Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Дыялёг

**Дыялё́г** (па-грэцку: *dialogos — гутарка, размова паміж двума людзьмі*) — літаратурная або тэатральная форма вуснага ці пісьмовага абмену выказваньнямі (рэплікамі) паміж двума і больш людзьмі. У філязофскім і навуковых сэнсах — спэцыфічная форма і арганізацыя зносінаў, камунікацыі. Традыцыйна супрацьпастаўляецца маналёгу. Акрамя ажыцьцяўленьня камунікацыі дыялёг можа быць выкарыстаны ў мастацкіх мэтах (у літаратуры, кіно), для перадачы філязофскіх ідэй (напрыклад, дыялёгі Плятона — «Фэдон», «Пір»), для навучаньня замежнай мове (як практыкаваньне).
# 1982

|  |
| --- |
| Гады |
| 1979 · 1980 · 1981 — **1982** — 1983 · 1984 · 1985 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1960‑я · 1970‑я — **1980‑я** — 1990‑я · 2000‑я |
| Стагодзьдзі |
| XIX ст. — **XX стагодзьдзе** — XXI ст. |

| 1982 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1982 *MCMLXXXII* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2735 |
| Армянскі каляндар | 1431 ԹՎ ՌՆԼԱ |
| Каляндар Багаі | 138 — 139 |
| Бізантыйскі каляндар | 7490 — 7491 |
| Бірманскі каляндар | 1344 |
| Будысцкі каляндар | 2526 |
| Каляндар бэрбэраў | 2932 |
| Габрэйскі каляндар | 5742 — 5743 |
| Галяцэнскі каляндар | 11982 |
| Іранскі каляндар | 1360 — 1361 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 2037 — 2038 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1904 — 1905 |
|  · *Калі-юга* | 5083 — 5084 |
| Карэйскі каляндар | 4315 |
| Кітайскі каляндар | 4678 — 4679 |
| Копцкі каляндар | 1698 — 1699 |
| Мусульманскі каляндар | 1402 — 1403 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2525 |
| Час Unix | 1036800 — 1123199 |
| Этыёпскі каляндар | 1974 — 1975 |

**1982** (MCMLXXXII) — звычайны год Грыгарыянскага календара, які пачынаецца ў пятніцу; 1982-і год нашай эры (н. э.) і *ад Нараджэньня Хрыстовага* (Н. Хр.); 982-і год II тысячагодзьдзя, 82-і год XX стагодзьдзя і 3-і год 1980-га дзесяцігодзьдзя.

## Падзеі

* Першынство сьвету па біятлёне ў Раўбічах
* Заканчэньне будаўніцтва Мазырскага нафтаперапрацоўчага заводу
* Першая імплянтацыя сталага штучнага сэрца чалавеку
* Увядзеньне ў мэдыцыну магнітна-рэзананснае тамаграфіі (МРТ)
* Распрацоўка першага дазволенага да продажу генетычна-мадыфікаванага прадукту ў Сэнт-Люіскім унівэрсітэце (ЗША)
* Насельніцтва Кітаю дасягнула 1 мільярду чалавек
* Утвораныя пяты і шосты каледжы міжнароднай супольнасьці — Заходнеамэрыканскі і Адрыятычны

* 2 красавіка — аргентынскае войска захапіла ў Брытаніі Фолклэндзкія астравы
* 6 чэрвеня — ізраільскае ўварваньне ў Лібан
* 14 чэрвеня — перамога Брытаніі над Аргентынаю ў вайне за Фалькленды

## Нараджэньні

* 12 студзеня — Віталь Карпанаў, беларускі сьпявак і аўтар песьні «Хата бацькоў» (2021)
* 6 лютага — Эліс Іў, амэрыканская і брытанская акторка
* 20 траўня — Натальля Падольская, беларуская сьпявачка
* 28 траўня — Міхал Зых, польскі фігурыст
* 28 жніўня:
	+ Лі Эн Раймз, амэрыканская сьпявачка
	+ Тыягу Мота, італьянскі футбаліст
* 25 верасьня — Сяргей Сахарук, беларускі футбольны брамнік

