Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Пусан

|  |
| --- |
| Пусан |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг | Герб |

 |
|  Краіна  |  Паўднёвая Карэя
 |
|  Рэгіён  |  Ёнам
 |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
| Мэр | Су Бён-Су |
|  Выканаўчая ўлада  | Busan Metropolitan Government[d] |
|  Заканадаўчы орган  | Busan municipal council[d] |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  |  767,35 км²
 |
|  Вышыня НУМ  | 30 м |
|  Часавы пас  | UTC+9 |
|  Каардынаты  | 35°10′46″ пн. ш. 129°04′32″ у. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  |  3 525 913 чал. (2014)

  |
|  Этнахаронімы  | Pusanano і 부산시민 |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | (+82) 051 |
|  Паштовы індэкс  | 46000, 619–963 і 49599 |
|  |
|  Сайт  | busan.go.kr |
| Пусан на мапе Паўднёвай Карэі
Пусан
 |

**Пуса́н** (па-карэйску: 부산) — горад у Рэспубліцы Карэя, які месьціцца на поўдні Карэйскага паўвострава. Другі пасьля Сэулу горад паводле насельніцтва ў краіне. У горадзе ёсьць найбольшы порт ва ўсёй Паўднёвай Карэі.

## Гісторыя

З пачатку XV стагодзьдзя па 1592 год зьяўляўся асноўным гандлёвым портам краіны. Перш за ўсё гандляваў зь Японіяй. З захопу гораду ў 1592 годзе японскімі войскамі пад камандаваньнем Таётамі Хідэёсі пачалася Імчжынская вайна. З 1598 па 1876 гады горад меў закрыты статус, затым стаў першым горадам Карэі, адкрытым для зьнешняга гандлю, аднак да 1883 году гандляваў толькі зь Японіяй. З 1910 году разам з усёй тагачаснай Карэяй перайшоў пад пратэктарат Японіі і ператварыўся ў буйны гандлёвы і прамысловы цэнтар.

Падчас Карэйскай вайны 1950—1953 гадоў зьяўляўся часовай сталіцай Рэспублікі Карэя і вайсковай базай ЗША і іхных хаўрусьнікаў, бо быў самым аддаленым пунктам ад мяжы з КНДР.

## Вонкавыя спасылкі

 **Пусан** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Афіцыйная старонка
# Хангыль

Напісаньне слова «хангыль» з выкарыстаньнем пісьма хангыль
**Хангы́ль** (па-карэйску: 한글) — фанэматычнае пісьмо карэйскай мовы. Характэрнай асаблівасьцю хангылю зьяўляецца тое, што літары аб’ядноўваюцца ў групы, прыкладна адпаведныя складам. Гэты выгляд пісьменства быў распрацаваны ў сярэдзіне XV стагодзьдзя й зьяўляецца асноўным у Паўднёвай Карэі й адзіным у КНДР.

Хангыль арганізаваны ў выглядзе блёкаў. Кожны блёк складаецца зь ня менш чым з 2 літараў, якіх і пісьме налічваецца 24. У блёке павінна быць мінімум 1 з 14 зычных і 1 з 10 галосных. Як прыклад блёк 한 (*Хан*), які выглядае як адзіны знак, разгортваецца, на самой справе, у тры асобныя літары ㅎ *х*, ㅏ *а* ㄴ *н*. Гэтыя складовыя блёкі могуць быць напісаны як гарызантальна — зьлева направа, гэтак і вэртыкальна — зьверху ўніз у слупках справа налева. Першапачаткова альфабэт меў некалькі дадатковых літараў. Колькасьць матэматычна магчымых блёкаў складае 11172 адзінкі.

## Гісторыя

Першай і доўгі час адзінай пісьмовай мовай у Карэі была кітайская. У часы дзяржавы Карэ была распрацавана сыстэма пісьма «хянчхаль» (кар. 향찰) для запісу карэйскіх тэкстаў кітайскімі герогліфамі.

