Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ўільям Голдэн

|  |
| --- |
| Ўільям Голдэн |
| па-ангельску: *William Holden* |
|  |
|  Дата нараджэньня  | 17 красавіка 1918(1918-04-17)[…] |
|  Месца нараджэньня  | * О’Фэлан[d], акруга Сент-Клэр[d], Іліной, ЗША
 |
|  Дата сьмерці  | 12 лістапада 1981(1981-11-12) (63 гады) або 16 лістапада 1981(1981-11-16) (63 гады) |
|  Месца сьмерці  | * Санта-Моніка[d], ЗША
 |
|  Прычына сьмерці  | страта крыві[d] |
|  Месца вучобы  | * Гарадскі каледж Пасадэны[d]
* South Pasadena High School[d]
 |
|  Занятак  | актор, тэлеактор, кінаактор, вайсковец, афіцэр |
|  Жанры  | вэстэрн |
|  Узнагароды  |  зорка на галівудзкай «Алеі славы»[d] прэмія «Эмі» за найлепшую мужчынскую ролю другога пляну — міні-сэрыял альбо тэлефільм[d] (1974) |
|  IMDb  | ID 0000034 |
| **Ўільям Голдэн** у Вікісховішчы |

**Ўільям Голдэн** (па-ангельску: *William Holden*, сапраўднае імя **Ўільям Франклін Бідл малодшы** (па-ангельску: *William Franklin Beedle Jr.*; 17 красавіка 1918 — 12 лістапада 1981) — амэрыканскі актор, ляўрэат прэміі «Оскар» за галоўную ролю ў фільме «Канцлягер 17» (1953). Шэсьць разоў яго імя называлі ў дзясятцы найпапулярнейшых актораў ЗША (1954—1958, 1960). Амэрыканскі інстытут кінамастацтва зьмясьціў Ўільяма Голдэна на 25-е месца ў сьпісе «100 найвялікшых зорак кіно».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Ўільям Голдэн** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Гарвардзкі ўнівэрсытэт

|  |
| --- |
| Гарвардзкі ўнівэрсытэт |
| Harvard University |
|  |
|
Лягатып  |
|  Дэвіз  |  Veritas
  |
|  Дэвіз па-беларуску  |  Ісьціна
  |
|  Заснаваны  | 1636 |
|  Тып  | прыватны |
|  Велічыня фонду  |  $32 млрд
  |
|  Прэзыдэнт  |  Дру Джылпін Фаўст
 |
|  Колькасьць пэрсаналу  | 10 674 |
|  Колькасьць студэнтаў  |  21 225
  |
|  Колькасьць асьпірантаў  |  7 181
  |
|  Месцазнаходжаньне  |
|  Геаграфічныя каардынаты  | 42°22′28″ пн. ш. 71°07′01″ з. д. |
|  Горад  | Кембрыдж |
|  Штат  |  Масачусэтс
 |
|  Краіна  |  ЗША
 |
|  Кампус  |  Гарадзкі, 85 га
 |
|  Знаходзіцца ў складзе  | Ліга блюшчу[d], ORCID[d], Фэдэрацыя лічбавых бібліятэк[d], Асацыяцыя навуковых бібліятэк[d], Кансорцыюм IIIF[d], Кааліцыя ўстановаў Палітыкі адкрытага доступу[d], Кансорцыюм асацыяцыяў сацыяльных навук[d], ArXiv.org[d], Northeast University Semiconductor Network[d], The Research Collections And Preservation Consortium[d], Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў[d], Асацыяцыя амэрыканскіх коледжаў і ўнівэрсытэтаў[d], Амэрыканская рада адукацыі[d], Нацыянальны гуманітарны альянс[d], Higher Education Leadership Initiative for Open Scholarship[d], Кааліцыя сеткавай інфармацыі[d], Цэнтар для навуковых бібліятэк[d], Кааліцыя выдавецкіх і акадэмічных рэсурсаў[d], Massachusetts Nonprofit Network[d] і Council on Governmental Relations[d] |
|  Вэб-сайт  | harvard.edu |
| **Гарвардзкі ўнівэрсытэт** у Вікісховішчы
 |
| Гарвардзкі ўнівэрсытэт на мапе ЗША
Гарвардзкі ўнівэрсытэт |

**Гарвардзкі ўнівэрсытэт** (па-ангельску: *Harvard University*) — адзін з найвядомейшых унівэрсытэтаў ЗША і ўсяго сьвету, знаходзіцца ў Кембрыджы, штат Масачусэтс. Гарвард — найстарэйшы з унівэрсытэтаў ЗША, быў заснаваны 8 верасьня 1636 году. Названы ў гонар ангельскага місіянэра Джона Гарварда.

