Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Лацінская мова

|  |
| --- |
| Лацінская мова |
| lingua Latina |
|  |
|  Ужываецца ў  | Ватыкан |
|  Рэгіён  | Ляцыюм (першапачаткова), Апэніны Рымская імпэрыя і пазьнейшая Эўропа (падчас росквіту) |
|  Колькасьць карыстальнікаў  | — |
|  Клясыфікацыя  |  Індаэўрапейская сям'я
* Італійская галіна
	+ Лаціна-фаліская група
		- **Лацінская мова**
 |
|  Афіцыйны статус  |
|  Афіцыйная мова ў  |  Ватыкане, Мальтыйскім Ордэне
 |
|  Рэгулюецца  | Папская акадэмія лаціны[d] |
|  Статус:  | 9 выключна другая мова[d] |
|  Пісьмо  | лацінскі альфабэт |
|  Коды мовы  |
|  ISO 639-1  | la |
|  ISO 639-2(Б)  |  lat
  |
|  ISO 639-2(Т)  |  lat
  |
|  ISO 639-3  | lat |
|  SIL  |  LTN
 |

**Лаці́нская мо́ва**, **лаці́на** (саманазва: *lingua Latina*) — мёртвая мова лаціна-фаліскай групы італійскай галіны індаэўрапейскай сям’і моваў, якая ў часы свайго росквіту, спрычыненага ранейшай да гэтага раманізацыяй Заходняй Эўропы, учыніла вялікі ўплыў на многія мовы сьвету.

Афіцыйная мова Ватыкану, Мальтыйскага ордэну і часткова каталіцкай царквы. Выкарыстоўваецца ў біялёгіі і мэдыцыне. Альфабэт — лацінскі. Паводле граматычнага ладу — флектыўная.

На лаціне размаўляла племя лацінаў у вобласьці Ляцыюм (*Latium*), у заходняй частцы сярэдняй Італіі. Першыя старажытныя пісьмовыя помнікі датуюцца 6-м стагодзьдзем да нашай эры. Напрыканцы ІІ ст. да н. э. стала дзяржаўнай мовай Рымскай рэспублікі (пазьней аднайменнай імпэрыі), у тым ліку заваяваных тэрыторыяў — Брытаніі, Дакіі, дзе як дзяржаўная мова ўплывала на тамтэйшыя мясцовыя мовы (кельцкія, ібэрыйскія, германскія і г. д.). У выніку на пэрыфэрыі Рымскай імпэрыі фармаваліся дыялекты лацінскай мовы (вульгарная лаціна), якія ў некаторых рэгіёнах выцесьнілі папярэднія карэнныя мовы (напрыклад, у Галіі і Дакіі) і разьвіліся ў новыя мовы на аснове лацінскай. Гэтыя мовы аб’ядноўвае агульнае паходжаньне ад лаціны, яны аб’ядноўваюцца як мовы раманскай групы. Найбольш прадстаўнічымі раманскімі мовамі зьяўляюцца гішпанская, француская, партугальская, італьянская ды румынская мовы.

У Сярэднявеччы лаціна сталася ў Эўропе міжнароднай мовай навукі, адукацыі, філязофіі й дыпляматыі. На ёй пісалі Ісак Ньютан, Томас Мор, Мікалай Капэрнік, Мікола Гусоўскі. Яе добра ведалі Францішак Скарына і Сымон Будны. У часы Адраджэньня беларуская моладзь Вялікага Княства Літоўскага вучылася ва ўнівэрсытэтах Заходняй Эўропы, вывучаючы ў іх лацінскую мову.

Пра ўплыў лацінскай мовы на беларускую сьведчаць шматлікія запазычаныя словы: *адукацыя*, *аркуш*, *водар*, *гонар*, *літара*, *мэта*, *статут* і г. д.

Па сёньняшні дзень лацінская мова выкарыстоўваецца для абазначэньня дыягназаў, лекаў у мэдычнай дакумэнтацыі, для абазначэньня біялягічных відаў. Лацінскія афарызмы часам выкарыстоўваюцца ў кніжнай мове.

