца вернікамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Рэлігія ў Расеі** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Зьвесткі аб рэлігіі ў Расеі. Global Religious Futures Project
# Таўталёгія (рыторыка)

**Таўталё́гія** (па-старажытнагрэцку: ταυτολογία) — паўтарэньне блізказначных словаў або выразаў. Напрыклад:

Ці сьвет, ці сьвітае,
Ці на зоры займае?
Таўталёгія зьвяртае ўвагу чытача (слухача) твора на нейкую думку, удакладняе яе, дапамагае ўзмацніць рытмічнасьць мовы, надаць ёй большую эмацыянальнасьць. Асабліва часта таўталёгія ўжываецца ў народнай паэзіі. Ужытая недарэчы таўталёгія можа зьбедніць выказваньне, абясцэніць яго. Часам таўталёгію называюць плеаназмам.

## Літаратура

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд., дапрац. і дапоўн. — Менск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2000 ас. — ISBN 985-08-0598-6
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Менск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1000 ас. — ISBN 985-11-0197-4
# Сцэнар

**Сцэна́р** — літаратурна-драматычны твор, напісаны як аснова для пастаноўкі кіна- або тэлефільму. Сцэнар у кінэматографе, як правіла, нагадвае п’есу і падрабязна апісвае кожную сцэну і дыялёгі пэрсанажаў. Часам сцэнар уяўляе сабой адаптацыю асобнага літаратурнага твора для кінэматографа, часам у гэтым выпадку аўтар рамана бывае і аўтарам сцэнара (сцэнарыстам). Сцэнарыст — гэта чалавек, які піша сцэнар да фільму. Часам шматлікія сцэнарысты занятыя ў напісаньні аднаго і таго ж сцэнару, перш чым рэжысэр абярэ лепшы. Неабавязкова аўтар кнігі становіцца сцэнарыстам пры яе экранізацыі. Гэтая праца звычайна аддаецца сцэнарысту.
# Сапфо

|  |
| --- |
| Сапфо |
|  |
|  Асабістыя зьвесткі  |
|  Нарадзілася  | VII стагодзьдзе да н. э.[…]* Лесбас[…]
 |
|  Памерла  | каля 570 да н. э.[…]* Лефкас, Lefkada Municipality[d], Лефкас, Іянічныя астравы (пэрыфэрыя), Грэцыя
 |
|  Сужэнец  | *невядома* |
|  Літаратурная дзейнасьць  |
|  Род дзейнасьці  | паэтка, кампазытарка, аўтарка, пісьменьніца |
|  Мова  | старажытнагрэцкая мова |
| **Сапфо** ў Вікісховішчы
 |

**Сапфо**, **Сафо**, **Псапфо** (стар.-грэч. Σαπφώ; эалійск. стар.-грэц. Ψαπφώ; 630/612 — 572/570 да н. э.) — старажытнагрэцкая паэтка, прадстаўніца мэлічнай (музычна-песеннай) лірыкі.

## Беларускія пераклады

* Песьні / Пераклад са старагрэцк. Л. Баршчэўскага. — Мн.: Зьміцер Колас, 2016. — 72 с. (Паэты плянэты).
* Сіпакоў Я. Пяшчота Элады. З антычнай любоўнай лірыкі // «Полымя». № 4, 2009. — (пераклад з рускай)

## Глядзіце таксама

* Рэнэ Віўен

## Крыніцы

## Літаратура

* Энциклопедия читателя. Т. 5. — Екатеринбург, 2005.
* Краткая литературная энциклопедия. В 9 т.. Т. 6. — Москва, 1971.

## Вонкавыя спасылкі

 **Сапфо** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Вершы ў беларускім перакладзе на сайце «ПрайдзіСвет»
# Інфэкцыя

**Інфэ́кцыя** (ліпля) — заражэньне жывых арганізмаў мікраарганізмамі, як то бактэрыямі, грыбамі, пратыстамі, а таксама вірусамі, прыёнамі. Тэрмін азначае розныя віды ўзаемадзеяньня чужародных мікраарганізмаў з арганізмам чалавека ў мэдыцыне, жывёлаў у заатэхніцы й вэтэрынарыі, расьлінаў у аграноміі.