У Гарвардзе працуе каля 2300 выкладчыкаў і навучаецца каля 6650 студэнтаў і 13 тысяч асьпірантаў. Мэтавы капітал унівэрсытэту складае 34,9 млрд даляраў ЗША.

## Вядомыя выпускнікі

* Сяргей Лагадзінскі
* Джэймз Тобін
* Ісароку Ямамота

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Гарвардзкага ўнівэрсытэту
# Гэрбэрт Шэлтан

|  |
| --- |
| Гэрбэрт Шэлтан |
| Herbert Macgolfin Shelton |
|  |
|  Дата нараджэньня  | 6 кастрычніка 1895(1895-10-06) |
|  Месца нараджэньня  | Ўайлі, Тэхас |
|  Дата сьмерці  | 1 студзеня 1985(1985-01-01) (89 гадоў) |
|  Месца сьмерці  | * Бэр[d], Тэхас, ЗША
 |
|  Месца вучобы  | Bernarr Macfadden's College of Physcultopathy in Chicago, Crane's Sanatorium in Elmhurst, Illinois, Lindlahr College of Natural Therapeutics, Peerless College of Chiropractic in Illinois, Crandall Health School in Pennsylvania |
|  Занятак  | дыетоляг, medical writer, палітык, пацыфіст |
|  Навуковая сфэра  | біяхімія, натурапатыя, натуральная гігіена, альтэрнатыўная мэдыцына |
|  Месца працы  | ЗША |
| **Гэрбэрт Шэлтан** у Вікісховішчы |

**Гэрбэрт Шэлтан** (6 кастрычніка 1895, Ўайлі, Тэхас — 1 студзеня 1985) — амэрыканскі лекар-гігіеніст, найбуйнейшы прадстаўнік руху за натуральную гігіену ў XX стагодзьдзі, уладальнік дзевяці званьняў ганаровага доктара навук і аўтар шматлікіх прац.

## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся на фэрме каля мястэчка Вайлі ў акрузе Колін на поўначы штату Тэхас. Яго бацькі — Мэры Фрэнсіс Гутры й Томас Мітчэл Шэлтан. Продкі — шатляндцы, ірляндцы, немцы, англасаксы. Дзяцінства правёў галоўным чынам на бацькаўскай фэрме. У 1911—1913 гадох навучауся ў сярэдняй школе мястэчка Грынвіль, Тэхас. Упершыню пазнаёміўся з гігіенічнымі ведамі па працах Р. Трола, Р. Уолтара, Ф. Освальда, Ч. Пэйджа, І. Джэнінгса, С. Грэхэма. З 1913 году — вэгетарыянец. У той час Шэлтан яшчэ не праводзіў адрозьненьня паміж натурапатыяй і натуральнай гігіенай як навукай. У 1918 годзе быў закліканы ў войска, але як пацыфіста яго вызначылі кухарам. У гэты ж час ён працягваў вывучэньне натуральнай гігіены па працах Дж. Джэксана, М. Гоўва, X. Остына, Дж. Цілдэна.

Пасьля вайны атрымаў першапачатковую мэдыцынскую адукацыю ў «Інтэрнацыянальным каледжы лекараў, якія не прызнаюць лекаў», Чыкага, заснаваным у 1920 годзе Бэрнарам Макфэдэнам, вядомым яшчэ як «Macfadden's College of Physcultopathy». У 1923 годзе скончыў каледж «Lindlahr College of Natural Therapeutics», Чыкага. Але, выпрабоўваючы нездаволенасьць натурапатычнай сыстэмай Ліндляра, у 1923 годзе паступіў у каледж «American School of Naturopathy» (Нью-Ёрк), дзе скончыў курс па дыеталёгіі, абараніў два дыплёмы — па натурапатыі й натурапатычнай літаратуры. Аднак, расчараваўшыся ў натурапатыі, канчаткова перайшоў на пазыцыі натуральнай гігіены, якая прадпісвае адмову ад усякага гвалтоўнага ўзьдзеяньня любымі вонкавымі сродкамі на арганізм і пераход да здаровага ладу жыцьця, самааднаўленьню на падставе імунітэту, як галоўнай умове аздараўленьня чалавечага арганізма.