## Глядзіце таксама

* Лацінскі альфабэт
* Сьпіс лацінскіх скаротаў

## Крыніцы

## Літаратура

* *Шаўчэнка, Г. І.* Лацінская мова : вучэб. дапам. / Г. І. Шаўчэнка, А. В. Гарнік, К. А. Тананушка. — Мінск: БДУ, 2012. — 343 с. — ISBN 978-985-518-589-6

## Вонкавыя спасылкі

* Г. І. Шаўчэнка, А. В. Гарнік, К. А. Тананушка. Лацінская мова — падручнік (PDF)
# Краіна

**Краі́на** — геаграфічная тэрыторыя, што мае вызначаныя межы, карыстаецца дзяржаўным сувэрэнітэтам ці знаходзіцца пад уладай іншай дзяржавы. Уся тэрыторыя Зямлі (за выключэньнем Антарктыды) падзеленая паміж краінамі. На цяперашні момант налічваецца 194 прызнаныя краіны: 193 краіны-ўдзельніцы ААН і Ватыкан.

## Краіна і дзяржава

Хоць паняткі *краіна* і *дзяржава* часта выкарыстоўваюцца як сынонімы, паміж імі існуе істотная розьніца. Панятак *дзяржава* абазначае ў першую чаргу *палітычную сыстэму ўлады, усталяваную на пэўнай тэрыторыі*, у той час як панятак *краіна* адносіцца больш да *культурных, агульнагеаграфічных* (агульнасьць тэрыторыі) і іншых фактараў. Панятак краіны зьяўляецца менш афіцыйным, чым панятак дзяржавы.

Напрыклад, Брытанская імпэрыя зьяўляючыся адзінай *дзяржавай*, якая складалася з шматлікіх *краінаў* (мэтраполія і мноства калёніяў). Іншы прыклад: сучасная Польшча і Польшча камуністычнай эпохі — краіна тая ж, а дзяржава іншая.

## Глядзіце таксама

* Сьпіс краінаў і тэрыторыяў па альфабэце
# Штат ЗША

**Штат** (па-ангельску: *state* — «дзяржава», «краіна») — асноўная дзяржаўна-тэрытарыяльная адзінка ЗША (50 штатаў), якая мае значную ступень сувэрэнітэту ва ўнутраных справах і што саступае ўсю поўнасьць паўнамоцтваў фэдэральным уладам у адносінах з замежнымі дзяржавамі. Прыняцьцю якой-небудзь тэрыторыі ў склад Злучаных Штатаў папярэднічае працяглая працэдура: абавязковае прыняцьцё тэрыторыяй уласнай канстытуцыі, якую павінен задаволіць Кангрэс ЗША, прыймаючы рашэньне аб яе прыняцьці ў склад Злучаных Штатаў. Ня мае права выхаду з складу Злучаных Штатаў.

## Гісторыя

Слова зьявілася яшчэ ў каляніяльны пэрыяд (прыкладна ў 1648) — ім звалі часам асобныя калёніі; стала выкарыстоўвацца паўсюдна пасьля прыняцьця Дэклярацыі Незалежнасьці ў 1776 годзе.

## Назвы штатаў

Слова state ўваходзіць у назвы 46 штатаў (напрыклад, State of Texas).

У аснове паходжаньня пэўных назваў штатаў ляжаць шэсьць крыніц: назвы 26 штатаў — індзейскага паходжаньня (зь іх, прынамсі, адно — Айдага — насамрэч прыдуманае слова), назва Аляска — з мовы эскімосаў, Гаваі — з гавайскай мовы; у 11 штатаў назвы ангельскага паходжаньня; у шасьці — гішпанскага, у трох — францускага, назва Род-Айлэнд узята зь нідэрляндзкай мовы, і, нарэшце, назоў аднаго штату — Вашынгтон — мае карані ў гісторыі ЗША.

## Вонкавыя спасылкі

 **Штат ЗША** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Дэмакратычная партыя

|  |
| --- |
| Дэмакратычная партыя |
| анг. *Democratic Party* |
|  |
| Лідэр партыі | Дэбара Шульц |
| Заснавальнік | Дэмакратычна-рэспубліканская партыя |
| Дата заснаваньня | 1828 |
| Штаб-кватэра | Вашынгтон, ЗША |
| Ідэалёгія | Лібэралізм |
| Моладзевая арганізацыя | Маладыя дэмакраты Амэрыкі |
| Колькасьць | 80 097 731 |
| Колькасьць дэпутатаў |
| **·** Палата прадстаўнікоў |
188 / 435 |
| **·** Сэнат |
44 / 100 |
| **·** Губэрнатары |
18 / 50 |
| Афіцыйны сайт | www.democrats.org |

