Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Universal Studios

|  |
| --- |
| Universal Pictures |
|  |
|  |
|  Тып  | акцыйнае таварыства |
|  Заснаваная  | 8 чэрвеня 1912, Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША |
|  Заснавальнікі  |  Карл Леммле
 |
|  Уласьнікі  | Comcast[d] |
|  Краіна  | * ЗША
 |
|  Разьмяшчэньне  |  Лос-Анджэлес |
|  Галіна  | вытворчасьць фільмаў |
|  Прадукцыя  | Сьпіс фільмаў |
|  Матчына кампанія  |  NBC Universal |
|  Даччыныя кампаніі  | Universal Subscription[d], Focus Features[d], Universal Animation Studios[d], Illumination[d], Universal Studios Home Entertainment[d], Working Title Films[d], Back Lot Music[d], NBCUniversal Entertainment Japan LLC[d] і Universal Newsreel[d] |
| ** |
|  **Universal Pictures** у Вікісховішчы |

**Universal Studios** — адна з найбуйнейшых амэрыканскіх кампаніяў, якая займаецца вытворчасьцю фільмаў. Належыць да NBC Universal.

Займае больш за 100 будынкаў Universal City Plaza Drive якія месьцяцца ў Universal City, у Каліфорніі (на нязлучаных між сабою адцінках зямлі між Лос-Анджэлесам і Бэрбанкам) ды некалькіх апэрацыйных бюро ў Нью-Ёрку. Другая па велічыні (пасьля Viacom’s Paramount Pictures) кінастудыя ў Галівудзе.
# XV стагодзьдзе

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *1390-я* | 1390 | 1391 | 1392 | 1393 | 1394 | 1395 | 1396 | 1397 | 1398 | 1399 |
| *1400-я* | 1400 | 1401 | 1402 | 1403 | 1404 | 1405 | 1406 | 1407 | 1408 | 1409 |
| *1410-я* | 1410 | 1411 | 1412 | 1413 | 1414 | 1415 | 1416 | 1417 | 1418 | 1419 |
| *1420-я* | 1420 | 1421 | 1422 | 1423 | 1424 | 1425 | 1426 | 1427 | 1428 | 1429 |
| *1430-я* | 1430 | 1431 | 1432 | 1433 | 1434 | 1435 | 1436 | 1437 | 1438 | 1439 |
| *1440-я* | 1440 | 1441 | 1442 | 1443 | 1444 | 1445 | 1446 | 1447 | 1448 | 1449 |
| *1450-я* | 1450 | 1451 | 1452 | 1453 | 1454 | 1455 | 1456 | 1457 | 1458 | 1459 |
| *1460-я* | 1460 | 1461 | 1462 | 1463 | 1464 | 1465 | 1466 | 1467 | 1468 | 1469 |
| *1470-я* | 1470 | 1471 | 1472 | 1473 | 1474 | 1475 | 1476 | 1477 | 1478 | 1479 |
| *1480-я* | 1480 | 1481 | 1482 | 1483 | 1484 | 1485 | 1486 | 1487 | 1488 | 1489 |
| *1490-я* | 1490 | 1491 | 1492 | 1493 | 1494 | 1495 | 1496 | 1497 | 1498 | 1499 |
| *1500-я* | 1500 | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 |
| **14 стагодзьдзе — 15 стагодзьдзе — 16 стагодзьдзе** |

**XV стаго́дзьдзе** (**15 стаго́дзьдзе**) доўжылася з 1401 па 1500 год па Грыгарыянскім календары.
# Бэрлінскі кінафэстываль

|  |
| --- |
| Бэрлінскі кінафэстываль |
| па-нямецку: *Internationale Filmfestspiele Berlin* |
| Бэрлінскі кінафэстываль у Палацы Бэрлінале  |
|  Месца  | * Бэрлін
 |
|  Заснаваны  | 6 чэрвеня 1951 |
|  Узнагароды  | Залаты мядзьведзь[d] і Срэбны мядзьведзь[d] |
|  Афіцыйны сайт  | berlinale.de (ням.)​ (анг.) |
| 75-ы (цяпер) |
| 76-ы ►
◄ 74-ы |

**Бэрлінскі міжнародны кінафэстываль** (па-нямецку: *Internationale Filmfestspiele Berlin*) — штогадовы міжнародны кінафэстываль, які праводзіцца з 1951 году ў Нямеччыне. Асноўным прызам зьяўляецца «Залаты мядзьведзь», то бок мядзьведзь ёсьць геральдычным сымбалем Бэрліна. Праводзіцца штогод у лютым, але да 1978 году праводзіўся ўлетку.