## Крыніцы
# Лех Валэнса

|  |
| --- |
| Лех Валэнса |
| польск. *Lech Wałęsa* |
|  |
| Прэзыдэнт Польшчы |
|  22 сьнежня 1990 — 22 сьнежня 1995
  |
|  Папярэднік  |  Войцех Ярузэльскі Рышард Качароўскі (у выгнаньні)
  |
|  Наступнік  |  Аляксандар Квасьнеўскі
 |
|  Асабістыя зьвесткі  |
| Нарадзіўся | 29 верасьня 1943(1943-09-29)[…] (82 гады) Папова, Куяўска-паморскае ваяводзтва |
| Партыя | * Выбарчая акцыя „Салідарнасьць“[d]
 |
|  Сужэнец  | Данута Валэнса |
|  Дзеці  | Яраслаў Валэнса, Sławomir Wałęsa[d], Przemysław Wałęsa[d], Bogdan Wałęsa[d], Brygida Wałęsa[d], Maria Wiktoria Wałęsa[d], Anna Wałęsa[d] і Magdalena Wałęsa[d] |
|  Узнагароды  |                          мэдаль Эрнста Ройтэра[d] (9 чэрвеня 2009) Фрыт Орд[d] (1982) прэмія ПАСЕ «Правы чалавека»[d]  прэмія Свабоды[d] (1989) прэмія «Манісманія»[d] (1981) Pacem in Terris Award[d] (2001) Integrity Award[d] (1986) Jan Karski Freedom Award[d] (2007) прэмія Кісяля[d] (2005) мэдаль «За службу дэмакратыі»[d] (красавік 1999)  залатая таблічка Амэрыканскай акадэміі дасягненьняў[d] (2000)  ганаровы грамадзянін Будапэшту[d] (2011)  прэмія „Point Alpha“[d] (2013) Осгар[d] (2004) ганаровы доктар Гданьскага ўнівэрсытэту[d] (20 сакавіка 1990) Чалавек року паводле Financial Times[d] (1980) ганаровы грамадзянін Гданьску[d] doctor honoris causa from the University of Nancy[d] (16 ліпеня 1991) ганаровы доктар Унівэрсытэту Парыжу VIII[d] (1 кастрычніка 1983)  |
|  Подпіс  |  |

**Лех Валэ́нса** (польск. *Lech Wałęsa*; нар. 29 верасьня 1943 году, Папова) — польскі грамадзкі й дзяржаўны дзяяч, прэзыдэнт Польшчы (1990—1995).

Зь сялянскай сям’і. У 1967—1987 гг. электрык судабудаўнічага завода ў Гданьску. Актыўны ўдзельнік масавага страйку ў Гданьску ў сьнежні 1970 году, за што падрынуўся перасьледу ўладаў. Адзін з заснавальнікаў напаўлегальных вольных прафзьвязаў (1978 г.). У жніўні 1980 году ачоліў страйкераў судавэрфі, быў старшынём міжзаводаўскага страйкама. Зь верасьня 1980 году лідэр масавага грамадзкага руху «Салідарнасьць», старшыня выканаўчага органа прафзьвязнага аб’яднаньня «Салідарнасьць». У сьнежні 1981 — лістападзе 1982 быў інтэрнаваны. Да канца 80-х быў адным з самых відных дзеячоў польскае апазыцыі. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (1983).

## Крыніцы
# Вэстэрн

Джастас Барнз з «The Great Train Robbery» (1903)
**Вэ́стэрн** (па-ангельску: *western*, літаральна — «заходні») — кірунак у мастацтве, характэрны для ЗША, можа ўключаць розныя жанры, напрыклад, камэдыю, экшн, дэтэктыў, трылер і нават фантастыку; вэстэрн характэрны для кінэматографу, тэлебачаньня, літаратуры, жывапісу і інш. Дзеяньне ў вэстэрнах у асноўным адбываецца ў другой палове XIX стагодзьдзя на Дзікім Захадзе — будучых заходніх штатах ЗША, а таксама ў Заходняй Канадзе і ў Мэксыцы.

Упершыню зьявіўся ў літаратуры, затым у кінэматографе. Як кінэматаграфічны жанр распаўсюдзіўся з ЗША на іншыя краіны, якія паступова стварылі свой уласны эквівалент вэстэрну. Найбольшы росквіт вэстэрну прыйшоўся на сярэдзіну XX стагодзьдзя. Пазьней цікавасьць да яго пачала падаць.

