Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Літаратурна-мастацкі стыль

**Літарату́рна-маста́цкі стыль** — адзін з асноўных функцыянальных стыляў мовы, што ўтвараецца сыстэмай моўных сродкаў мастацкае літаратуры ў яе галоўных радох — эпасе, лірыцы, драме.

Гэты стыль ўзьдзейнічае на ўяўленьне, псыхіку й пачуцьці чытача, перадае думкі й пачуцьці аўтара, выкарыстоўвае ўсё багацьце лексікі, магчымасьці розных стыляў, характарызуецца вобразнасьцю, эмацыянальнасьцю мовы.

## Функцыі мастацкага стылю

Функцыя:

1. **Эстэтыкі.** У мастацкім творы слова ня толькі нясе пэўную інфармацыю, але й служыць для эстэтычнага ўзьдзеяньня на чытача пры дапамозе мастацкіх вобразаў.
2. **Узьдзеяньня.** Чым ярчэй і праўдзівей вобраз, тым мацней ён узьдзейнічае на чытача.
3. **Камунікацыі** Праз сымбалі й вобразы аўтар імкнецца выказаць свае думкі, пачуцьці й эмоцыі.

## Характарыстыка мастацкага стылю

### Фанэтыка-стылістычная характарыстыка

* Шырока выкарыстоўваюцца мнагазначныя словы, каб зь іх дапамогай можна было ўкладваць у апавяданьне схаваны сэнс.
* Дапушчальна неадпаведнасьць у вымаўленчай норме некаторых словаў:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | У калёсы запрагліся Лебедзь ды Шчупак і Рак; З усіх сіл вязьці́ ўзяліся. Дый ня зрушаць воз ніяк. |  |
| —«Лебедзь, Шчупак і Рак», Іван Крылоў, у перакладзе Янкі Купалы |

* Аўтарская сваеасаблівасьць стылю, якая выяўляецца ў кампазыцыйных асаблівасьцях пабудовы тэксту, мове герояў.

## Апісаньне

У мастацкім стылі назіраецца глыбокае ўзаемадзеяньне ўсіх стылістычных рэсурсаў, дапускаецца ўключэньне элемэнтаў і фрагмэнтаў іншых функцыянальных стыляў.

Для мастацкага стылю характэрна мэтафарычнасьць, вобразнасьць адзінак розных моўных узроўняў, экспрэсіўнасьць, узьнёсласьць. У ім часта ўжываюцца розныя вобразна-выяўленчыя сродкі (эпітэты, параўнаньні, увасабленьні, гіпэрбалы, літоты, перыфразы) і стылістычныя фігуры (анафара, эпіфара, антытэза, інвэрсія і інш.), якія дапамагаюць стварыць яркія мастацкія вобразы, даваць больш дэталёвае апісаньне зьяў і фактаў рэчаіснасьці, моўную характарыстыку пэрсанажаў.

У мастацкім стылі выкарыстоўваюцца ня толькі літаратурныя, а й пазалітаратурныя моўныя сродкі (прастамоўная лексыка, жаргон, дыялектызмы й інш.), якія ўжываюцца не ў іх першаснай функцыі, а ў эстэтычнай.

Кожны моўны сродак у мастацкім творы матываваны зьмястоўна й стылістычна.

## Разнавіднасьці

Разнавіднасьці мастацкага стылю:

* паэтычная мова
* мова мастацкай прозы й драматургіі.

Вылучаюць індывідуальныя стылі асобных пісьменьнікаў, мова якіх характарызуецца асаблівасьцямі экспрэсіўнага адбору словаў, фразэалёгіі, сынтаксічных канструкцыяў і марфалягічных рысаў і зьяўляецца прыватным праяўленьнем агульных заканамэрнасьцяў.

## Заўвагі

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 10: Малайзія — Мугаджары. — 544 с. — ISBN 985-11-0169-9
# Форынт

|  |
| --- |
| Форынт |
| Банкнота вартасьцю 10 000 форынтаў  |
|  Краіна  |  Вугоршчына
 |
|  Падзел  |  філер
 |
|  Код ISO-4217  | HUF |
|  Скарачэньне  |  Ft
  |
|  Сымбаль  | Ft і Ft |
|  Цэнтральны банк  | Вугорскі нацыянальны банк |
|  Увядзеньне ва ўжытак  | 1 жніўня 1946 |
|  Папярэдняя валюта  | Hungarian adópengő[d] |
|  Абменны курс: (Даляр ЗША (30.10.2008)) |  192.343

  |
|  Галерэя выяваў у Вікісховішчы |

**Фо́рынт** (па-вугорску: *forint*) — афіцыйная валюта Вугоршчыны. Код ISO 4217 — *HUF*. Назва форынт пайшла ад назвы гораду Флярэнцыя, дзе ў ХІІІ стагодзьдзі чаканілася залатая манэта, якая называлася «fiorino d’oro». Гэта манэта пачала ўжывацца на тэрыторыі Вугоршчыны таксама ў ХІІІ стагодзьдзі. З 1868 да 1892 году форынт ужываўся як вугорскі эквівалент *аўстрыйскага гульдэна* (у рамках аўстра-вугорскай манархіі) і дзяліўся на 100 *крэйцараў*. У 1892 годзе форынт быў заменены на *вугорскую крону* (яна дзялілася на 100 філераў), у 1926 годзе крона была заменена на *пэнгё*.