У адрозьненьне ад Канскага кінафэстывалю, Бэрлінале арыентаваны на прагрэсіўны геапалітычны кінэматограф. Журы надае адмысловую ўвагу таму, каб у фэстывальнай праграме былі прадстаўленыя фільмы са ўсяго сьвету, у тым ліку фільмы краін былога «Усходняга Блёку». Прэм’еры праходзяць у палацы Бэрлінале.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт (ням.) (анг.)
* Бэрлінскае жыцьцё: ўвядзеньне ў Бэрлінскі кінафэстываль
* Агляд Бэрлінскага кінафэстывалю, 2006
# Яганэсбург

|  |
| --- |
| Яганэсбург |
| Населены пункт |
| Панарама Яганэсбургу  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг | Герб |

 |
|  Краіна  |  ПАР
 |
|  Правінцыя  |  Гаўтэнг
 |
|  Дата заснаваньня  | 1886 |
|  Горад з  |  1886
  |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
| Mayor of Johannesburg[d] | Dada Morero[d] |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  |  644 км²
 |
|  Вышыня НУМ  |  1753 м
 |
|  Часавы пас  | * UTC+2
 |
|  Каардынаты  | 26°12′16″ пд. ш. 28°02′44″ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  |  3 888 180 чал. (2007)

  |
|  Этнахаронімы  | Johannesbourgeois і Johannesbourgeoise |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | +2711 |
|  Паштовы індэкс  | 2001 і 2000 |
|  |
|  Сайт  | joburg.org.za (анг.) |
| Яганэсбург на мапе Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі
Яганэсбург
 |

**Яганэсбург** (па-ангельску: *Johannesburg*) — самы буйны па колькасьці жыхароў горад у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы. Насельніцтва на 2007 год складала 3 888 180 чалавек.

## Спорт

У 2010 годзе на стадыёнах «Сокер Сіці» і «Эліс Парк» праходзіў чэмпіянат сьвету па футболе.

## Асобы

### Жыхары

* Гэрман Чарлз Босман — паэт-афрыканэр, атрымаў тут сярэднюю адукацыю

## Вонкавыя спасылкі

 **Яганэсбург** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# 1974

|  |
| --- |
| Гады |
| 1971 · 1972 · 1973 — **1974** — 1975 · 1976 · 1977 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1950‑я · 1960‑я — **1970‑я** — 1980‑я · 1990‑я |
| Стагодзьдзі |
| XIX ст. — **XX стагодзьдзе** — XXI ст. |

| 1974 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1974 *MCMLXXIV* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2727 |
| Армянскі каляндар | 1423 ԹՎ ՌՆԻԳ |
| Каляндар Багаі | 130 — 131 |
| Бізантыйскі каляндар | 7482 — 7483 |
| Бірманскі каляндар | 1336 |
| Будысцкі каляндар | 2518 |
| Каляндар бэрбэраў | 2924 |
| Габрэйскі каляндар | 5734 — 5735 |
| Галяцэнскі каляндар | 11974 |
| Іранскі каляндар | 1352 — 1353 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 2029 — 2030 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1896 — 1897 |
|  · *Калі-юга* | 5075 — 5076 |
| Карэйскі каляндар | 4307 |
| Кітайскі каляндар | 4670 — 4671 |
| Копцкі каляндар | 1690 — 1691 |
| Мусульманскі каляндар | 1393 — 1394 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2517 |
| Час Unix | 345600 — 431999 |
| Этыёпскі каляндар | 1966 — 1967 |

**1974** (MCMLXXIV) — звычайны год Грыгарыянскага календара, які пачынаецца ў аўторак; 1974-ы год нашай эры (н. э.) і *ад Нараджэньня Хрыстовага* (Н. Хр.); 974-ы год II тысячагодзьдзя, 74-ы год XX стагодзьдзя і 5-ы год 1970-га дзесяцігодзьдзя.

