# Назоўнік

| **Прыклады** |
| --- |
| * **Работа** ня **воўк**, у **лес** не ўцячэ.
* Перадайце **цукар**, калі ласка!
* **Аляксандар Лукашэнка** ня першы **прэзыдэнтРэспублікі Беларусь**.
 |

**Назо́ўнік** — часьціна мовы, якая абазначае прадмет і адказвае на пытаньні «*хто?*», «*што?*». У сказах могуць зьяўляцца дзейнікам, дапаўненьнем, радзей — выказьнікам, акалічнасьцю ды азначэньнем. Назоўнікі падзяляюцца на агульныя і ўласныя, адушаўлёныя і неадушаўлёныя, асабовыя і неасабовыя, канкрэтныя і абстрактныя, зборныя, рэчыўныя.

Назоўнік у беларускай мове адрозьніваецца паводле роду (мужчынскі, жаночы, ніякі), ліку (адзіночны, множны) ды склону (назоўны, родны, давальны, вінавальны, творны, месны, дадаткова — клічны). Дадаткова маюць тры скланеньні: першае, другое, трэцяе.

Могуць уступаць у сэнсава-сынтаксічныя сувязі зь іншымі словамі ў сказе і ўтвараць адпаведныя тыпы словазлучэньняў.

## Назоўнік як часьціна мовы

Назоўнік — часьціна мовы. Да гэтай часьціны адносяцца назвы:

* асобаў (бацька, сястра, касманаўт);
* жывых істот (сабака, качка, акунь, яшчарка, муха);
* рэчаў (партфель, кніга, аловак);
* зьяваў прыроды (мароз, дождж, навальніца);
* зьяваў грамадзкага жыцьця (камунізм, выбары, спаборніцтва);
* дзеньняў (бег, касьба, малацьба);
* і інш.

Усе гэтыя словы маюць якасьць агульным для іх значэньня — прадметнасьць.
Граматычным сродкам выражэньня прадметнасьці зьяўляюцца:

* род,
* лік,
* склон.

У сказе назоўнік часьцей бывае дзейнікам, або дапаўненьнем. Прыклад:

Усьміхаліся першыя зоркі і вечар расінкі растрос. (Я. Пушча)

Цяпер салодкія маліны свае галовы хіляць ніц. (П. Глебка)

Назоўнік у сказе можа быць таксама выказьнікам, азначэньнем, акалічнасьцю:

І ўсё ж такі акіян — гэта шчодрасьць бяз краю. (М. Танк)

Словы Антаніны Міхайлаўны балюча адгукнуліся ў сэрцы Лабановіча. (Я. Колас)

А пад гарой Дняпровы хвалі зь вясны да восені шумяць. (Я. Купала)

Назоўнікам звычайна выражаецца зваротак:

Беларусь, я твой воін й адданы сын! (П. Панчанка)

Ой ты, месяц, любы дружа, паплыві на мора. (А. Русак)

## Лексіка-граматычныя разрады

У назоўнікаў выдзяляюць наступныя разрады:

* Агульныя й уласныя
* Канкрэтныя й абстрактныя
* Адушаўлёныя й неадушаўлёныя
* Зборныя й рэчыўныя.

### Агульныя назоўнікі

Агульныя назоўнікі — гэта назвы цэлых злукаў (сукупнасьцяў) аднародных прадметаў, зьяваў, паняцьцяў:

* чалавек, горад, рака, калгас, паштоўка.

### Уласныя назоўнікі

Уласныя назоўнікі даюць імя адной асобе, жывёле ці прадмету:

* Скарына, Васіль, Пушок, Беларусь, Дняпро, Менск, Карпаты.

### Канкрэтныя назоўнікі

Канкрэтнымі назоўнікамі называюць назвы прадметаў, што існуюць у навакольнай рэчаіснасьці:

* будынак, крэсла, дрэва, яблык.