Форынт быў зноў уведзены ў абарачэньне 1 жніўня 1947 году, пасьля гіпэрінфляцыі 1945—1946 гадоў. Курс абмену пэнгё на форынт складаў 4 \* 1029 : 1. Гістарычна форынт дзеліцца на 100 *філераў*, але з 1999 году філеры былі выведзены з абарачэньня ў выніку інфляцыі. 1 сакавіка 2008 году дадаткова былі выведзены з абарачэньня манэты вартасьцю 1 і 2 форынты.

У нашы дні ўжываюцца манэты вартасьцю 5, 10, 20, 50, 100 форынтаў і банкноты вартасьцю 200, 500, 1000, 2000, 5000, 10 000 і 20 000 форынтаў.

## Вонкавыя спасылкі

 **Форынт** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Іван Айвазоўскі

|  |
| --- |
| Іван Айвазоўскі |
| Партрэт І. Айвазоўскага работы Аляксея Тыранава  |
|  Імя пры нараджэньні  |  Аганэс Гайвазян Հովհաննես Այվազյան
  |
|  Дата нараджэньня  | 17 (29) ліпеня 1817 або 29 ліпеня 1817(1817-07-29) |
|  Месца нараджэньня  | Феадосія (Крым) |
|  Дата сьмерці  | 19 красавіка (2 траўня) 1900[…] (82 гады) |
|  Месца сьмерці  | Феадосія (Крым) |
|  Месца пахаваньня  | * St. Sarkis Church (Feodosia)[d]
 |
|  Адукацыя  |  Імпэратарская акадэмія мастацтваў
  |
|  Месца вучобы  | * Сімфэропальская гімназія №1[d] (1833)
* Імпэратарская акадэмія мастацтваў[d] (1837)
 |
|  Занятак  | мастак-марыніст, калекцыянэр, мэцэнат |
|  Навуковая сфэра  | малярства, выяўленчае мастацтва і марына[d] |
|  Месца працы  | * Расейскі імпэратарскі флёт[d]
 |
|  Сябра ў  | Імпэратарская акадэмія мастацтваў[d], Рымская акадэмія прыгожых мастацтваў[d], Фларэнтыйская акадэмія мастацтваў[d], Штутгарцкая дзяржаўная акадэмія выяўленчага мастацтва[d], Каралеўская акадэмія прыгожых мастацтваў у Амстэрдаме[d], Расейскае геаграфічнае таварыства і Акадэмія прыгожых мастацтваў[d] |
|  Жанры  | марына[d], пэйзаж, батальны жанр[d], фігурка[d], жанравае малярства[d], гістарычны жывапіс, партрэт, рэлігійны жывапіс[d], міталягічнае малярства[d] і рамантызм |
|  Плынь  | рамантызм |
|  Пад уплывам  | Ўільям Тэрнэр і Тэадор Жэрыко |
|  Узнагароды  | Кавалер ордэна Ганаровага легіёну |
| **Іван Айвазоўскі** ў Вікісховішчы |

**Іва́н Канстанты́навіч Айвазо́ўскі** (па-расейску: *Иван Константинович Айвазовский*, па-армянску: Հովհաննես Կոստանդինեսի Հայվազյան — *Аганэс Гайвазян*, 29 ліпеня [ст. ст. 17 ліпеня] 1817 — 2 траўня 1900) — сусьветна вядомы расейскі мастак-марыніст, калекцыянэр, мэцэнат. Найвыбітнейшы мастак-армянін XIX стагодзьдзя. Брат армянскага гісторыка і сьвятара Габрыела Айвазоўскага.

За сваё жыцьцё стварыў каля шасьці тысячаў карцін. Большасьць зь іх былі напісаны ў Феадосіі і прысьвечаны Чорнаму мору.

## Глядзіце таксама

* Ноч на востраве Родас

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Іван Айвазоўскі** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Алімп

Алімп
**Алімп** (па-грэцку: *Ὄλυμπος*) — найвышэйшы горны масіў у Грэцыі (2917 м). Нацыянальны парк. Гара разьмешчаная на паўночным усходзе Фэсаліі і ў старажытнасьці служыла натуральнай мяжой Грэцыі і Македоніі.