Існуе таксама легенда, паводле якой хангыль быў вынайдзены будысцкім манахам Соль Чхонам (кар. 薛聰), які зьяўляўся адным зь дзяржаўных міністраў. У той час будысцкая літаратура карысталася папулярнасьцю, аднак значнай часткай была напісана тыбэцкай мовай і санскрытам, у аснове пісьменства якіх ляжаў ліст Брагма. Аднак, Чхон, як вядома, вынайшаў і сыстэматызаваў толькі адміністрацыйны шрыфт «Рыду». Гэтай сыстэмай запісвалі пераважна асабістыя імёны, песьні і вершы, а таксама нататкі на палёх у кітайскіх тэкстах. Карэйскія словы запісваліся або кітайскімі знакамі з падобным значэньнем паводле прынцыпу рэбуса або кітайскімі знакамі, якія мелі падобнае вымаўленьне.

Хангыль быў створаны групоўкай карэйскіх навукоўцаў у 1443 годзе паводле заказу чацьвёртага цара дынастыі Часон Сэчжона Вялікага. Хангыль, як і індыйскія пісьменствы, зьяўляецца фанэтычным, то бок кожнаму гуку адпавядае свой знак. Некаторыя са знакаў хангыля падобныя на знакі дэванагары. На думку лінгвіста Гэры Лэд’ярда, адной з крыніцаў хангыля было мангольскае квадратнае пісьмо, створанае Пагба-ламай.

Праект хангыля быў ​​скончаны ў канцы 1443 ці напачатку 1444 году і быў апублікаваны ў 1446 годзе ў дакумэнце, якое мае назву «Хунмін Чоным» («Настаўленьне народу аб слушных гуках»). Альфабэт быў названы паводле назвы гэтага дакумэнту. Дата выхаду ў сьвет «Хунмін Чоным», 9 кастрычніка, адзначаецца як Дзень хангыля ў Паўднёвай Карэі. Паўночнакарэйскі аналяг гэтага сьвята адзначаецца 15 студзеня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Карэйскі альфабэт і вымаўленьне
* Хуткае засваеньне Хангылю. langintro.com
* Хангыль-табліца
* Гісторыя пісьменства карэйскай мовы
# Выкраданьне чалавека

Выкраданьне чалавека

тып злачынства| Падкляса ад | гвалтоўнае злачынства, паланеньне, транспарт, правапарушэньне, супрацьпраўнае зьняволеньне  |
| Удзельнік | ахвяра выкраданьня  |
| Практыкуецца | выкрадальнік  |

**Выкраданьне чалавека** — супрацьпраўнае завалоданьне чалавекам з яго перамяшчэньнем у іншае месца.

Можа ўчыняцца: 1) таемна, 2) адкрыта, 3) шляхам падману, 4) шляхам злоўжываньня даверам, 5) у спалучэньні з гвалтам, 6) з пагрозай прымяненьня гвалту. Адносілася да злачынстваў супраць свабоды чалавека. Скіраванае на вынятак яго з натуральнага мікрасацыяльнага асяродзьдзя, перасоўваньне зь яго месца жыхарства з наступным утрыманьнем супраць яго волі ў іншым месцы. Большай часткай зьдзяйсьняецца з карысьлівых падахвочваньняў і мае мэтай атрыманьне выкупу ад сваякоў ці блізкіх да выкрадзенай асобы, а таксама прымус гэтых асобаў да выкананьня патрэбных для выкрадальнікаў дзеяньняў.

## Беларусь

Крымінальны кодэкс Беларусі 1999 году зьмяшчаў артыкул 182 «Выкраданьне чалавека», за якое прадугледжваў пазбаўленьне волі на тэрмін ад 5 да 7 гадоў. Зьняволеньне магло скласьці ад 5 да 15 гадоў са штрафам, калі выкраданьне ўчынялі:

1. у дачыненьні да заведама непаўналетняга;
2. у дачыненьні да некалькіх асобаў;
3. з карысьлівых намераў;
4. з мэтай эксплюатацыі;
5. з мэтай выманьня ў пацярпелага органаў або тканак для перасадкі;
6. групай асобаў паводле папярэдняй змовы;
7. з прымяненьнем небясьпечнага для жыцьця або здароўя гвалту або ў суправаджэньні з мучэньнямі або катаваньнем.