**Дэмакратычная партыя ЗША** — адна зь дзьвюх галоўных партыяў ЗША, заснаваная ў 1828 годзе прыхільнікамі вылучэнца ў прэзыдэнты Эндру Джэксана ў якасьці пераемніцы Рэспубліканска-дэмакратычнай партыі Томаса Джэфэрсана. Ёсьць найстаражытнейшай з існых партыяў сьвету і ня мае пастаяннага сяброўства. Яе неафіцыйны сымбаль — брыкаючыся асёл, яе колер — сіні. Аднойчы на 4 гады склікаецца партыйны зьезд, які ўхваляе праграму і абірае вылучэнцаў на пасады прэзыдэнта і віцэ-прэзыдэнта. Між зьездамі дзейнасьцю кіруе Нацыянальны камітэт. У ІІ палове 19 ст. — 20 ст. разьвівалася ў лібэральным кірунку.

Партыя пераважала на палітычнай сцэне ЗША ад заснаваньня да грамадзянскай вайны 1861—1865 гадоў, калі тая падтрымала мяцежныя паўднёвыя штаты. Надалей да 1912 г. кіравала заснаваная Абрагамам Лінкальнам Рэспубліканская партыя ЗША. Адзіным прэзыдэнтам-дэмакратам у той пэрыяд быў Стывэн Кліўлэнд. У XX стагодзьдзі 7 з 17 прэзыдэнтаў ЗША былі дэмакратамі.

## Прэзыдэнты

19 ст.:

* Эндру Джэксан (1829—1837)
* Марцін Ван Бюран (1837—1841)
* Джэймз Полк (1845—1849)
* Франклін Пірс (1853—1857)
* Джэймз Б’юкэнэн (1857—1861)
* Стывэн Кліўлэнд (1885—1889 і 1893—1897)

20 ст.:

* Ўудра Ўілсан (1913—1921)
* Франклін Рузвэльт (1933—1945)
* Гары Труман (1945—1953)
* Джон Кенэдзі (1961—1963)
* Ліндан Джонсан (1963—1969)
* Джымі Картэр (1971—1975)
* Біл Клінтан (1993—2001)

21 ст.:

* Барак Абама (з 2009-га)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Маладыя дэмакраты Амэрыкі (анг.)
# Гарадзкая тэрыторыя

Гарадзкі пэйзаж (гарадзкая тэрыторыя)
Гарады з насельніцтвам у прынамсі 1 мільён чалавек па стане на 2006 год
**Гарадзка́я тэрыто́рыя** — тэрыторыя з павялічанай шчыльнасьцю пабудоваў, створаных чалавекам у параўнаньні з тэрыторыямі вакол яе. Гарадзкімі тэрыторыямі могуць быць гарады альбо аглямэрацыі, але звычайна гэты панятак не распаўсюджваецца на вясковыя або сельскія паселішчы, такія як вёскі альбо хутары.

Гарадзкія тэрыторыі ствараюцца і разьвіваюцца дзякуючы працэсу ўрбанізацыі. Вымярэньне велічыні гарадзкой тэрыторыі дазваляе аналізаваць шчыльнасьць насельніцтва і разрастаньне гораду, а таксама вызначэньне гарадзкіх і вясковых паселішчаў.

У адрозьненьне ад гарадзкой тэрыторыі, тэрыторыя мэтраполіі ўключае ў сябе ня толькі гарадзкую тэрыторыю, але таксама гарады-спадарожнікі і прамежкавыя вясковыя тэрыторыі, якія зьўляюцца сацыяльна-эканамічна зьвязанымі з гарадзкім ядром. Звычайна гэтая сувязь выяўляецца ў працаўладкаваньні ў цэнтральным горадзе, які зьяўляецца першасным рынкам працы. Вядома, што гарадзкія тэрыторыі павялічваюцца ў залежнасьці ад павелічэньня колькасьці насельніцтва і эканамічнай актыўнасьці цэтральнага гораду.

Тэрыторыі мэтраполіі звычайна вызначаюцца як акругі альбо як палітычныя фармаваньні акругаў. Акругі звычайна зьяўляюцца стабільнымі палітычнымі тэрыторыямі. Эканамісты аддаюць перавагу працы з эканамічнымі і сацыяльнымі зьвесткамі, сабранымі на тэрыхорыях мэтраполіяў. Для гарадзкіх тэрыторыяў больш дакладным статыстычным парамэтрам будзе вылічэньне шчыльнасьці і тэрыторыі на душу насельніцтва.