### Абстрактныя назоўнікі

Да абстрактных назоўнікаў належаць назоўнікі, якія абазначаюць назвы пачуцьцяў, дзеяньняў, станаў, якасьцяў:

* чэсьць, страх, назіраньне, сьмеласьць, чырвань.

### Адушаўлёныя назоўнікі

Адушаўлёныя назоўнікі абазначаюць назвы жывых істот — людзей, зьвяроў, птушак, рыб, насякомых:

* цётка, вучань, мядзьведзь, чапля, акунь, пчала (пытаньне хто?)

### Неадушаўлёныя назоўнікі

Неадушаўлёныя назоўнікі — назвы прадметаў, якія не адносяцца да жывых істот:

* дуб, камень, сьцяна, гара, стол (пытаньне што?).

### Зборныя назоўнікі

Зборныя назоўнікі абазначаюць сукупнасьць аднародных прадметаў як адно цэлае:

* чалавецтва, моладзь, агародніна, лісьце, карэньне, калосьсе, бярэзьнік.

### Рэчыўныя назоўнікі

Рэчыўнымі назоўнікамі зьяўляюцца назоўнікі, якія абазначаюць назвы рэчываў аднароднага стану:

* медзь, воўна, малако, асьпірын, лён.

## Лік назоўнікаў

Большасьць назоўнікаў маюць два лікі — адзіночны (горад, вуліца, акно) й множны (гарады, вуліцы, вокны). Адзіночны й множны лік маюць канкрэтныя назоўнікі. Яны зьмяняюцца па ліках.
Бываюць назоўнікі, якія ня могуць зьмяняцца па ліках. Такія назоўнікі маюць або толькі адзіночны, або толькі множны лік.

### Адзіночны лік

Да назоўнікаў, якія заўсёды ўжываюць адзіночны лік, адносяцца:

* уласныя: (Горадня, Нёман, Віцебшчына, «Полымя» (часопіс))
* абстрактныя: барацьба, радасьць, сумленьне
* зборныя: сялянства, дзятва, насеньне, лісьце, зерне
* рэчыўныя: цукар, масла, чай, пшаніца, аміяк, чарніла.

### Множны лік

Да назоўнікаў, якія маюць толькі множны лік, адносяцца назвы:

* парных і непадзельных прадметаў: грудзі, дзьверы, акуляры, лейцы, нажніцы
* рэчываў ці вырабаў: духі, дрожджы, касэрвы, крупы, каноплі
* адрэзкаў часу: суткі, канікулы, прыцемкі
* дзеяньняў, гульняў, народных звычаяў: выбары, шахматы, гарадкі, дажынкі, дакопіны, вячоркі

Множны лік маюць некаторыя земскія ўласныя назвы: Баранавічы, Дубкі, Самойлавічы, Альпы, Хібіны.

## Род назоўнікаў

Кожны з назоўнікаў адзіночнага ліку належыць да аднаго з трох родаў:

* мужчынскі род (родны край, мой дзядуля, гэты падручнік, той шлях)
* жаночы род (родная краіна, мая бабуля, гэта кніга, тая дарога)
* ніякі род (птушаня, гальлё, акно)

Ёсьць яшчэ назоўнікі, якія належаць да агульнага роду:

гэты сьведка і гэта сьведка,

круглы сірата і круглая сірата,

наш ціхоня і наша ціхоня.

### Мужчынскі род

Да мужчынскага роду адносяцца назоўнікі:

* з нулявым канчаткам: стог, пчаляр, дзень, ураджай, перапалох
* назвы асобаў мужчынскага полу з канчаткам (-а) або (-я): дзядзька, мужчына, старшыня

### Жаночы род

Да жаночага роду адносяцца назоўнікі:

* з канчаткам (-а) або (-я): вежа, ліпа, ральля, морква
* з нулявым канчаткам, якія ў родным склоне маюць канчатак (-і) або (-ы): арцель, сувязь, далеч, кроў.