Зьняволеньнем ад 10 да 15 гадоў са штрафам мелі пакараць за выкраданьне, што выклікала сьмерць пацярпелага паводле неасьцярожнасьці, прычыненьне цяжкага цялеснага зьнявечаньня або ўчынялася арганізаванай групай.

Крымінальная адказнасьць за выкраданьне наставала ва ўзросьце ад 14 гадоў (артыкул 27). Пры гэтым выкраданьне прадстаўніка замежнай дзяржавы або міжнароднай арганізацыі з мэтай правакацыі міжнародных ускладненьняў або вайны ці дэстабілізацыі грамадзкага парадку ў замежнай дзяржаве разглядалася ў якасьці тэрарызму і мела карацца зьняволеньнем ад 8 да 15 гадоў (артыкул 124). Выкраданьне людзей зь іх зьнікненьнем, катаваньнем або жорсткасьцю да іх у сувязі з расавай, грамадзянскай, народнай прыналежнасьцю, грамадзянскімі перакананьнямі і веравызнаньнем цывільнага насельніцтва магло карацца зьняволеньнем на тэрмін ад 7 да 25 гадоў, пажыцьцёвым зьняволеньнем або сьмяротнай карай (артыкул 128).

## Крыніцы
# Панядзелак

**Панядзе́лак** — дзень тыдня паміж нядзеляй і аўторкам. Яго назву ў беларускай мове можна патлумачыць: «пасьля нядзелі». Назва яго на лаціне *Dies Lunae* (дзень Месяца) паказвае на сувязь зь Месяцам, што паўплывала на назвы гэтага дня ў іншых эўрапейскіх мовах. Вацлаў Ластоўскі назваў яго месіч.

Панядзелак часам лічаць першым днём тыдня (асабліва ў сучаснай Эўропе), а часам — другім, пачынаючы адлік ад нядзелі (традыцыйны погляд, ідзе ад антычных юдэяў, і захаваны дасюль у ЗША і Вялікабрытаніі).

## Крыніцы
# Аўторак

**Аўто́рак** — дзень тыдня паміж панядзелкам і серадой. Яго назва ў беларускай мове магчыма паходзіць ад слова *вторы* — «другі». Назва яго на іншых мовах паказвае на сувязь гэтага дня з богам вайны: на лаціне *Dies Martis* (дзень Марса), адпаведна *Tyr* ці *Tiw* у германскіх мовах. Вацлаў Ластоўскі прапанаваў назву ярэц (ад бога Ярылы).

## Крыніцы
# Серада

**Серада́** — дзень тыдня паміж аўторкам і чацьвяргом. Яго назва ў беларускай мове, як і ў некаторых іншых, паказвае на палажэньне дня пасярэдзіне працоўнага тыдня. Назва яго на лаціне *Dies Mercurii* (дзень Мэркурыя), адпавядае богу Мэркурыю (бог гандлю), у германскіх мовах гэта бог *Woden*. Вацлаў Ластоўскі прапанаваў назву радаўнік.

## Крыніцы
# Чацьвер

**Чацьве́р** — дзень тыдня паміж серадой і пятніцай. Яго назва ў беларускай мове паходзіць ад нумара гэтага дня ў тыдні — чацьверты. Назва яго на лаціне *Dies Iovis* (дзень Юпітэра), адпавядае богу Юпітэру (бог маланкі), у германскіх мовах богу *Thor*. Вацлаў Ластоўскі прапанаваў назву пярунец у гонар Перуна-Грамавіка.
# Пятніца

**Пя́тніца** — дзень тыдня паміж чацьвяргом і суботай. Яго назва ў беларускай мове паходзіць ад нумара гэтага дня ў тыдні — пяты. Назва яго на лаціне *Dies Veneris* (дзень Вэнэры) адпавядае багіне Вэнэры, у германскіх мовах багіне каханьня *Frigg* (ці *Freya*). Вацлаў Ластоўскі прапанаваў назву грамніца, у гонар багіні Грамавіцы.