## Вызначэньне

Вызначэньні гарадзкой тэрыторыі розныя ў розных народаў. Але звычайна найменшая шчыльнасьць насельніцтва складае 400 асобаў на квадратны кілямэтарПатрэбнае ўдакладненьне. У эўрапейскіх краінах гарадзкія тэрыторыі вызначаюцца на падставе гарадзкога выкарыстаньня тэрыторыі, не дазваляючы ніякіх прамежкаў звычайна большых за 200 мэтраў, і выкарыстоўваюць спадарожнікавыя здымкі замест зьвестак перапісу для вызначэньня межаў гарадзкой тэрыторыі. У менш разьвітых краінах у дадатак да патрабаваньняў выкарыстаньня тэрыторыі і шчыльнасьці насельніцтва часам дадаецца патрабаваньне, што, звычайна, 75% насельніцтва не задзейнічаныя ў сельскай гаспадарцы і/або рыбнай лоўлі.

## Нататкі
# UTC-5

UTC-5 — часавы пас для:

* Паўночнаамэрыканскі ўсходні час
* Кубы
* Панамы

і шэраг іншых краінаў карыбскага мора

## Вонкавыя спасылкі

* Гарады ў UTC-5
# Летні час

раёны, дзе ўжываецца пераход на летні час   раёны, дзе пераход быў скасаваны   раёны, дзе пераход ніколі не ўжываўся
**Ле́тні ча́с** — час, ссунуты на 1 гадзіну наперад адносна часу, прынятага ў гэтым часавым пасе. Часам нармальны пасавы час завуць «зімовым», але гэты тэрмін не зьяўляецца карэктным.

Летні час уводзіцца ў шматлікіх краінах у летні пэрыяд з мэтай эканоміі электраэнэргіі на асьвятленьне. Упершыню летні час быў ўведзены ў Вялікабрытаніі ў 1908 годзе.

У Расейскай імпэрыі пераход на летні час упершыню быў ажыцьцёўлены ў ліпені 1917 году. У СССР летні час дзейнічаў да 1930 году, калі стрэлкі гадзіньнікаў былі пераведзеныя на адну гадзіну наперад адносна пасавага часу. Гэты час звалі «дэкрэтным», бо ён быў уведзены Дэкрэтам Саўнаркаму 16 чэрвеня 1930 году. З 1981 году ў СССР ізноў стаў рэгулярна ўводзіцца летні час.

## Сучасны стан

У 2012 годзе ў 78 краінах выкарыстоўваецца, у тым ці іншым варыянце, летні час (зь іх у 10 краінах ён ўжываецца ня ўва ўсіх рэгіёнах), і 161 краіна яго не выкарыстоўвае. У паўночным паўшар’і летні час выкарыстоўваецца амаль паўсюдна ў ЗША, Канадзе, Мэксыцы (акрамя раду штатаў і правінцыяў), цалкам ува ўсіх краінах Эўропы, акрамя Беларусі, Ісьляндыі й Расеі, а таксама ў Марока, Турэччыне, Іране, Азэрбайджане, Сырыі, Ярданіі, Лібане, Ізраілі, Палестыне. У паўднёвым паўшар’і летні час выкарыстоўваецца ў Аўстраліі (у радзе штатаў), Новай Зэляндыі, Парагваі, Уругваі, Бразыліі (у радзе штатаў), Чылі, Намібіі.

Адмовіліся ад увядзеньня летняга часу Японія, Кітай, Індыя, Сынгапур, а таксама рэспублікі былога СССР: Армэнія, Беларусь, Грузія, Казахстан, Кыргыстан, Расея, Таджыкістан, Туркмэністан, Узбэкістан. Пры гэтым Грузія, Туркмэністан, Кыргыстан і большая частка Казахстану й Узбэкістану захавалі «дэкрэтны час».

## Вонкавыя спасылкі

* Мапа краінаў, якія пераходзяць на летні час і даты пераходу (анг.)
# Кентукі

|  |
| --- |
| Кентукі |

**Кентукі**, афіцыйная назва **Садружнасьць Кентукі** (па-ангельску: *Kentucky, Commonwealth of Kentucky*) — штат на ўсходзе ЗША, уваходзіць у лік так званых штатаў Паўднёва-Усходняга Цэнтра. Насельніцтва 4.042.000 чалавек (25-е месца сярод штатаў; дадзеныя 2000 г.). Сталіца — Франкфарт. Найбуйнейшы горад — Луісвіль, іншыя буйныя гарады — Лексінгтан-Фает, Авэнсбора, Боўлінг-Грын, Хопкінзвіл.

