# Масонства

Сымбаль масонаў
**Масо́нства** — маральна-этычны рух, які паўстаў на пачатку XVIII стагодзьдзя ў Вялікабрытаніі. Масонства — вучэньне й практыка міжнароднага таемнага таварыства элітарнага тыпу, якое аб’ядноўвае людзей розных нацыянальнасьцяў і веравызнаньняў пад эгідай пошуку «праўдзівых шляхоў духоўнага абнаўленьня грамадзтва». Яно распаўсюдзілася ў шматлікіх краінах, у тым ліку й ў Расейскай імпэрыі. Масоны ймкнуліся стварыць таемную сусьветную арґанізацыю з утапічнай мэтай мірнага аб’яднаньня чалавецтва ў рэлігійным братэрскім саюзе. Асноўны мэтад дзейнасьці масонаў — пранікненьне ва ўладныя структуры грамадзтва ўсіх узроўняў для аказаньня дзейснага ўплыву на ход гістарычных падзеяў. З масонствам зьвязаныя як рэакцыйныя, так і праґрэсіўныя грамадзкія рухі.

|  |
| --- |
| Масонства (Вольнае Мулярства) |
| Freemasonry |
|  |
| Дата заснаваньня | 1717 |

## Гісторыя

Асноўны мэтад дзейнасьці таварыства — спроба ўплываць на гістарычныя падзеі праз намаганьні сваіх адэптаў у розных сферах грамадскай дзейнасьці й вядучых дэяржаўных установах. Клясічнае масонства ўяўляла сабой рэлігійна-этычны рух, удзельнікі якога ймкнуліся стварыць тайную сусьветную арґанізацыю з мэтай аб’яднання чалавецтва ў братэрскім зьвязе, незалежна ад іхных нацыянальных, палітычных, сацыяльных, рэлігійных і йншых адрозьненьняў.

### Гісторыя зьяўленьня

Гістарычны карані масонства — у брацтвах «вольных муляраў» (будаўнічых саюзах), што ўзніклі ў Нямеччыне ХІІ—ХІІІ ст. Вызначэньне «вольны» азначала апрацоўшчыка «вольных» парод каменю (мармур, вапняк). Таварыствы «вольных муляраў» (цэхі, ложы) пашырыліся ў Анґельшчыне, Італіі, Францыі. 3 канца XVI ст. анґельскія ложы пачалі прымаць у свае рады т.зв. «пабочных муляраў» — заможных адукаваных людзей, якія садзейнічалі адукацыі й маральнаму ўдасканаленьню астатніх членаў лож.

Выява масонаў
### Далейшае разьвіцьцё

Уласна будаўнічыя таварыствы зьніклі ў пачатку XVIII ст., але брытанскія «пабочныя муляры», захоўваючы энешнюю атрыбутыку дзейнасьці апошніх, пачалі выкарыстоўваць ложы для абмеркаваньня праблем маральнага выхаваньня асобы й грамадства ў цэлым.

Адна з масонскіх ложаў Італіі
### Напісаньне "Кнігі канстытуцый"

У 1717 брытанскія ложы ўтварылі Вялікую брытанскую ложу. Па яе даручэньні масон Дж. Андэрсан распрацаваў у 1721 «Кнігу канстытуцый» — першы сыстэматызаваны зборнік прынцыпаў масонаў, якія забаранялі масонам быць атэістамі й вальнадумцамі, падтрымліваць афіцыйныя ўлады і прымаць удзел у палітычных рухах, замацоўвалі асноўныя йерархічныя ступені лож — вучань, падмайстар, майстар, уводзілі асобнае званьне — наглядчык (сачыў за правільным выкананьнем рытуалаў). Кожнага члена ложы звалі «братам», прымаліся асобы не маладзей за 25 гадоў і толькі пры згодзе ўсіх «братоў». Так званая Вялікая ложа аб’ядноўвала майстроў і наглядчыкаў усіх лож краіны й ўзначальвалася Вялікім майстрам. Рытуал выконваўся ў кожнай ложы з выкарыстаньнем традыцыйных мулярскіх інструмэнтаў (малаток, напакутнік, цыркуль, грунтвага) і адзеньня (пальчаткі, капялюш, фартух).