## Падзеі

* Утвораны трэці Каледж міжнароднай супольнасьці — імя Л. Б. Пірсана

* Арганізацыя краін-экспартэраў нафты спыніла эмбарга, што дзеіла з восені 1973 году
* У Менску ўтворанае Цэнтральнае канструктарскае бюро «Пеленг».

## Нараджэньні

* 6 лютага — Аксана Гайдук, дзяржаўная дзяячка Беларусі
* 13 красавіка — Аляксей Знаткевіч, беларускі журналіст, перакладчык
* 24 траўня — Руслана Лыжычка, украінская сьпявачка
* 23 жніўня — Сяргій Жадан, украінскі паэт, празаік, перакладчык постмадэрнісцкага кірунку

## Сьмерці

* 13 студзеня — Язэп Жыновіч, музыка-цымбаліст, дырыгент, кампазытар і пэдагог, народны артыст БССР і СССР, прафэсар, ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР
* 15 жніўня — Казімер Пацэвіч, польскі мастак, афіцэр
# Статуя Свабоды

|  |
| --- |
| Статуя Свабодыанг. *Statue of Liberty* |
| **Сусьветная спадчына ЮНЭСКО** |
| Статуя на востраве Свабоды  |
|  Краіна  |  ЗША
 |
|  Тып  |  Культурны
  |
|  Крытэры  |  i, vi
  |
|  ID  |  307
 |
|  Рэгіён  |  Эўропа і Паўночная Амэрыка
  |
|  Каардынаты  | 40°41′21″ пн. ш. 74°02′40″ з. д. |
|  Гісторыя ўключэньня  |
|  Уключэньне  |  1984 (8-я)
  |
|  |

**Ста́туя Свабо́ды** (анг. *Statue of Liberty*, першапачатковая назва — *Свабода, што асьвятляе сьвет*: анг. *Liberty Enlightening the World*, франц. *la Liberté éclairant le monde*) — адна з самых знакамітых скульптур у ЗША і сьвеце, якую часта называюць «сымбалем Нью-Ёрку і ЗША», «сымбалем свабоды і дэмакратыі», «Лэдзі Свабода». Медная нэаклясычная статуя — падарунак францускага народу амэрыканцам у гонар стагодзьдзя Амэрыканскай рэвалюцыі 28 кастрычніка 1886 году. Аўтарам статуі быў скульптар Фрэдэрык Агюст Бартольдзі, а канструяваньнем кіраваў Аляксандар Эйфэль.

Статуя Свабоды — фігура жанчыны ва ўбраньні, якая ўвасабляе рымскую багіню волі Лібэртас. Правай рукой яна ўздымае над галавой факел, а ў левай руцэ трымае *tabula ansata* з надпісам «JULY IV MDCCLXXVI» (4 ліпеня 1776 году), то бок датай ухваленьня Дэклярацыі незалежнасьці ЗША. Яна крочыць наперад, пераступаючы зламаны ланцуг, які сымбалізуе скасаваньне рабства па Грамадзянскай вайне. Статуя стала сымбалем свабоды і Злучаных Штатаў, а пазьней стала і сыгналам вітаньня імігрантаў, якія прыбываюць з-за мора.

Ідэя паўстала ў 1865 годзе, калі францускі прафэсар права і палітык Эдуар Рэнэ дэ Лябуляе выказаў прапанову стварыць помнік да стагодзьдзя здабыцьця незалежнасьці ЗША (1876), непарушнасці амэрыканскай дэмакратыі і вызваленьня рабоў. Праз пасьляваенную нестабільнасьць у Францыі праца над статуяй не распачыналася да пачатку 1870-х гадоў. У 1875 годзе Лябуляе прапанаваў прафінансаваць праект францускай талакой, а ЗША падрыхтаваць месца і пабудаваць п’едэстал. Сьпярша Бартольдзі стварыў галаву і руку, якая нясе факел, і да сканчэньня цэлай статуі гэтыя часткі выстаўляліся на сусьветных выставах.