### Ніякі род

Да ніякага роду адносяцца назоўнікі:

* з канчаткамі (-о), (-ё), (-а), (-е): акно, гальлё, збожжа, зерне
* назоўнікі на (-мя): полымя, семя, імя
* назвы маладых істот: цяля, птушаня, зубраня, ягня, кацяня.

### Роды нескланяльных назоўнікаў

Роды нескланяльных назоўнікаў іншамоўнага паходжаньня вызначаюцца наступным чынам:

* да мужчынскага роду адносяцца назвы асобаў, жывёл і птушак мужчынскага полу: ваенны аташэ, кітайскі кулі, вялікі шымпанзэ, ружовы фламінга, маленькі калібры
* да жаночага роду адносяцца назвы асобаў жаночага полу: мадам, місіс, фраў
* да ніякага роду адносяцца назвы неадушаўлёных прадметаў: новае атэлье, воднае пола, прасторнае фае, аўтарытэтнае журы

Род нескланяльных уласных назоўнікаў вызначаецца на аснове роду агульнага назоўніка:

* мужчынскі род: Баку, Тбілісі (горад), Крым (паўвостраў)
* жаночы род: Місісіпі (рака), Кіліманджара (гара), «Юманітэ» (газэта)
* ніякі род: Антарыо (возера)

Род нескланяльных складанаскарочаных назоўнікаў вызначаецца па апорнаму слову:

* мужчынскі род: ГВК (гарадзкі выканаўчы камітэт)
* жаночы род: БНР (Беларуская Народная Рэспубліка)

Назоўнікі, што ўжываюцца толькі ў множным ліку роду ня маюць: сані, шашкі, Смалявічы, Карпаты.

## Скланеньні назоўнікаў

Усе назоўнікі ў беларускай мове маюць тры скланеньні:

* Першае скланеньне
* Другое скланеньне
* Трэцьцяе скланеньне

### Назоўнікі Першага скланеньня. Правапіс іх склонавых канчаткаў

Назоўнікі Першага скланеньня ў давальным і месным склонах маюць аднолькавыя канчаткі:

* '**-е'** пішацца ў словах, якія ў пачатковым выглядзе маюць цьвёрдую аснову; цьвёрды зычны пры гэтым чаргуецца зь мяккім, **г**, **х** пераходзяць адпаведан ў **з**, **с**: брыгада — брыгадз-е, у брыгадз-е, радзіма — радзім-е, на радзім-е, дарога — дароз-е, на дароз-е, страха — страс-е, на страс-е,
* '**-ы'** пішацца пасьля зацьвярдзелых зычных і **к**, якое пераходзіць у **ц**: сястра — сястр-ы, аб сястр-ы, задача — задач-ы, у задач-ы, траўка — траўц-ы, на траўц-ы
* '**-і'** пішацца пасьля мяккіх зычных: майстэрн-я — майстэрн-і, у майстэрн-і, парты-і [партый-і], армі-і [армій-і]
* '**-э'** пішацца пад націскам пасьля **ц**: рака — рац-э́, на рац-э́, шчака — шчац-э́, на шчац-э́.
* У творным склоне назоўнікі Першага скланеньня маюць пад націскам канчаткі '**-ой'**, '**-ою'**, '**-ёй'**, '**-ёю'**: вад-о́й, вад-о́ю, сястр-о́й, сястр-о́ю, сямь-ё́й, сямь-ё́ю; не пад націскам — '**-ай'**, '**-аю'**, '**-яй'**, '**-яю'**: брыгад-ай, брыгад-аю, дарог-ай, дарог-аю, майцстэрн-яй, майстэрн-яю.

### Назоўнікі Другога скланеньня. Правапіс іх склонавых канчаткаў

Назоўнікі Другога скланеньня залежыць ад асновы, націску, адушаўлёнасьці — неадушаўлёнасьці (В. скл.), значэньня слова (Р. скл.).