Кніга "Выявы Масонства"
У далейшым арґанізацыйная йерархія масонства ўскладнілася. Меліся ложы з 33 ступенямі (градусамі) і нават з 99. 3 XVIII ст. масонства пашырылася ў Францыі, Нямеччыне, Швецыі, Расеі, ЗША й іншых краінах. Яго йдэйныя арыенціры (пошук эфэктыўных мэтадаў матэрыяльнага й маральнага праґрэсу грамадства, знакаміты дэвіз масонаў: «Свабода, Роўнасьць, Братэрства», імкненьне ўзвысіцца над клясавымі, партыйнымі супярэчнасьцямі) былі прыцягальнымі для многіх дзяржаўных дзеячаў, пісьменьнікаў, філёсафаў розных краін.

### Дзейнасьць масонаў у XVIII-XIX стагодзьдзях

У XVIII—XIX ст. масоны падтрымлівалі рэвалюцыйныя й антыклерыкальныя рухі. Масонам быў правадыр нацыянальна-вызвольнага руху Італіі Джузэпэ Гарыбальдзі.

## Гісторыя масонаў на тэрыторыі Літвы

### Першы пэрыяд (XVIII — пачатак XIX ст.)

У Літве й Летуве масонскія ложы пачалі дзейнічаць у другой палове XVIII ст. як залежныя ад польскага й расейскага масонства.

У канцы XVIII — пачатку XIX стагодзьдзяў масонскі рух ахапіў буйныя гарады: Вільню, Менск, Горадню, Нясьвіж, Пінск і йнш. У ім удзельнічалі прадстаўнікі мясцовай магнатэрыі (напрыклад, Радзівілы), шляхты , і асьвечанай [
інтэлігенцыі.

Старажытная Вільня
Ложы на літоўскіх і летувіскіх землях былі часта аб’яднаныя ў Літоўскую правінцыю й падпарадкоўваліся, напрыклад, Вялікай Нацыянальнай Ложы Польшчы або (пазьней) расейскім Вялікім Ложам (Ялагінскай сыстэме)

Дзейнасьць гэтых ложаў была скіраваная на этычнае самаўдасканаленьне, разьвіцьцё навукі й адукацыі, а таксама на йдэі Асьветніцтва. Некаторыя масоны-патрыёты падтрымлівалі йдэі незалежнасьці Рэчы Паспалітай або захаваньня Вялікага Княства Літоўскага.

У 1822 годзе імпэратар Аляксандар І выдаў указ аб забароне ўсіх тайных таварыстваў, уключна з масонскімі ложамі, на тэрыторыі Расейскае ймпэрыі, што прывяло да прыпыненьня іх дзейнасьці.

### Другі пэрыяд (Пачатак XX ст.)

Масонства аднавіла дзейнасьць пасьля рэвалюцыі 1905 года і частковага паслабленьня палітычнага рэжыму ў Расеі.

Ложы ўзьніклі ў Вільні й Менску, але ўжо ў іншай форме — у складзе Вялікага Ўсходу Народаў Расеі.

У гэты пэрыяд да масонства далучалася нацыянальна скіраваная йнтэлігенцыя. Сярод масонаў былі актыўныя дзеячы беларускага нацыянальнага руху, такія як браты Антон і Йван Луцкевічы, якія бачылі ў масонстве інструмэнт для барацьбы за адраджэньне й самавызначэньне беларускага народу.

Браты Луцкевічы
### Сучасны пэрыяд

Пасьля распаду СССР масонскі рух пачаў паступова адраджацца ў незалежнай Беларусі.