Рука з факелам зьявілася на Сусьветнай выставе ў Філадэлфіі ў 1876 годзе, а потым да 1882 году прабыла ў Мэдысан-сквэр на Мангэтане. Збор сродкаў праходзіў зь цяжкасьцямі, асабліва між амэрыканцаў, і да 1885 году існавала пагроза ня скончыць працы над п’едэсталам празь недахоп фінансаваньня. Тады амэрыканскі выдавец Джозэф Пуліцэр распачаў кампанію па зборы ахвяраваньняў на сканчэньне праекту і прыцягнуў больш за 120 тысяч укладальнікаў, большасьць зь якіх ахвяравалі менш за даляр. Статуя была пабудавана ў Францыі, адпраўленая за мяжу ў скрынях і сабраная на п’едэстале на тагачасным востраве Бэдла (цяпер востраў Свабоды). Адкрыцьцё статуі было адзначана першым нью-ёрскім парадам з канфэці і ўрачыстай цырымоніяй пад старшынствам прэзыдэнта ЗША Гровэра Кліўлэнда.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Statue of Liberty National Monument (анг.)
* Statue of Liberty & Ellis Island Foundation (анг.)
# Вага

Гравітацыйныя анамаліі на Зямлі.
**Вага́** — сіла, зь якой цела ўзьдзейнічае на нерухомыя адносна яго апору ці падвес. Вага цела залежыць ад характару руху цела і руху апоры ці падвеса, а таксама ад іх узаемнага разьмяшчэньня ў прасторы.

Адзінкай вымярэньня вагі ў сыстэме СІ ёсьць ньютан. Напрыклад, аб’ект з масай у адзін кіляграм мае вагу блізу 9,8 ньютонаў на паверхні Зямлі і прыкладна шостую частку гэтай велічыні на Месяцы. Хоць вага і маса з навуковага пункту гледжаньня ёсьць рознымі велічынямі, у паўсядзённым ужываньні гэтыя тэрміны часта блытаюць. Калі вызначаць вагу як вялічыню рэакцыйнай сілы, якая ўзьдзейнічае на цела з боку мэханізмаў, што супрацьдзейнічаюць гравітацыі, тады ў стане вольнага падзеньня вага будзе роўная нулю. У гэтым разуменьні вагі зямныя аб’екты могуць быць бязьважкімі, а калі ігнараваць супраціў паветра, можна сказаць, што легендарны яблык, які нібыта ўпаў з дрэва на Ісаака Ньютана, быў бязьважкім.

Далейшыя складанасьці ў тлумачэньні розных канцэпцыяў вагі павязаныя з тэорыяй адноснасьці, паводле якой гравітацыя мадэлюецца як вынік скрыўленьня прасторы-часу. Таму традыцыйнае, гравітацыйнае вызначэньне паняцьця, якое атаясамлівае яго зь сілай цяжару, у сучаснай фізыцы ёсьць састарэлым з прычыны агульнапрызнанасьці спэцыяльнай тэорыі адноснасьці, аднак працягвае дамінаваць у школьнай праграме большасьці краінаў сьвету.

## Крыніцы
# Крывяносная сыстэма

Структура крывяноснай сыстэмы чалавека.
**Крывяно́сная сыстэ́ма** — сыстэма органаў, якая ўлучае сэрца, крывяносныя судзіны і кроў, якая цыркулюе ва ўсім целе чалавека ці іншых хрыбетных. Крывяносная сыстэма складаецца зь вялікага і малога кола крывезвароту. Яе ўключаюць у сэрцава-судзінную сыстэму, якая акрамя крывяноснай сыстэмы ўлучае яшчэ лімфатычную сыстэму.