## Глядзіце таксама

* Пятніца 13
* Вэнэра

## Крыніцы
# Субота

**Субо́та** — дзень тыдня паміж пятніцай і нядзеляй. У габрэйскай мове, дзе дні тыдня проста пранумараваныя, субота мае сваю назву — *Sabbath* (שבת, шабат). Адсюль пайшла назва гэтага дня ў беларускай і многіх іншых мовах. Назва яго на лаціне *Saturni Dies* (дзень Сатурна) адпавядае богу Сатурну. Вацлаў Ластоўскі прапанаваў назву ладзіч, ад бога Ладона.

Згодна юдэйскай традыцыі ў суботу сьвяткуюць шабаш. Паводле Бібліі, сьвяткаваньне Суботы ўсталяванае Богам у памяць аб 7-м дні Стварэньня (Кніга Роду, 2, 1-3). Яно пацьверджанае выбранаму народу пад час Зыходу як 4-е зь Дзесяці Прыказаньняў Божых — Дэкалёгу. (Зыход, 20, 8-11). Паводле хрысьціянскай традыцыі, у сувязі з выратавальнай ахвярай Езуса Хрыста сьвяткаваньне суботы перанесенае на дзень Яго ўваскрасення (нядзелю). Адвентысты сёмага дня, як і габрэі (юдаісты), не прызнаюць гэтай рэформы.

Субота — першы з выходных дзён. Большая частка прадпрыемстваў не працуе, хаця школьнікі і студэнты могуць навучаюцца. У Савецкім Саюзе была традыцыя камуністычных суботнікаў, якая застаецца жывой і ў сучаснай Беларусі.

У некаторых беларускіх гаворках назва гэтага дня тыдня вымаўляецца як «*сыбота*».
# Нядзеля

**Нядзе́ля** — дзень тыдня паміж суботай і панядзелкам. У хрысьціянскіх краінах гэты дзень — сьвяты, дзень Бога, дзень для сьвятой імшы і адпачынку. Адсюль пайшла назва гэтага дня ў беларускай мове: ня дзелаць, не рабіць. На лаціне ён называецца *Dies Solis* (дзень Сонца) і ў многіх мовах у назвах ужываюць адпаведны корань, іншыя ўтварылі назву ад *Dies Dominicalis* (дзень Гасподні). Вацлаў Ластоўскі прапанаваў назву соўнік, у гонар сонца.

Нядзеля — другі з выходных дзён. У некаторых народаў гэта апошні дзень тыдня, але некаторыя культуры лічаць яго першым днём наступнага тыдня.
# Гадзіна

**Гадзіна** (пазначэньне: **г**, **h**) — адзінка вымярэньня часу. Гадзіна не зьяўляецца адзінкай СІ, але яе выкарыстаньне дапушчаецца сумесна з СІ. Па сучасным азначэньні, гадзіна роўная 3600 сэкундам або 60 хвілінам.

## Глядзіце таксама

* Гадзіны (царкоўная служба)
# Тыдзень

**Ты́дзень**:

* Адзінка вымярэньня часу ад панядзелка да нядзелі ўключна (у некаторых краінах зь нядзелі па суботу). Адзінка вымярэньня часу, якая роўная сямі дням; сямідзённы тэрмін.
* Сямідзённы тэрмін, прызначаны для правядзеньня якой-небудзь грамадзкай працы, кампаніі. *Тыдзень кніжкі*.
* *У значэньні прыслоўя* **тыднямі**. Цягам трывалага часу, што ў некалькі разоў перавышае сямідзённы тэрмін.

Дні тыдня маюць назвы: панядзелак, аўторак, серада, чацьвер, пятніца, субота, нядзеля. Дні з панядзелка па суботу называюцца буднымі днямі. Дні з панядзелка па пятніцу — працоўныя. Субота і нядзеля — выходныя.