Афіцыйная мянушка Кентукі — «Штат мятліка» (Bluegrass State).

## Вонкавыя спасылкі

 **Кентукі** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Індустрыялізацыя

Уплыў індустрыялізацыі на рост ўзроўню даходаў з 1500. На графіку паказаныя валавы ўнутраны прадукт (паводле парытэту пакупніцкай здольнасьці) на душу насельніцтва паміж 1500 і 1950 гадамі..
Мапа адлюстроўвае разьмеркаваньне глябальнай прамысловай вытворнасьці.
**Індустрыяліза́цыя** — гістарычны працэс тэхніка-эканамічнага пераходу ад аграрнага да прамысловага спосабаў грамадзкай вытворчасьці, які праходзіць праз машынную стадыю вытворчасьці тавараў і паслуг. Паняцьцё індустрыялізацыі выкарыстоўваецца для абазначэння гістарычнай эпохі эўрапейскай прамысловай рэвалюцыі, якая пачалася ў другой палове 18 стагодзьдзя ў Анґельшчыне. Пазней яна паступова распаўсюдзілася на іншыя краіны Эўропы і Паўночнай Амэрыкі. У Азіі і Лацінскай Амэрыцы пачалася ў сярэдзіне 20 стагодзьдзя.

## Крыніцы
# Рымская рэспубліка

|  |
| --- |
| **Рымская рэспубліка** Res publica Romana |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **509 да н. э.—27 да н. э.** |  → |

 |
|
Рымская рэспубліка каля 44 году да н. э., напярэдадні забойства Юліюса Цэзара. |
| **Сталіца** | Рым |
| **Форма кіраваньня** | рэспубліка |

**Рэспубліка** (лац. *Res publica Populi Romani*) — гістарычны пэрыяд Старажытнага Рыму, які адрозьніваўся арыстакратычна-алігархічнай формай кіраваньня, у якой найвышэйшая ўлада належала галоўным чынам сэнату і консулам. Лацінскі выраз  *res publica* азначае «агульная справа».

## Глядзіце таксама

* Рэспубліка
* Рымскае каралеўства
* Рымская імпэрыя
# Таліда

|  |
| --- |
| Таліда |
| Населены пункт |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
| Сьцяг |

 |
|  Краіна  |  ЗША
 |
|  Штат  |  Агаё
 |
|  Дата заснаваньня  | 1833 |
|  Кіраўніцтва і ўлада  |
| Mayor of Toledo, Ohio[d] | Уэйд Капшукевіч[d] |
|  Геаграфія  |
|  Плошча  |  217,87 км²
 |
|  Вышыня НУМ  |  187 м
 |
|  Часавы пас  | EDT[d] |
|  Каардынаты  | 41°39′56″ пн. ш. 83°34′31″ з. д. |
|  Насельніцтва  |
|  Колькасьць  |  287 208 чал. (2010)

  |
|  Лічбавыя ідэнтыфікатары  |
|  Тэлефонны код  | 419 |
|  Паштовы індэкс  | 43405, 43601, 43603, 43604, 43605, 43606, 43607, 43608, 43609, 43610, 43611, 43612, 43613, 43614, 43615, 43617, 43620, 43623, 43635, 43652, 43654, 43656, 43657, 43659, 43660, 43661, 43666, 43667, 43681, 43682, 43697 і 43699 |
|  |
|  Сайт  | www.toledo.oh.gov |
| Таліда на мапе ЗША ±
Таліда
Таліда
 |

**Таліда** (па-ангельску: *Toledo*) — места штату Агаё, ЗША.

## Вонкавыя спасылкі

 **Таліда** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

* Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places — U.S. Census Bureau, Population Division
# Трамвай

Трамвай PESA 120N
**Трамва́й** (ад па-ангельску: *tram* — вагон, ваганетка і *way* — шлях) — від рэйкавага грамадзкага транспарту, звычайна на электрычнай цязе. Трамвай выкарыстоўваецца пераважна ў гарадах.

