# McDonald’s

|  |
| --- |
| McDonald’s |
|  |
|  |
|  Тып  | публічная кампанія |
|  Лістынг на біржы  | Нью-Ёрская фондавая біржа й Такійская фондавая біржа |
|  Дэвіз  | I’m loving it, Ich liebe es, C’est tout ce que j’aime, вот что я люблю, Me encanta, 我就喜欢, Gosto tanto, Я це люблю |
|  Заснаваная  | 15 траўня 1940 |
|  Заснавальнікі  |  Дзік і Мак Макдоналды (заснавальнікі канцэпцыі рэстаранаў),
Рэй Крок (заснавальнік карпарацыі)
 |
|  Уласьнікі  | The Vanguard Group[d], BlackRock[d] і State Street Corporation[d] |
|  Краіна  |  ЗША |
|  Разьмяшчэньне  | ЗША: Чыкага (Ілінойс) |
|  Ключавыя фігуры  |  Энрыке Эрнандэс (старшыня савета дырэктараў)
Крыс Кемпінскі (прэзыдэнт і CEO)
 |
|  Галіна  | Грамадзкае харчаваньне |
|  Прадукцыя  | гамбургеры, курыца, бульба фры, безалькагольныя напоі, кактэйлі, салаты, дэсэрты, гарачыя пірожныя, кава, сьняданак |
|  Апэрацыйны прыбытак  | US$10,356 мільярдаў (2021) |
|  Чысты прыбытак  | US$7.545 мільярдаў (2021) |
|  Лік супрацоўнікаў  | 200 000 (2022) |
|  Даччыныя кампаніі  | McDonald's Canada[d], McDonald's Philippines[d] і McDonald's France[d] |
|  Аўдытар  |  Ernst & Young LLP
  |
| **mcdonalds.com** |
|  **McDonald’s**  у Вікісховішчы |

**McDonald’s** (з анг. — «Мак-До́нальдс») — амэрыканская карпарацыя, якая працуе ў сфэры грамадзкага харчаваньня, найбуйнейшая ў сьвеце сетка рэстаранаў хуткага харчаваньня, якая працуе па сыстэме франчайзінгу. Па выніках 2010 году кампанія займае 2-е месца па колькасьці рэстаранаў ва ўсім сьвеце пасьля рэстараннай сеткі Subway. Па стане на канец 2022 году пад гандлёвай маркай McDonald’s працавала 40 275 рэстаранаў, зь іх 95% на правах франчайзінгу. Карпарацыя ўваходзіць у сьпіс найбуйнейшых кампаній ЗША Fortune 500 (у 2022 годзе — 152-е месца). Штаб-кватэра кампаніі разьмешчаная ў Оўк-Брук — прадмесьці Чыкага, ЗША.

McDonald’s — найбуйнейшая ў сьвеце сетка рэстаранаў хуткага харчаваньня, якая штодня абслугоўвае больш за 69 мільёнаў кліентаў у больш чым 100 краінах у больш чым 40 000 гандлёвых кропках паводле стану на 2021 год. McDonald’s больш за ўсё вядомы сваімі гамбургерамі, чызбургерамі й бульбай фры, хоць у іх мэню таксама ёсьць іншыя стравы, такія як курыца, рыба, садавіна й салаты. Іх самым прадаваным ліцэнзійным прадуктам зьяўляецца бульба фры, за якім варта Біг Мак. Даходы карпарацыі McDonald’s паступаюць ад арэнднай платы, роялці й камісыйных, што выплачваюцца франчайзі, а таксама ад продажаў у рэстаранах, якія кіруюцца кампаніяй. McDonald’s зьяўляецца другім па велічыні прыватным працадаўцам у сьвеце з 1,7 млн супрацоўнікаў (саступаючы Walmart з 2,3 млн супрацоўнікаў), большасьць зь якіх працуюць па франшызе рэстарана. Паводле стану на 2022 год McDonald’s займае шостае месца паводле велічыні ацэнкі брэнда ў сьвеце.