Прымыкае да вэстэрну аргентынская літаратура гаўчо і апавяданьні аб эўрапейскіх пасяленцах у Аўстраліі.

## Тэмы вэстэрну

Самотны рэйнджар; вядомы ў ЗША гераічны стралок
Вэстэрн часта паказвае заваяваньне пустыні і падпарадкаваньня прыроды ў імя цывілізацыі, або канфіскацыю тэрыторыяў карэнных жыхароў памежжа.

Вэстэрн адлюстроўвае грамадзтва, арганізаванае вакол кодэксу гонару і асабістага, прамога або прыватнага правасудзьдзя (накшталт вендэты). Папулярны сюжэт вэстэрну — гісторыя, якая круціцца вакол жыцьця паўкачавога вандроўніка, як правіла, каўбоя або стралка.

## Крыніцы
# Кабарэ

Танцаўніца кабарэ
**Кабарэ** (па-француску: *Cabaret*) — невялікая забаўляльная ўстанова з пэўнаю мастацка-забаўляльнаю праграмай, якая складаецца зь песень (шансон), аднаактовых п’есаў, скетчаў, танцавальных нумароў, аб’яднаных выступамі канфэрансье.

## Гісторыя ўзьнікненьня

Кабарэ мае францускае паходжаньне. Першае кабарэ «Чорны кот» (Le Chat noir) было заснавана ў 1881 годзе Радольфа Салісам на вуліцы Манмартр ў Парыжы.

## Вядомыя кабарэ

* Мулен Руж

## Крыніцы

 **Кабарэ** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Алімэнты

**Алімэнты** (лац. *alimentum* — «утрыманьне») — грашовая выплата на ўтрыманьне непрацаздольных і непаўналетніх родзічаў і сваякоў. Віды: 1) між мужам і жонкай; 2) між бацькамі і дзецьмі; 3) між айчымам, мачыхай і пасынкамі, падчарыцамі; 4) між братамі і сёстрамі; 5) між дзедам, бабай і ўнукамі. Абавязак паўналетніх працаздольных дзяцей утрымліваць аўдавелага непрацаздольнага бацьку (маці) грунтуецца на папярэднім утрыманьні бацькамі дзяцей у непаўналетнім узросьце.

## Беларусь

Паводле артыкула 29 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб шлюбе і сям’і (КаШС) ад 9 ліпеня 1999 году, калі жонка «валодае неабходнымі для гэтага сродкамі», «непрацаздольны сужэнец, які мае патрэбу ў матэрыяльнай дапамозе», мае «права патрабаваць выплаты алімэнтаў у судовым парадку». З такой самай агаворкай пра «неабходныя сродкі» ў мужа, такое права мае «таксама жонка ў пэрыяд цяжарнасьці і на працягу 3 гадоў пасьля нараджэньня дзіцяці». Паводле артыкула 32 КаШС Беларусі, «суд можа, прымаючы да ўвагі непрацягласьць (менш за 10 гадоў) тэрміну знаходжаньня сужэнцаў у шлюбе або нявартыя паводзіны» (здраду) сужэнкі (-ца) вызваліць сужэнца (-ку) ад абавязку па яе (яго) ўтрыманьні. Паводле арт. 92 КаШС, з працаздольных бацькоў на непаўналетніх дзяцей спаганяўся штомесячны пражытковы мінімум, які разьлічваўся ў сярэднім на душу насельніцтва (1 лютага — 30 красавіка 2016 году: 1591,3 тыс. рублёў; $74,8). Калі дзяцей менш за трое, з працаздольных бацькоў на непаўналетніх дзяцей спаганялася: 3/4 пражытковага мінімума — на 2 дзяцей, палова пражытковага мінімума — на адно дзіця. Пагатоў штомесячнае ўтрыманьне дзяцей абмяжоўвалася паловай дахода бацькоў за месяц. Пры наяўнасьці менш за трох дзяцей выплата абмяжоўвалася: 33% дахода за месяц — на 2 дзяцей, 1/4 дахода за месяц — на адно дзіця.