Сетку крывяносных судзінаў утвараюць асноўныя судзіны сэрца, якія ўключаюць вялікія артэрыі і вэны, іншыя артэрыі і артэрыёлі, а таксама капіляры, якія злучаюцца з вэнулямі, ды іншыя вэны. Крывяносная сыстэма хрыбетных замкнёная, што азначае, што кроў ніколі не пакідае сетку крывяносных судзінаў. Некаторыя бесхрыбетныя, як то суставаногія, маюць адкрытую сыстэму крывезвароту. У дыпляблястаў, як то губкаў і грабнявікоў, такой сыстэмы наогул бракуе. Кроў, якая ёсьць адным з галоўных складнікаў сыстэмы, уяўляе сабой вадкасьць, якая складаецца з плязмы, эрытрацытаў, леўкацытаў і трамбацытаў, якія цыркулююць ва ўсім целе, транспартуючы кісларод і пажыўныя рэчывы ў тканіны і выдаляючы адкіды. Цыркуляваныя пажыўныя рэчывы ўключаюць бялкі і мінэралы. Іншыя транспартаваныя кампанэнты ўлучаюць газы, як то кісларод і вуглякіслы газ, а таксама гармоны і гемаглябін, якія забясьпечваюць харчаваньне ды дапамагаюць імуннай сыстэме змагацца з хваробамі і падтрымліваюць гамэастаз шляхам стабілізацыі тэмпэратуры і натуральнага паказьніка рН.

На крывяносную сыстэму могуць уплываць многія сэрцава-судзінныя захворваньні. На хваробах такога кшталту спэцыялізуюцца кардыёлягі, кардыё-хірургі і судзінныя хірургі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Крывяносныя шляхі. OpenStax.
# Вялікі шаўковы шлях

Вялікі шаўковы шлях у I стагодзьдзі
**Вялі́кі шаўко́вы шлях** (па-кітайску: 絲綢之路, па-ўзбэцку: *Буюк Ипак Йўли*, па-казаску: *Жібек Жолы*, па-пэрсыдзку: جاده ابریشم‎‎, па-арабску: طريق الحرير‎, гіндзі: रेशम मार्ग) — у старажытнасьці і сярэднявеччы караванная дарога з Кітаю ў краіны Сярэдняй і Пярэдняй Азіі. Адкрыты ў II стагодзьдзі да н. э. Вёў з Сыяню праз Ланьчжоў у Дуньхуань, дзе падвойваўся: паўночная дарога праходзіла праз Турфан, перасякала Памір і йшла ў Фэргану і казаскія стэпы, паўднёвая — паўз возера Лабнор па паўднёвай ускраіне пустыні Такла-Макан празь Яркенд і паўднёвы Памір вяла ў Бактрыю, а адтуль — у Парфію, Індыю і на Блізкі Ўсход. Агульная працягласьць — больш за 6400 км. Тэрмін «Вялікі шаўковы шлях» увёў ва ўжытак нямецкі географ Фэрдынанд фон Рыхтгофэн у 1877.

Гандлёвыя маршруты паўсталі з ініцыятывы кітайцаў, якія шукалі ўродных коней для свайго войска. У якасьці тавара для абмену прапанавалі шоўк, фарфор, чай, парфуму ды парцаляну. Акрамя тавараў, Вялікі шаўковы шлях адыграў значную ролю ў разьвіцьці эканамічных і культурных сувязей народаў Пярэдняй Азіі, Сярэдняй Азіі і Кітая.

Праіснаваўшы паўтара тысячагодзьдзя, у рэшце рэшт Шлях страціў сваё значэньне пасьля паўстаньня Асманскай імпэрыі (1453), якая разарвала гандаль Усходу з Захадам. У выніку эўрапейскія магутнасьці былі вымушаныя шукаць альтэрнатыўныя шляхі. Дзякуючы гэтаму пачалася эпоха Вялікіх геаграфічных адкрыцьцяў, калянізацыя і глябалізацыя.

У XXI стагодзьдзі тэрмін стаў прымяняцца да некалькіх глябальных праектаў, прыкладам: Эўразійскі сухапутны мост, Адзін пояс, адзін шлях. У 2014 року ЮНЭСКО занесла частку шляху між Чананем і Цянь-Шанем у сьпіс Сусьветнай спадчыны.