## Узьнікненьне

У Старажытным Бабілёне вынайшлі месяцовы каляндар на аснове адцінка часу ў 29,5 сутак між аднолькавымі фазамі (першымі чвэрцямі) Месяца. Тыдзень увялі праз падзел 28 дзён бачнасьці Месяца зь Зямлі на чвэрці па 7 дзён паводле фазаў. Пазьней гэтую адзінку вымярэньня перанялі юдэі, грэкі, рымляне, Заходняя Эўропа і арабы.

## Крыніцы
# Сэкунда

Мігценьне шэрага сыгналу адбываецца прыблізна раз на сэкунду.
**Сэку́нда** (па-лацінску: *secunda* — другая; ад выразу *pars minuta secunda* — другая малая частка (гадзіны) — у адрозьненьне ад хвіліны, якая зьяўляецца *pars minuta prima* — першай малой часткай) — адзінка вымярэньня часу, якая складае 1/60 частку хвіліны і 1/3600 частку гадзіны. На пабытовым узроўні сэкунда ўспрымаецца як вытворная адзінка вымярэньня і, як правіла, зьяўляецца найдрабнейшым адрэзкам часу, які можа вымерыць гадзіньнік.

Між 1000, калі аль-Біруні ўпершыню выкарыстаў сэкунду, і 1960 гадамі сэкунда была вызначаная як 1/86400 часткі сярэдніх сонечных содняў, што выразна ўжываецца ў некаторых астранамічных і юрыдычных кантэкстах. У пэрыяд з 1960 па 1967 гады яна была вызначана ў тэрмінах пэрыяду абарачэньня Зямлі па арбіце вакол Сонца ў 1900 годзе, але ў цяперашні час сэкунда прывязана да прыроды атамаў. Сэкунды могуць быць вымераныя з дапамогай мэханічных, электронных або атамных гадзіньнікаў.

Астранамічныя назіраньні XIX і XX стагодзьдзяў паказалі, што сярэднія сонечныя содні павольныя, але даўжыня трапічнага году не зьяўляецца даволі прадказальнай, такім чынам, рух Зямлі вакол Сонца больш ня лічыцца прыдатнай асновай для вызначэньня сэкундаў. Са зьяўленьнем атамных гадзіньнікаў, стала магчымым вызначыць другі, заснаваны на фундамэнтальных уласьцівасьцях прыроды мэтад падліку часу.

Сэкунда зьяўляецца асноўнай адзінкай вымярэньня часу ў сыстэме СІ. Сэкунда вызначаецца як адрэзак часу, які складаецца з 9 192 631 770 пэрыядаў выпраменьваньня, якое адпавядае пераходу між дзьвюма звыштонкімі ўзроўнямі асноўнага стану атамаў цэзу-133 пры адсутнасьці ўзбурэньня з боку зьнешніх палёў. Таксама сэкунда зьяўляецца асноўнай адзінкай вымярэньня часу ў сыстэмах СГС, МКС.

## Стасунак з іншымі адзінкамі вымярэньня

| Перавод з сэкундаў у іншыя адзінкі вымярэньня часу | Перавод зь іншых адзінак у сэкунды |
| --- | --- |
| 1 сэкунда | = | 0,01(6) | хвілін |                  | 1 хвіліна | ≡ | 60 | сэкундаў |              |
| 1 сэкунда | ≈ | 0,000278 | гадзін |  | 1 гадзіна | ≡ | 3600 | сэкундаў |  |
| 1 сэкунда | ≈ | 1,16×10-5 | содняў |  | 1 содні | ≡ | 86400 | сэкундаў |  |
| 1 сэкунда | ≈ | 1,65×10-6 | тыдня |  | 1 тыдзень | ≡ | 604 800 | сэкундаў |  |
| 1 сэкунда | ≈ | ад 3,73×10-7 да 4,13×10-7 | месяца |  | 1 месяц | ≡ | ад 2 419 200 да 2 678 400 | сэкундаў |  |
| 1 сэкунда | ≈ | 3,17×10-8 | года |  | 1 год | ≡ | 31 536 000 | сэкундаў |  |
| 1 сэкунда | ≈ | 3,16×10-8 | высакоснага года |  | 1 высакосны год | ≡ | 31 622 400 | сэкундаў |  |
| 1 сэкунда | ≈ | 3,16×10-10 | стагодзьдзя |  | 1 стагодзьдзе | ≡ | 3 155 673 600 | сэкундаў |  |
| 1 сэкунда | ≈ | 3,16×10-11 | тысячагодзьдзя |  | 1 тысячагодзьдзе | ≡ | 31 556 736 000 | сэкундаў |  |