Навука аб інфэкцыі завецца інфэкталёгіяй. Яна вывучае інфэкцыйны працэс, інфэкцыйную хваробу, інфэкцыйную паталёгію, што ўзьнікае ў выніку канкурэнтнага ўзаемадзеяньня арганізму з патагеннымі ці ўмоўна-патагеннымі мікраарганізмамі, і распрацоўвае мэтады дыягностыкі, лячэньня й прафіляктыкі інфэкцыйных хваробаў.

У выніку ўстанаўленьня ўсеагульнага правядзеньня прышчэпак інфэкцыі перасталі быць асноўнай прычынай дзіцячай сьмяротнасьці. Паводле Сусьветнай арганізацыі здароўя, за 2011 г. у Эўропе 32 тыс. дзяцей памерлі ад інфэкцыяў, што папярэджваюцца з дапамогай прышчэпкі. На 2014 год было вядома звыш 200 відаў інфэкцыяў, якія пераносілі камары, мошкі, мухі, сьляпні, вошы і кляшчы. Найбольш вядомымі зь іх былі жоўтая ліхаманка, ліхаманка Заходняга Ніла, ліхаманка дэнге, кляшчовы энцэфаліт, тыф, хвароба Лайма і малярыя.

## Беларусь

У Беларусі выяўлялі такія інфэкцыі, як завезеная малярыя і дырафілярыёз. З 1990-х гадоў сталі ўзьнікаць кляшчовы энцэфаліт і хвароба Лайма.

## Глядзіце таксама

* Барэліёз

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
# Тысячагодзьдзе

**Тысячаго́дзьдзе** — адзінка вымярэньня часу роўная 1000 гадоў. Таксама тысячагодзьдзе можа быць прадстаўленае як сто дзесяцігодзьдзяў або дзесяць стагодзьдзяў. Часам як сынонім выкарыстоўваецца слова «міленіюм», які паходзіць з лацінскай мовы і значыць лац. *mille* — тысяча, і лац. *annus* — год.

## Летазьлічэнне

Паводле прынятай цяпер у большасьці краінаў сьвету сыстэме летазьлічэньня, як то грыгарыянскі каляндар, першым тысячагодзьдзем нашай эры ўважаецца час з 1 студзеня 1 году н. э. па 31 сьнежня 1000 году н. э. уключна, другім — з 1 студзеня 1001 году па 31 сьнежня 2000 году ўключна, трэцім — з 1 студзеня 2001 году па 31 сьнежня 3000 году ўключна і гэтак далей.

### Парадкавае

Звычайна выкарыстоўваецца мэтад падліку пасьлядоўна пройдзеных гадоў: напрыклад, 1-ы год н. э. ці 10-ы год валадараньня караля Генрыха VIII. Гэта парадкавая нумарацыя, яна прысутнічае ў назвах тысячагодзьдзяў і стагодзьдзяў, напрыклад, 1-е тысячагодзьдзе ці XX стагодзьдзе, а часам і ў назвах дзесяцігодзьдзя, напрыклад, 1-е дзесяцігодзьдзе XXI стагодзьдзя.

### Колькаснае

У апошнія гады ўсё больш людзей выкарыстоўваюць індывідуальнае вылічэньне гадоў лікамі, напрыклад, 1945 ці 1998 год. Практычна не выкарыстоўваецца састарэлае напісаньне, як то 1999 год ад Раства Хрыстова (анг. *1999th year A.D.*). Гэта адбылося праз выкарыстаньне датаў у навуцы, як прыклад, астранамічнай нумарацыі летазьлічэньня. У выніку, некаторыя іншыя каляндарныя найменьні таксама зьмяніліся, напрыклад, «1980-я гады» ёсьць прымальнай назвай для вызначанага дзесяцігодзьдзя. Аднак, фармулёўка «1600-я» можа разглядацца і як дзесяцігодзьдзе, гэтак і як стагодзьдзе.

