Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1880

|  |
| --- |
| Гады |
| 1877 · 1878 · 1879 — **1880** — 1881 · 1882 · 1883 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1860‑я · 1870‑я — **1880‑я** — 1890‑я · 1900‑я |
| Стагодзьдзі |
| XVIII ст. — **XIX стагодзьдзе** — XX ст. |

| 1880 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1880 *MDCCCLXXX* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2633 |
| Армянскі каляндар | 1329 ԹՎ ՌՅԻԹ |
| Каляндар Багаі | 36 — 37 |
| Бізантыйскі каляндар | 7388 — 7389 |
| Бірманскі каляндар | 1242 |
| Будысцкі каляндар | 2424 |
| Каляндар бэрбэраў | 2830 |
| Габрэйскі каляндар | 5640 — 5641 |
| Галяцэнскі каляндар | 11880 |
| Іранскі каляндар | 1258 — 1259 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 1935 — 1936 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1802 — 1803 |
|  · *Калі-юга* | 4981 — 4982 |
| Карэйскі каляндар | 4213 |
| Кітайскі каляндар | 4576 — 4577 |
| Копцкі каляндар | 1596 — 1597 |
| Мусульманскі каляндар | 1297 — 1298 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2423 |
| Этыёпскі каляндар | 1872 — 1873 |

**1880** (MDCCCLXXX) — высакосны год, які пачынаецца ў чацьвер, і высакосны год юліянскага календара, які пачынаецца ў аўторак; 1880-ы год нашай эры (н. э.) і *ад Нараджэньня Хрыстовага* (Н. Хр.); 880-ы год II тысячагодзьдзя, 80-ы год XIX стагодзьдзя і 1-ы год 1880-га дзесяцігодзьдзя. У пачатку 1880 году грыгарыянскі каляндар апярэджваў на 12 дзён юліянскі каляндар, якім дзе-нідзе працягвалі карыстацца да 1923.

## Падзеі

* 1 студзеня — пачалося будаўніцтва Панамскага канала
* 16 сьнежня распачалася Першая бурская вайна

## Нараджэньні

* 7 ліпеня — Вацлаў Іваноўскі, беларускі палітычны і грамадзкі дзяяч, прафэсар хіміі
* 20 ліпеня — Гальяш Леўчык, беларусазнаўца, паэт, публіцыст, перакладчык, музыкант
* 22 жніўня — Горх Фок, нямецкі пісьменьнік-марыніст, значная фігура нямецкай прыгодніцкай літаратуры
* 26 жніўня — Гіём Апалінэр, францускі паэт
* 30 сьнежня — Антон Баначыч, беларускі сьпявак і пэдагог

## Сьмерці
# Падразьдзяленьне

**Падразьдзяленьне**, вайсковае фармаваньне, якое мае, звычайна, пастаянную арганізацыю і аднародны склад. Арганізацыйная структура, колькасны склад і ўзбраеньне падразьдзяленьня вызначаюцца штатамі і табэлямі і залежаць ад баявога прызначэньня.

Да падразьдзяленьняў адносяцца: батальён, дывізіён, эскадрыльля, рота, батарэя, зьвяно, баявая частка карабля, зьвяз, аддзяленьне, разьлік, экіпаж і інш.

Падразьдзяленьнем таксама называецца агульная назва адной з частак ваеннай установы, напрыклад, аддзел або ўпраўленьне.

## Літаратура

* Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с : 30 л. ил.. С.566.
# 27 студзеня

|  |
| --- |
| ← **студзень** → |
| Пн | Аў | Ср | Чц | Пт | Сб | Нд |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| 2026 год Усе дні |

**27 сту́дзеня** — 27-ы дзень году паводле Грыгарыянскага календару. Да канца году застаецца 338 дзён (339 у высакосным годзе).