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Сэкунда** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Вызначэньне сэкунды на сайце Міжнароднага бюро мераў і вагаў
# Хвіліна

**Хвілі́на** (ці **міну́та**) — гэта:

* Адзінка вымярэньня часу, роўная 60-й частцы гадзіны ці 60 сэкундаў.
* Адзінка вымярэньня велічыні вугла, роўная 60-й частцы градуса.
* Адзінка вымярэньня велічыні простага ўзыходжаньня, роўная 60-й частцы гадзіны простага ўзыходжаньня.

## Мінута

Словы **хвіліна** і **мінута** — раўнапраўныя ў беларускай мове ў значэньні 60-й часткі гадзіны ці 60 сэкундаў.

*Мінута* — назоўнік лацінскага паходжаньня, у даслоўным перакладзе — «маленькая, дробная». У сярэднявечнай лаціне было спалучэньне *pars minūta prima* «першая малая частка (гадзіны)». У старабеларускай мове *минута* ўжывалася ня толькі ў часавым сэнсе, але й на абазначэньне кароткай выпіскі, копіі. Да прыкладу, у тэксьце 1495 году чытаем: минуту**, выписаную съ тыхъ книгъ, передъ нами вказывали*. Для народнай беларускай мовы 19 – 20 стагодзьдзяў *мінута* й яе фанэтычны варыянт *мінюта* характэрныя ўжо толькі ў часавым значэньні. *Сорак **мінют** прайшло, а яе няма*, — гэты зэльвенскі сказ з «Слоўніка беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча».

Слова *мінута* мае шматвяковую традыцыю ўжываньня ў нашай мове. У нас яно, дарэчы, зьявілася на пару стагодзьдзяў раней, чымся ў расейскай мове. Тым ня менш часта ў літаратурным маўленьні мы сьвядома дыстанцыюемся ад *мінуты*, аддаем перавагу слову, якога няма ў расейскім лексыконе, — назоўніку *хвіліна*. Яго вытокі — у старажытнаверхненямецкім слове *hwīl (hwīla)* – даслоўна «час, гадзіна, імгненьне».

Акрамя вымярэньня часу, слова *мінута* ўжываецца і для вымярэньня вуглоў. Тут *1 мінута* = 1/60 градуса = 60 (вуглавых) сэкунд. Для скарочаннага запісу *мінуты* выкарыстоўваецца знак  **′**  (U+2032, ′) або проста апостраф  **'**  (U+0027, &apos;). Напрыклад, у геамэтрыі: вугал роўны 20 градусаў і 30 мінут ці 20° 30′; пры пазначэньні вуглавых каардынатаў на мапе Зямлі: 53° 17′ паўночнай шырыні.

## Вонкавыя спасылкі

* Хвіліна і мінута Радыё «Свабода», 20 кастрычніка 2004
# Месяц (каляндар)

**Ме́сяц** — гэта вельмі старая адзінка вымярэньня часу. Першапачаткова месяц паходзіў зь месяцовага цыклю (г.зн. 29 з паловай дня якія Месяцу патрабуецца на праходжаньне ўсіх сваіх цыкляў).

Пад час аб’яднаньня календароў салярных і лунарных сыстэмаў, першапачатковая даўжыня месяца перастала быць зьвязаная зь фізычнымі зьменамі Месяца.