У родным склоне назоўнікі Другога скланеньня маюць канчаткі '**-а'**, '**-я'**, '**-у'**, '**-ю'**. Канчатак '**-а'**, '**-я'** маюць:

* адушаўлёная назоўнікі: чалавек-а, ален-я, камар-а
* назвы існуючых прадметаў: стал-а, сшытк-а, мэдал-я
* назвы ўстаноў, грамадаў, пааселішчаў: інстытут-а, прадпрыемств-а, горад-а, Гомел-я
* назвы навуковых зьяваў і адзінак вымярэньня: дзеяслов-а, квадрат-а, мэтр-а, рубл-я, вольт-а
* назоўнікі ніякага роду: акн-а, сонц-а, гальл-я, калосьс-я

Канчатак '**-у'**, '**-ю'** маюць назоўнікі, што абзначаюць:

* неіснуючыя прадметы: розум-у, подзьвіг-у, настро-ю, капіталізм-у.
* зборныя прадметы, рэчывы: лес-у, сьнег-у, цукр-у, ча-ю, бэнзін-у, азот-у, натры-ю
* зьявы прыроды, падзеі: ветр-у, даждж-у, агн-ю, галалёд-у, прыезд-у
* прасторавыя і часавыя словы: шлях-у, луг-у, кра-ю, пэрыяд-у, час-у
* назоўнікі ў складзе ўстойлівых выразаў: не да твар-у, ня даць мах-у, па мал-у

У творным склоне назоўнікі Другога скланеньня маюць канчаткі:

* пад націскам '**-ом'**, '**-ём'**: байц-о́м, акн-о́м, гальл-ё́м, руча-ё́м
* не пад націскам пасьля цьвёрдых і зацьвярдзелых зычных — '**-ам'**: сусе́д-ам, ле́с-ам, со́нц-ам, пасьля мяккіх — -ем: ву́чн-ем, геро́-ем, зада́ньн-ем

У месным склоне назоўнікі Другога скланеньня могуць мець канчаткі '**-е'**, '**-і'**, '**-ы'**, '**-у'**, '**-ю'**:

* '**-е'** маюць прадметы неадушаўлёныя зь цьвёрдаю асноваю і на **г**, **х** (пры тым цьвёрды зычны пераходзіць у мяккі, а **г**, **х** — у **з**, **с**): лес-у — у лес-е, агарод-у — на агародз-е, жыта — у жыц-е, бераг — на бераз-е, кажух — у кажусе
* '**-і'** пішацца ў назоўнікаў зь мяккаю асноваю: на кан-і, на пол-і, на гальл-і, у выра-і [ вырай-і ]
* '**-ы'** пішацца пасьля зацьвярдзелых зычных: на зубр-ы, у гараж-ы, у вядр-ы
* '**-у'**, '**-ю'** маюць назоўнікі, што абазначаюць асобаў: пры сусед-у, кавал-ю, геро-ю, назоўнікі з асноваю на **г**, **к**, **х** (калі няма чаргаваньня): на раг-у, у пяск-у, на шлях-у, а таксама назоўнікі ў складзе ўстойлівых выразаў: на хад-у, на лят-у, на від-у, на лад-у. Слова малако мае націскна канчатак '**-э'** — у малацэ́.

Назвы паселішчаў на '**-оў'**, '**-аў'**, '**-еў'**, '**-ёў'**, '**-ын'**, '**-ін'** скланяюцца, як агульныя назоўнікі зь цьвёрдаю асноваю:

* творны склон — Рагачов-ам, Лоев-ам, Шчучын-ам, Драбін-ам,
* месны склон — у Рагачов-е, Лоев-е, Шчучын-е

Прозьвішчы віду Лужанін, Пятроў, Якаўлеў, Жураўлёў у творным склоне маюць канчатак '**-ым'**: Лужанін-ым, Пятров-ым, Якаўлев-ым, Жураўлёв-ым. Прозьвішчы заходняга паходжаньня віду Дарвін, Вірхаў перадаюцца ў творным склоне канчаткам '**-ам'**: Дарвін-ам, Вірхав-ам.