У старажытнагрэцкай міталёгіі Алімп — сьвятая гара, месца знаходжаньня божышчаў на чале з Зэўсам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Алімп** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Энцыкляпэдыя антычнае міталёгіі: Алімп
* Энцыкляпэдыя антычнае міталёгіі: Алімпійскія багі
* Тlymbos (Olympus) Climbing Information (ангел.)
# Лёнданскі мэтрапалітэн

Лёнданскае мэтро
**Лёнданскі мэтрапалітэ́н** — сыстэма лініяў мэтрапалітэну ў Лёндане (Вялікабрытанія); спалучае наземныя і падземныя лініі. Самы стары і адзін з найбуйнейшых у сьвеце мэтрапалітэнаў. Адкрыты 10 студзеня 1863 году. Жыхары Лёндану называюць свой мэтрапалітэн *the Underground* («падземка») ці *the Tube* («труба»).

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Лёнданскі музэй транспарту
# Лужныя мэталы

**Лу́жныя мэта́лы** — хімічныя элемэнты, якія складаюць галоўную падгрупу І групы пэрыядычнай сыстэмы: літ, натар, поташ, рубід, цэз, франц.

## Апісаньне

На зьнешнім энэргетычным узроўні лужныя мэталы маюць адзін s-электрон. Лужныя мэталы маюць блізкія фізычныя і хімічныя ўласьцівасьці, якія заканамерна зьмяняюцца з узрастаньнем атамнага нумару.

У свабодным выглядзе лужныя мэталы — сьветлыя, мяккія, хімічна актыўныя мэталы. Хімічная актыўнасьць расьце з узрастаньнем атамнага нумару. Валентнасьць: 1. Ступень затляненьня ў злучэньнях: +1. Большасьць соляў лужных мэталаў добра рашчыняюцца ў вадзе. Гідраксыды лужных мэталаў зьяўляюцца лугамі.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Атамны

нумар | Назва | Электронная

канфігурацыя | r

г/см³ | t°пл.

°C | t°кіп.

°C | Атамны

радыюс,
нм | Ступень

затляненьня |
| 3 | Літ Li | [He] 2s1 | 0,531 | 180,5 | 1347 | 0,157 | +1 |
| 11 | Натар Na | [Ne]3s1 | 0,97 | 97,9 | 882,9 | 0,191 | +1 |
| 19 | Поташ K | [Ar] 4s1 | 0,859 | 63,65 | 774 | 0,236 | +1 |
| 27 | Рубід Rb | [Kr] 5s1 | 1.53 | 38,4 | 688 | 0,253 | +1 |
| 55 | Цэз Cs | [Xe] 6s1 | 1,88 | 28.4 | 678 | 0,274 | +1 |
| 87 | Франц Fr | [Rn] 7s1 |
| +1 |

## Хімічныя ўласьцівасьці

1.   Даволі актыўна ўзаемадзейнічаюць з вадою:

**2Na + 2H2O = 2NaOH + H2­2Li + 2H2O = 2LiOH + H2­**

2.   Рэагуюць з кісьлямі:

**2Na + 2HCl = 2NaCl + H2­**

3.   Рэагуюць з тленам:

**4Li + O2 = 2Li2O**(тленак літу)

На паветры лужныя мэталы хутка затляняюцца. Таму іх захоўваюць у арганічных рашчыньніках.

4.   У рэакцыях зь іншымі немэталамі атрымліваюцца бінарныя злучэньні:

**2Li + Cl2 = 2LiCl**(галагеніды)

**2Na + S = Na2S**(сульфіды)

**2Na + H2 = 2NaH**(гідрыды)

**6Li + N2 = 2Li3N**(нітрыды)

**2Li + 2C = 2Li2C2**(карбіды)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Лужныя мэталы** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Піксэл

Павялічаная выява, выкананая ў раставай графіцы: зьлева — з паўторам піксэлаў, справа — зь бікубічнай інтэрпаляцыяй
**Пі́ксэл** (па-ангельску: *pixel*, скар. ад «анг. *picture element*» — «элемэнт відарысу») — найдрабнейшая адзінка лічбавага відарысу (лічбавай выявы) у растравай графіцы.

Кожны піксэл відарысу — аб’ект, які характарызуецца азначаным колерам або градацыяй шэрага колеру. Адзін піксэл можа захоўваць інфармацыю толькі пра адзін колер, што й асацыюецца зь ім.

Таксама піксэл — гэта найменшая адзінка відарысу, які атрымоўваюць з дапамогай графічных сыстэм вываду інфармацыі (кампутарныя маніторы, друкаркі і г. д.). У сучасных графічных сыстэмах часьцей за ўсё мае квадратную форму. Ад колькасьці піксэлаў залежыць дэталёвасьць відарысу.