### Дыяпазоны

Пераход вылічэньня з парадкавага ў колькаснае напісаньне ёсьць няпоўным, і, магчыма, ніколі ня будзе завершаны. Асноўныя спрэчныя пытаньні паўстаюць з варыянтаў розных дыяпазонаў гадоў для дзесяцігодзьдзяў, стагодзьдзяў і тысячагодзьдзяў.

Для наступнага дыяпазону парадкавага напісаньня летазьлічэння слушна выбраць:

* 2011—2020 у якасьці бягучага дзесяцігодзьдзя;
* 2001—2100 — як цяперашняе стагодзьдзе;
* 2001—3000 — цяперашняе тысячагодзьдзе.

Для наступнага дыяпазону колькаснага напісаньня летазьлічэння слушна выбраць:

* 2010—2019 у якасьці бягучага дзесяцігодзьдзя;
* 2000—2099 — як цяперашняе стагодзьдзе;
* 2000—2999 — цяперашняе тысячагодзьдзе.

## Крыніцы
# Сустрэча на Эльбе

2-і лейтэнант У. Робертсан і лейтэнант А. С. Сільвашка на фоне надпісу «Усход сустракаецца з Захадам»
**Сустрэча на Эльбе** — назва падзеі, якая адбылася 25 красавіка 1945 году побач з горадам Таргаў на рацэ Эльба. Войскі 1-га Ўкраінскага фронту сустрэліся з войскамі 1-ай арміі ЗША. У выніку сустрэчы войск саюзнікаў рэшткі нацысцкіх войскаў былі расколатыя на дзьве часткі — паўночную і паўднёвую.

Першая сустрэча адбылася, калі амэрыканскі патруль на чале зь першым лейтэнантам Альбертам Кацэбу перайшоў Эльбу. На ўсходнім беразе яны сустрэлі савецкіх салдатаў на чале з падпалкоўнікам Аляксандрам Гардзіевым. У той самы дзень яшчэ адзін амэрыканскі патруль (на чале з другім лейтэнантам Арміі ЗША Ўільямам Робэртсанам) сустрэўся з савецкімі салдатамі на чале з лейтэнантам Аляксандрам Сільвашкам на разбураным мосьце праз Эльбу каля Таргаў.

Знакамітае фота было зроблена на наступны дзень, калі камандоўцы 69-ай дывізіі Арміі ЗША і 58-ай гвардзейскай дывізіі Чырвонай Арміі сустрэліся ў Таргаў.

## Вонкавыя спасылкі

* Встреча на Эльбе: 65 лет спустя (рас.)
# Радыёлякацыйная станцыя

Антэна РЛС
**Радыёлякацыйная станцыя** (РЛС) або радар (па-ангельску radar ад ra**dio **d**etection **a**nd **r**anging* — радыёвыяўленьне і дальнамэтрыя) — сыстэма для выяўленьня паветраных, марскіх і наземных аб’ектаў, а таксама для вызначэньня іх далёкасьці, хуткасьці і геамэтрычных парамэтраў. Выкарыстоўвае мэтад, заснаваны на выпраменьваньні радыёхваль і рэгістрацыі іх адлюстраваньняў ад аб’ектаў.

Ангельскі тэрмін-акронім зьявіўся ў 1941 годзе, пасьля ў яго напісаньні вялікія літары былі заменены малымі.
# Мытны зьвяз ЭАЭЗ

|  |
| --- |
| Мытны зьвяз ЭАЭЗ |
| рас. *Таможенный союз ЕАЭС* |
|  |
| Абрэвіятура |
МЗ ЭАЭЗ |
| Дата ўтварэньня |
6 ліпеня 2010 (15 гадоў таму) |
| Тып |
міжурадавая |
| Юрыдычны статус |
міжнародная арганізацыя |
| Штаб-кватэра |
Масква, Цэнтральная адміністрацыйная акруга, раён Замаскварэчча, вул. Летнікоўская, д. 2 |
| Месцазнаходжаньне |
Расея |
| Сяброўства |
Армэнія, Беларусь, Казахстан, Кыргыстан і Расея |
| Афіцыйныя мовы |
расейская |
| Старшыня Камісіі |
Тыгран Саркісян |
| Кіроўны орган |
Рада |
| Матчына кампанія |
Эўразійскі эканамічны зьвяз |
| Сайт |
eurasiancommission.org |
| Колішняя назва |
Мытны зьвяз Беларусі, Казахстану і Расеі (да 1 студзеня 2015 г.) |

**Мытны зьвяз Эўразійскага эканамічнага зьвязу** — адзіная мытная прастора, створаная 6 ліпеня 2010 г. у выніку Менскай дамовы аб Мытным кодэксе ад 27 лістапада 2009 году.