## Вонкавыя спасылкі

 **Трамвай** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Кніга рэкордаў Гінэса

Музэй Гінэса ў Галіўудзе
**Кні́га рэко́рдаў Гі́нэса** (па-ангельску: *The Guinness Book of Records*) — штогадовы зборнік сусьветных рэкордаў, дасягненьняў чалавека, жывёлаў і прыродных велічынь. Артыкулы ў кнізе разьмешчаны тэматычна. Упершыню яна была апублікаваная ў 1955 годзе на замову ірляндзкай броварнай кампаніі «Гінэс».

## Гісторыя

Напачатку кніга выдавалася як салідны даведнік, але зь цягам часу ў яе сталі ўключацца таксама экстравагантныя дасягненьні. За першыя некалькі месяцаў было прададзена больш за 5000 асобнікаў. А да 1956 аб’ём продажаў пераваліў за адзнаку ў 5 млн асобнікаў.

На цяперашні момант выдаецца больш чым у 100 краінах сьвету, на больш чым 23 мовах. У 2005 годзе выйшла юбілейнае, 50-е выданьне дадзенага зборніку.

## Беларусь

У Беларусі шматкроць ставіў рэкорды і трапляў кнігу рэкордаў у Гінэса магілёвец Аляксандар Бендзікаў.

## Крыніцы

## Літаратура

* Кніга рэкордаў Гінеса // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т.. — Мн.: 1999 Т. 8: Канто — Кулі. — С. 359.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт «Кнігі рэкордаў Гінэса»
# Палата прадстаўнікоў ЗША

**Палата прадстаўнікоў ЗША** (па-ангельску: *The United States House of Representatives*) — ніжняя палата Кангрэсу ЗША. У ёй прадстаўлены кожны штат прапарцыйна колькасьці насельніцтва. Колькасьць месцаў у палаце нязьменная і складае 435, хоць Кангрэс мае права зьмяняць колькасьць месцаў. Кожны прадстаўнік штату займае сваё месца на працягу двухгадовай кадэнцыі і можа быць пераабраны неабмежаваную колькасьць разоў. Кіраўніком палаты зьяўляецца сьпікер, які абіраецца сябрамі палаты.

Складаньне і паўнамоцтвы кангрэсу акрэсьленыя ў першым артыкуле Канстытуцыі ЗША. Пры гэтым не выкарыстоўваюцца паняцьці верхняя і ніжняя палаты. Асноўнай функцыяй Палаты зьяўляецца прыняцьцё фэдэральных законаў, гэта значыць такіх законаў, якія дзейнічаюць на тэрыторыі ўсіх штатаў. Білі, прынятыя ў Палаце, таксама праходзяць абмеркаваньне ў Сэнаце і візаваньне прэзыдэнтам ЗША, перш чым стануць законам.

## Глядзіце таксама

* Сэнат ЗША
* Кангрэс ЗША

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Сэнату ЗША
# Гардкор-панк

|  |
| --- |
| Гардкор-панк |
| Стылістычнае паходжаньне | Панк-рок
 |
| Паходжаньне | 1970-я, Паўночная Амэрыка
 |
| Тыповыя інструмэнты | вакал, гітары, бас-гітары, барабаны
 |
| Папулярнасьць | нізкая альбо сярэдняя, у залежнасьці ад жанра
 |
| Вытворныя формы | Альтэрнатыўны рок, Гранж, Пост-гардкор
 |
|  Hardcore punk ў Вікісховішчы |

**Гардкор-панк** (па-ангельску: *hardcore punk*) — паскораны панк-рок, які зьявіўся ў ЗША і ўпершыню прагучаў у 1977 годзе на дэбютным дэма гурта Black Flag. Акрамя іх, першымі гардкор гуртамі зьяўляліся Circle Jerks, Teen Idles, Minor Threat, Jerry's Kids, Bad Brains.

Самы першы гардкорны лангплэй *Group Sex* быў выпушчаны ў 1980 годзе гуртом Circle Jerks, які быў заснаваны першым вакалістам Black Flag, аднак масавае прызнаньне да жанру прыйшло пасьля выхада альбома Black Flag *Damaged*.

Асноўныя прыкметы жанра: кароткія й хуткія (1-1,5 хвіліны) песьні, сацыяльная лірыка, знарочыстая немэлядычнасьць (2-3 акорда). У такім выглядзе гардкор праіснаваў да сярэдзіны 80-х, калі большасьць гуртоў альбо распалася, альбо сталі граць іншую музыку.