## Падзеі

* 1527 — перамога войска ВКЛ на чале з Канстанцінам Астроскім над войскам крымскіх татараў на рацэ Гальшанцы
* 1880 — Томас Эдысан патэнтуе электрычную лямпачку
* 1904 — пачатак расейска-японскай вайны
* 1908 — выйшаў першы нумар газэты «Менскі кур’ер»
* 1913 — адбылася першая пастаноўка знакамітай камэдыі Янкі Купалы «Паўлінка». У Вільні сіламі Беларускага музычна-драматычнага гуртка паставіў п’есу Алесь Бурбіс.
* 1924 — пахаваньне першага кіраўніка СССР Ўладзімера Леніна
* 1944 — поўнае зьняцьце блякады Ленінграда
* 1945 — акупацыя Асьвенціму савецкімі войскамі (вызваленьне палонных зь лягеру Аўшвіц-Біркенаў)
* 1973 — падпісаныя парыскія пагадненьні аб спыненьні вайны і аднаўленьні міру ў Віетнаме

## Нараджэньні

* 1756 — Вольфганг Амадэй Моцарт, аўстрыйскі кампазытар
* 1826 — Міхаіл Салтыкоў-Шчадрын, расейскі пісьменьнік
* 1832 — Льюіс Кэрал, брытанскі пісьменьнік і матэматык
* 1859 — Вільгельм II, германскі імпэратар і прускі кароль
* 1958 — Янік Гэрс, ангельскі рок-музыка
* 1876 — Фрыдрых Вільгельм Шэлінг, нямецкі філёзаф
* 1910 — Аляксандар Прылуцкі, каталіцкі сьвятар бізантыйскага абраду
* 1904 — Іван Чымбург, беларускі філёзаф, кандыдат філязофскіх навук, рэктар БДУ
* 1930 — Габрыель Мантальва, рымска-каталіцкі дзяяч, дыплямат
* 1955 — Аляксандар Саковіч, беларускі пратэстанцкі дзяяч, пастар поўнаэвангельскай царквы «Слова веры»
* 1957 — Сьцяпан Сухарэнка, беларускі вайсковы і дзяржаўны дзяяч, кіраўнік КДБ РБ
* 1974 — Уле Эйнар Б’ёрндален, нарвэскі біятляніст і лыжнік. Самы тытуляваны біятляніст у гісторыі Алімпійскіх гульняў

## Сьмерці

* 98 — Нэрва, рымскі імпэратар
* 1901 — Джузэпэ Вэрдзі, італьянскі кампазытар
* 1927 — Юры Матулевіч, рымска-каталіцкі дзяяч Беларусі, Летувы й Польшчы, блаславёны
* 1938 — Уладзімер Беняшэвіч, гісторык царквы, акадэмік Бэрлінскай, Мюнхэнскай і Страсбурскай акадэміяў навук, прафэсар Пецярбурскага ўнівэрсытэту
* 1991 — Міраслаў Валек, славацкі паэт, публіцыст, перакладнік, дзяржаўны дзяяч
* 2004 — Ніна Абрамчык, беларуская грамадзка-палітычная дзяячка, пісьменьніца
* 2010 — Джэром Сэлінджэр, амэрыканскі пісьменьнік

## Сьвяты

* Дзень вайсковай славы Расеі, усталяваны ў гонар зьняцьця Ленінградзкай блякады

## Мэмарыяльныя дні

* Міжнародны Дзень памяці ахвяраў Галакосту
# Мікі Маўс

**Мікі Маўс** (анг. Mickey Mouse) — амэрыканскі мультыплікацыйны пэрсанаж у выглядзе антрапаморфнага мышаня, які атрымаў вядомасьць праз паказ 18 лістапада 1928 году ў мультфільме «Параходзік Вілі».

Першапачаткова яго паказвалі ў кароткамэтражным мультфільме «Вар’яцкі самалёт». Размаўляе высокім і тонкім голасам. Да 1946 году яго агучваў Ўолт Дыснэй, да 1977 году — Джым Макдональд, а да 2009 году — Ўэйн Олвайн. Часта суправаджаецца Дональдам і сабакам Плута, а таксама сяброўкай Міні. Сярод іншага, служыць пэрсанажам коміксаў, відэагульняў і забаўляльных паркаў.