## Установы

* *Рада*. Складаецца з намесьнікаў старшыняў урадаў. Правамоцная пры ўдзеле ўсіх чальцоў. Ухваляе пастановы агульнай згодай. Зацьвярджае каштарыс, заробкі і колькасьць супрацоўнікаў. Дае даручэньні Калегіі.
* *Калегія*. Складаецца з 9 прызначаных на 4 гады прадстаўнікоў (па 3 ад кожнай дзяржавы). Зьбіраецца штотыдзень. Ухваляе пастановы 2/3 галасоў. Наглядае за выкананьнем дамоваў.

## Мінуўшчына

Пагадненьне аб мытным зьвязе тры дзяржавы перападпісвалі 4 разы (у 1995, 1999, 2002, 2008 гадах), з-пад дзеяньня якога Расея штораз выключала энэрганосьбіты.

У 2012 годзе ўзаемны таваразварот Беларусі, Казахстану і Расеі склаў 12 % ад агульнага зьнешняга гандлю краінаў. Пагатоў для Беларусі гэты паказьнік дасягаў 48%, для Казахстану — 18%, для Расеі — 7%. 1 студзеня 2015 году Мытны зьвяз Беларусі, Казахстану і Расеі пераўтварылі ў Эўразійскі эканамічны зьвяз, да якога 2 студзеня 2015 году далучылася Армэнія. 12 жніўня 2015 году ўдзельнікам Мытнага зьвязу ЭАЭЗ стаў Кыргыстан.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Адзіны мытны тарыф Эўразійскага эканамічнага зьвязу (рас.) // Эўразійская эканамічная камісія, 16 лютага 2018 г. Праверана 23 траўня 2018 г.
# Іпсылён

| Υ |
| --- |
|  |
| Грэцкі альфабэт |
| Αα | Альфа | Ββ | Бэта |
| Γγ | Гама | Δδ | Дэльта |
| Εε | Эпсылён | Ζζ | Дзэта |
| Ηη | Эта | Θθ | Тэта |
| Ιι | Ёта | Κκ | Капа |
| Λλ | Лямбда | Μμ | Мю |
| Νν | Ню | Ξξ | Ксі |
| Οο | О мікрон | Ππ | Пі |
| Ρρ | Ро | Σσς | Сыгма |
| Ττ | Таў | Υυ | Іпсылён |
| Φφ | Фі | Χχ | Хі |
| Ψψ | Псі | Ωω | О мэга |
| Гісторыя |
| Ϝϝ | Дыгама | Ϛϛ | Стыгма |
| Ͱͱ | Гэта | Ϻϻ | Сан |
| Ϟϟ, Ϙϙ | Копа | Ϡϡ, Ͳͳ | Сампі |
| Ϸϸ | Шо |  |

**Υ, υ** (назва: і псілён, таксама іпсілён, па-грэцку: *Ύψιλον*) — 20-ы знак грэцкага алфабэту. У грэцкім пісьме мае лікавае значэньне 400. Паходзіць ад фінікійскага знаку — вавэ. Ад знаку «і псілён» паходзяць лацінскія знакі U, V, W і Y, кірылічны іжыца (Ѵ).

## Глядзіце таксама

* Кірыліца
# Іянічнае мора

Месцазнаходжаньне Іянічнага мора
**Іянічнае мора** — цэнтральная частка Міжземнага мора, зьмешчаная паміж Балканскім і Апэнінскім паўастравамі і астравамі Крыт і Сыцылія. На поўначы пралівам Атранта злучаецца з Адрыятычным морам, на захадзе — Мэсынскім пралівам з Тырэнскім морам. Амывае берага Італіі, Альбаніі і Грэцыі.