Mcdonald’s падвяргаўся крытыцы з-за ўзьдзеяньня сваёй прадукцыі на здароўе й абыходжаньня з супрацоўнікамі.

## Гісторыя

Кампанія заснавана ў 1940 годзе братамі Дыкам і Макам Мак-Доналдам (першы рэстаран адкрыўся ў Сан-Бэрнардына, штат Каліфорнія), у 1948 годзе ўпершыню ў сьвеце сфармулявала прынцыпы канцэпцыі «хуткага харчаваньня». У 1954 годзе Рэй Крок набыў у братоў Мак-Доналдаў права выступаць у якасьці экслюзіўнага агента па франчайзінгу. У 1955 годзе ён адкрыў свой першы McDonald’s у мястэчку Дэс-Плэйнз, штат Іліной (у цяперашні час — музэй карпарацыі). У 1955 годзе Крокам была зарэгістраваная кампанія McDonald’s System, Іnc (у 1960 годзе перайменаваная ў McDonald’s Corporatіon). У 1961 годзе ўсе правы на кампанію былі цалкам выкупленыя Крокам.

Таксама ў 1961 годзе быў адкрыты першы ўнівэрсытэт гамбургералёгіі, адукацыйную ўстанову па падрыхтоўцы кадраў для харчовай галіны, у першую чаргу для працы ў сыстэме McDonald’s. усяго ў сьвеце дзейнічае 7 такіх унівэрсытэтаў: у Чыкага (ЗША), Токіё (Японія), Сан-Паўлу (Бразылія), Лёндане (Вялікабрытанія), Мюнхэне (Нямеччына), Шанхаі, (Кітай), Сыднэі (Аўстралія).

Ужо з пачатку 1960-х гадоў кампанія рабіла вялікі ўпор на рэкляму, стаўшы адным з самых вядомых брэндаў. У 1962 годзе лягатыпам кампаніі сталі дзьве залатыя аркі, якія ўтвараюць літару «М», у наступным годзе быў прададзены мільярдны гамбургер, а таксама для прыцягненьня дзяцей быў уведзены клоўн з рудою галавою Рональд Макдональд.

У 1968 годзе на рынак быў прадстаўлены «Біг Мак» і адкрыты тысячны рэстаран, у 1969 годзе быў прададзены пяцімільярдны гамбургер, з 1970 году кампанія McDonald’s мела прадстаўніцтва ўва ўсіх 50 штатах. З 1973 году ў рэстаранах пачалі прадаваць гатовыя сьняданкі, да канца 1980-х гадоў на McDonald’s прыпадала чвэрць рынку гатовых сьняданкаў. З 1975 году пачало разьвівацца абслугоўваньне кліентаў наўпрост ў аўтамабілях, з часам такая форма абслугоўваньня пачала даваць больш за палову выручкі сыстэмы McDonald’s. З 1979 году пачаліся продажы набораў ежы для дзяцей «Гэпі мілы», якія ўключалі цацку. У 1983 годзе ў мэню былі дададзеныя курыныя макнагетсы, ужо да канца гэтага году McDonald’s выйшла на другое месца ў сьвеце па розьнічным продажы кураціны.

## Прадукты

Біг Мак
McDonald’s у асноўным прадае гамбургеры, розныя віды курыцы, сэндвічы з курыцай (курыныя бургеры), бульба фры, безалькагольныя напоі, кактэйлі, прадукты для сьняданку й дэсэрты. На большасьці рынкаў McDonald’s прапануе салаты й вэгетарыянскія стравы, ролы й іншыя мясцовыя стравы.

У верасьні 2018 году McDonald’s ЗША абвясьціла, што больш не выкарыстоўвае штучныя кансэрванты, араматызатары й фарбавальнікі цалкам у сямі клясычных бургерах, якія прадаюцца ў ЗША, уключаючы гамбургер, чызбургер, двайны чызбургер, McDouble, Quarter Pounder wіth Cheese, double Quarter Pounder wіth Cheese й Біг Мак. Аднак марынаваныя агуркі па-ранейшаму будуць падрыхтаваны штучнымі кансэрвантамі, хаця кліенты могуць адмовіцца ад выкарыстаньня марынаваных агуркоў у сваіх бургерах.