### Назоўнікі Трэцьцяга скланеньня. Правапіс іх склонавых канчаткаў

У родным, давальным і месным склонах назоўнікі Трэцьцяга скланеньня маюць аднолькавыя канчаткі. Канчатак -і пішацца пасьля мяккіх і цьвёрдых зычных (цьвёрды пры гэтым чаргуецца зь мяккім): рун-і, радасьц-і, любов-і, вэрф-і; -ы — пасьля зацьвярдзелых зычных: поўнач-ы, ціш-ы.

У творным склоне пасьля зацьвярдзелых зычных пішацца '**-у'**: поўначч-у, цішш-у, пасьля мяккіх — -ю: руньн-ю, радасьц-ю. Канчатак '**-ю'** маюць і назоўнікі з асноваю на **б**, **п**, **ф**, **м**, **р**, **ў** (гэтыя гукі ня могуць падаўжацца): Обью, Кемью, вэрфью, любоўю. Апошні зычны асновыпадаўжаецца тады, калі ён стаіць пасьля галоснага: ночч-у, руньн-ю, сувязьз-ю, моладзьдз-ю. У словах радасьць, аповесьць, любоў падаўжэньне не бывае: радасьц-ю, аповесьц-ю, любоў-ю.

## Рознаскланяльныя назоўнікі

Да рознаскланяльных назоўнікаў адносяцца назоўнікі — назвы маладых істот: дзіця, цяля (-ё), птушаня ('**-ё'**) і назоўнікі імя, племя, стрэмя.

Назвы маладых істот у родным, давальным і месным склонах маюць устаўку '**-яц-'** і канчаткам '**-і'** (як назоўнікі трэцьцяга скланеньня): дзіцяц-і, цяляц-і, птушаняц-і; у творным склоне яны ўжываюцца без устаўкі і маюць канчатак '**-ём'** (як назоўнікі Другога скланеньня): дзіц-ём, цял-ём, птушан-ём.

Назоўнікі ніякага роду імя, племя, стрэмя пры скланеньні набываюць устаўку '**-ен-'**. Без устаўкі яны зьмяняюцца як назоўнікі Другога скланеньня: імя — імю, імем, племя — племю, племем. Пры наяўнасьці '**-ен-'** яны маюць такія ж канчаткі, як і назвы маладых істот: у родным, давальным і месным склонах '**-і'** (імені, племені), у творным — '**-ем'** (іменем, племенем).

Да рознаскланяльных можна аднесьці назоўнікі мужчынскага роду з канчаткам '**-а'** ('**-я'**) бацька, мужчына, старшыня, а таксама агульнага роду плакса, забіяка, ціхоня, калі яны абазначаюць асобаў мужчынскага полу. Гэтыя словы ў родным і вінавальным склонах маюць канчаткі назоўнікаў жаночага роду (Першае скланеньне): мужчын-ы, бацьк-і, старшын-і, плакс-ы, ціхон-і; мужчын-у, бацьк-у, старшын-ю, плакс-у, ціхон-ю. У творным склоне іх канчатак залежыць ад асновы і націску: мужчы́н-ам, ба́цьк-ам, дзя́дул-ем, ціхо́н-ем, але Кузьм-о́ю, старшын-ё́ю, судзьдз-ё́ю. Ад асновы і націску залежыць таксама канчаткі давальнага і меснага склонаў: мужчы́на — мужчы́н-у, пры мужчы́н-у, ба́цька — ба́цьк-у, пры ба́цьк-у, але Кузьма́ — Кузьм-е́, аб Кузьм-е́, старшыня́ — старшын-ю́, пры старшын-і́.

Прозьвішча на '**-а'** ('**-я'**) скланяюцца, як назоўнік агульнага роду. Калі носьбітам прозьвішча зьяўляецца асоба жаночага полу, яно мае канчаткі Першага скланеньня: з Марыяй Сарокай, Аленай Журавінкай, Жэняй Пратасеняй. Калі ж прозьвішча належыць асобе мужчынскага полу, яно скланяецца, як назоўнік мужчынскага роду з канчаткам '**-а'** ('**-я'**): зь Іванам Сарокам, Алесем Рыбкам, Жэнем Пратасенем.