## Сьмерці

* 1 ліпеня — Уладзімер Мяжэвіч, беларускі пісьменьнік
* 10 лістапада — Леанід Брэжнеў, кіраўнік СССР
* 16 лістапада — Андрэй Макаёнак, беларускі драматург
# Рэспубліканская партыя ЗША

38°53′08″ пн. ш. 77°00′20″ з. д.

|  |
| --- |
| Рэспубліканская партыя ЗША |
| анг. *Republican Party* |
|  |
| Лідэр партыі | Рона Макдэніэл |
| Заснавальнік | Партыя вігаў ЗША, Партыя вольнай зямлі |
| Дата заснаваньня | 20 сакавіка 1854 (172 гады таму) |
| Штаб-кватэра | ЗША, г.Вашынгтон, Паўднёва-ўсходняя чвэрць, вул. Першая, д. 310 |
| Ідэалёгія | Кансэрватызм |
| Інтэрнацыянал |
Міжнародны дэмакратычны зьвяз |
| Моладзевая арганізацыя | Маладыя рэспубліканцы |
| Колькасьць | 38 166 633 |
| Колькасьць дэпутатаў |
| **·** Палата прадстаўнікоў |
239 / 435 |
| **·** Сэнат |
52 /100 |
| **·** Верхнія палаты штатаў |
1158 / 1972 |
| Дэвіз |
Вялікая старая партыя |
| Афіцыйны сайт | www.gop.com |

**Рэспубліка́нская па́ртыя ЗША** — адна зь дзьвюх вядучых партыяў ЗША, заснаваная ў 1854 годзе на аснове Партыі вігаў. Кожныя 4 гады перад прэзыдэнцкімі выбарамі склікаецца партыйны зьезд, які ўхваляе праграму і абірае вылучэнцаў на пасады прэзыдэнта і віцэ-прэзыдэнта. Бягучай дзейнасьцю кіруе Нацыянальны камітэт. Першым прэзыдэнтам ад партыі ў 1860 годзе абраўся Абрагам Лінкальн. У грамадзянскай вайне 1861—1865 гадоў падтрымлівала паўночныя штаты. Да канца 19 ст. акрэсьлілася ў якасьці кансэрватыўнай зь лібэральным крылом. У 20 ст. 10 зь 17 прэзыдэнтаў ЗША былі рэспубліканцамі.

## Прэзыдэнты

XIX ст.:

* Абрагам Лінкальн (1861—1865)
* Уліс Грант (1869—1877)
* Рутэрфорд Гэес (1877—1881)
* Джэймз Гарфілд (1881)
* Чэстэр Артур (1881—1885)
* Ўільям Макінлі (1897—1901)

XX ст.:

* Тэадор Рузвэлт (1901—1909)
* Ўільям Тафт (1909—1913)
* Ўорэн Гардынг (1921—1923)
* Кальвін Кулідж (1923—1929)
* Гэрбэрт Гувэр (1929—1933)
* Дўайт Эйзэнгаўэр (1953—1961)
* Рычард Ніксан (1969—1974)
* Джэралд Форд (1974—1976)
* Роналд Рэйган (1981—1989)
* Джордж Гэрбэрт Буш (1989—1993)

XXI ст.:

* Джордж Ўокер Буш (2001—2009)
* Дональд Трамп (2017—2021)

## Замежныя справы

У сваёй праграме 2012 г. партыя заклікала «лідараў расейскага ўраду» адмовіцца ад «падтрымкі апошняга сталінскага рэжыму ў Беларусі».

## Крыніцы
# Квантавая тэорыя поля

**Ква́нтавая тэо́рыя по́ля (КТП)** — разьдзел фізыкі, які вывучае паводзіны рэлятывісцкіх квантавых сыстэм.

Матэматычны апарат КТП — гільбэртава прастора станаў (прастора Фока) квантавага поля і дзейсныя ў ім апэратары. У адрозьненьне ад квантавай мэханікі, «часьцінкі» як нейкія незьнішчальныя элемэнтарныя аб'екты тут адсутнічаюць. Замест гэтага асноўныя аб'екты тут — вэктары фокаўскай прасторы, якія апісваюць разнастайныя ўзбуджэньні квантавага поля. Аналягам квантавамэханічнай хвалевай функцыі ў КТП зьяўляецца палявы апэратар (дакладней, «поле» — гэта апэратарназначная абагульненая функцыя, зь якой толькі пасьля спраўдкі з асноўнай функцыяй атрымліваецца апэратар, дзейсны ў гільбэртавай прасторы станаў), здольны дзейнічаць на вакуўмны вэктар фокаўскай прасторы (гл. вакуўм) і спараджаць адночастковыя ўзрушанасьці квантавага поля. Фізычным назіраным тут таксама адпавядаюць апэратары, складзеныя з палявых апэратараў.