## Крыніцы
# XIV стагодзьдзе

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *1290-я* | 1290 | 1291 | 1292 | 1293 | 1294 | 1295 | 1296 | 1297 | 1298 | 1299 |
| *1300-я* | 1300 | 1301 | 1302 | 1303 | 1304 | 1305 | 1306 | 1307 | 1308 | 1309 |
| *1310-я* | 1310 | 1311 | 1312 | 1313 | 1314 | 1315 | 1316 | 1317 | 1318 | 1319 |
| *1320-я* | 1320 | 1321 | 1322 | 1323 | 1324 | 1325 | 1326 | 1327 | 1328 | 1329 |
| *1330-я* | 1330 | 1331 | 1332 | 1333 | 1334 | 1335 | 1336 | 1337 | 1338 | 1339 |
| *1340-я* | 1340 | 1341 | 1342 | 1343 | 1344 | 1345 | 1346 | 1347 | 1348 | 1349 |
| *1350-я* | 1350 | 1351 | 1352 | 1353 | 1354 | 1355 | 1356 | 1357 | 1358 | 1359 |
| *1360-я* | 1360 | 1361 | 1362 | 1363 | 1364 | 1365 | 1366 | 1367 | 1368 | 1369 |
| *1370-я* | 1370 | 1371 | 1372 | 1373 | 1374 | 1375 | 1376 | 1377 | 1378 | 1379 |
| *1380-я* | 1380 | 1381 | 1382 | 1383 | 1384 | 1385 | 1386 | 1387 | 1388 | 1389 |
| *1390-я* | 1390 | 1391 | 1392 | 1393 | 1394 | 1395 | 1396 | 1397 | 1398 | 1399 |
| *1400-я* | 1400 | 1401 | 1402 | 1403 | 1404 | 1405 | 1406 | 1407 | 1408 | 1409 |
| **13 стагодзьдзе — 14 стагодзьдзе — 15 стагодзьдзе** |

**14 стаго́дзьдзе** (**XIV стаго́дзьдзе**) доўжылася з 1301 па 1400 год па Грыгарыянскім календары.

## Археалягічныя артэфакты ў Беларусі

* Пячатка з раскопак у Лаўрышаве (XIII—XIV ст.)
# Самалійская мова

|  |
| --- |
| Самаліцкая мова |
|  |
|  Ужываецца ў  | Самалі, Кеніі, Джыбуці |
|  Рэгіён  | Усходняя Афрыка |
|  Колькасьць карыстальнікаў  | 15—25 млн |
|  Клясыфікацыя  |  Афразійская
 Кушыцкія
   **Самалійская** |
|  Афіцыйны статус  |
|  Афіцыйная мова ў  |  Самалі
 |
|  Статус:  | 1 дзяржаўная[d] |
|  Пісьмо  | арабіца, лацінка, асманя |
|  Коды мовы  |
|  ISO 639-1  | so |
|  ISO 639-2(Б)  |  som
  |
|  ISO 639-2(Т)  |  som
  |
|  ISO 639-3  | som |

**Самалійская мова** (саманазва: Сомалікга, Эф-сомаалі, або 𐒖𐒍 𐒈𐒝𐒑𐒛𐒐𐒘) — мова народу , які жыве ў краіне Самалі. Карыстальнікаў мовы 15—20 млн асоб. Маецца невялікая лічба асоб, якія жывуць у суседніх з Самалі краінах і карыстаюцца самалійскаю моваю: Кенія, Этыёпія, Джыбуці.
Самалійская мова мае некалькі азбукаў:

* арабіца
* лацінка
* асманя

## Крыніцы
# Вугорская рэвалюцыя 1956 году

| Вугорская рэвалюцыя 1956 году |
| --- |
| Зьнішчаны савецкі танк Т34/85 у Будапэшце, 1956 год |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Дата: | кастрычнік 1956 — лістапад 1956 |
| Месца: | Вугорская Народная Рэспубліка |
| Вынік: | Перамога Савецкага Саюзу, рэвалюцыя падаўлена |

 |
| Супернікі |
|  СССР  Упраўленьне дзяржаўнай бясьпекі (ÁVH) |  Вугоршчына |
| Камандуючыя |
|  Іван Конеў |  Імрэ Надзь |
| Колькасьць |
| 31 550 чалавек 1130 танкаў | невядома |
| Страты |
| 722 забіты 1251 ранены | 2500 забіты 13 000 ранены |
|  |

**Вуго́рская рэвалю́цыя 1956 го́ду** (па-вугорску: *1956-os forradalom*) — спантаннае агульнанацыянальнае паўстаньне супраць ураду Вугорскай Народнай Рэспублікі і навязанай яму савецкім рэжымам палітыкі. Пачалася 23 кастрычніка, падаўлена 10 лістапада 1956 году.

## Ход падзеяў

Паўстаньне пачалося як студэнцкая дэманстрацыя, якая праходзіла ў цэнтры Будапэшту, да якой далучыліся тысячы людзей. Студэнцкая дэлегацыя была затрымана, калі паспрабавала прайсьці на радыё, каб перадаць свае патрабаваньні. Калі дэманстранты запатрабавалі вызваленьня дэлегатаў, супрацоўнікі Ўпраўленьня дзяржаўнай бясьпекі (ÁVH) адкрылі агонь. Навіны аб гэтых падзеях хутка распаўсюдзіліся, і гвалт распачаўся паўсюды ў сталіцы.

Бунт хутка ахапіў усю краіну, і ўрад быў скінуты. Тысячы людзей, арганізаваных у народнае рушаньне, вялі баі супраць Упраўленьня дзяржаўнай бясьпекі (ÁVH) і савецкіх войскаў. Прасавецкіх камуністаў і дзеячаў ÁVH забівалі або саджалі ў турмы, былыя зьняволеныя былі вызвалены і ўзброены. Імправізаваныя рады вырвалі муніцыпальнае кіраўніцтва ў Вугорскай партыі працоўных і патрабавалі палітычных зьменаў. Новы ўрад афіцыйна распусьціў ÁVH, заявіў пра свой намер выйсьці з Варшаўскай дамовы і абавязаўся правесьці вольныя выбары. Па стане на канец кастрычніка барацьба амаль спынілася, і адчуваньне мірнага жыцьця пачало вяртацца.

Спачатку абвясьціўшы пра гатоўнасьць весьці перамовы аб вывадзе савецкіх войскаў, Палітбюро ЦК КПСС зьмяніла свае рашэньне і пачало падаўленьне рэвалюцыі. 4 лістапада савецкія войскі ўварваліся ў Будапэшт і іншыя раёны краіны. Вугорскі супраціў працягваўся да 10 лістапада. Каля 2500 вугорцаў былі забіты, 200 000 апынуліся бежанцамі. Масавыя арышты і абвінавачваньні працягваліся на працягу месяца пасьля гэтага. Да студзеня 1957 году новае, усталяванае савецкім рэжымам кіраўніцтва падавіла ўсю грамадзкую апазыцыю.

Падаўленьне вугорскае рэвалюцыі выявіла цьвёрды намер савецкага кіраўніцтва захоўваць жорсткі палітычны кантроль над краінамі сацыялістычнага блёку, незалежна ад памкненьняў іх народаў, і было адмоўна ўспрынятае прыхільнікамі камуністычнай ідэалёгіі на Захадзе, выклікаючы сярод іх гэтак званы «крызіс сьвядомасьці» і азначаючы, разам з XX зьездам КПСС, пачатак разбурэньня камуністычнай сыстэмы. Разам з бэрлінскімі падзеямі 1953 году вугорскае паўстаньне азначыла паварот сусьветнага ўспрыманьня СССР і Савецкай арміі ад вобразу вызваліцеляў Эўропы да вобразу яе акупантаў.