Напачатку ложы ў Беларусі зьяўляліся як даччыныя структуры пад юрысдыкцыяй Вялікіх Ложаў іншых краінаў, галоўным чынам Расеі, Польшчы, Летувы й Украіны.

У 2019 годзе адбылося афіцыйнае заснаваньне Вялікай Ложы Беларусі, што стала важнай падзеяй, якая пацьвердзіла намер масонаў на тэрыторыі краіны разьвівацца як незалежная, сувэрэнная масонская структура.

### Назвы масонскіх ложаў на тэрыторыі Літвы

На тэрыторыі Літвы мелася дужа масонскіх ложаў, вось назвы некаторых зь іх:

«Двух Арлоў» (у Магілёве) – заснавана ў 1770 г.

«Геркулес у Калысцы» (у Магілёве) – заснавана каля 1776–1777 гг.

«Дасканалая Еднасьць» (у Нясьвіжы, а затым у Вільні) – была Вялікай правінцыяльнай ложай Літоўскай правінцыі, у якую ўваходзілі ложы зь беларускіх земляў.

Віленскі ўнівэрсытэт
«Паўночная паходня» (у Менску)

«Шчаснае вызваленьне» (у Горадні)

Мэдычная Акадэмія ў Горадні. У ёй працавалі лекары-асьветнікі. Малюнак Н. Орда.
«Сыны Айчыны» (у Менску)

«Рыцары Шчырасьці» (у Нясьвіжы)

Палац Радзівілаў
«Добры Пастыр» (у Горадні)

«Сябры Людзкасьці» (у Горадні)

«Ляскоўская» (існавала на Гарадзеншчыне/Берасьцейшчыне)

Ложа ў Слоніме (магла быць філіяй, але згадваецца)

Ложа ў Пінску (магла быць філіяй, але згадваецца)

## Стаўленьне йншых рэлігій да масонаў

У йсламскіх краінах масонства забараняюць, лічачы, што яно зьвязанае зь сіянізмам. Цэрквы — як каталіцкая, так і пратэстанцкія, і праваслаўныя — ставяцца да масонства рэзка нэґатыўна[2]. Пэўны антыклерыкалізм масонства абумовіў варожасьць Ватыкана да таварыства, многія папскія булы (у т.л. Льва XIII у 1884) абвяшчалі масонству анафэму.

## Сымбалі масонаў

​Масонства шырока выкарыстоўвае будаўнічыя прылады як маральныя і філязофскія алегорыі.

Асноўныя тры сымбалі масонаў:

-Кутнік. Увасабляе мараль, правільнае паводзінам. Сымбалізуе абавязак Масона «выраўнаваць» свае дзеяньні й падпарадкаваць волю Закону Божаму.

-Цыркуль. Сымбалізуе межы, у якіх павінен трымаць сябе Масон. Увасабляе ўменне абмяжоўваць свае жаданьні й страсьці.

-Літра «G», альбо зорка. Разьмяшчаецца паміж накутнікам і цыркулем. Сымбалізуе Геамэтрыю (як навуку, што дазваляе спазнаць Сусьвет, або Бога.

Часьцей за ўсё, 3 сымбалі спалучаюцца ў адным аб'екце
## Літаратура

* Вольныя муляры ў беларускай гісторыі. Канец XVIII — пачатак XX ст. — Вільня: Gudas, 2005. — 280 с.: іл., табл., бібл. ISBN 9986-951-54-2
* Domenico V. Ripa Montesano, Vademecum di Loggia, Edizione Gran Loggia Phoenix — Roma Italia 2009 ISBN 978-88-905059-0-4

## Вонкавыя спасылкі

* Канстытуцыі Андэрсана альбо Старажытныя запаветы вольнага муляра. 1723 г.(недаступная спасылка)
* Ландмаркі. 1889 г.(недаступная спасылка)
* Статут Вялікага ўсходу Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага. 1784 г.