Квантавая тэорыя поля апынулася адзінай пакуль тэорыяй, здольнай апісаць і прадказаць паводзіны элемэнтарных часьціц пры высокіх энэргіях (гэта значыць пры энэргіях, якія істотна перавышаюць іх энэргію супакою). Менавіта на квантавай тэорыі поля грунтуецца ўся фізыка элемэнтарных часьцінак.

Пры пабудове квантавай тэорыі поля ключавым момантам было разуменьне сутнасьці зьявы перанармаваньня.

## Глядзіце таксама

* Тэорыя ўсяго
# Карляс III (кароль Гішпаніі)

|  |
| --- |
| Карл III Carlos III |
|  |
|  |
|  Кароль Гішпаніі |
|
10 жніўня 1759 — 14 сьнежня 1788 |
| Папярэднік |
Фэрдынанд VI |
| Наступнік |
Карляс IV |
| Кароль Нэапалю й Сыцыліі |
|
кастрычнік 1735 — 10 жніўня 1759 |
| Папярэднік |
Карл VI |
| Наступнік |
Фэрдынанд IV |
| Герцаг Пармскі |
|
26 лютага 1731 — кастрычнік 1735 |
| Папярэднік |
Антоніё Фарнэзэ |
| Наступнік |
Карл VI |
| Асабістыя зьвесткі |
| Нарадзіўся | 20 студзеня 1716, Мадрыд, Гішпанія |
| Памёр | 14 сьнежня 1788, Мадрыд, Гішпанія |
| Дынастыя |
Бурбоны |
| Сужэнец | Марыя Амалія Саксонская[d] |
| Бацька |
Філіпа V |
| Маці |
Элізабэта Фарнэзэ |
| Узнагароды |    illustrious son[d] |
| Подпіс |  |

**Карляс III** (па-гішпанску: *Carlos III*; 20 студзеня 1716, Мадрыд, Гішпанія — 14 сьнежня 1788, Мадрыд, Гішпанія) — кароль Гішпаніі з 1759 году па сваю сьмерць, герцаг Пармскі пад імём Карл I з 1731 па 1734 гады, кароль Нэапалю й Сыцыліі пад імём Карл VII з 1734 па 1759 гады, адносіцца да сям’і Бурбонаў. Карляс быў сынам Філіпа V і ягонай другой жонкі, Элізабэты Фарнэзэ, а таксама стрыечным братам Людовіка XV. Прадстаўнік прасьветніцкага абсалютызму, ён правёў эфэктыўныя рэформы дзяржаўнага кіраваньня й эканомікі.

## Дзейнасьць

Карл дзякуючы намаганьням сваёй маці, апошняй у доме Фарнэзэ, быў прызнаны герцагам Пармы, а таксама спадчыньнікам ейных бязьдзетных сваякоў, то бок кіраўнікоў П’ячэнцы й Тасканы. Бабуля Карла, Даратэя Сафія Нойбурская, стала рэгентам ў гэтых уладаньнях.

У 1734 годзе Карл авалодаў Нэапалем і Сыцыліяй і, паводле Венскаму трактату 1735 году, быў прызнаны іхным каралём, аднак быў прымушаны адмовіцца ад астатніх італьянскіх валадарстваў на карысць свайгонага брата Філіпа, а таксама Франца Стэфана Лятарынскага, ад першага зь якіх паходзяць Пармскія Бурбоны.

Знаходзячыся пад уплывам ідэяў асьветнікаў і свайго міністра Бэрнарда Тануччы, Карл правёў у Нэапалі цэлы шэраг рэформаў, які здабылі яму вялікую папулярнасьць.

## Спадчына

Да 200-годзьдзя з дня сьмерці Карла III, у 1988 годзе ў Гішпаніі былі выпушчаныя паштовая марка й паштовы блёк годнасьцю ў 45 пэсэтаў.