Мэню MсDonald’s складзена з улікам густаў спажыўцоў у іх адпаведных краінах. У рэстаранах некалькіх краінаў, асабліва ў Азіі, падаюць суп. Гэта мясцовае адхіленьне ад стандартнага мэню зьяўляецца характэрнай рысай, якой асабліва вядомая сетка, і выкарыстоўваецца, напрыклад, для захаваньня рэгіянальных харчовых табу (рэлігійная забарона на спажываньне ялавічыны ў Індыі). Напрыклад, у мэню беларускага McDonald’s былі дранікі, бліны й «панскі» бургер.

## Рэстараны

Па ўсім сьвеце налічваецца больш за 36 000 рэстаранаў McDonald’s. больш за трэць зь іх (14 146 рэстаранаў) знаходзяцца толькі ў Злучаных Штатах — на другім месцы па велічыні знаходзіцца Японія з 2975 рэстаранамі, за ёй варта Кітай з 2700. На гэтыя тры краіны прыпадае большасьць сусьветных крам McDonald’s.

### Тып

Большасьць аўтаномных рэстаранаў McDonald’s прапануюць як абслугоўваньне за стойкай, так і выязное абслугоўваньне, зь сядзячымі месцамі ў памяшканьні, а часам і на адкрытым паветры. *Drіve-Thru*, *Auto-Mac*, *Pay and Drіve*, альбо *McDrіve*, як яго называюць у многіх краінах, часта мае асобныя станцыі для разьмяшчэньня, аплаты й атрыманьня замоваў, хоць апошнія два крокі часта камбінуюцца; упершыню ён быў прадстаўлены ў месьце Сэра-Віста, штат Арызона, у 1975 годзе, прытрымліваючыся прыкладу іншых сетак хуткага харчаваньня.

McDonald’s у Кіеве
*McCafé* — гэта дадатак у стылі кавярні да рэстаранаў McDonald’s. Ён быў створаны кампаніяй McDonald’s Australіa, пачынаючы з Мэльбурна ў 1993 годзе. Па стане на 2016 год у большасьці McDonald’s у Аўстраліі ёсьць McCafé, разьмешчаныя ў існым рэстаране McDonald’s. У Тасманіі ў кожным рэстаране ёсьць McCafé, а астатнія дзяржавы хутка рушылі ўсьлед іх прыкладу. Пасьля пераходу на новы зьнешні выгляд McCafé некаторыя аўстралійскія рэстараны адзначылі павелічэньне продажаў да 60 адсоткаў. У канцы 2003 году па ўсім сьвеце налічвалася больш за 600 McCafé.

Некаторыя месцы злучаны з аўтазаправачнымі станцыямі й кругласутачнымі крамамі, у той час як іншыя, званыя McExpress, маюць абмежаваную колькасьць пасадачных месцаў альбо мэню альбо могуць быць разьмешчаны ў гандлёвым цэнтры. Іншыя McDonald’s разьмешчаны ў крамах Walmart. McStop-гэта месца, арыентаванае на дальнабойнікаў і падарожнікаў, якія могуць скарыстацца паслугамі на стаянках грузавікоў.

### Рэдызайн 2006

У 2006 годзе McDonald’s прадставіў свой брэнд «Forever Young», зьмяніўшы дызайн усіх сваіх рэстаранаў, што стала першым буйным рэдызайнам з 1970-х гадоў. Ён нагадвае кавярню з драўлянымі сталамі, крэсламі з штучнай скуры й прыглушанымі кветкамі; чырвоны быў прыглушаны да тэракотавага, жоўты быў заменены на залацісты для больш «сонечнага» выгляду, а таксама былі дададзены аліўкавы й шалфей-зялёны. У больш цёплым афармленьні менш плястыка й больш цэґлы й дрэва, а сучасныя падвесныя сьвяцільні ствараюць больш мяккае сьвячэньне. У многіх рэстаранах ёсьць бясплатны Wі-Fі й тэлевізары з плоскім экранам. Іншыя ўдасканаленьні ўключаюць двайны прывад, плоскія дахі замест кутніх чырвоных дахаў і шклаплястыка замест дрэва. Замест звыклых залатых арак у рэстаранах устаноўлены «паўсвушы» (палова залатой аркі), падобныя на Nіke swoosh.