На лістапад 2012 году ў Беларусі налічвалася звыш 400 тыс. (4,2% насельніцтва Беларусі) утрымальнікаў непаўналетніх дзяцей, якія выплочвалі алімэнты на больш як 23% з амаль 1,8 млн дзяцей Беларусі адпаведна. Кожны 6-ы выканаўчы дакумэнт у судах і на месцы працы даўжнікоў тычыўся спагнаньня алімэнтаў на непаўналетніх дзяцей. Частай падставай для вызваленьня ад спагнаньня зьяўляўся аналіз ДНК сьліны і крыві ў дзіцяці і мужа, які выяўляў наражэньне дзіцяці байструком (па-за шлюбам не ад мужа).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Аляксандар Кірыловіч, Аляксандар Горбач. Плачу алімэнты і сумняваюся // Газэта «Івацэвіцкі весьнік», 13 лютага 2014 г. Праверана 3 сакавіка 2016 г.
# Вэрсальскі палац

|  |
| --- |
| Вэрсальскі палац |
| Parc et château de Versailles |
|  |
|  Месцазнаходжаньне  |  Францыя
 |
|  Пачатак будаўніцтва  |  1623
  |
|  Каардынаты  | 48° пн. ш. 2° у. д. |
| Вэрсальскі палац на мапе Францыі
Вэрсальскі палац |

**Вэрсальскі палац** або проста **Вэрсаль** — палацава-паркавы ансамбль у Францыі (фр. Parc et château de Versailles), былая рэзыдэнцыя францускіх каралёў ў горадзе Вэрсаль, зараз зьяўляецца прыгарадам Парыжа; цэнтар турызму сусьветнага значэньня.

Вэрсаль рабілі пад кіраўніцтвам Людовіка XIV з 1661 году, і стаў своеасаблівым помнікам эпохі «караля-сонца», мастацка-архітэктурным выразам ідэі абсалютызму. Вядучыя архітэктары — Люі Лево і Жуль Ардуэн-Мансар, стваральнік парку — Андрэ Ленотр. Ансамбль Вэрсаль, найбуйнейшы ў Эўропе, адрозьніваецца ўнікальнай цэласнасьцю задумы і гармоніяй паміж архітэктурнымі формамі і перапрацаваным ляндшафтам. З канца XVII стагодзьдзя Вэрсаль зьяўляўся ўзорам для парадных загарадных рэзыдэнцый эўрапейскіх манархаў і арыстакратыі, аднак прамых перайманьняў яму няма.

## Вонкавыя спасылкі

 **Вэрсальскі палац** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Вайна за незалежнасьць ЗША

Гесэнскія наёмнікі на брытанскай службе
**Вайна за незалежнасць Злучаных Штатаў Амэрыкі** (па-ангельску: *American Revolutionary War* альбо *American War of Independence*) вялася паміж 1775 і 1783 гадамі паміж пасяленцамі 13 паўночнаамэрыканскіх калёніяў і Вялікабрытаніяй. Ваенныя дзеяньні скончыліся ў 1781 годзе бітвай пры Ёрктаўне, афіцыйна вайна скончылася падпісаньнем мірнага пагадненьня ў Парыжы 3 верасьня 1783 году.
# П’еса

«Выкраданьне з сэралю», музычная опэра Вольфганга Амадэя Моцарта
«Галасы Чарнобылю», п’еса паводле твору Сьвятланы Алексіевіч
**П’е́са** — літаратурная форма, напісаная драматургам, у выглядзе дыялёгу ці сьпеву пэрсанажаў, прызначаная для тэатральных паказаў. Тэрмін «п’еса» можа адносіцца як да напісанага тэксту, так і да тэатральнай пастановы.

## Жанры

### Камэдыя

Камэдыі — гумарыстычныя п’есы, у якіх часта сустракаюцца жартаўлівыя рэмаркі, незвычайныя пэрсанажы, зь якімі здараюцца дзіўныя акалічнасьці. Камэдыі нароўні з трагедыямі былі асноўнымі відамі драмы ў Старажытнай Грэцыі. Прыкладам камэдыі зьяўляецца «Сон у летнюю ноч» Ўільяма Шэксьпіра.

#### Фарс

Фарсы — пераважна абсурдны жанр п’есы, пэрсанажы ў якім дзейнічаюць падкрэсьлена гумарыстычна. Прыкладам фарсу зьяўляецца п’еса Ўільяма Шэксьпіра «Камэдыя памылак».

#### Сатыра

Сатырычная п’еса высьмейвае надзённыя пытаньні, у той жа час уздымаючы палітычныя ці грамадзкія лёзунгі, напрыклад, праблему карупцыі. Прыкладам сатырычнай п’есы ёсьць «Рэвізор» Мікалая Гогаля або Арыстафанава «Лісістрата».

