# Кампутар

Падставовыя кампанэнты пэрсанальнага кампутара:

1) манітор

2) мацярынская плата (EPU)

3) працэсар (CPU)

4) апэратыўная памяць (RAM)

5) карта пашырэньня

6) блёк сілкаваньня

7) CD/DVD-ROM (аптычны прывад)

8) цьвёрды дыск (HDD)

9) кампутарная мыш

10) клявіятура

11) графічная карта.
**Кампу́тар** — вылічальная машына для апрацоўкі зьвестак, паводле зададзеных інструкцыяў. Сучасны кампутар складаецца з абсталяваньня, якое ўяўляе фізычныя часткі кампутара, як то працэсар, клявіятура, манітор і гэтак далей, і праграмнага забесьпячэньня, як то апэрацыйнай сыстэмы і прыкладньняў).

Кампутары маюць некалькі фізычных формаў. Першыя прылады, якія нагадваюць сучасны кампутар, зьявіліся ў сярэдзіне XX стагодзьдзя, прыкладна ў 1940—1945 гады, аднак машыны, падобныя на кампутары, існавалі і раней. Першыя электронныя кампутары мелі памер вялікіх памяшканьняў, спажывалі электрычнай энэргіі як некалькі сотняў сучасных пэрсанальных кампутараў.

У цяперашні час кампутары выкарыстоўваюцца практычна ва ўсіх абласьцях чалавечай дзейнасьці.

## Этымалёгія

Слова *кампутар* мае паходжаньне ад ангельскага *to compute*, *computer*, якія перакладаюцца як «вылічваць», «вылічальнік» (ангельскае слова ў сваю чаргу паходзіць з лацінскага *computo* — «вылічваю»). Першапачаткова ангельскае слова тлумачылі як чалавека, які робіць арытмэтычныя вылічваньні з дапамогай ці без мэханічных прыладаў. Потым ужо слова тлумачылі як самі прылады, але ж у сучасных кампутарах трываюць і іншыя працэсы акрамя вылічваньняў.

Упершыню тлумачэньне слова «кампутар» зьявілася ў 1897 годзе ў Оксфардзкім ангельскім слоўніку. Тады слова тлумачылася як мэханічная прылада, але ў 1946 годзе ў слоўніку былі зьмешчаны дадаткі, якія дазвалялі абасобіць паняцьця лічбовага, аналягавага й электроннага кампутараў.

## Гісторыя

### Некампутарнае пакаленьне

* 3000 гадоў да н. э. — у Старажытным Бабілёне вынайшлі першыя лічыльнікі — абак.
* 500 гадоў да н. э. — у Кітаі зьявіўся больш «сучасны» варыянт абака з косткамі на дроце.

## Апаратнае забесьпячэньне

Тыповы пэрсанальны кампутар складаецца з корпуса й наступных частак:

* мацярынская плата, на якой усталяваны цэнтральны працэсар (CPU) уключаючы сыстэму астужэньня, апэратыўную памяць і іншыя часткі, а таксама слоты пашырэньня
	+ апэратыўная запамінальная прылада (АЗП) і кэш (звычайна уваходзіць у склад CPU)
	+ Пастаянная запамінальная прылада (ПЗП)
	+ Шыны — PCІ, PCІ-E, USB, FіreWіre, AGP (састарэла), ІSA (састарэла), EІSA (састарэла)

* Блок сілкаваньня

* Кантролеры прылад захоўваньня — ІDE, SCSІ, SATA, SAS ці іншых тыпаў, якія знаходзяцца непасрэдна на мацярынскай плаце (убудаваныя) альбо на платах пашырэньня. Да кантролераў падлучаны цьвёрды дыск, прывад гнуткіх дыскаў, CD-ROM і іншыя прылады.

* Накапляльнікі на зьменных носьбітах
	+ Прывады аптычных дыскаў
	+ прывад гнуткіх дыскаў
	+ стрымер
* Прылады захоўваньня інфармацыі
	+ Цьвёрдыя дыскі (часам з магчымасьцю аб’яднаньня ў RAІD-масіў)

* Відэакантролер (убудаваны ці ў выглядзе платы пашырэньня — гл. графічная плата), перадае сыгнал на манітор
* Гукавы кантролер (гл. гукавая плата)
* Сеткавы інтэрфейс(см. сеткавая плата)

Акрамя таго, у апаратнае забесьпячэньне таксама уваходзяць зьнешнія кампанэнты — перыферыйныя прылады:

* Прылады уводу
	+ Клявіятура
	+ Мыш, трэкбол ці тачпад
	+ Джойстык
	+ Сканер

* Прылады вываду
	+ Манітор (дысплей)
	+ Калёнкі/завушніцы
	+ Прылады друку
		- Прынтар
		- Плотар

* Мадэм — для сувязі па тэлефоннай лініі

## Вонкавыя спасылкі

* Віртуальны кампутарны музэй (рас.)
* Клясыфікацыя кампутараў (анг.)