## Правапіс склонавых канчаткаў назоўнікаў у множным ліку

У множным ліку назоўнікі ўсіз трох скланеньняў маюць аднолькавыя канчаткі.

У назоўным склоне — '**-ы'** (вербы, дажджы, браты, вокеы, рэчы), '**-і'** (хвоі, вучні, здарэньні, далоні, берагі, рукі), '**-е'** (віцяблянін — віцябляне, грамадзянін — грамадзяне). Пры ўтварэньні слова множнага ліку ў асобных назоўніках назіраецца чаргаваньне апошняга зычнага: сусед — суседзі, вуха — вушы, вока — вочы.

У родным склоне назоўнікі розных скланеньняў маюць канчаткі '**-оў'** ('**-ёў'**), '**-аў'** ('**-яў'**): вербаў, вучняў, здарэньняў, дажджоў, вокнаў, рэчаў. Канчатак '**-аў'** ('**-яў'**) маюць тыя назоўнік Першага скланеньня, аснова каторых канчаецца зьбегам зычных: тундры — тундраў, кроквы — крокваў, кроплі — кропляў. У асобных назоўнікаў жаночага роду могуць быць некалькі скланеньняў канчаткаў роднага склону: сясьцёр і сёстраў, бяроз і бярозаў, яблынь і яблыняў. Назоўнікі Першага скланеньня на '**-ыя'**, '**-ія'** ня маюць канчаткаў: станцыя [станцый-а] — станцый, лінія [ліній-а] — ліній, аўдыторыя [аўдыторый-а] — аўдыторый. Ня маюць канчаткаў і іншыя назоўнікі: рук, ног, дарог, зорак, ластавак, кароў.

У назоўніках на '**-ня'** ў родным склоне множнага ліку пішацца мяккі знак: вішань, песень, соцень.

Некаторыя назоўнікі ў родным склоне множнага ліку маюць націскны канчатак '**-эй'**, ('**-ей'**): нач-э́й, касьц-е́й, гус-е́й, мыш-э́й (Трэцьцяе скланеньне), вуш-э́й, пляч-э́й, гасьц-е́й (Другое скланеньне), а таксама дзяц-е́й. Назоўнік грошы мае канчатак '**-ай'**: грош-ай.

Канчаткі вінавальнага склону неадушаўлёных назоўнікаўсупадаюць з канчаткамі назоўнага (паставілі сталы, пабудавалі заводы), адушаўлёных — з канчаткам роднага склону: адзначыць ударнік-аў, сустрэць таварыш-аў, накарміць кароў, цялят.

У давальным, творным і месным склонах назоўнікі множнага ліку маюць адпаведна канчаткі:

* '**-ам'** ('**-ям'**): верб-ам, хво-ям, вучн-ям, вокн-ам, рэч-ам, здарэньн-ям
* '**-амі'** ('**-ямі'**): верб-амі, вучн-ямі, вокн-амі, рэч-амі, здарэньн-ямі
* '**-ах'** ('**-ях'**): на верб-ах, пры вячн-ях, на вокн-ах, у рэч-ах, аб здарэньн-ях.

У назоўніках плечы, вочы, дзьверы, грошы ў творным склоне маюць канчатак '**-ыма'**: плячыма, вачыма, дзьвярыма, грашыма.

## Нескланяльныя назоўнікі

Назоўнікі іншамоўнага паходжаньня, якія не зьмяняюцца па склонах і ня маюць склонавых канчаткаў, зьяўляюцца нескланяльнымі. Склон такіх назоўнікаў вызначаецца па іх сувязі зь іншымі словамі ў сказе: былі ў кіно (М. скл.), ружовы флямінга (Н. скл.), у новае дэпо (В. скл.), на сёмай авэню (М. скл.), з ваенным аташэ (Т. скл.).