Шматлікія ансамблі, запавольваючыся, сталі дадаваць мэталёвыя элемэнты ў сваю музыку (Earth Crisis, All Out War, Strife). Так зьявіўся new school hardcore (усё вышэйпазначанае, суадносна назвалі old school’ам). Іншыя жа, нягледзячы на нізкі тэмп, ня сталі ўцяжарваць гучаньне, заклаўшы асновы для зьяўленьня гранжа (Hüsker Dü, Meat Puppets) і эмакора (Embrace).

## Глядзіце таксама

* «Выразная грань»
# Гэнры Фонда

|  |
| --- |
| Гэнры Фонда |
| па-ангельску: *Henry Fonda* |
| Гэнры Фонда ў фільме «Разумнік» (1937) |
|  Імя пры нараджэньні  |  Гэнры Джэйнз Фонда
  |
|  Дата нараджэньня  | 16 траўня 1905 |
|  Месца нараджэньня  | Гранд-Айлэнд, ЗША |
|  Дата сьмерці  | 12 жніўня 1982 (77 гадоў) |
|  Месца сьмерці  | Лос-Анджэлес, ЗША |
|  Прычына сьмерці  | сардэчнае захворваньне[d] |
|  Месца вучобы  | * Мінэсоцкі ўнівэрсытэт[d]
* Omaha Central High School[d]
 |
|  Занятак  | актор |
|  Навуковая сфэра  | акторства[d], фільм, тэатар, тэлебачаньне і кінавытворчасьць[d] |
|  Жанры  | вэстэрн, спагеці-вэстэрн[d], драматычны фільм, фільм пра злачынствы, трылер, баявік, прыгодніцкі фільм, нуар[d], кінакамэдыя, ваенны фільм, фільм пра тайны, псыхалягічны фільм-трымценьнік[d] і фэнтэзійны фільм |
|  Бацька  | Ўільям Брэйс Фонда[d] |
|  Маці  | Эльма Гербэрта Джэйнз[d] |
|  Дзеці  | Пітэр Фонда[d] і Джэйн Фонда |
|  Узнагароды  | BAFTA (1957) «Оскар» (1980, 1981) |
|  IMDb  | 0000020 |
| **Гэнры Фонда** ў Вікісховішчы |

**Гэнры Джэйнз Фонда** (па-ангельску: *Henry Jaynes Fonda*; 16 траўня 1905, Гранд-Айлэнд, Нэбраска, ЗША — 12 жніўня 1982, Лос-Анджэлес, ЗША) — амэрыканскі актор тэатра й кіно, ляўрэат прэміі «Оскар», бацька актораў Пітэра й Джэйн Фонда.

Фонда стаў вядомы як актор Брадўэю. Ягоны дэбют у Галівудзе адбыўся ў 1935 годзе. Кар’ера рэзка пайшла ў гору пасьля атрыманьня намінацыі на прэмію «Оскар» у 1940 годзе за ролю Тома Джоада ў фільме «Гронкі гневу», пастаўленым паводле аднайменнага раману Джона Стэйнбэка пра фэрмэрскую сям’ю з Аклагомы, якая ў часы Вялікай дэпрэсіі ў пошуках лепшага жыцьця пераяжджае на Захад, трапляючы ў Пыльны кацёл.

Усе шэсьць дзесяцігодзьдзяў у Галівудзе Гэнры Фонда падтрымліваў свой ​​вобраз моцнага, абаяльнага мужчыны ў фільмах, якія сталі клясыкай Галівуду: *«Выпадак ува Окс-Боў»*, *«Містэр Робэртс»*, *«12 разьюшаных мужчынаў»*. Пазьней ён здымаўся ў цяжкіх эпічных карцінах, як напрыклад, *«Аднойчы на Дзікім Захадзе»* (у ролі нягодніка-забойцы) рэжысэра Сэрджа Леонэ, а таксама ў такіх лёгкіх камэдыях як *«Тваё, маё й наша»* зь Люсіл Бол.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Гэнры Фонда (анг.) на сайце IMDb
* Гэнры Фонда на сайце Internet Broadway Database
* Meredy’s Henry Fonda Trivia
* Classic Movies (1939—1969): Henry Fonda
* Гэнры Фонда на сайце Turner Classic Movies
# Нэнсі Рэйган