### Пандэмія COVІD-19

Музэй McDonald’s

У выніку пандэміі COVІD-19 McDonald’s закрыў большасьць сядзеньняў і ўсе гульнявыя зоны ў сваіх рэстаранах у Злучаных Штатах. Кампанія перайшла да заказаў на выезьдзе й ля абочынаў у месцах разьмяшчэньня магазінаў, а таксама да анляйн-сэрвісаў дастаўкі ежы. Паўторнае адкрыцьцё рэстаранаў McDonald’s для праезду на аўтамабілі ў Злучаным Каралеўстве прывяло да ўтварэньня значных транспартных чэргаў па ўсёй краіне. У ліпені 2020 году, за другі квартал бягучага году, McDonald’s паведаміла аб прыбытку ў памеры 66 цэнтаў на акцыю. У параўнаньні з аналягічным пэрыядам мінулага году гэты паказчык зьнізіўся на 68%.

McDonald’s у Калінінградзе
### Рэдызайн 2023 году й новая канцэпцыя

У ліпені 2023 году кампанія абвясьціла, што працуе над новай канцэпцыяй пад назвай «CosMc», якая будзе пратэставаная на некалькіх аб’ектах і, як чакаецца, выйдзе ў пачатку 2024 году. На момант аб’явы кампанія абяцала больш падрабязную інфармацыю на сваім дне інвэстара ў канцы году. Назва адсылае да пэрсанажа-іншаплянецяніну з 1980-х гадоў.

## Дзейнасьць

Пад гандлёвай маркай McDonald’s на канец 2022 году працавала 40 275 рэстаранаў у 100 краінах сьвету, зь іх 95% кіравалася па франчайзінгу, таму асартымэнт рэстаранаў, памер і склад порцый можа моцна адрозьнівацца ў розных краінах. Агульны абарот сыстэмы McDonald’s склаў 118,2 млрд $ (з іх 48,7 млрд $ — у ЗША), Агульная колькасьць супрацоўнікаў — каля 2 млн. У 2018 годзе ўпершыню ў гісторыі карпарацыі выручка ад франчайзінгу перавысіла выручку ад уласных рэстаранаў (11 млрд $ супраць 10 млрд $), у 2022 годзе гэтыя суадносіны былі 14,1 млрд $ да 8,7 млрд$. Па звычайных умоў франчайзінгу карпарацыя набывае альбо арандуе нерухомасьць пад рэстаран, астатнія выдаткі нясе той, хто набывае права выкарыстоўваць гандлёвую марку. Стандартны тэрмін дзеяньня дагавора — 20 гадоў. Выручка ад франчайзінгу складаецца з стартавага ўнёску, арэнднай платы за нерухомасьць і адлічэньняў ад выручкі за выкарыстаньне гандлёвай маркі (у суме каля 7, 8% ад абароту).

Карта сьвету, на якой паказаны філіялы сеткі рэстаранаў «McDonald’s» і год пачатку іх дзейнасьці
Падразьдзяленьні сфармаваны паводле геаграфічнага прынцыпу (зьвесткі на канец 2022 году):

* ЗША — 13 444 рэстарана (693 уласных), 41% выручкі;
* Разьвітыя — рынкі Аўстралія, Канада, Францыя, Нямеччына, Нідэрлянды, Гішпанія, Італія, Вялікабрытанія; 10 103 (1097), 49% выручкі;
* Рынкі ў стадыі разьвіцьця — іншыя краіны, у якіх прысутнічае McDonald’s; 16 728 рэстаранаў (316 уласных), 10% выручкі.