## Літаратура

* Ferrer del Rio (1856). *Historia del reinado de Carlos III*. Madrid.
* Acton, Sir Harold (1956). *The Bourbons of Naples, 1734—1825*. London: Methuen.
* Lynch, John (1989). *Bourbon Spain, 1700—1808*. Oxford: Basil Blackwell.
* Petrie, Sir Charles (1977). *King Charles III of Spain: An Enlightened Despot.* London: Constable.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Карляс III (кароль Гішпаніі)** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Historiaantiqua. Carlos III; (Spanish) (2008)
# Вялікабрытанія (востраў)

|  |
| --- |
| Вялікабрытанія |
|  |
| Плошча  |  228 938 квадратны кілямэтар
  |
| Краіна  |  Вялікабрытанія
 |
| Вялікабрытанія на мапе Вялікабрытаніі
Вялікабрытанія |

Вялікабрытанія на мапе Эўропы

**Вялікабрыта́нія** (па-ангельску: *Great Britain*) — найбуйнейшы эўрапейскі востраў плошчай 218 595 км². На востраве разьмешчаная вялікая частка Злучанага Каралеўства: Англія, Шатляндыя і Ўэйлз.

Востраў мае працягласьць каля 900 км з поўначы на поўдзень. Абмываецца водамі Атлянтычнага акіяна на захадзе і поўначы, і Паўночнага мора — на ўсходзе. На поўдні аддзелены ад мацерыка пралівам Ля-Манш. Берагавая лінія астравоў моцна разьдзеленая шматлікімі залівамі (ф’ёрдамі на поўначы і рачнымі эстуарыямі на поўдні).

Найбуйныя паўастравы — Ўэйлз і Корнўал.
# 1639

|  |
| --- |
| Гады |
| 1636 · 1637 · 1638 — **1639** — 1640 · 1641 · 1642 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1610‑я · 1620‑я — **1630‑я** — 1640‑я · 1650‑я |
| Стагодзьдзі |
| XVI ст. — **XVII стагодзьдзе** — XVIII ст. |

| 1639 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1639 *MDCXXXIX* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2392 |
| Армянскі каляндар | 1088 ԹՎ ՌՁԸ |
| Каляндар Багаі | -205 — -204 |
| Бізантыйскі каляндар | 7147 — 7148 |
| Бірманскі каляндар | 1001 |
| Будысцкі каляндар | 2183 |
| Каляндар бэрбэраў | 2589 |
| Габрэйскі каляндар | 5399 — 5400 |
| Галяцэнскі каляндар | 11639 |
| Іранскі каляндар | 1017 — 1018 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 1694 — 1695 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1561 — 1562 |
|  · *Калі-юга* | 4740 — 4741 |
| Карэйскі каляндар | 3972 |
| Кітайскі каляндар | 4335 — 4336 |
| Копцкі каляндар | 1355 — 1356 |
| Мусульманскі каляндар | 1048 — 1049 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2182 |
| Этыёпскі каляндар | 1631 — 1632 |

## Падзеі

* Рэлігійныя беспарадкі ў Вільні

## Нараджэньні

* 22 сьнежня — Жан Расін, францускі драматург

## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі

 **1639** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Аліва

**Аліва** — тэхнічная вадкасьць з сумесі высокамалекулярных нафтавых вуглевадародаў, якія выкарыстоўваюцца ў якасьці змазачнага, электраізаляцыйнага, кансэрвацыйнага і працоўнага рэчыва.

Заліваньне маторнай алівы ў аўтамабіль (2007 г.)
## Віды

Паводле прызначэньня:

* *Змазачная(ru)*. Выкарыстоўваецца для зьмяншэньня церця між рухомымі паверхнямі.
	+ *Маторная(en)* (рухавіковая, машынная). Для поршневых рухавікоў унутранага згараньня.
	+ *Газатурбінная*. Для турбавінтавых і турбарэактыўных рухавікоў.
	+ *Турбінная*. Для турбінаў і мае стойкасьць да ўтварэньня эмульсіі з вадой.
	+ *Трансмісійная(en)*. Для мэханічных трансьмісіяў.
	+ *Цыліндровая*. Для цыліндраў і клапанаў паравых машынаў.
	+ *Прамысловая(uk)* (індустрыяльная). Для станкоў і мэханізмаў прамысловага абсталяваньня.
	+ *Прыладная*. Для прыладаў і дакладных мэханізмаў.
	+ *Кампрэсарная*. Для поршневых і ратацыйных кампрэсараў.
* *Ахаладжальная*. Для адвядзеньня цеплыні ад халадзільнікаў.
* *Ізаляцыйная(en)* (трансфарматарная). З высокімі дыэлектрычнымі ўласьцівасьцямі для электраізаляваньня.
* *Антыкаразійная*. Для абароны мэталічных паверхняў ад утварэньня іржы.
* *Адноўленая* (Рэгенэраваная). Выпрацаваная, але адноўленая да патрэбнага ўзроўню якасьці.

Сынтэтычная маторная аліва (2006 г.)
Паводле складу:

* *Нафтавая(en)* (мінэральная).
* *Сынтэтычная(en)*.

## Крыніцы
# Мадэйра

|  |
| --- |
| **Мадэйра** Região Autónoma da Madeira Аўтаномны рэгіён Мадэйра |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сьцяг | Герб |

 |
| **Нацыянальны дэвіз**: *«Das ilhas, as mais belas e livres» (З усіх астравоў самы прыгожы і свабодны)* |
|  |
| **Афіцыйная мова** | партугальская |
| **Сталіца** | Фуншал |
| **Найбуйнейшы горад** | Фуншал |
| **Форма кіраваньня** прэзыдэнт | аўтаномны рэгіён Албэрту Жардым |
| **Плошча**  • агульная |  801 км² |
| **Насельніцтва**  • агульнае (2011)  • шчыльнасьць |  267 785 308,5/км² |
| **СУП**  • агульны (2008) | Сьпіс краінаў паводле СУП €6,361 млрд |
| **Валюта** | Эўра (EUR) |
| **Часавы пас**  • улетку | WET (UTC0) WEST (UTC+1) |
| **Дамэн верхняга ўзроўню** | .pt |
| **Тэлефонны код** | +351 291 |

**Мадэ́йра** (па-партугальску: *Madeira*) — партугальскі востраў і архіпэляг, разьмешчаны ў паўночнай частцы Атлянтычнага акіяна. Зьяўляецца аўтаномным рэгіёнам Партугаліі.

## Гісторыя

Востраў быў адкрыты яшчэ фінікійцамі, але ня быў заселены. Засяленьне пачалося пасьля партугальскіх экспэдыцыяў у 1418 і 1420 гадах. У гэтыя гады тут зьявіліся плянтацыі цукровага трысьнёгу.

З 1580 да 1640 году Мадэйра разам з усёй Партугаліяй уваходзіла ў склад Гішпаніі. У 1801 і з 1807 да 1814 году знаходзілася пад брытанскай уладай.

У 1922 годзе на Мадэйры правёў апошнія месяцы свайго жыцьця Карл I Габсбург — апошні кароль Аўстра-Вугоршчыны.

У 1976 годзе Мадэйра атрымала статус аўтаномнага рэгіёну.

## Геаграфія

Архіпэляг мае вульканічнае паходжаньне, знаходзіцца недалёка ад паўночнага ўзьбярэжжа Афрыкі, на поўнач ад Канарскіх астравоў. Архіпэляг утрымлівае астравы Мадэйра (741 км²), Порта Санта (42,5 км²) і некалькі меншых астравоў. Агульная плошча складае 894 км².

Паверхня вострава зьяўляецца гарыстай. Самы высокі пункт на Мадэйры ёсьць Піку Руйву (1861 м).

На Мадэйры вырошчваюцца вінаград, цукровы трысьнёг, садавіна і гародніна. Разьвіцьцё атрымала і рыбная лоўля. Сусьветную вядомасьць атрымалі віна Мадэйры. Астравы зьяўляюцца вельмі прыцягальнымі для турыстаў.

Клімат трапічны, мяккі. Сярэдняя тэмпэратура вагаецца ад 16 °C да 22 °C. Паверхня астравоў пакрытая трапічнымі лясамі (трапічныя лясы Мадэйры ўнесеныя ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО).

## Вонкавыя спасылкі