### Трагедыя

Трагедыі закранаюць змрочныя тэмы: напрыклад, сьмерць ці бедзтва. Пратаганіст у трагедыі часта мае трагічную віну — характарыстыку, якая прыводзіць да трагедыі. Трагічныя п’есы выражаюць усе эмоцыі і маюць вельмі драматычныя канфлікты. Трагедыі нароўні з камэдыямі былі асноўнымі відамі драмы ў Старажытнай Грэцыі. Прыкладам трагедыі зьяўляецца «Гамлет» Ўільяма Шэксьпіра.

### Мюзыкл

Папулярная ў свой час балядная опэра стала першым музычным жанрам у тэатры, які разьвіўся ў амэрыканскіх калёніях. З 1920-х рокаў кампазытары пачалі складаць для п’есаў песьні ў трыццацідвухтактнай форме, празь якія апісвалі падзеі на сцэне. Звычайна гэтыя песьні суправаджаюцца танцамі. Прыкладам мюзыклаў зьяўляецца «Прывід опэры» Эндру Лойда Ўэбэра.

### Тэатар абсурду

Тэатар абсурду звычайна зьмяшчае мэтафізычныя адлюстраваньні экзыстэнцыйных трывог і разважаньняў. Тэатар абсурду адмаўляе рацыянальнае і разглядае непазьбежнасьць падзеньня ў прорву чалавечага існаваньня. Аднак гэты жанр не задаецца вырашэньнем гэтых пытаньняў, а толькі дэманструе іх. Публіка мусіць зразумець сэнс і задачу п’есы самастойна.

## Тэрміналёгія

Тэрмін «п’еса» азначае як літаратурны твор, прызначаны для пастаноўкі на сцэне, так і гэтую пастанову (спэктакль). Тэкст п’есы для опэры ці мюзыклу называецца лібрэта.

П’еса складаецца звычайна зь некалькіх дзеяў, якія можна параўнаць з разьдзеламі раману. Кароткая п’еса можа складацца і з аднае дзеі. Дзеі падзяляюцца на зьявы, дзеяньні якіх адбываюцца ў пэўным месцы, пазначаным у пачатку кожнай зьявы. Дзеі і зьявы нумаруюцца, прычым у кожнай дзеі свая нумарацыя зьяваў; так, пасьля Дзеі  4, Зьявы  3 можа наступаваць Дзея 5, Зьява 1.

## Глядзіце таксама

* Драма
* Драматург
* Тэатар
* Сцэнар
# Ваенны фільм

**Ваенны фільм** — гістарычны мастацкі фільм, які аднаўляе падзеі вайны, або бітвы, зброю, адзеньне, спосабы вайны і правядзеньня бою. Галоўная задача — пааз бою шырока зь вялікай панарамай, з буйным плянам галоўных дзеячоў (актораў) стужкі. Запіс дзеяў на ваенныя падзеі лічацца адным з дарагіх, бо патрабуе ўдзелу многіх асоб і многа зброі.

У часы СССР значныя грошы ішлі на здымкі ваенных падзеяў з вайны 1941-1945 гадоў.

У залежнасьці ад зьместу кінастужкі бываюць ваенныя стужкі: ваенна-гістарычныя, ваенна-біяграфічныя, ваенна-прыгодніцкія, ваенна-дэтэктыўныя, ваенна-лірычныя, ваенна-камэдыйныя і г.д.

## Крыніцы

## Врнкавыя спасылкі

* Якім будзе фільм пра герояў Беларусі?
* Экранізацыя твораў пісьменніка Івана Шамякіна
# Сьцяг Злучаных Штатаў Амэрыкі

Сьцяг ЗША
**Дзяржаўны сьцяг ЗША**, вядомы таксама як **Зорна-паласаты сьцяг** (па-ангельску: *Stars and Stripes*) — афіцыйны дзяржаўны сымбаль ЗША (нараўне зь Вялікай пячаткай і гімнам).

Уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча зь сямю чырвонымі і шасьцю белымі гарызантальнымі палосамі, якія чаргуюцца. У кантоне цёмна-сіняга колеру — 50 пяціканцовых зорак белага колеру. 13 палос — 13 калёніяў, якія ўтварылі незалежную дзяржаву (Нью-Гэмпшыр, Масачусэтс, Род-Айлэнд, Канэктыкут, Дэлавэр, Мэрылэнд, Вірджынія, Паўночная Караліна, Паўднёвая Караліна, Джорджыя, Нью-Ёрк, Нью-Джэрзі, Пэнсыльванія). Сіні прамавугольнік зь левага боку сымбалізуе Зьвяз. Колькасьць зорак у сінім полі адпавядае ліку штатаў (у цяперашні час іх 50). Чырвоны колер увасабляе цягавітасьць і доблесьць; цёмна-сіні — стараннасьць, справядлівасьць, пільнасьць; белы — нявіннасьць і чысьціню. Суадносіны шырыні сьцяга да яго даўжыні 10:19.

Сьцяг мяняўся зь цягам часу ў залежнасьці ад колькасьці штатаў, якія складалі Зьвяз. Новая зорка дадаецца да сьцяга 4 ліпеня пасьля ўваходжаньня ў зьвяз новага штату. Колькасьць палос застаецца нязьменнай; адзінае выключэньне — сьцяг 1795—1818 гг., калі разам зь дзьвюма зоркамі былі дададзеныя яшчэ і 2 паласы (пазьней прыбраныя).

## Вонкавыя спасылкі

 **Сьцяг Злучаных Штатаў Амэрыкі** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Трэцяя сусьветная вайна

Ядзерная вайна — распаўсюджаны ідэя ў сцэнарах III сусьветнай ванй. Такі канфлікт можа прывесьці да гібелі чалавецтва.
**Трэ́цяя сусьве́тная вайна́**, **III сусьветная вайна** — гіпатэтычны глябальны канфлікт маштабаў Першай (1914—1918) і Другой (1939—1945) сусьветных войнаў. Адрозьнівацца ж такая вайна меркавана будзе выкарыстаньнем ядзернай зброі ці іншых сродкаў масавага зьнішчэньня, таму колькасьць разбурэньняў і чалавечых ахвяраў будзе значна большаю.

Рызыка новай сусьветнай вайны ўзрасла з вынаходжаньнем ядзернай зброі і Халоднай вайны. Была распрацаваная стратэгічная дактрына ўзаемнага гарантаванага зьнішчэньня ў выпадку ядзернай атакі аднаго з бакоў. Тым ня меней, ЗША і СССР намагаліся ўнікнуць такога зыходу, хоць некалькі разоў здараліся надзвычайныя выпадкі(d), выкліканыя тэхнічнымі збоямі ці чалавечымі памылкамі, якія маглі выклікаць ўзаемныя ядзерныя ўдары.

Некаторыя канфлікты пачатку XXI стагодзьдзя, у прыватнасьці расейскі напад на Ўкраіну, называюць трыгерамі, якія могуць стаць патэнцыйнай прычынай трэцяй сусьветнай вайны.

## Гіпатэтычныя сцэнары

У 1949 року, пасьля зьяўленьня ядзернай зброі, фізык Альбэрт Айнштайн выказаўся, што вынік магчымай III сусьветнай вайны будзе настолькі жахлівы, што адкіне чалавецтва ў каменны век. Далей ён дадаў: «Ня ведаю, якой зброяй будуць ваяваць у III сусьветнай вайне, але ў IV сусьветнай вайне ваявацьмуць кіямі і камянямі».

Паводле дасьледаваньня ў навуковым часопісе *Nature Food* у жніўні 2002 року, у выпадку поўнамаштабнай ядзернай вайны між ЗША і Расеяй з выкідам 150 Тг(d) стратасфэрнага пылу больш за пяць мільярдаў зямлянаў памруць ад голаду, спрычыненага ядзернай зімой. Пры гэтым памруць 99 % жыхароў гэтых краінаў, а таксама Эўропы і Кітаю. У выпадку меншай вайны (5—47 Тг) Індыі з Пакістанам памоуць больш за два мільярды чалавек.

Гіпатэтычна ў будучыя дзесяцігодзьдзі павялічыць рызыку сусьветнай вайны могуць новыя тэхналёгіі, напрыклад, штучны інтэлект.

## У культуры

Тэма Трэцяй сусьветнай вайны часта закранаецца ў творах масавай культуры: кнігах («У мяне няма рота, і я павінен крычаць»), гульнях (*World War 3*), фільмах (*Def-Con 4*, *Red Dawn*) і ў іншых.

