# Прыродны газ

**Прыро́дны газ** — газападобны карысны выкапень пераважна вуглявадароднага складу, які ўтвараецца ў зямной кары, а таксама высокаэканамічнае энэргетычнае паліва, цеплыня гарэньня 32,7 МДж/м³ (7800 ккал/м³). Ужываецца як паліва на электрастанцыях, у чорнай і каляровай мэталюргіі, цэмэнтнай і шкляной прамысловасьці, пры вытворчасьці будаўнічых матэрыялаў і для камунальна-пабытовых патрэб. Сусьветныя геалягічныя запасы газа на кантынэнтах, у зоне шэльфаў і мелкіх мораў, па прагнознай адзнацы складае 10 000 000 000 000 000 м³, што эквівалентна 10 000 000 000 000 т нафты. У 1994 годзе галоўнымі газаздабываючымі краінамі зьяўляліся Расея, ЗША, Нідэрлянды, Вялікабрытанія, Інданэзія, Альжыр, Саудаўская Арабія, Іран, Нарвэгія, Італія, Нямеччына.

## Агульныя зьвесткі

Прыродны газ утварыўся ў выніку катагенэтэчнага пераўтварэньня арганічнага рэчыва асадачных пародаў. Паклады газа ўтвараюцца ў натуральных пастках на шляхах міграцыі газа. Міграцыя адбываецца ў выніку статычнай ці дынамічнай нагрузкі пародаў, выціскаючых газ, ці пры вольнай дыфузіі газа з высокага ціску ў зоны меншага ціску. Адрозьніваюць *пазарэзэрвуарную* рэгіянальную міграцыю скрозь магутныя тоўшчы парод рознай пранікнёнасьці па капілярах, порах, разломах і расколінах і *ўнутранарэзэрвуарную* лякальную міграцыю ўсярэдзіне добрапранікнёных пластоў, зьбіраючых газ. Асноўны элемэнт прыроднага газа — мэтан (да 98%), таксама ў яго склад уваходзіць этан, прапан, бутан, пентан, гексан, вуглякіслы газ, азот, серавадарод, і інертныя газы. У некаторых выпадках, пры ўмовах вялікай тэмпэратуры і ціска прыродны газ пераўтвараецца ў вадкую фазу, утвараючы кандэнсат.

Прамысловыя радовішчы прыроднага газа сустракаюцца ў выглядзе аддзеленых збораў, не зьвязаных зь іншымі карыснымі выкапнямі, у выглядзе газанафтавых радовішчаў, у якіх газападобныя вугляроды цалкам ці часткова распушчаныя ў нафце ці знаходзяцца ў вольным стане і запаўняюць узвышаную частку радовішча (газавыя капялюшы) ці верхнія часткі злучаных паміж сабой гарызонтаў газанафтавай сьвіты; у выглядзе газакандэнсатных радовішчаў, у якіх газ узбагачаны вадкімі вуглявадародамі.

Завод па перапрацоўцы прыроднага газу
Радовішчы прыроднага газа, якія знаходзяцца на глыбіні ня болей за 1,5 км, складаюцца амаль з аднаго мэтану зь невялікімі дадаткамі яго гамолягаў (этану, прапану, бутану), азоту, аргону, калі-некалі вуглякіслага газа і серавадароду; з павелічэньнем глыбіні ўтрыманьне гамолягаў мэтану звычайна павялічваецца. У газакандэнсатных радовішчах утрыманьне гамолягаў мэтану значна вышэй за мэтан. Гэта характэрна для нафтавых газаў. У некаторых газавых радовішчах назіраецца павышанае ўтрыманьне вуглякіслага газа серавадароду і азоту. Прыродны газ сустракаецца ў адкладаньнях усіх геалягічных сыстэм пачынаючы з канца пратэразоя і на розных глыбінях, але часьцей за ўсё да 3 км.

Газавыя паклады дзеляць на *пластавыя* і *масіўныя*. У *пластавых* пакладах радовішчы газа прывязаны да пакладаў-калектараў. *Масіўныя* паклады не прывязаныя да сваіх пластоў. Найбольш распаўсюджаныя сярод палставых сводавыя паклады, якія захоўваюцца дзякуючы моцнай гліністай ці галагеннай накрыўкамі.

Падземнымі натуральнымі рэзэрвуарамі для 85% агульнай колькасьці газавых і газакандэнсантых пакладаў служаць *пяшчаныя*, *пашчана-алеўрытавыя* і *алеўрытавыя* пароды, часта зьмешаныя з глінамі; у астатніх 15% выпадкаў зборнікамі газа зьяўляюцца *акарбанатныя* пароды. Структура месцанараджэньняў розная для складчатых і плятформенных варункаў. У складчатых раёнах выдзяляюць дзьве групы структур, зьвязаных з *антыкліналямі* і *монакліналямі*. У плятформенных раёнах выдзяляюць чатыры групы структур: *купальных* і *брахіантыклінальных* узвышшаў, *эразійных* і *рыфавых* масіваў, *монакліналяў*, *сінклінальных прагібаў*.

Вуглявадароды, якія ўваходзяць у склад прыроднага газа зьяўляюцца сыравінай для вытворчасьці метылавага спірту, фармальдэгіду, ацэтальдэгіду, воцатавай кіслаты і іншых арганічных злучэньняў. Канвэрсіяй кіслародам ці вадзяным парам з мэтану (асноўнага элемэнта прыроднага газа) атрымліваюць сітэз-газ (СО+Н2), які выкарыстоўваецца для вытворчасьці аманяка, сьпіртаў і іншых арганічных прадуктаў. Піролізам і дэгтдрагенізацыяй мэтану атрымліваюць ацэцілен, сажу і вадарод. Прыродны газ выкарыстоўваюць таксама для атрыманьня алефінавых вуглявадародаў, і ў першую чаргу эцілену і прапілену, якія ў сваю чаргу зьяўляюцца сыравінай для далейшага арганічнага сынтэзу.

## Беларусь

У 2008 г. дзель прыроднага газу ў валавым спажываньні паліўна-энэргетычных рэсурсаў у Беларусі склала 62%, у аб’ёме кацельна-пячнога паліва — 79%, удзельная вага ў электраэнэргетыцы — 95%. На 1 ліпеня 2016 г. узровень газіфікаваньня кватэраў вырас да 73,9%, у тым ліку на вёсцы — да 33,4%. За 2015 г. на прыродны газь перавялі каля 30 тыс. кватэраў.

## Крыніцы

## Глядзіце таксама

* Нафта