### Сыход McDonald’s з Расеі

Лягатып «Вкусно и точка»
8 сакавіка 2022 году McDonald’s часова закрыў свае 850 установаў у Расеі з-за ўварваньня ва Ўкраіну. 16 траўня 2022 году McDonald’s абвясьціла, што закрыцьцё стане пастаянным і што яна прадае ўсе свае 850 крам у Расеі.10 чэрвеня 2022 году маскальскі пакупнік McDonald’s абвясьціў аб новым лягатыпе ў якасьці спробы рэбрэндынгу. На ім быў намаляваны адзін круг і дзьве лініі, якія малявалі бургер і два бульбы фры. Бізнэс быў перайменаваны ў «Вкусно и точка», што прыкладна перакладаецца як «Смачна — і кропка».

### Сыход McDonald’s зь Беларусі

Лягатып «Mak.by»
11 лістапада 2022 году McDonald’s у Беларусі абвясьціў, што ўсе 25 крам у 6 гарадах праз некалькі тыдняў правядуць рэбрэндынг і будуць працаваць як «Вкусно и точка». Але гэтага не адбылося, і жыцьцё Макдональдса было падоўжана да 27 лістапада 2022 году, з таго моманту рэстараны працавалі пад шыльдай «Мы открыты». У пачатку красавіка 2023 году кампанія «КСБ Вікторы рэстораны» (кіравала McDonald’s у краіне) падала заяўку на рэгістрацыю назвы й таварнага знака «Mak.by». 18 красавіка 2023 году сетка рэстаранаў была перайменавана ў «Mak.by». У гэты ж дзень запрацаваў мабільны дадатак.

18 кастрычніка 2023 году кампанія прадставіла новы дызайн пакаваньня для бульбы фры, бургераў і іншых прадуктаў. Дызайн распрацавала беларускае брэндынгавае агенцтва «Fabula Brandіng».

## Крытыка

McDonald’s падвяргаўся крытыцы за шматлікія аспэкты сваёй дзейнасьці, уключаючы ўзьдзеяньне яе прадуктаў на здароўе, стаўленьне да супрацоўнікаў і іншыя мэтады вядзеньня бізнэсу. У канцы 1980-х гадоў Філ Сакалоф, мільянэр-бізнэсовец, які перанёс сардэчны прыступ ва ўзросьце 43 гадоў, разьмясьціў у ґазэтах Нью-Ёрка, Чыкага й іншых буйных гарадоў аб’явы на ўсю старонку, у якіх абвінавачваў мэню McDonald’s у тым, што яно ўяўляе пагрозу здароўю амэрыканцаў, і прасіў іх спыніць выкарыстоўваць ялавічны тлушч каб прыгатаваць ім бульбу фры.

У 1990 годзе актывісты зь невялікай групы, вядомай як Лёнданскі Грынпіс (якая не мае дачыненьня да міжнароднай групы Greenpeace), распаўсюджвалі ўлёткі пад назвай «што ня так з McDonald’s?», у якіх крытыкаваліся яго экалягічныя, санітарныя й працоўныя паказчыкі. Карпарацыя напісала групе ліст з патрабаваньнем спыніць і папрасіць прабачэньня, а калі двое актывістаў адмовіліся адступіць, падала на іх у суд за паклёп, што прывяло да «справы Маклібэла», адной з самых працяглых справаў у ангельскай грамадзянскім праве. Дакумэнтальны фільм пра працэс Маклібела быў паказаны ў некалькіх краінах.

McDonald’s быў уцягнуты ў шэраг судовых пазоваў і іншых судовых разглядаў, большасьць зь якіх тычыліся спрэчак аб таварных знаках. Кампанія прыгразіла многім прадпрыемствам харчовай прамысловасьці судовымі пазовамі, калі яны не прыбяруць «Mc» альбо «Mac» з гандлёвых найменьняў.

## Крыніцы