12 месяцаў ствараюць год, а 3 месяцы квартал (I квартал: студзень — сакавік; II квартал: красавік — чэрвень; III квартал: ліпень — верасень; IV квартал: кастрычнік — сьнежань).

У грэгарыянскім календары існуе наступны падзел году на месяцы (разам з даўжынёй у днях):

| нумар | назва | даўжыня ў днях | знак задыяка |   |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | студзень | 31 | Казларог | (22.12 — 20.01) |
| 2 | люты | 28 ці (у высакосным годзе) 29 | Вадаліў | (21.01 — 20.02) |
| 3 | сакавік | 31 | Рыбы | (21.02 — 20.03) |
| 4 | красавік | 30 | Авен | (21.03 — 20.04) |
| 5 | травень | 31 | Цялё | (21.04 — 21.05) |
| 6 | чэрвень | 30 | Блізьняты | (22.05 — 21.06) |
| 7 | ліпень | 31 | Рак | (22.06 — 22.07) |
| 8 | жнівень | 31 | Леў | (23.07 — 22.08) |
| 9 | верасень | 30 | Дзева | (23.08 — 23.09) |
| 10 | кастрычнік | 31 | Шалі | (23.09 — 23.10) |
| 11 | лістапад | 30 | Скарпіён | (24.10 — 22.11) |
| 12 | сьнежань | 31 | Стралец | (23.11 — 21.12) |
# Ноч

Выява плянэты Зямля ўначы са спадарожніка (кампіляцыя)
**Ноч** — прамежак часу, на працягу якога для пэўнай кропкі на паверхні нябеснага цела (плянэты, яе спадарожніка і г. д.) цэнтральнае сьвяціла (Сонца, зорка) знаходзіцца ніжэй за лінію гарызонту.

Працягласьць «начнога пэрыяду» для пэўнага пункту залежыць ад яго шыраты, нахілу восі кручэньня плянэты па адносінах да плоскасьці яе арбіты і вугла, утворанага восьсю кручэньня і кірункам на цэнтральнае сьвяціла. Дзённы і начны бок нябесных тэл падзяляюцца тэрмінатарам.

## Глядзіце таксама

* Час сутак
* Узыход
* Заход
* Зьмярканьне
* Палярная ноч
# Заход

Заход

**Заход** альбо **закат** Сонца — зьнікненьне сьвяціла пад гарызонтам. Заход Сонца часта больш яркі, чым узыход і з больш яркімі чырвонымі і аранжавымі адценьнямі. На працягу дня Сонца награвае паверхню Зямлі, памяншаецца адносная вільготнасьць і павышаецца хуткасьць ветру, пыл падымаецца ў паветра. Тым ня менш, адрозбненьні паміж узыходам і заходам Сонца могуць у некаторых выпадках залежаць ад геаграфічнай пазіцыі назіральніка.

## Вонкавыя спасылкі

* Расьпісаньне ўзыходаў і заходаў па гарадам (анг.) Праверана  2012-10-23 г.
* Геолокационный сервис для расчёта времени астрономических событий, восхода и захода Солнца.  (рас.)
# Дзень

Мапа Зямлі, дзе паказаны рэгіёны, дзе маецца дзень на 2 красавіка а 13 гадзіне па часе UTC
**Дзень** — сьветлая частка гэтага пэрыяду, то бок ад усходу да захаду і абавязаны вярчэньню Зямлі вакол сваёй восі. Днём лічыцца пэрыяд часу содняў, калі дзённае сьвятло падае на Зямлю, пры гэтым кожны момант часу ў якімсьці рэгіёне Зямлі маецца дзень, калі ў іншым, які знаходзіцца на процілеглым адносна мэрыдыяну баку плянэты, маецца ноч. Пераход дня і ночы адбываецца таму, што Зямля круціцца вакол сваёй восі, але Сонца трапляе толькі на адзін на бок. У побытавым выкарыстаньні дзень часьцяком зьяўляецца сынонімам да содняў.

## Глядзіце таксама

* Ноч

## Вонкавыя спасылкі

* Мапа, якая паказвае рэгіёны, якія маюць дзень на цяперашні час