Да нескланяльных назоўнікаў адносяцца:

* усе агульныя назоўнікі іншамоўнага паходжаньня, аснова якіх канчаецца галосным гукам: аятала, амплюа, дэнды, журы, лібрэта, таксі
* уласныя назоўнікі (імёны, прозьвішчы, земскія назвы) іншамоўнага паходжаньня на галосны: Робэрт Кіясакі, Джардана Бруна, Гётэ, Фрунзэ, Марока, По, Чылі
* прозьвішчы на зычны гук, калі іх носьбітамі зьяўляюцца асобы жаночага полу: у Веры Макаёнак, з Надзеяй Гілевіч, пры Ніне Кісель, а таксама прозьвішчы на '**-о'**: Крайко, Гурло, Драко, Дубо
* складанаскарочаныя словы, якія складаюцца з пачатковых знакаў: (паведамленьне) БелаПАН, (навучэнец) ГДУ, (месты) РБ.

Не зьмяняецца па склонах назоўнік маці.

## Правапіс некаторых уставак

Пры напісаньні ўставак (суфіксаў) '**-ак'** ('**-ачак'**) і '**-ык'** ('**-ычак'**), '**-чык'**. Калі пры зьмяненьні слова галосны ва ўстаўцы выпадае, то трэба пісаць а: гарошак — гарошку, вяночак — вяночкі, пянёчак — на пянёчку, калі ж не выпадае, то пішацца -ы: ветрык — ветрыку, кошык — кошыка, акрайчык — акрайчыка, чамаданчык — у чамаданчыку.

Устаўка '**-ачк-'** у назоўніках пішацца пасьля цьвёрдых і зацьвярдзелых зычных: вудачка, лямпачка, галовачка, Верачка, сьцежачка, рэчачка, дочачка, а '**-ечк-'** — пасьля мяккіх: зязюлечка, бабулечка, Пецечка, Зосечка.

Мяккі знак перад памяншальна-ласкавымі ўстаўкамі пішацца тады, калі ўтваральная аснова канчаецца на мяккі **н**: рэмень — раменьчык, струмень — струменьчык, песьня — песень — песенька, яблыня — яблынь — яблынька.

Словаўтваральныя ўстаўкі '**-ец'**, '**-авец'**, '**-івец'**, '**-цель'** пішуцца зь літарай '**е'**: палахлівец, афарміцель, глушыцель.

Знак я пішацца ва ўстаўках: '**-яч'**, '**-ялк-'**, '**-язь'**, '**-ядзь'**: дзяяч, сеялка, дробязь, роўнядзь.

У назоўніках утвораных з пры дапамозе ўстаўкі '**-ств-'** ('**-зтв-'**), зычныя **ц**, **т**, **ч**, **к** у спалучэньні з устаўкаю '**с'** на пісьме перадаюцца праз **ц**: купец — купецтва, брат — брацтва, ткач — ткацтва, мастак — мастацтва.

Каранёвае **д** перад устаўкаю '**-зтв-'** захоўваецца: грамадзтва, суседзтва.

Гукі **г**, **ж**, **х**, **ш** перад устаўкаю '**-ств-'** выпадаюць: многа — мноства, прыгожа — прыгоства, хораша — хараство, Чэхія — чэскі.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура

* *Жыдовіч М. А.* Ч. 1. Адзіночны лік. // Назоўнік у беларускай мове. — Мн.: Выдавецтва Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1969. — 229 с. — 1300 ас.
* *Наркевіч А. І.* Назоўнік. Грамат. катэгорыі і формы. — Мн.: Выд-ва БДУ ім.У.І.Леніна, 1976. — 248 с. — 1000 ас.
* *Сямешка Л. І., Шкраба І. Р., Бадзевіч З. І.* Курс беларускай мовы. — Мн.: Універсітэцкае, 1996. — ISBN 985-09-0043-1
* *Шуба П. П.* Сучасная беларуская мова: Марфаналогія. Марфалогія. — Мінск: Універсітэцкае, 1987. — 333 с. — 3780 ас.