|  |
| --- |
| Нэнсі Рэйган |
| па-ангельску: *Nancy Davis Reagan* |
|  |
|  |
| першая лэдзі ЗША[d] |
| 20 студзеня 1981 — 20 студзеня 1989 |
| Папярэднік | Разалін Картэр |
| Наступнік | Барбара Буш |
| First Lady or Partner of California[d] |
| 2 студзеня 1967 — 6 студзеня 1975 |
| Папярэднік | Bernice Layne Brown[d] |
| Наступнік | Gloria Saatjian[d] |
|  Асабістыя зьвесткі  |
| Нарадзілася | 6 ліпеня 1921(1921-07-06)[…]* Мангэтан, Нью-Ёрк, Нью-Ёрк, ЗША
 |
| Памерла | 6 сакавіка 2016(2016-03-06)[…] (94 гады)* Бэль Эйр[d], Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША
 |
| Партыя | * Рэспубліканская партыя ЗША
 |
| Адукацыя | * Сьміцін коледж[d]
* Лацінская школа Чыкага[d]
* Feinberg School of Medicine[d]
* Школа сяброў Сыдвэла[d]
 |
|  Сужэнец  | Роналд Рэйган |
|  Дзеці  | Пэці Дэвіс[d] і Рон Рэйган[d] |
|  Бацька  | Кэнэт Сэймур Робінз[d] |
|  Маці  | Эдзіт Лакет Дэвіс[d] |
|  Узнагароды  |  Залаты мэдаль Кангрэсу ЗША[d] (2000) Dana Award for Pioneering Achievement in Health and Education[d] (1986) прэмія РМА за жыцьцёвы ўнёсак[d] (1988) Срэбны кубак Жанчыне году Лос-Анджэлескіх Таймз[d] мэдаль Джэймза Кардынала Гібанза[d] |
|  Подпіс  |  |

**Нэнсі Дэвіс Рэйган** (па-ангельску: *Nancy Davis Reagan*, народжаная **Ганна Фрэнсіс Робінз**, 6 ліпеня 1921 — 6 сакавіка 2016) — жонка 40-га прэзыдэнта ЗША Роналда Рэйгана, першая лэдзі ЗША з 1981 па 1989 гады.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

 **Нэнсі Рэйган** — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
# Іхтыялёгія

|  |
| --- |
| Галіна заалёгіі
**Іхтыялёгія**
 |
| **Галіны заалёгіі** |
|
Аалёгія · Акаралёгія
Антразаалёгія · Антрапалёгія
Апіялёгія · Арахналёгія
Арніталёгія · Артрападалёгія
Гельмінталёгія · Герпэталёгія
Іхтыялёгія · Канхалёгія
Карцыналёгія · Кеталёгія
Малякалёгія · Мірмекалёгія
Нэматалёгія · Нэўраэталёгія
Палеазаалёгія · Плянкталёгія
Протазаалёгія · Прыматалёгія
Тэрыялёгія · Хіраптэралёгія
Энтамалёгія · Эталёгія |
| **Знакамітыя заолягі** |
|
Чарлз Дарвін · Ўільям Кірбі
Жорж Кюўе · Карл Лінэй
Конрад Лёрэнц · Томас Сэй
Альфрэд Расэл Ўолес
Жан Анры Фабр
болей… |
| **Мінуўшчына** |
| * п
* а
* р
 |

**Іхтыялёгія** (ад па-грэцку: *ἰχθύς* — «рыба» і *λόγος, logos* — «навука») — разьдзел заалёгіі, які займаецца ўсебаковым вывучэньнем кругларотых і рыб.

Асноўныя разьдзелы іхтыялёгіі тыя ж самыя, што і заалёгіі: сыстэматыка, філагенэтыка, анатомія, фізыялёгія, экалёгія, біягеаграфія, аднак прадметам іх прыкладаньня зьяўляюцца менавіта кругларотыя і рыбы. Традыцыйна значнае месца ў іхтыялёгіі займае вывучэньне прамысловых кругларотых і рыб, у тым ліку з мэтай іх штучнага разьвядзеньня.

## Часопісы

* *Вопросы ихтиологии* (з 1953)
* *Рыбное хозяйство* (з 1920)
* *Copeia* (1913-)
* *Cybium* (Revue internationale d’ichtyologie Société française d’ichtyologie, 1977-)
* *Journal of Applied Ichthyology*
* *Japanese Journal of Ichthyology* (Токіё, з 1950)

## Вонкавыя спасылкі

* FishBase.org — на лістапад 2010 г. зьмяшчала зьвесткі па 31 900 відах.