## Крыніцы
# 1976

|  |
| --- |
| Гады |
| 1973 · 1974 · 1975 — **1976** — 1977 · 1978 · 1979 |
| Дзесяцігодзьдзі |
| 1950‑я · 1960‑я — **1970‑я** — 1980‑я · 1990‑я |
| Стагодзьдзі |
| XIX ст. — **XX стагодзьдзе** — XXI ст. |

| 1976 год у іншых календарох |
| --- |
| Грыгарыянскі каляндар | 1976 *MCMLXXVI* |
| Ад заснаваньня Рыму | 2729 |
| Армянскі каляндар | 1425 ԹՎ ՌՆԻԵ |
| Каляндар Багаі | 132 — 133 |
| Бізантыйскі каляндар | 7484 — 7485 |
| Бірманскі каляндар | 1338 |
| Будысцкі каляндар | 2520 |
| Каляндар бэрбэраў | 2926 |
| Габрэйскі каляндар | 5736 — 5737 |
| Галяцэнскі каляндар | 11976 |
| Іранскі каляндар | 1354 — 1355 |
| Індуісцкія календары |
|  · *Бікрам Самват* | 2031 — 2032 |
|  · *Нацыянальны каляндар* | 1898 — 1899 |
|  · *Калі-юга* | 5077 — 5078 |
| Карэйскі каляндар | 4309 |
| Кітайскі каляндар | 4672 — 4673 |
| Копцкі каляндар | 1692 — 1693 |
| Мусульманскі каляндар | 1395 — 1397 |
| Тайскі сонечны каляндар | 2519 |
| Час Unix | 518400 — 604799 |
| Этыёпскі каляндар | 1968 — 1969 |

**1976** (MCMLXXVI) — высакосны год, які пачынаецца ў чацьвер; 1976-ы год нашай эры (н. э.) і *ад Нараджэньня Хрыстовага* (Н. Хр.); 976-ы год II тысячагодзьдзя, 76-ы год XX стагодзьдзя і 7-ы год 1970-га дзесяцігодзьдзя.

## Падзеі

* 21 студзеня — Авіякампаніі «Эйр Франс» ды «Брытыш Эйруэйз» распачалі выкарыстаньне самалётаў «Канкорд»
* 1 красавіка — заснаваньне амэрыканскага прадпрыемства «Эпл Кампутар»

## Нараджэньні

* 1 студзеня — Вольга Пярн, беларуская і эстонская мультыплікатарка
* 25 сакавіка — Уладзімер Клічко, украінскі баксэр
* 25 сакавіка — Жувэнал, амэрыканскі рэпэр
* 25 сакавіка — Фрэнсіс Бэлью, ірляндзкі гэльскі футбаліст
* 25 сакавіка — Джыджы Леўнг, ганконская сьпявачка і акторка
* 25 сакавіка — Ча Тэ-хюн, паўднёвакарэйскі актор, тэлевядучы і сьпявак
* 18 красавіка — Уладзімер Пугач, беларускі музыка, сьпявак, фронтмэн групы «J:МОРС»
* 19 чэрвеня — Уладзімер Каткоўскі, беларускі блогер, ўэб-рэдактар сайту «Радыё Свабода», пачынальнік беларускай Вікіпэдыі
* 24 ліпеня — Іван Ціхан, беларускі атлет, кідальнік молата, трохразовы чэмпіён сьвету
* Павал Баранаў, беларускамоўны спартовы тэлевядоўца

## Сьмерці

* 12 студзеня — Агата Крысьці, брытанская пісьменьніца, аўтарка дэтэктываў
* 1 лютага — Вэрнэр Карл Гайзэнбэрг, нямецкі фізык-тэарэтык
* 20 сакавіка — Уладзімер Дубоўка, беларускі паэт
* 26 траўня — Марцін Хайдэгер, філёзаф
* 10 траўня — Іван Былінскі, старшыня Саўнаркаму БССР, першы сакратар Палескага абласнога камітэту партыі
* 26 ліпеня — Абрам Роам, савецкі кінарэжысэр
* 9 жніўня — Іван Мележ, беларускі пісьменьнік
* 16 жніўня — Ян Станкевіч, беларускі мовазнаўца
* 17 жніўня — Вінцэнты Данэк, польскі прафэсар, паляніст, пэдагог, гісторык літаратуры
* 9 верасьня — Мао Цзэдун, старшыня КНР
* 9 кастрычніка — Павал Пракапеня, беларускі, польскі і расейскі опэрны сьпявак
* 15 лістапада — Жан Габэн, францускі актор
* 27 сьнежня — Фёдар Сурганаў, старшыня Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету БССР