## Выявы

* Сьцяг Вугоршчыны з выразаным камуністычным гербам. Такі сьцяг стаў сымбалем паўстаньня.
* Помнік падзеям 1956 году каля вугорскага парлямэнту.

## Глядзіце таксама

* «Дзеці славы»
# 1735

|  |
| --- |
| Гады |
| 1732 · 1733 · 1734 — **1735** — 1736 · 1737 · 1738 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1710‑я · 1720‑я — **1730‑я** — 1740‑я · 1750‑я |
| Стагодзьдзі |
| XVII ст. — **XVIII стагодзьдзе** — XIX ст. |

| 1735 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1735 *MDCCXXXV* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2488 |
| Армянскі каляндар | 1184 ԹՎ ՌՃՁԴ |
| Каляндар Багаі | -109 — -108 |
| Бізантыйскі каляндар | 7243 — 7244 |
| Бірманскі каляндар | 1097 |
| Будысцкі каляндар | 2279 |
| Каляндар бэрбэраў | 2685 |
| Габрэйскі каляндар | 5495 — 5496 |
| Галяцэнскі каляндар | 11735 |
| Іранскі каляндар | 1113 — 1114 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 1790 — 1791 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1657 — 1658 |
|  · *Калі-юга* | 4836 — 4837 |
| Карэйскі каляндар | 4068 |
| Кітайскі каляндар | 4431 — 4432 |
| Копцкі каляндар | 1451 — 1452 |
| Мусульманскі каляндар | 1147 — 1148 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2278 |
| Этыёпскі каляндар | 1727 — 1728 |

## Падзеі

## Нараджэньні

* 30 кастрычніка — Джон Адамс, другі прэзыдэнт ЗША

## Сьмерці
# 1648

|  |
| --- |
| Гады |
| 1645 · 1646 · 1647 — **1648** — 1649 · 1650 · 1651 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1620‑я · 1630‑я — **1640‑я** — 1650‑я · 1660‑я |
| Стагодзьдзі |
| XVI ст. — **XVII стагодзьдзе** — XVIII ст. |

| 1648 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1648 *MDCXLVIII* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2401 |
| Армянскі каляндар | 1097 ԹՎ ՌՂԷ |
| Каляндар Багаі | -196 — -195 |
| Бізантыйскі каляндар | 7156 — 7157 |
| Бірманскі каляндар | 1010 |
| Будысцкі каляндар | 2192 |
| Каляндар бэрбэраў | 2598 |
| Габрэйскі каляндар | 5408 — 5409 |
| Галяцэнскі каляндар | 11648 |
| Іранскі каляндар | 1026 — 1027 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 1703 — 1704 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1570 — 1571 |
|  · *Калі-юга* | 4749 — 4750 |
| Карэйскі каляндар | 3981 |
| Кітайскі каляндар | 4344 — 4345 |
| Копцкі каляндар | 1364 — 1365 |
| Мусульманскі каляндар | 1057 — 1058 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2191 |
| Этыёпскі каляндар | 1640 — 1641 |

## Падзеі

* Заснаваньне Бярозаўскага кляштару картузаў
* 5 — 9 кастрычніка — Асада Пінска войскам ВКЛ на чале зь Янушам Радзівілам

## Нараджэньні

* П’етра Пэрці, італьянскі барочны скульптар, які большасьць свайго жыцьця правёў у Вільні, працуючы на магнацкія фаміліі.
* Станіслаў Казімер Радзівіл, дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Стольнік (1670—1680) і маршалак вялікі літоўскі (з 1680).

## Сьмерці

* 20 траўня — Уладзіслаў IV Ваза, кароль Рэчы Паспалітай
* 5 верасьня — Афанасі Філіповіч